Индустрияландыру және ҚР-ның экономикасының диферсификациясының негізгі бағыттары

МАЗМҰНЫ

 

КІРІСПЕ……………………………………………………………………………..3

 

1. Индустрияландырудың даму бағыты……………………………………......4
2. ҚР-дағы индусрияландырудың мiндеттерi мен принциптерi………….......6

 

ҚОРЫТЫНДЫ……………………………………………………………………14

 

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР………………………………………….15

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

 

Қазақстан Республикасын  үдемелi индустриялық-инновациялық дамыту жөнiндегi 2010-2014 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарлама (бұдан әрi - Бағдарлама) Мемлекет басшысының «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясының 2009 жылғы 15 мамырдағы кезектен тыс XII съезiнде берген тапсырмасын, Мемлекет басшысының «Жаңа онжылдық - жаңа экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкiндiктерi» атты Қазақстан халқына Жолдауын орындау үшiн, сондай-ақ Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi даму стратегиясын iске асырудың екiншi кезеңi болып табылатын Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейiнгi стратегиялық даму жоспарының түйiндi бағыттарына сәйкес әзiрлендi.

Мемлекет озық технологиялар  трансфертiне, кейiннен олардың экспортқа  бағдарлануын дамыта отырып, қазiргi заманғы импорт алмастырушы өндiрiстi құру үшiн шетел инвесторларын тартуға бағытталған қазақстандық орта және шағын бизнес бастамаларын қолдайды.

Индустриядан кейiнгi экономиканың негiздерiн қалыптастыру мақсатында ұлттық инновациялық инфрақұрылымды дамыту және коммерцияландыру перспективалары бар ғылыми-технологиялық негiздердi қолдау жалғасады.

Жалпы алғанда, экономиканы  әртараптандыруды мемлекеттiк қолдау макро және секторлық деңгейлерде  экономикалық саясаттың жүйелi шараларын, сондай-ақ экономиканың нақты секторларын және жобаларды қолдаудың селективтi шараларын iске асыру арқылы жүзеге асырылатын болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Индустрияландырудың даму бағыты

 

2000 жылдың басында  негiзi салынған индустриялық-инновациялық  даму бағыты Қазақстан экономикасының негiзгi тәуекелдерiнiң стратегиялық дұрыс екенiн көрсеттi: экономиканы әртараптандырудың және шикiзатқа тәуелдiлiктен кетудiң баламасыз бағыты таңдалды.

Бұл кезеңде индустрияландырудың  базалық институционалдық негiздерi: экономиканың орнықтылығын қамтамасыз ететiн Ұлттық қор; серпiндi бағыттарды iске асыруға мемлекеттiң әлеуетiн шоғырландыратын «Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ әртараптандыру процесiн қамтамасыз ететiн даму институттары; мемлекет пен бизнестiң өзара iс-қимылы мен әрекеттерiн үйлестiру үшiн келiссөз алаңдары құрылды.

Инвестициялық саясат шеңберiнде  инвестицияларды ынталандырудың құқықтық және экономикалық негiздерiн анықтайтын заңнамалық база жетiлдiрiлдi.

Бұл шаралар мұнай-газ  өндiру секторының өсуiмен байланысты экономиканың белсендi өсуi кезеңiнде экономиканың мұнайға қатысты емес секторының да барабар өсуiн қамтамасыз етуге, шағын және орта бизнестiң одан әрi қалыптасуын қамтамасыз етуге мүмкiндiк бередi.

Әртараптандыруға бөлiнген мемлекеттiк инвестициялардың көлемi жеткiлiксiз әрi шашыраңқы болды, ол қандай да бiр маңызды құрылымдық iлгерiлеушiлiкке әкелмедi.

Нәтижесiнде экономика  құрылымы шикiзаттық бағытын сақтап, ал жұмыспен қамтылу құрылымы еңбек  әлеуетiн пайдалану тиiмдiлiгiнiң  төмендiгiн сипаттайды. 2008 жылы ауыл шаруашылығында жұмыс iстейтiн халық саны 31,5%-ды, осы сектордың ЖIӨ құрылымындағы өнiмнiң үлес салмағы небәрi 5,8%-ды құрады. 2000 - 2008 жылдар кезеңiнде ЖIӨ-де өңдеушi өнеркәсiп үлесi 16,5%-дан 11,8%-ға дейiн қысқарды, ал кен өндiру үлесi 13%-дан 18,7%-ға өстi.

Экономиканың бәсекеге қабiлеттiлiгiнiң басты факторы - өнiмдiлiк  бойынша, соңғы жылдардың оң серпiнiне қарамастан Қазақстан дамуы жағынан  орта деңгейлi елдерден де артта қалды: 2008 жылдың деректерi бойынша сатып  алу қабiлетiнiң тепе-теңдiгi бойынша Қазақстандағы еңбек өнiмдiлiгi бiр адамға 22,6 мың долларды құрайды, ал бұл көрсеткiш Ресейде - 33,4, Жапонияда - 68,2, АҚШ-та - 98,1.

Шикiзат экспортынан  тез пайда алуға бағдарланған iрi қазақстандық бизнес өсуiнiң қарқынды сипаты әлемдiк конъюнктураның өзгеруi кезiнде барынша жоғары қайта бөлулерге және iшкi нарыққа ауысуға мүмкiндiк бермедi.

Мемлекет бастамалары  бизнес-қоғамдастықтан қажеттi қолдау таппады, өйткенi жас ұлттық бизнес әртараптандырудың белсендi ойыншысы болып көрiнетiндей және Қазақстан  үшiн жаңа инновациялық бизнестi құру, әлемдiк нарыққа шығу және бәсекеге түсу үшiн стратегиялық әрiптес ретiнде әлемнiң жетекшi компанияларын тарта алмайды.

Дағдарысқа дейiнгi кезеңде  Қазақстанның нарықтық экономикасы  эволюциялық түрде құрылды. Өткен  циклдiк даму экспорттық шикiзат секторы өсуiнiң серпiнiмен және сыртқы қаржылық нарықтарда арзан инвестициялық ресурстардың қолжетiмдiлiгiмен көрiндi.

Қазақстанда орта және шағын  бизнестiң ұлттық ерекшелiгi инвестициялардың тез қайтарымына кепiлдiк беретiн  бос тауашаны алу мүмкiндiгiмен анықталды (сатылмайтын iшкi экономика секторлары: жылжымайтын мүлiк, сауда, жергiлiктi құрылыс индустриясы, сауда-делдалдық сектор мен қызметтер саласы).

Тиiсiнше, бизнес басымдықтары, қосылған құны жоғарғы өңдеу өндiрiстерiн  дамыту жөнiндегi мемлекет басымдықтарына сәйкес келген жоқ. Бұл үрдiстер даму институттарының, сонымен қатар екiншi деңгейдегi банктердiң инвестициялық жобаларының тиiстi портфелiнде көрiндi. Бұл ұлттық бизнестiң қалыптасуының объективтi эволюциялық үрдiсiн көрсетедi. «Көбiктi» үрлеген дағдарыс жаңа нарықтарды және инновациялық өнiмдердi iздетедi. Қазақстанның дағдарыстан кейiнгi дамуының оңтайлы жолына жеделдете индустрияландыру жатады.

Әлемдiк тәжiрибе индустрияландыруға қатысты әртүрлi әдiстердiң бар  екенiн көрсетiп отыр: «қуып жетушi даму», «дәстүрлi мамандандыру», «индустрияландырудан кейiнгi даму» стратегиялары. Ұлттық экономика құрылымына сүйенетiн болсақ, Қазақстан экономикасының ең қолайлы индустрияландыру стратегиясына шикiзаттық өндiрiстердi жоғары бөлiнiстерге ауыстырумен шикiзат секторына сүйене отырып «дәстүрлi мамандандыру» стратегиясы болып табылады.

Дәстүрлi мамандандыру секторлары мен қалған экономика арасындағы тұрақты байланыстар сервистiк  қызмет арқылы дамуға мүмкiндiк беретiн  бiрқатар қосымша салаларды құрайды. Бұл сонымен қатар, шикiзаттық емес сектор кәсiпорындарының жанында шағын және орта бизнес кластерлерiн қалыптастыруға қолайлы жағдай жасайды.

Бүгiнгi таңда, дамушы нарықтардағы бәсекелестiк күшейгенде, iшкi және әлеуеттi сыртқы нарықтарда тез орнығып, 170 млн. адамдық қолжетiмдi нарығы бар Кеден одағының әлеуетiн барынша iске асыру қажет. Бұдан басқа, Қазақстанның бiрегей географиялық орны Азия мен ТМД елдерiнде (Ресей, Орталық Азия, Қытай, Иран, Үндiстан) тиiмдi жаһандық серiктестiк ұстанымын жүзеге асыру және иелену мүмкiндiгiн жасай алады. Қазақстан Республикасы кәсiпорындарының белсендi болуының қолжетiмдi нарықтарын кеңейту мақсатында агроөнеркәсiптiк кешеннiң, тоқыма өнеркәсiбiнiң және туризмнiң шикiзаттық емес экспорттың белсендi қолдауын қамтамасыз ету.

Қосымша «болашақ экономикасы» секторларына селективтi қолдау жасау  қажет, олар келесi 15-20 жылда әлемдiк  экономикадағы басым рөлге ие болатындар.

Индустрияландыру саясатының табысты iске асырылуының негiзгi шартына өндiрiс факторлары өнiмдiлiгiнiң өсуi және ұлттық экономиканың бәсекеге қабiлеттiлiгiн қамтамасыз ету жатады.

Алда тұрған индустрияландыру өңiрлердi бiрқалыпты даму саясатынан өсудiң  жоғарғы әлеуетi мен жоғарғы экономикалық белсендiлiкке ие қалалар мен аумақтарды дамытудағы дәлме-дәл әдiске ауысуды талап етедi.

Индустрияландыру саясатының тиiмдiлiгi бизнес пен мемлекеттiң  күш-жiгерiн экономиканың басым секторларын  дамытуға шоғырландыру, сондай-ақ олардың  тиiмдi институттары мен өзара әрекет ету тетiктерiн қалыптастыруға байланысты болмақ.

 

 

ҚР-дағы индусрияландырудың мiндеттерi мен принциптерi

 

Мақсаты - әртараптандыру мен оның бәсекеге қабiлеттiлiгiн  арттыру арқылы экономиканың орнықты  және теңгерiмделген өсуiн қамтамасыз ету. 2015 жылға нысаналы индикаторлар мыналар: ЖIӨ-нi кемiнде 7 трлн. теңгеге, бұл 2008 жылғы ЖIӨ-нiң шамамен 50%-ға ұлғайып, нақты мәнде ЖIӨ-нiң өсiмi 15%-ын құрайды; ЖIӨ құрылымындағы өңдеушi өнеркәсiптiң үлесi кемiнде 12,5 % деңгейiне дейiн;  экспорттың жалпы көлемiндегi шикiзаттық емес экспорт үлесi кемiнде 40 % деңгейiне дейiн; өңдеушi өнеркәсiптiң жиынтық өндiрiсi көлемiнен шикiзаттық емес экспорт көлемiнiң үлесi кемiнде 43 % деңгейiне дейiн; өңдеушi өнеркәсiптегi еңбек өнiмдiлiгi кемiнде 1,5 есеге; агро-өнеркәсiптiк кешендегi еңбек өнiмдiлiгiн ауыл шаруашылығында жұмыс iстейтiн бiр адамға шаққанда 3000 АҚШ долларынан бастап кемiнде 2 есеге; мемлекеттiк мекемелер мен ұйымдардың, ұлттық басқарушы холдингтiң, ұлттық холдингтер мен компаниялардың тауарларды сатып алуда қазақстандық қамту үлесi - 60 %-ға дейiн, жұмыстар мен қызметтердi сатып алу 90 %-ға дейiн; жұмыс iстеп тұрған кәсiпорындар санынан инновациялық белсендi кәсiпорындардың үлесi 10 %-ға дейiн ұлғаяды.

Мыналар:шикiзаттық емес сектордың өзiндiк құн құрылымындағы  көлiк шығындарының үлесi кемiнде 8% деңгейiне дейiн; ЖIӨ қуат сыйымдылығы 2008 жылдың деңгейiнен кемiнде 10 %-ға төмендейдi.

Басымдықтар: ұлттық экономиканың бәсекеге қабiлеттiлiгi өсуiнiң маңызды шарты ретiнде өндiрiс факторларының өнiмдiлiгiн арттыру; экспортқа бағытталған жаңа жоғарғы технологиялық өндiрiстердi жасауға басым тiкелейшетел инвестицияларын тартуға екпiн беру; ұлттық инновациялық жүйенi дамыту мен нығайту; экономиканың шоғырландырылу деңгейiн тө-мендету және индустрияландыру процесiнде шағын және орта бизнестiң рөлiн күшейту; экономикалық әлеуеттiң ұтымды кеңiстiгiн ұйымдастыру.

Мiндеттер: әртараптандыру мен бәсекеге қабiлеттiлiк өсуiн қамтамасыз ететiн экономиканың басым секторларын дамыту; экономиканың басым секторларын дамытудың әлеуметтiк тиiмдiлiгiн күшейту және инвестициялық жобаларды iске асыру; индустрияландыру үшiн қолайлы ортаны құру; экономикалық әлеуеттi ұтымды аумақтық ұйымдастыру негiзiнде экономикалық өсу орталықтарын қалыптастыру; экономиканың басым секторларын дамыту процесiнде мемлекет пен бизнестiң өзара тиiмдi әрекетiн қамтамасыз ету.

Бағдарлама мынадай принциптерге негiзделедi: бизнес-бастамаларға бағ-дарлану; шикiзаттық емес секторда «серпiндi» жобаларды және кластерлiк бастамаларды қолдау; мемлекет пен жеке меншiк сектор арасындағы тәуекелдердi оңтайлы бөлу және индустрияландыру процесiнде олардың рөлдерiн нақты айқындау; жаңа бизнес-мүмкiндiктердi мультипликациялау; итеративтiк, бағдарламаны iске асыру барысында қатысушылар құрамынан жобаларды пысықтау деңгейi бойынша перманенттi нақтылаумен байланысты; транспаренттiк - Бағдарламаға қатысушылардың, мастер-жоспарлардың мазмұнының, өтiнiш берушiлердiң сұрауларының, мемлекеттiк қолдау шараларының, Бағдарламаны iске асыру мониторингiнiң нәтижелерiнiң ашықтық принципi; тең қолжетiмдiлiк - Бағдарлама қатысушысы отандық, сонымен қатар шетелдiк компания да, iрi және орта, шағын кәсiпорындар да болуы мүмкiн; бәсекелестiк - тиiмдi жобаларды iлгерiлету және экономикалық емес әдiстердi пайдаланудың алдын алу негiзi ретiнде; трансферттiк (қолданылу әсерi) - нормативтiк-құқықтық және нормативтiк-техникалық базаны жетiлдiруге қатысты (бизнес-ортаны жақсарту) мемлекеттiк қолдау шаралары, экономикалық қызметтiң барлық субъектiлерiне қолданылады; сабақтастық - iске асырылып жатқан бағдарламалық құжаттарда көзделген мемлекеттiк саясаттың аса тиiмдi шаралары осы Бағдарламаны iске асыру кезiнде қолданылатын болады.

 

 

Бағдарламаны iске асырудың негiзгi бағыттары

 

Экономиканы әртараптандыруды және оның бәсекеге 
қабiлеттiгiнiң өсуiн қамтамасыз ететiн басым секторларын дамыту. Алдағы кезеңде индустрияландыру саясаты индустриялық-инновациялық процестердiң жеделдетушiсi болатын «дәстүрлi мамандандыру» салаларын дамыту арқылы басым шикiзаттық емес секторды озыңқы дамытуға бағытталған болады.

Мемлекеттiң күш-жiгерi экономиканың мынадай басым секторларын дамытуға топтастырылады: дәстүрлi: мұнай-газ секторы, тау-кен металлургия кешенi, шикiзат өндiрiстерiн кейiннен аса жоғары қайта бөлулерге ауыстыратын атом және химия өнеркәсiбi; жер қойнауын пайдаланушылар, ұлттық компаниялар және мемлекет сұранысына негiзделген: машина жасау, құрылыс индустриясы, фармацевтика; шикiзаттық сектормен байланыс-тырылмаған және экспортқа басым бағдарланған өндiрiстер: агроөнеркәсiптiк кешен, жеңiл өнеркәсiп, туризм; келесi 15-20 жылда әлемдiк экономикада үстем рөлге ие болатын «болашақ экономикасының» секторлары: ақпараттық және коммуникациялық технологиялар, биотехнологиялар, баламалы энергетика, ғарыш қызметi. Көрсетiлген секторлардың тiзбесi толық емес әрi Бағдарламаның iске асырылу барысында толықтырылып отырады.

Экономиканы сәттi әртараптандыру республиканың тұрақты дамуымен, соның iшiнде тұрақты дамуды басқару  жүйесiн оңтайландыру және көмiрсутегi төмен экономиканың, сондай-ақ инвестициялар  тарту, экологиялық проблемаларды  шешу, табиғи экожүйелерге антропогендiк жүктемелердiң керi әсерiн азайту, табиғатты пайдаланушылардың қоршаған ортаға эмиссиясын азайту, қалдықтарды кешендi қайта өңдеу мәселелерiнде «жасыл» саясатты енгiзу жолымен республиканың тұрақты дамуымен үздiксiз байланысты.

Экономиканы әртараптандыруды жеделдету процесiнде мемлекет тиiмсiз жобалардың iске асырылуына қарсы тұратын болады, сондықтан жобаларды қолдаудың негiзгi өлшемдерiн таңдауға ең алдымен Кеден одағының әлеуетiн iске асыру мүмкiндiгiмен байланысты өнiмдiлiк, энергия тиiмдiлiгi және экспортқа бағдарлану жатады.

 

 

Машина жасау

 

Ағымдағы ахуалды қысқаша талдау

Машина жасау кешенiне 13 кiшi сала кiредi: темiр жол, мұнай-газ, кен-шахта  және металлургия, автомобиль жасау, ауыл шаруашылығы, электр жабдығы және т.б. Қазақстанның өнеркәсiп өндiрiсiнiң жалпы көлемiндегi машина жасау кешенi өнiмiнiң үлесi 1990 жылы 15,9%-дан 2008 жылы 2,9%-ға төмендедi. 2008 жылы нарық сыйымдылығы 16 663 млн. долларды құрады, оның iшiнде негiзгi үлестi 15 475 млн. доллар импорт құрайды, бұл тауар импортының жалпы құрылымында 41% құрайды.

Саланы дамытудың негiзгi проблемалары: кәсiпорындардың технологиялық артта  қалуы; өнiмнiң бәсекеге қабiлеттiлiгiнiң  төмендiгi; әлемдiк өндiрушiлермен байланыстың  болмауы; конструкторлық құжаттамаға  қолжетiмдiлiк; инвестиция көлемiнiң аз болуы; зауытаралық кооперацияның болмауы; жабдықтың тозу деңгейiнiң жоғары болуы (43-80 %); бiлiктi кадрлардың тапшылығы; машина жасау өнiмiнiң сатудан кейiнгi сервисi деңгейiнiң төмен болуы.

Мұнай-газдағы, кен шахтасындағы және металлургия машиналарын жасаудағы проблемалар: машина жасау кәсiпорындарының жер қойнауын пайдаланушылардың сатып алуының перспективалы жоспарлары, техникалық қайта жарақтану жоспарлары, кен орындары, өңiрлер бөлiнiсiнде мұнай-газ машиналарын жасау өнiмдерiнде қажеттiлiк, өнiм импорты бойынша жоспарлар туралы хабардар болмауы болып табылады.

Ауыл шаруашылығы машинасын  жасаудағы проблемалар: импортталатын  құрамдас бөлiктер мен материалдарды  пайдалану; ауыл шаруашылығы тауарларын өндiрушiлердiң төлем қабiлеттiлiк  сұранысының төмендiгi; кредиттiк ресурстарға қол жеткiзудiң қиындығы; отандық машина жасау өнiмiн өндiрудi лизингтiк компаниялардың қаржыландыру мүмкiндiгiнiң заңнамалық шектелуi болып табылады.

Көлiк машинасын жасаудағы проблемалар: iрi габариттi құймалардың болмауы, импортталатын құрамдас бөлiктер мен материалдарды пайдалану болып табылады.

Мыналар қорғаныс өнеркәсiбiндегi проблемалар болып табылады: ғылыми зерттеулердiң мүлдем болмауы; өндiрiстiң  толық циклiнiң жоқтығы (негiзiнен  жинақтауыштары шығарылады); басты  тұтынушылар - Қазақстанның Қарулы Күштерiмен, басқа да әскерлерiмен және әскери құрылымдарымен тиiмдi өзара қарым-қатынастың жоқтығы; әлеуеттi тұтынушылар (негiзiнен Қазақстанның әскери өнiмдерi ҰҚШҰ-ға мүше мемлекеттердi ғана қызықтыра алады) санының шектеулi болуы; өндiрiс рентабельдiгiнiң төмендiгi, мемлекеттiң жеткiлiксiз қаржыландыруы.

 

 

Негiзгi мiндет

 

Iшкi нарықтың қажеттiлiктерiн барынша  қанағаттандыру және қосылған  құны жоғары түпкi өнiм өндiрудi  ұлғайту есебiнен экспортты кеңейту.

 

Нысаналы индикаторлар

1. Жалпы қосылған құнды 74 %-ға өсiру.
2. Саладағы еңбек өнiмдiлiгiн бiр адамға шаққанда жылына 52 мың долларға дейiн ұлғайту.

Саланы дамытудың негiзгi бағыттары

Шығарылатын ассортименттi кеңейту жөнiндегi икемдi өндiрiстер құру мақсатында жұмыс iстеп тұрған кәсiпорындарды жаңғырту және машина жасау өнiмiнiң жаңа түрлерiн игеру.

Бөлшектер мен құрамдас бөлiктер өндiрiсiн игеру арқылы жергiлiктендiру деңгейiн ұлғайта отырып, iрi құрастыру өндiрiстерiн ұйымдастыру.

Қосылған құны жоғары машина жасау өнiмiн өндiру бойынша қазiргi заманғы жаңа кәсiпорындар құру.

Көлiк машинасын жасауда 2014 жылға қарай жергiлiктендiру деңгейiн 30%-ға дейiн жеткiзе отырып, жеңiл автомобильдер мен құрамдас бөлiктердi құрастырып өндiру ұйымдастырылады. Жылына 200 бiрлiк көлемiнде жол-құрылыс техникасын өндiру жолға қойылады. Темiр жол машинасын жасауда локомотивтер, жүк вагондарын жасау ұлғаяды. Қуаты жылына 1200 бiрлiкке дейiнгi мамандандырылған платформа, жылына 5000 бiрлiк темiр жол арбасын, жылына 4000 бiрлiк хоппер-вагон өндiру игерiледi. Темiр жол машинасын жасаудың мұқтажы үшiн жылдық шығару көлемi 30 мың тонна болатын iрi габариттi құйма өндiру ұйымдастырылады.

Ауыл шаруашылығы машиналарын  жасауда 2014 жылға қарай өнiм шығару 2 есеге, оның iшiнде комбайн жасау жылына 800 бiрлiкке дейiн ұлғаятын болады, жылына 1 мың бiрлiк көлемiнде трактор құрастырып шығару және аспалы жабдық жасау ұйымдастырылады. Елдiң iрi облыстарында ауыл шаруашылығы техникасын сату және қызмет көрсету бойынша тоғыз сауда-сервистiк орталықтан тұратын желi құрылады.

Мұнай-газ машиналарын  жасауда 2014 жылға қарай отандық өнiм үлесiн 22%-ға арттырып өнiм шығару 2,5 есеге артады. Құбыр арматурасы, сұйықтық сорғыштары мен ұтқыр бұрғылау қондырғылары өндiрiсi дамиды, жылына 8 бiрлiк газ айдайтын агрегат және жылына 6 бiрлiк газ-турбина электр станциясын өндiру игерiледi. Газ-құбыр қондырғылары мен жабдығын жөндеу мен сервистiк қызмет көрсету жөнiндегi зауыт iске қосылады.

Кен машиналарын жасауда 2014 жылға қарай өнiм шығару көлемi прокатты орнақ, рольганг, шахталық гидробағандар, гидрожылжытқыштар өндiрiсiн дамыта отырып, гидравликалық және пневматикалық перфораторлар, өздiгiнен жүретiн бұрғылау және тиеу-көлiк жабдығын игере отырып, 2,7 есе артады.

Электр техникалық машиналарын  жасауда 2014 жылға қарай өнiм шығару 1,7 есеге артады. Аккумулятор, трансформатор және оқшаулағышпен оралған сым жасау артып, қуаты 220 вольт және одан да жоғары трансформаторлар шығару игерiледi.

Мынандай инвестициялық  жобаларды iске асыру жоспарланып  отыр:

Локомотив құрастыру зауыты, Астана қ. - жылына 100 локомотив және Астана қаласының АЭА аумағында бөлшектер мен құрамдас бөлiктер өндiру.

Автомобиль құрастырып шығару, Шығыс Қазақстан облысы - жылына 120 000 автомобиль және бөлшектер  мен құрамдас бөлiктер шығару жөнiндегi технопарк.

Комбайн құрастырып шығару - жылына 800 бiрлiк, жол-құрылыс техникасы - жылына 200 бiрлiк және автобус - жылына 300 бiрлiк, Қостанай облысында, бөлшектер  мен құрамдас бөлiктер шығару.

Магистральды электровоздар  құрастырып шығару, Ақмола облысы - жылына 50 электровоз және бөлшектер мен құрамдас бөлiктер шығару жөнiндегi шағын және орта бизнес кәсiпорындарын дамыту.

Қорғаныс өнеркәсiбiнде 2014 жылға қарай қазiргi бар проблемаларды шешуге және республиканың мемлекеттiк қорғаныс тапсырысындағы қазақстандық қамтудың үлесiн барынша ұлғайту үшiн нақты әлеует құруға бағытталған бағдарламалық шаралар iске асырылатын болады.

Қазақстанның қорғаныс өнеркәсiбi кешенi кәсiпорындарын дамытудың  негiзгi бағыттары мемлекеттiң Әскери ұйымының әскери мақсаттағы тауарларына деген барынша перспективалы қажеттiлiктермен айқындалатын болады.

Мемлекеттiк органдар мен қорғаныс кәсiпорындары қазақстандық  әскери мақсаттағы өнiмдердiң экспортын ұлғайту жөнiнде тиiмдi, келiсiлген шаралар қабылдайтын болады.

Мемлекет пен қорғаныс кешенiнiң қорғаныс өндiрiсi саласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының саны мен сапасын ұлғайтуға бағытталған өзара iс-қимылы жанданатын болады.

Мемлекеттiк қолдаудың  секторалдық және жобалық шаралары көлiк инфрақұрылымын қамтамасыз ету Өскемен қаласының сол жақ жағалауында автозауыт құрылысын және автоқұрамдауыштар өндiру жөнiндегi технопарктi инженерлiк коммуникациялармен қамтамасыз ету мәселелерi пысықталады.

Бiлiктi кадр ресурстарымен  қамтамасыз ету Машина жасау саласы үшiн 16 мамандық бойынша кадрларға деген қажеттiлiк жоғары оқу орындарында және Ақтөбе, Атырау, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Маңғыстау, Павлодар облыстарында 19 ТжКБ оқу орнында кадрлар даярлау есебiнен өтелетiн болады.

2012 жылы Өскемен қаласында  700 оқушы орынға арналған машина  жасау саласы үшiн Өңiраралық кадрларды даярлау және қайта даярлау жөнiндегi орталық салу басталады.

Жергiлiктi жерлерде жеке басшыларды бекiте отырып, 3 ай мерзiмге  өндiрiстiк кәсiпорындарда өндiрiстiк  тәжiрибеден өту жүйесi енгiзiлетiн болады.

Дамыған елдердiң алдыңғы қатарлы машина жасау кәсiпорындарында басқару кадрларының бiлiктiлiгiн арттыру бағдарламасын бiрлесiп қаржыландыру қамтамасыз етiледi.

Өз қызметiн ел аумағында  жүзеге асыратын шетелдiк инжинирингтiк  компаниялар үшiн (жылына персонал санының  кемiнде 30 %) қазақстандық кадрларды оқыту және бiлiктiлiгiн арттыру мақсатында компаниялардың жанында оқу орталығының болуы жөнiндегi мiндеттi талаптар енгiзiледi.

Техникалық регламентердi енгiзу автокөлiк құралдарының объектiлердi қорғау үшiн өрт техникасының желдету жүйелерiнiң, төмен вольттi жабдықтардың ауыл шаруашылығы және ағаш дайындау тракторларының, тiркемелерi мен машиналарының мұнай-газ кәсiпшiлiгiнiң бұрғылау, геологиялық барлау және геофизикалық жабдықтардың стационарлық компрессорлық тоңазыту қондырғыларының ауыл шаруашылығы шикiзатын және өсiмдiк шаруашылығы өнiмiн өңдеу жабдығының ауыл шаруашылығы шикiзатын және мал шаруашылығы өнiмiн өңдеу жабдығының, су жылытатын және бу қазандарының, шахтаға көтеру қондырғыларының қысыммен жұмыс iстейтiн жабдықтың лифтiлердiң қауiпсiздiгiне қойылатын талаптар бойынша 14 техникалық регламент және 169 мемлекеттiк стандарт әзiрленедi және енгiзiлетiн болады (оның iшiнде сынақ әдiстерiне - 98, өнiмге - 80 және менеджмент жүйесiне - 7).

Машина жасау өнiмiн  өндiрудi метрологиялық қамтамасыз ету және оның қауiпсiздiгi мен сапасын бақылау үшiн геометриялық шама мен физика-химиялық өлшемдердiң мемлекеттiк эталондары жетiлдiрiледi.

Инновацияларды дамыту және технологиялық жаңғыртуға жәрдемдесу Сегменттер бойынша кәсiпорындардың қажеттiлiктерiне қызмет көрсету үшiн 5 конструкторлық - ауыл шаруашылығы, электр техникалық, кен, көлiк және мұнай-газ машиналарын жасау бюросын құру.

Машина жасау кәсiпорындарының негiзгi қорларын жаңарту және технологиялық  қайта жарақтандыру үшiн жеңiлдiктi шартпен жабдықтар лизингi ұйымдастырылады.

Корпоративтiк табыс  салығы бойынша салық салынатын  базаны ҒЗТКЖ бойынша нәтижелердi енгiзу шығыстарының 150 %-на қысқарту жолымен  ҒЗТКЖ дамытуды ынталандыру.

Тiкелей инвестициялар  үшiн тартымды жағдай жасау Лизингтiк компанияларға өндiрiстi қаржыландыру кезiнде ауыл шаруашылығы тауарларын өндiрушiлердiң өтiнiмдердi болмаса да, лизингке одан әрi беру үшiн ауыл шаруашылығы техникасын отандық өндiрушiлерден сатып алуды жүзеге асыруға мүмкiндiк беру.

Осы саланың дамуын қолдау жер қойнауын пайдаланушылардың,  ұлттық компаниялардың және мемлекеттiк органдардың сала кәсiпорындарының тауарларын, жұмыстарын және қызметтерiн басымдықпен сатып алуы жолымен жүзеге асырылатын болады.

Ауыл шаруашылығы техникасына iшкi сұраныс «ҚазАгроҚаржы» АҚ базасында отандық өндiрiстiң техникасын жеңiлдiк шартпен лизингке сатып алу есебiнен қамтамасыз етiледi.

Отандық машина жасау  өнiмiне iшкi сұраныс отандық машина жасау өнiмiн сатып алуға арналған кредиттер бойынша сыйақының  бiр бөлiгiн өтеу тетiгiн пысықтау арқылы қамтамасыз етiледi.

Автомобиль машинасын  жасау өнiмiне атқарушы билiктiң мемлекеттiк  органдары, олардың аумақтық органдары  мен ведомстволық бағыныстағы мекемелер  үшiн автомобиль техникасын сатып алу мәселесi пысықталады.

Сауда саясаты Қазақстандық машина жасау өнiмдерiн Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжiкстан, Түрiкменстан және Ауғанстан нарықтарына iлгерiлету.

Қазақстандық машина жасау өнiмiнiң экспортын iлгерiлету үшiн қаржылық ынталандыру жасау.

 

 

Экономикалық  өсу орталықтарын қалыптастыру

 

Әлемдiк тәжiрибеге сәйкес сараланған iрi қалалар агломерация  әсерi негiзiнде мультипликативтiк  ауқымда бәсекелi артықшылықтарды  реттей отырып, экономикалық өсу орталықтарына айналады.

Қазақстанда негiзгi сауда-саттық жолдарында орналасқан Астана және Алматы қалалары осындай әлеуетке ие. Олар сауда, қаржы, технология және мәдени алмасулардың еуразиялық жүйесiндегi аса маңызды орталықтарға айналуы тиiс.

Осы мақсаттарда Астана және Алматы қалалары мен оларға iргелес Алматы, Ақмола облыстарының аумағында мынадай жартылай функционалдық аймақтар қалыптастыру ынталандырылатын болады: технологиялар трансфер-тiне бағдарланған жоғары технологиялы өндiрiстер, озық шетелдiк компаниялардың процессингтiк орталықтары (БК, филиалдар); инновациялық даму (Алматы қаласындағы «Алатау» АТП, Астана қаласындағы Nazarbayev university); жалпыұлттық және перспективада орталықазиялық дистрибуция (сауда және қызметтер); перспективада Орталық Азиядағы аса iрi сауда-логистикалық орталықтар (Сингапур, Гонконг үлгiсiнде), авиатранзит орталықтарын («хабтар») қалыптастыра отырып, көлiктiк-логистика және логистика-процессингтiк қызметтер; туристiк-рекреациялық мамандану - Алматы және Ақмола облысының аумақтарына iргелес рекреациялық ресурстардың iрi шоғырларының, сондай-ақ ойын-сауық индустриясының негiзiнде (мысалы, Қапшағай қаласында, Щучинск - Бурабай аймағында ойын бизнесi орталықтарын құру); спорттық мамандану (Алматы қаласын қысқы спорт түрлерiнiң халықаралық орталығына айналдыру); медициналық және бiлiм беруде мамандану (Алматы және Астана қалаларында ұлттық, кейiннен өңiрлiк деңгейдегi орталықтар қалыптастыру); бизнестi ұйымдастыру және жүргiзу (Алматы және Астана қалаларына халықаралық ұйымдардың өкiлдiктерi мен кеңселерiн, аса iрi трансұлттық компаниялардың филиалдарын көшiрудi ынталандыру); азық-түлiктiк мамандану (мегаполистердiң азық-түлiк белдеуi).

Перспективада Алматы агломерациясы  өсу орталығы ретiнде өзiне Қапшағай бағытындағы серiктес қалаларды қамтитын болады.

Астана қаласын өсу  полюсi ретiнде дамыту даму дәлiздерiн қалыптастыру  және перспективада кейiннен оған Қарағанды агломерацияларының қалаларын және Щучинск - Бурабай курорттық аймағының тарту негiзiнде өсудiң желiлiк аймақтарын қалыптастыруға айналуы тиiс.

Негiзiнен сервистiк  функциялардың шоғырланыумен қамтамасыз етiлген Астана және Алматы қалаларын жеделдете дамыту iшкi сұранысқа бағдарланған секторлар үшiн мультипликативтiк әсер етедi.

Экономикалық өсу орталықтарын қалыптастыру мақсатында Астана және Алматы қалаларын дамытуды қолдау экономикалық белсендiлiктi және инвестициялық тартымдылықты ынталандырудың түрлi тетiктерi арқылы, оның iшiнде қамтамасыз ететiн инфрақұрылымды дамытуға мемлекеттiк инвестициялар тарту есебiнен жүзеге асырылатын болады.

Экономиканың басым  секторларын дамытуда мемлекет пен 
бизнестiң өзара тиiмдi iс-қимылын қамтамасыз ету.

Бағдарламаны iске асыру  шеңберiнде мемлекеттiң рөлi экономиканың басым секторларын қолдау институттарының, құралдарының, тетiктерiнiң және бизнеспен  тиiмдi өзара iс-қимыл жасаудың жүйесiн  қалыптастыру болып табылады.

Бағдарламаның республикалық  деңгейде iске асырылуын үйлестiрудi Қазақстан Республикасының экономикасын жаңғырту мәселелерi жөнiндегi мемлекеттiк  комиссиясы (бұдан әрi - Мемлекеттiк  комиссия) және Премьер-Министр басшылық ететiн Республикалық үдемелi индустриялық-инновациялық даму жөнiндегi басқару орталығы - жалпы үйлестiрудi; Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанындағы Шетелдiк инвесторлар кеңесi (бұдан әрi - ШИК) — шетелдiк инвесторлармен өзара iс-қимыл жасауды; Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанындағы кәсiпкерлер кеңесi - отандық инвесторлармен өзара iс-қимыл жасауды; Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң жанындағы Үдемелi индустриялық даму  жөнiндегi үйлестiру кеңесi (бұдан әрi - Үйлестiру кеңесi) және оның жанынан құрылған экономиканың басым салаларын дамыту жөнiндегi салалық жұмыс топтары (бұдан әрi - салалық жұмыс топтары) - индустриялық саясатты тiкелей iске асыру мәселелерiн, Қазақстан Республикасының Индустрия және жаңа технологиялар министрлiгiнiң жанындағы экспорттаушылар кеңесi (бұдан әрi Экспорттаушылар кеңесi) - отандық экспорттаушылармен өзара iс-қимыл жасауды жүзеге асыратын болады.

Бағдарламаның iске асырылуын  өңiрлiк деңгейде үйлестiрудi тиiстi өңiрлердiң  әкiмдерi басшылық ететiн өңiрлiк Үйлестiру кеңестерi және Үдемелi индустриялық-инновациялық даму жөнiндегi өңiрлiк басқару орталықтары жүзеге асыратын болады.