Стандарттау әдістері

«Мұрағаттану» пәні

 

  «Мұрағаттану» курсы 050114 – Тарих (педагогика) мамандығы  бакалаврларына арналған.

Қазіргі технократиялық ойдың басымдығы  орын алып отырған  әлемде көптеген қоғамдық сала өкілдері мемлекет пен  қоғамның өткен тарих алдындағы  жауапкершілігінің артуын адамзаттық құндылықтардың шарты тұрғысынан бағалауды  ұсынып отыр. Осы сұранысты қанағаттандыруға бағытталған мамандықтардың біріне мұрағаттанушы мамандығын жатқызуға  болады, себебі бұл мамандық өкілдері тарихшылар сияқты өткенді, қазіргіні  және болашақты болжауға мүмкіндік  жасайды.

Қоғамдық  қатынастардың өсуіне байланысты ақпрараттық  ресурстарға деген сұраның күн  санап өсуде. Олардың қоғамдағы  және мемлекеттегі маңыздылығы мұрағатпен тікелей байланысты, себебі онда ретроспективті ақпараттық мәліметтер сақталған құжаттар кешені сақталған.

Курс  барысында мұрағат ісінің тарихы, мұрағат ісінің теориясы мен әдістемесі,  мұрағаттардағы менеджмент пен маркетинг  сияқты көпбағытты қамтитын мәселелер  қарастырылады.

«Мұрағаттану» жеке ғылыми және практикалық пән  ретінде осы саламен байланысты пәндердің жетістіктерін толықтыра  отырып, «Мұрағаттануға кіріспе», «Мұрағаттанудың  теориясы мен әдістемесі», «Іс жүргізуді  ұйымдастыру тарихы», «Мемлекеттік мекемелер тарихы», «Деректану», «Информатика», «Құжаттану», қосалқы тарихи пәндерге  кіретін «Тарихи хронология», «Дипломатика», «Геральдика», «Палеография», «Тарихи  метрология», «Сфрагистика» салаларымен  тығыз байланысты.

Курсты  оқу барысында студент:

- мұрағат ісі  саласындағы терминдерді және нормативтік құқықтық актілерді;

- мұрағат қызметі қалыптасуы мен  ұйымдастырылуының  негізгі тарихи  кезеңдерін;

          -  мұрағат ұйымдары мен мұрағаттардың  атқаратын негізгі функцияларын;

- ведомстволық және мемлекеттік  мұрағаттар жұмысының ережелерін;

- болашақ мұрағаттанушы кәсібіне  қатысты мамандыққа тән саланың  ерекшеліктерін білуі тиіс.

ПӘННІҢ МАЗМҰНЫ

Кіріспе

Курстың мақсаты: студенттерге қазіргі заман  талабына жауап беретін мұрағат  ісі саласына байланысты кешенді  және ғылыми пән ретінде мұрағаттанудың теориясы негізіне байланысты білім  беру.

  Курстың негізгі міндеттері:

- Посткеңестік кезеңде  мұрағат  ісі саласында орын алған ерекшеліктерге  байланысты жалпы мағлұмат бере  отырып, олардың әрбір кезеңінің мұрағат ісі саласына тигізген әсерін анықтау;

- мұрағаттану саласына байланысты  заңдар және негізгі нормативтік-әдістемелік  құжаттармен таныстыру;

- студенттердің мұрағаттарда құжаттарды  жинақтау және құжаттардың құндылығын  сұрыптауға байланысты, оларға ғылыми-анықтамалық  аппарат құру, сақталуын қамтамасыз  ету және түрлі мақсаттарда  пайдалану, сондай-ақ мұрағаттық  құқық, менеджмен және маркетинг   туралы түсініктерін кеңейту.

Мұрағаттану кешенді пән ретінде. Мұрағаттанудың өзге де мұрағаттық пәндер арасында алатын орны мен рөлі. Курстың пәні, мазмұны  және мақсаты. Мұрағаттану обектісі. Мұрағаттануға тән заңдылықтар.

Мұрағаттанудың  өзге де ғылыми пәндермен байланысы.

Мұрағаттану саласына қатысты деректерге, негізгі  және нормативтік әдебиеттерге шолу.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

Мұрағаттану саласына байланысты түсініктемелік аппараттың қалыптастуы 

Мұрағаттану саласының  түсініктемелік аппараты. Түсініктемелік аппаратты жетілдіру – мұрағаттану  саласындағы білімді дамытудың  негізгі бағыттарының бірі. Мұрағаттық терминологияның дамуы. Түсініктер классификациясы. Мұрағаттық терминология  жүйесіндегі терминдер мен түсініктердің  өзара  байланысы.

«Мұрағаттану», «мұрағат ісі», «мұрағаттық құжат», «мұрағаттанудың теориясы мен әдістемесі»  түсініктері.

Мұрағаттық  терминологиялардың дереккөздері. Мұрағат  мекемелерінің қолданыстағы тілі - әдебиеттен тыс дерек ретінде. Тарихи сөздіктер. Кітаптанулық сөздіктер. Мұрағат  ісіне қатысты әдебиеттер. Мұрағаттық терминдер мен түсініктерді талдауға арналған мақалалар мен кітаптар бөлімдері. Арнайы мұрағаттанулық сөздіктер.

Мұрағаттанулық  түсініктемелер аппаратын жүйелеу. Түсініктемелік аппараттың жүйелік  бөлімдері, олардың түрлері. Мұрағаттық терминология дамуының теориялық бағыты. Терминологиялық сөздіктер - теориялық  терминологияны жетілдірудің түрі ретінде. Мұрағаттық терминологияның тәжірибелік  даму бағыты.  Стандарттау - тәжірибелік  терминологияны  жетілдірудің формасы  ретінде. Мұрағаттық терминолгияға  байланысты стандарттар  жүйесін  құрастыру.

 

Мұрағаттану теориясы

Мұрағаттану теориясы мен  әдістемесінің пайда  болуы мен дамуы. Зерттеу нысаны мен пәні. Курстың мақсаты мен  құрылымы.  Оның бөлімдерінің мазмұны  мен  сипаттамасы.

Мұрағаттанудың  теориялық мәселелері. Ғылыми шынтуайттылық  принциптері, тарихилық принцип,  жан-жақтылық принципі, орталықтандыру принципі. Өндірістік принциптер: қорды  бөлшектемеу принципі, құжат құндылығын сұрыптау принципі, қор ішінде құжаттарды жүйелеудің үш принципі. Мұрағаттанудың методологиялық сипаттамасы.

Жалпытанымдық әдістердің курс мәселелерін шешудегі орны. «Мұрағаттанудың теориясы мен  әдістемесі» курсында қолданылатын нақты ғылыми пәндерге тән әдістер.

Мұрағаттар  және тарих ғылымы. Мұрағаттық құжатты  тарихи дерек көзі ретінде қабылдауға байланысты көзқарастар эволюциясы. Тарих ғылымындағы тарихи-салыстырмалық  зерттеу әдісі және мұрағаттық құжаттар.

Мұрағаттану және деректану. Құжаттарды талдаудың  деректанулық әдісі және оны құжаттарды сұрыптауда, ұйымдастыруда және сипаттауда пайдалану мүмкіндігі.

Мұрағаттану және қосалқы тарихи пәндер (палеография, дипломатика, тарихи хронология, сфрагистика, тарихи метрология, геральдика, эпиграфика, генеалогия, нумизматика, тарихи география). Мемлекеттік мекемелердің мұрағаттық құжаттарды ұйымдастырудағы орны.

Экономикалық  ғылымдар  және мұрағат қызметіндегі жоспарлау әдісінің дамуы, есепке алу, экономикалық талдау.

Мұрағаттану және құжаттану. Құжаттарды сыныптау мәселесі, сипаттау, құндылығын сараптау.

Мұрағаттану және археография. Археография әдістерін  мұрағаттардың ғылыми-ақпараттық қызметінде пайдалану.

Мұрағаттану және математика. Математикалық-статистикалық  зерттеу әдісінің негізінде мұрағаттық статистиканың дамуы.

Ақпараттық  теория әдісі және оларды мұрағаттардың  ғылыми-анықтамалық аппараты жүйесінде  автоматтандырылған  іздестіру жүйесін  құрастыруда қолдану.

Мұрағаттану және нақты ғылымдар. Нақты ғылымдардың  мұрағат құжаттарын сақтауды қамтамасыз етуде алатын орны.

Мұрағаттану принциптері және курста қолданылатын арнайы зерттеу әдістері (мұрағат  қорының біртұтастығы, мұрағаттық ақпараттың қолжетімді болуы,  дифференцацияланған  сипаттама және мұрағат құжаттарын орталықтандырылған  есепке алу)

 

 

І-МОДУЛЬ. ЕЖЕЛГІ ЖӘНЕ ОРТАҒАСЫРЛЫҚ МҰРАҒАТТАР

Ежелгі дәуір мемлекеттерінің мұрағаттары

Ежелгі  Вавилон, Аккад, Шумер, Ассирия, Хет  мемлекеттерінің жазба ескерткіштері. Жекеменшік  мұрағаттар, кітапхана  мұрағаттары, сарай, шіркеу мұрағаттары. Құжаттардың мазмұны және құрамы. Таяу Шығыс мемлекеттерінің жазба ескерткіштері.

              Ежелгі Египет мұрағаттары. Фараондардың сарай мұрағаттары. Ұлы уәзір мұрағаттары. ²Уәзірге нұсқау² - кеңсе ісін жүргізу жайлы құжат. Абыздар мұрағаттары (храмдар). Жеке тектік мұрағаттар. Олардың мазмұны және құрамы.

Ежелгі  Үндістан мұрағаттары. Мұрағаттардың түрлері. Жазба, кеңсе ісін жүргізудің дамуы. ²Артхашастра² - трактаты ежелгі кеңсе ісінің ескерткіші ретінде.

Ежелгі Қытай мұрағаттары. Иероглифтік ескерткіштер. Кеңсе ісін жүргізудегі жазба дәстүрлері. Құжаттарға тән деректердің қоймасы (Лань тай, Ши цзюн). Деректердің құрамы және мазмұны. Деректерді пайдалану.

             Ежелгі Грек мұрағаттары. Б.з.д. ІІ-І мың ж. жазба ескерткіштері. Афина полисінің мұрағаттары. Оның құрамы және мазмұны. Ежелгі грек кітапханалары.

Ежелгі  Рим мұрағаттары. Абыздар мұрағаттары (понтифик, абыз-балшы). Кеңсе ісін жүргізудегі жазу дәстүрлері және оның өзгеріске ұшырауы.

 

Ерте ортағасырлар дәуіріндегі мұрағаттар

Кезбе мұрағаттар. Шіркеу мұрағаттары. Византия мемлекетінің мұрағаттары.

ХІІ-ХІІІ ғасырларда Еуропада тәж мұрағаттарының қалыптасуы (Франциядағы қазыналық  хартия, Англиядағы Капелла свиткаларының, Испаниядағы Арагон тәжі мұрағаттары, т.б.)

Қалалар мұрағаттары. Гильдия және цехтар мұрағаттары. Университеттер мұрағаттары. Шіркеу және монастырлар мұрағаттары. Госпиталь мұрағаттары. Жеке мұрағаттар. Кеңсе ісі және құжаттарды сақтаудың жағдайы.

         ХҮІ-ХҮІІІ  ғасырлардағы Еуропадағы мұрағаттар

Негізгі саяси мұрағаттар. Ведомстволық тарихи мұрағаттар. Мұрағатқа қол жеткізу  мәселелері. Еуропадағы мұрағаттардың  түрлері (қалалық, шіркеулік). Олардың  қолдану аясы және сипаты.

Экономикалық  мұрағаттардың пайда болуы. Оның даму барысы. Мұрағат құжаттарын сыныптау, жүйелеу, сипаттау мәселелері.

Мұрағаттану және іс жүргізу туралы алғашқы еңбектер. Якобфон Рамминген және оның еңбектері. Балтазар Бонифации және оның «Мұрағаттар жайлы кітабы». Агасфер Фритча еңбектеріндегі мұрағат қызметінің заңдық тұрғыдан реттелуі. Георг Асбботлин еңбегіндегі құжаттарды сыныптау мәселесіне тән ерекшеліктер.

 

ІІ-МОДУЛЬ. ЕУРОПА ЖӘНЕ АМЕРИКА ЕЛДЕРІНДЕ  ЖАҢА ЗАМАН КЕЗЕҢІНДЕ МҰРАҒАТ  ІСІНІҢ ОРТАЛЫҚТАНДЫРЫЛУЫ

 

 Франциядағы  мұрағат ісі

1790, 1794 жж. қабылданған мұрағат туралы декреттер  және Ұлттық (мемлекеттік) мұрағаттың  құрылуы. Мемлекеттік мұрағат  жүйесін қалыптастырудағы орталықтандыру  принципі. Мұрағат құжаттарын жариялау  прициптері.

Термидорлық төңкерістен кейінгі мұрағаттардың жағдайы. Империя мұрағаты және департементтік мұрағаттар. Коммуналдық және госпиталдық мұрағаттар. ХІХ ғ. екінші жартысы ХХ ғ. басындағы Франция мұрағаттары. 1884 ж. қабылданған мұрағаттар туралы заң. Мұрағаттар жүйесі және құрылымы. Мұрағат құжаттарын сыныптау мәселелері. Мұрағаттарда ғылыми-анықтамалық аппараттың құрылуы.

А.Бордье, Г.Ригну, Ш.Ланглуа, А.Штейн еңбектері және олардың мұрағаттанудың дамуына тигізген әсері. Мұрағаттық білім. Париждік хартия мектебі.

   Бельгиядағы мұрағат ісі

Француз буржуазиялық революциясынан кейінгі Бельгиядағы мемлекеттік мұрағаттар жүйесінің құрылуы. ХІХ ғ. ірі мұрағаттанушы Проспер Гамардың мемлекеттік мұрағат ісінің дамуына қосқан үлесі.

Король  мұрағатының құрамы және провинциалдық мемлекеттік мұрағаттар. Мұрағат құжаттарымен жұмыс жасау әдістері. Мұрағаттардың басылымдық қызметтері. Бельгиядағы мұрағатшылар, кітапханашылар және мұражайшылар кәсіби біріккен ассоциациясының құрылуы.

Голландиядағы мұрағат ісі

Мемлекеттегі тарихи білімнің дамуына тән ерекшеліктер және оның мұрағат ісіне тигізген әсері. Голландияда мұрағат ісінің орталықтандырылуы. 1814 ж. мұрағат туралы заң және мемлекеттік мұрағаттар жүйесінің ұйымдастырылуы. Корольдік бас мұрағат және провинциалдық мұрағаттар. Мұрағаттардың құрылымы және құрамы. Мұрағаттану мәселелерінің ғылыми негіздері.

Англиядағы мұрағат ісі

Англияның ежелгі қоймалары (Вестминистрлер сарайындағы патшалық мұрағат; Тауэр мұнаралары; Мемлекеттік қағаздар мұрағаты). Ұлттық тарих ескерткіштерін зерттеу комиссиясының қызметі (1800, 1836). 1838 ж. Англияның мемлекеттік мұрағатының құрылуы. Мемлекеттік мұрағаттың құрамы мен құрылымы. Тарихи қолжазбалар комиссиясының қызметі. Мұражай мен кітапханалардың қолжазба бөлімдері. Шіркеулік және жеке мұрағаттар.

Италиядағы мұрағат ісі

Италья мемлекеттеріндегі мұрағат ісі. Саяси биліктің тасымалдаушы қоймалары, тарихи мұрағаттар, ведомстволық мұрағаттар. Қалалық, шіркеулік және жеке мұрағаттар.

ХІХ ғ. басындағы мемлекеттік мұрағаттардың құрылуы. Ф.Бониани және оның мұрағаттанудың дамуына тигізген әсері.

Мұрағаттану туралы заңдар (05.03.1874 ж. 27.05.1875 ж.) және мұрағат ісінің қайта ұйымдастырылуы (Италияның біріктірілуінен кейін). Мемлекеттік мұрағаттар жүйесі және оны басқару мәселесі. Мұрағат ісінің әдістері және техникалық жағдайы.

 

Испаниядағы мұрағат ісі

Мемлекет тарихына байланысты құжаттардың жиналуы және шығарылымы жөніндегі ғылыми комиссиясының қызметі. Мемлекеттік орталық мұрағаттардың құрылуы (Симанкастағы тарихи мұрағттар, Мадридтегі ұлттық тарихи мұрағат, Алькаледе-Энарестегі Орталық мұрағат, Севильедегі Индияның бас мұрағаты). Мұрағаттар және олардың құрылымдары.

Провинциалдық, қалалық, нотариалдық мұрағаттар. Арнайы мұрағаттар (Шетелдер министрлігі, әскери ведомстволар, Мемлекеттік Кеңес және т.б.).

 

Неміс тілді  мемлекеттердегі мұрағат ісі

Неміс мемлекеттеріндегі мұрағат ісіне тән ұқсастықтар мен ерекшеліктер. Германдықтар жерлеріндегі мұрағат типтері.

Пруссия мұрағаттары. ХІХ ғ. басындағы мұрағат ісі саласындағы реформалар. Пруссияның мемлекеттік мұрағатты және провинциалдық қоймалар жүйесі. Мұрағаттар құрамы мен құрылымы. Мұрағат ісінің әдістемелік және техникалық мәселелерінің ахуалы. Мұрағаттардың ғылыми-жариялық қызметі.

Бавария мұрағаттары. Құпия ведомстволардың мұрағаттары. /М.Можела министрінің реформалары. Имперлиялық мұрағаттың құрылуы (Рейхс-мұрағат). Мемлекеттің Ұлттық мұрағаты. Провинциалдық мұрағаттар. Мұрағаттардың құрамы мен құрылымы. Мұрағат жұмыстарының ахуалы. ²Мұрағат журналы² және оның мұрағаттануды дамытудағы маңызы.

Саксония мұрағаттары. Мемлекеттік және провинциалдық мұрағаттардың құрылуы. Мұрағаттардың құрамы мен құрылымы. Мұрағат ісін ұйымдастыру әдістері мен техникалары. Маманданған кадрлар даярлау мәселесі.

Мұрағаттардың археографиялық қызметі. Мұрағаттану  теориясы мен әдістемесінің дамуы. Ф.фон Леэр, В.Лозве, Г.Хольцингердің еңбектері.

Австро-Венгриядағы  мұрағат ісі. Венадағы мемлекеттік мұрағат және оларды жинақталу сипатына тән ерекшеліктер. Мұрағаттардағы құжаттар құрамының ерекшеліктері. Мұрағат құжаттарының жіктелуі және жүйеленуі. Мұрағаттардың ғылыми-анықтамалық аппараттары. Тарихи ведомстволық мұрағаттар. Құжаттар құрамы. Жергілікті мұрағаттар, олардың құрамы. Тарихи қоғамдардың жергілікті мұрағаттарды қалыптастырудағы ролі. Австриядағы мұрағат ісі саласындағы білім. Тарихи зерттеулер жөніндегі Вена институты (1885 ж.) және оның мұрағатшыларды даярлаудағы маңызы.

Венгрияда Ұлттық мұрағаттының құрылуы. Оның қорларының құрамы. Комитеттік, шіркеулік және жеке мұрағаттар.

          Балкан елдерінің мұрағат ісі

Греция, Сербия, Болгария, Румыния мұрағаттары. Тарихи қоғамдардың жазба құжаттар қоймаларын қалыптастырудағы маңызы. Мұрағат ісінің дамуындағы ұқсастықтар мен ерекшеліктер. Мұрағат ісін жүргізудің әдістемесі және техникасы. Ұлттық кітапханалар мен мұражайларда құжаттарды жинақтау және коллекциялау.

Скандинавия елдеріндегі мұрағат ісі

Швециядағы мұрағаттар. Мұрағаттардың жеке мекеме ретінде қалыптасуы. Елдегі  мұрағат саласындағы реформалар (ХІХ ғ. соңы). Тарихшылар Ган Иортпен Гильдебранттың  Стокгольм мемлекеттік мұрағатын қалыптастырудағы және оларды жинақтаудағы орны. Мұрағат құжаттарының жіктелуі және жүйеленуі. Жергілікті жерлерде мұрағат жүйесінің қалыптасуы.

Норвегия мұрағаттары. Ұлттық мұрағаттың құрылуы. Оның құрамы мен құрылымы.

Дания. Патшалық бас мұрағат. Провинциалдық мұрағаттар. Мұрағаттардың құрамы мен құрылымы. Мұрағат ісін реттеу саласына байланысты қабалданған заңдар (1889, 1891 жж.). Скандинавия елдерінде мұрағат ісінің дамуына тән ортақ ерекшеліктер.

 

  ХХ ғ. БАСЫНДАҒЫ ШЕТЕЛДЕРДЕ  МҰРАҒАТ ІСІНІҢ ДАМУЫ

 

         ХХ ғ. басында шетелдерде мұрағат ісінің дамуының  нәтижелері

Мемлекеттік басқару саласындағы мұрағат ісінің жеке сала ретінде қалыптасуы. Мұрағат ісінің ұйымдастырылуындағы орталықтандырылған  және орталықтанбаған нысандар. Мұрағат құжаттарын жариялау принциптері және оның заңдық негіздері. Теориялық қайта өңдеу және мұрағаттанудың дамуы. Құжатардың пайда болу  принципі - шетелдер мұрағаттануының маңызды жетістігі. Мұрағаттар ірі ғылыми-зерттеу мекемелері ретінде. Мұрағаттанудың жеке пән ретінде қалыптасуы. Мұрағат үшін кадрларды даярлау мәселесі.  Мұрағаттарды жаңа құжаттар түрлерімен толықтыру, олардың теориялық және әдістемелік нысаны. Экономикалық мұрағаттардың пайда болуы. Олардың құрамы. Ұлттық кәсіби бірлестіктердің құрылуы. Мұрағат саласында халықаралық байланыстардың пайда болуы. Сирек кездесетін қолжазба құжаттарын сақтауды қамтамасыз ету бағытында құжаттанушылардың, мұрағаттанушылардың, кітапханашылар мен тарихшылардың қарым-қатынастары. Мұрағаттанушылар мен кітапханашылардың халықаралық конгресі (1910 ж., Бельгия) және оның мұрағаттану теориясының дамуына тигізген әсері.      

 

Соғысаралық кезеңдегі шетелдердегі мұрағат ісі (1918-1939 жж.)

Мұрағаттар  жүйесі мен құрамына енгізілген өзгерістер. Соғыстың ықпалының нәтижесінде құжаттық материалдармен,  мұрағат қорларының құжаттарымен алмасу. Мұрағат құжаттарының жаппай жойылуы.

Соғыс кезіндегі арнайы мұрағаттар мен кітапханалардың құрылуы. Бірінші дүниежүзілік соғыс тарихы туралы құжаттарды жариялау. Еуропалық кабинеттердің үлкен саясаты (Германия), соғыстың басталуы туралы британдық құжаттар (Англия), 1871-1917 жж. (Франция) француз дипломатиялық құжаттары және т.б.

Мұрағат құжаттарына қолжетімділіктің шектелуі. Мұрағат комиссиясының құрылуы (1929 ж.) және Ұлттар Лигасы жанындағы мұрағаттанушы-сарапшылар комиссиялары (1931 ж.). Мұрағаттарға байланысты халықаралық жолсілтер анықтамалықтардың пайда болуы.

       Шығыс және Орталық Еуропа мемлекеттерінің мұрағат ісі

Польша  мұрағаттары. Ірі тарихи ведомстволық мұрағаттар. Олардың құрамы. 1919 ж. мұрағаттар туралы заң. Мұрағат ісін басқару ұйымының құрылуы және мемлекеттік мұрағаттар жүйесі. Облыстық мұрағаттар. Мұрағаттардың құрамы және құрылымы. Мұрағат жұмысының әдістемелік және техникалық жұмысының жағдайы мен жалпы сипаттамасы.

Австрия мұрағаттары. Венаның мемлекеттік мұрағаты. Ведомстволық тарихи мұрағаттар. Әскери мұрағат, қаржылық палата мұрағаты, ішкі істер және юстиция мұрағаты. Ағымдық ведомстволық мұрағаттар.

Жергілікті мұрағаттар. Мұрағаттарды жинақтау.

Германия  мұрағаттары. Мұрағаттар құрамының өзгерілуі. Жалпыимпериялық мұрағаттың қалыптасуы (1920 ж.). Мұрағаттарды жинақтау ерекшеліктері. Мұрағат құрылымы.

Неміс жерлерінің мемлекеттік және провинциалдық мұрағаттары. Олардың мұрағат ісінің теориясы мен әдістемесінің дамуына тигізген әсері.

Әскери  мұрағаттардың орталықтандырылуы. Әскери Орталық мұрағаттың ұйымдастырылуы (1936 ж.).

Батыс Еуропа мемлекеттерінің мұрағаттары

Франция. Мұрағаттарды орталықтандыру жүйесі. Мемлекеттік мұрағаттар жұмысының біркелкі әдістері мен нысандары. Мұрағат туралы үкіметтік декреттер (нотариалдық мұрағаттарды тапсыру 1928 ж., мемлекеттік мұрағаттарға мекемелер материалдарын тапсыру 1936 ж.).

Соғыс туралы мұрағат пен кітапхананың құрылуы.

Бельгия мұрағаттары. Бельгиядағы мұрағат мекемелерінің жүйесі. Мұрағат жұмыстарының әдістемелік дамуы. Мұрағат кадрларын даярлау. Бірінші дүниежүзілік соғыс құжаттарының шоғырлануы. Соғыс мұражайының (1918 ж.), соғыс мұрағатының (1919 ж.) құрылуы. Оларды шоғырландыру ерекшеліктері.

Голландия мұрағаттары. 1918 және 1919 жж. мұрағаттар туралы заңдар. Мұрағаттық мекемелер жүйесінің анықталуы.  Ведомстволық мұрағаттарға бақылау орнату.

Нидерландының тарихи-экономикалық мұрағаты және «Нидерландық жолбарыс» геральдық қоғамының мұрағатының құрылуы (дворяндар тарихы мен генеалогиясы материалдары).

Ғылыми  және мұрағат-техникалық жұмыстарының жағдайы.

Скандинавия елдерінің мұрағаттары

Финляндия мұрағаттары. Финляндияның мемлекеттік мұрағаты. Қорлардың құрамы мен мазмұны.

Провинциалдық мұрағаттар жұйесінің ұйымдастырылуы. Көпшілік мұрағаттар туралы заң (1939 ж.) және олардың мұрағат ісі дамуындағы ролі.

Швеция, Дания, Норвегия мұрағаттары. Мемлекеттік және қалалық мұрағаттар. Қордың құрамы және мазмұны. Жергілікті мемлекеттік мұрағаттар жүйесінің қалыптасуы.

Мұрағат ісінің нормативтік-құқықтық базасы. Мұрағат ісінің техникалық жағдайы және деңгейі.

 

      Англия мұрағаттары

        Мұрағат ісін ұйымдастырудағы орталықтандырылмаған нысандар. Англиядағы мемлекеттік мұрағат – орталық үкімет құжаттарының қоймасы ретінде.

Британдық тарихи қоғам және оның жергілікті мұрағаттарды сақтаумен зерттеудегі  ролі.

Британиядағы  мұрағат қоғамы (1932 ж.), оның елдегі мұрағат  ісін шешу мәселелеріне тигізген әсері. Мұрағаттарды жинақтау мәселелері. 

 

          Италия мұрағаттары

         Италиядағы мұрағат мекемелерінің жүйесі. Мемлекеттік мұрағаттар жүйесі. Қалалық және нотариалдық мұрағаттар. Оларды жинақтау ерекшеліктері. Техникалық және мұрағат жұмыстарының деңгейі. Мұрағаттық мекемелер үшін мамандарды даярлау.

 

 СОҒЫСТАН КЕЙІНГІ КЕЗЕҢДЕГІ  ЕУРОПА ЕЛДЕРІНДЕГІ МҰРАҒАТ ІСІ

 

1940-1960 жж. Еуропа елдеріндегі мұрағат  ісі  

Бельгия мұрағаттары. Мемлекеттік мұрағат  мекемелерінің жүйесі.

Карольдік бас мұрағат, оның құрылымы және қордың құрамы. Провициалдық және округтік мұрағаттар. Мемлекеттік емес мекемелер мұрағаттары. Қалалық және коммуналдық мұрағаттар.

Ведомстволық  мұрағаттар. Жеке мұрағаттар. Шіркеулік  және епископтық мұрағаттар.

 

Ұлыбританиядағы мұрағаттар басқармасы

Мемлекеттік құжаттар туралы заң (1958 ж.). Ұлыбритания  ұлттық мұрағаты. Оның қорларының құрамы мен мазмұны. Ұлттық мұрағат жұмыстарының ұйымдастырылуы.

Муниципалдық, ведомстволық мұрағаттар. Жергілікті мұрағат жүйесі. (графтықтардың мұрағаттары) Графтық мұрағатшылар ассоциациясының қызметі. Тарихи қолжазба туралы корольдік комиссияның функциялары.

 

      Германиядағы мұрағат ісі

        Германиядағы мұрағат ісінің  нормативті-құқықтық базасы. Мұрағат  құжаттарын пайдалану және сақтаумен  қамтамасыз ету заңы (1988 ж.), жер  туралы мұрағат қорларының заңдары  және т.б.  Кобленцедегі федералды мұрағат (1952 ж.). Негізгі функциялары мен құрылымы. Жинақталудың деректік көздері.

Сант-Августиндегі аралық мұрағаттар.

Экономикалық  мұрағаттар. Парламент мұрағаттары. Саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдардың мұрағаттары. Баспа, радио  мұрағаттары. Университет мұрағаттары. Әдебиет және өнер мұрағаттары. ГФР-гі мұрағатшылар қоғамының қызметі. Мұрағат ісінің Германияны  біріктіргеннен кейінгі жағдайы (1991 ж.).

 

Италиядағы  мемлекеттік мұрағат қызметі

Италияның орталық мемлекеттік мұрағаты. Оның қорларының құрамы мен мазмұны. Рим мемлекеттік мұрағаты. Қордың құрамы. Мемлекеттік емес әкімшілік және экономикалық мекемелер мұрағаттары. Жеке мұрағаттар, мекемелер және жеке адамдардың мұрағаттары.

Мұрағатшы мамандарын даярлау. Итальяндық мұрағатшылардың  халықаралық қызметі.

 

    Нидерландық мұрағаттар

      Мұрағаттар туралы заңдар (1962, 1990 жж.). Үкіметтік ақпаратты құру заңдары (1980 ж.).

     Орталық, провинциалды, муниципалды және жеке мұрағаттар жүйесі. Олардың жұмыстарының ұйымдастырылуы. Қорлар құрамы, жинақтаудың дерек көздері. Құжаттаманы басқару. Құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету және пайдалану. Мұрағат мамандарын даярлау. Нидерландық мұрағатшылар қоғамының қызметі.

 

Швейцариядағы мұрағат мекемелері

Федералды (Ұлттық) мұрағат. Кантоналды, қалалық  мұрағаттар. Коммуна мұрағаттары. Қордың құрамы және мазмұны.

Базелдегі экономикалық мұрағат. Оның шоғырлану  ерекшеліктері. Ғылыми-техникалық мұрағаттар. Орталықтандырылған ғылыми-техникалық құжаттарды сақтау мәселелері (Цюрихтегі сәулет тарихы институты, Женевадағы ғылыми тарихи мұражай және т.б.).

Халықаралық ұйымдар мұрағаттары. Мұрағат құжаттарымен жұмыс істеу әдістері. Мұрағаттардың  жариялық қызметі.

Швейцария мұрағатшылар ассоциациясы және оның елдегі мұрағат ісі жөніндегі  теоретикалық және практикалық мәселелерді  шешудегі орны.

 

Франциядағы мемлекеттік мұрағат қызметі

Мұрағат ісі туралы үкіметтің декреттері мен заңдары (1979, 1983, 1988, 1990 жж.).

Франция мұрағаттарының дирекциясы және оның функциялары. Ұлттық мұрағат және оның құрылымы. Оның қорларының мазмұны.

Департаменттік, регионалдық, коммуналдық мұрағаттар. Мемлекеттік мекемелер мұрағаттары.

Фонтенбло - қазіргі кезеңдегі мұрағат құжаттарының сақталуы орталығы ретінде.  Экс-ан-Прованстегі француз отаршылдық кезеңінің әкімшілігінің материалдары. Эспейрандағы микрофильмдер. Рубедегі бейбіт еңбек мұрағаттары.  

Француз мұрағатшылар ассоциациясы және кәсіби мәселелердің шешілуі.

 

Венгриядағы және Польшадағы мұрағаттар

1947 ж. Конституциясына сәйкес мұрағаттарды  орталықтанду іс-шаралары. Орталық мұрағат басқармасы және оның функциялары. Венгр мемлекеттік мұрағаты. Комитеттік және қалалық мұрағаттар. Қордың құрамы мен мазмұны.

1990 ж. кейінгі Венгериядағы мұрағат жүйесі. Бұрынғы партиялық мұрағаттар құжаттарын мемлекеттік мұрағатқа өткізу.  Шіркеулік мұрағаттар. Мұрағаттардың кәсіби жұмысы. Құжаттарды іріктеу, жинақтау, пайдалану мәселесі.

Тарихи  деректерді басылымға дайындау. Венгрия мұрағатшылар қоғамының қызметі.

Поляк мұрағаттарына тигісген соғыстың зардабы. Елдегі мұрағат жүйесіндегі өзгерістер. Мемлекеттік мұрағат жүйесінің құралуы.

Стандарттау әдістері