Қазақстан Республикасының салық жүйесі. 2

 

 

Мазмұны:

 

 

Кіріспе..................................................................................................................3

 

I – бөлім. Салықтардың экономикалық мәні және олардың жалпы

сипаттамасы

 

     1.1 Салықтардың  экономикалық мәні және олардың жіктелуі...............5

1.2 Салықтың принциптері мен атқаратын қызметі.................................7

1.3 Салық механизмінің элементтері........................................................10

 

 

II – бөлім.  Салықтың  түрлері

 

2.1 Жеке табыс салығы...............................................................................13

2.2 Корпорациялық табыс салығы.............................................................15

2.3 Акциздер................................................................................................17

2.4 Қсылған құнға салынатын салық........................................................19

 

 

III– бөлім.  Қазақстан Республикасының салық жүйесі

 

    3.1 Қазақстан Республикасының салық салу жүйесі туралы ұғымы.......21

   3.2 Салық төлеушілер мен салық қызметі органдарының

          құқығы мен міндеттері.........................................................................24

 

 

Қорытынды........................................................................................................27

 

 

Қолданылған әдебиеттер ................................................................................28

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

                                             Салықтар, оларды төлейтіндер үшін  құлдықтың белгісі емес, керсінше – бостандықтың белгісі.                                                          Адам Смит.

 

    Мен бұл курстық жұмыста нарықтық экономиканы реттеудің негізі

нысаны болып табылатын – салықтар жөнінде қарастырдым. Салыққа

ғылыми көзқарас XVI - XIХ ғасырларда пайда болды. Салық дегеніміз не? – деген сұраққа келетін болсақ,  экономикалық мазмұны тұрғысынан салық дегеніміз – ол тұрғындар, кәсіпорын мен ұйымдардан заңға негізделіп алынатын міндетті төлем жүйесі болып табылады. Салық салудың мақсаты кәсіпорынмен тұрғындар қаржыларын қоғамдық қажеттілікке тарту болмақ.

Салық негізінде құрылатын мемлекеттік бюджеттің кірісіне қарай, мемлекеттің кәсіпкерлікпен айналысуының және әлеуметтік - кепілдік қызметінің мүмкіндігі болады. Салық мөлшерімен заңды құқы бар мекемелер мен жеке адамдардың кәсіпкерлік белсенділігі, төлем қабілеті бар сұраным көлемі реттеледі. Нарықтық экономикасы дамыған елдерде салықтардың тізімі бірнеше бетке сыйып кете алады, ал жеңілдіктер мен жазалау шаралары, оларды пайдалануға түсініктемелер тұтас томдарды алып жатады.

Салықтар мемлекет үшін маңызды функцияларды орындауға қажетті мемлекеттің ақшалай табысын қалыптастырумен байланысты қаржы қатынастарының бір бөлігі. Өндірістік қатынастардың бір бөлігі ретінде салық экономикалық негізге жатады. Салық объективті қажеттілік немесе қоғам дамуының негізінде реттеледі. Мемлекет осы объективті қажеттілікке сәйкес салық жүйесін қалыптастырады. Елдің қаржы жүйесіне қызмет ету механизмін оның құрылымын жасақтайды. Әлеуметтік және экономикалық салық факторлары салыққа байланысты өндірістік қатынастардың жаңаруына ықпал етеді. Яғни нарықтық жүйеге көшу мемлекеттің салық жүйесіне және бюджет саясатына түпкілікті қайта құруды жүргізуді талап етеді. Еңбек нарығының қалыптасуы оның қызмет етуі жұмыспен қамтуға байланысты мемлекеттік қорды құрмайынша мүмкін болмайды. Мұндай қорлар шаруашылық жүргізуші субъектілерден алынған міндетті медициналық сақтандыру қоры құрылады. Бұдан экономикалық базис саяси құрылымының арасындағы өзара байланысты көреміз.

Сонымен бірге салықтар экономиканы жанама түрде реттейтін маңызды құралдардың бірі болып табылады. Осы мақсатта салықтар көбінесе дағдарыстық құбылыстарды тезірек жоюға, нарық конъюнктурасына әсер етуге, экономиканы тұрақтандыруға пайдаланылады.

Бұл курстық жұмыс үш бөлімнен тұрады. Олар:

I – бөлім “Салықтардың экономикалық мәні және олардың жалпы сипаттамасы”. Осы бөлімде салықтың экономикалық мәні және олардың принциптері мен атқаратын қызметі және салық механизмінің элменттері сипатталады.

II – бөлім “Салықтың  түрлері”. Бұл бөлімде салықтың негізгі түлері, соның ішінде, жеке табыс салығы, корпорациялық табыс салығы, акциздер,  қсылған құнға салынатын салық түрлері қарастырылады.

III – бөлім “Қазақстан Республикасының салық жүйесі”. Бұл бөлімде Қазақстан Республикасының салық жүйесі және салық органдары мен салық төлеушілердің құықтары мен міндеттері баяндалады.

Курстық жұмыстың мақсаты – салықтың экономикадағы мәнін, принциптері мен атқаратын қызметтерін және салық механизмінің толық ашу, салық түрлеріне  толық сипаттама беріп, Қазақстан Республикасының салық жүйесінің ерекшеліктерін баяндау.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I – бөлім. Салықтардың экономикалық мәні және олардың жалпы

сипаттамасы

1.1. Салықтардың  экономикалық мәні және олардың жіктелуі

Ұйымдық - құқықтық жағынан салықтар – бұл мемлекет біржақты тәртіппен заң жүзінде белгіленген, белгілі бір мөлшерде және мерзімде бюджетке төленетін қайтарусыз және өтеусіз сипаттағы міндетті ақшалай төлемдер.

Салықтар мемлекетпен бірге пайда болды және мемлекеттің өмір сүріп, дамуының негізі болып табылады. Адамзат дамуының бүкіл тарихы бойына салық нысандары мен әдістері өзгерді, игерілді, мемлекеттің қажеттіліктері мен сұрау салуларына бейімделеді. Салықтар тауар-ақша қатынастарының ахуалына әсер ете отырып, олардың дамыған жүйесінде айтарлықтай өрбіді. Мемлекет құрылымының өзгеруі, өркендеуі әрқашан салық жүйсінің қайта құрылуымен, жаңаруымен қабаттаса жүреді.

Салықтар барлық елдерде олардың қоғамдық - экономикалық құрылысы мен саяси іс-бағытына қарамастан ұлттық мемлекет кірістерінің негізгі көзі  – ұлттық табысты қайта бөлудің басты қаржылық құралы, мемлекеттің кірістері және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі болып табылады. Салықтарда мемлекеттің экономикалық мазмұны нақты түрде көрінеді, ал салықтардың әлуметтік - экономикалық мәні, олардың түрлері мен рөлі қоғамның экономикалық құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.

Салықтарды мынадай белгілері бойынша топтастырамыз:

1. Салық салу объектісіне байланысты;
2. Салықты алатын және салықтан жиналған соммаға билік жасайтын       органға қарй;
3. Пайдалану тәтібі бойынша;
4. Объектінің экономикалық белгісі бойынша;
5. Салық салу объектілерін есепке алу және оларды бағалау.

Салықтарды салу объектісіне байланысты олар тура және жанама салықтар болып бөлінеді.

Тура салықтар – салық төлеушінің кірісі мен мүлкіне тікелей төлеген салықтар. Олар өз кезегінде нақты және жеке салықтарға жіктеледі. Нақты салықтар салық төлеушілердің мүлкінің (меншігінің) кейбір түрлеріне (үй, жер, кәсіп, ақшалай капитал және т.с.с ) салынады. Жеке тура салықтар – бұл жеке адамдар заңи ұйымдардың табыстары мен мүлкіне салынатын салықтар. Нақты салықтардан айырмашылығы жеке салық салу әрбір салық төлеушінің жеке табысы мен мүлкін де , оның қаржы жағдайын да ескереді.

       Жанама салықтар  – бағаға немесе тарифке үстеме  түрінде белгіленген салық төлеушінің  кірістері мен мүлкіне тікелей  байланысты емес салықтар. Жанама салықтарға қосылған құнға салық, акциздер жатады.

Салықты алатын және оған билік жасайтын органға қарай орталық және жергілікті салықтарды ажыратады.

        Пайдалану  тәртібіне қарай барлық салықтар жалпы және мақсатты болып бөлінеді.

        Жалпы салықтар тиісті деңгейлердің бюджеттерінде шоғырландырылады және жалпымемлекеттік қажеттіліктерді қаржыландыруға пайдаланылады. Мақсатты салықтардың нысаналы арналымы болады (мысалы, зейнетақы төлемдерін қалыптастыру үшін пайдаланылатын әлуметтік салық).

Объектінің экономикалық белгілері бойынша табысқа салынатын салықтар  және тұтынуға салынатын салықтар болып ажыратылады. Табысқа салынатын салықтар төлеушінің салық салынатын кез келген объектіден алған табыстарынан алынады. Тұтынуға салынатын салықтар – бұл тауарлар мен қызметтер көрсетуі тұыну кезінде төленетін шығынға салынатын салықтар.

Салық салу объектілерін есепке алу және оларды бағалау тәсілдеріне қарай салық салудың мынадай төрт әдісі қолданылады: кадастырлық, салық төлеушінің мағлұмдамасы бойынша, табысты алыну көзінен ұстап қалу, патенттік негізде.

 

 

 

1.2. Салықтың принциптері мен атқаратын қызметі

Салықтарда ежелден салық жүктемесін (салық ауыртпалығын ) бөлудің екі қағидаты қалыптасқан:

1. пайда (алынған игіліктер) қағидаты;
2. “қайыр көрсету”(төлем қабілеттілігі) қағидаты;

Алынған игіліктерге және төлем қабілеттілігіне салық салудың қағидаттарын пайдалану салық мөлшерлемелерін  белгілеуге және табыстың өсуіне қарай олардың өзгеруіне саяды.

Салықты ұтымды ұйымдастырудың классикалық принциптерін бұрын А.Смит ұсынған еді. Олар мынаған саяды:

1. салық салық төлеушінің әрқайсысының табысына сәйкес алынуы тиіс (әділеттілік принципі);
2. салықтың  мөлшері мен оны төлеу мерзімі алдын ала және дәл анықталуы керек (анықтылық принципі);
3. әрбір салық салық төлеуші үшін неғұрлым қолайлы уақытта және әдіспен алынуы тиіс (қолайлылық принципі);
4. салықты алудың шығындары өте аз болуы тиіс (үнем принципі);

Бұл принциптерді пайдалану салық салуда зорлық – зомбылықты жоқ етті, бұл процеске реттемелеуді енгізді және А.Смитке “Салықтар –  оны төлейтіндерге құлшылықтың нышаны емес, бостандықтың нышаны” деп қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Салық салудың кейінгі даму барысында принциптердің тұжырымдамалары  дәлелденді, толықтырылды.

Салық салудың қазіргі принциптері мыналарға саяды:

1. Салық салудағы әділдік принципі екі аспектіде қарастырылады:

а) “деңгейлес теңдікке” жету – салық төлеушілердің табыстарына тең жағдайда біркелкі салық салынады;

б) “сатылас теңдікті” сақтау – жеке тұлғалардың табыстарына салық салу табыстардың бір бөлігін қайта бөлу үшін прогрессивті шәкіл бойынша сараланған мөлшерлемелерді қолдана отырып жүргізілуі тиіс.

2.   Қарапайымдылық принципі. Салық механизмі салық төлеушіге

түсінікті болуы тиіс, ол рабайсыз әрі күрделі болмауы керек.

3. Салықтардың анықтығы – алдын ала белгіленген шарттар мен талаптардың мызғымас теңдігі елдің барлық аумағында және барлық шаруашалық жүргізуші субъектілер үшін түсіндіру мен қолданудың біркелкілігі.

4. Жеңілдіктердің ең аз саны. Жеңілдіктер құндық үйлесімдерді  бұрмалайды және салық салу  субъектілерін тең емес жағдайларға  әдейі қояды.

5. Салық салудың экономикалық  бейтараптылығы. Салықтар экономиканың жұмыс істеуін жақсартуға және инвестициялардың өсуіне кедергі жасмауы тиіс.

6.  Экономикалық қатынастар бойынша осы елдің басқа әріптес елдермен салықтардың негізгі түрлері бойынша салық мөлшерлемелерінің салыстырмалығы.

Салық салудың мынадай негізгі принциптері бар:

1. азаматтар салықты мемлекеттен алатын игіліктерге пропорционалды төлеу керек;
2. салықтар табыстың мөлшерінен, салық төлеушілердің тұрмыс халінің дәрежесінен тәуелді болуы керек.

Нарық жағдайында салықтар негізгі үш қызмет атқарады:

1. фискальдық;
2. қайта бөлу;
3. реттеушілік;                                                                                                                                                 

Салықтардың фискальдық қызметі – барлық мемлекеттерге тән қызмет.  Бұл қызмет арқылы мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлімі құрылып, салықтардың қоғамдық қызметі артады. Себебі, салықтар мемлекеттік бюджеттің кірістерін толыстыра отырып, экономиканы, әлуметтік-мәдени шараларды жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.

Реттеушілік қызметі – салықтың ең негізгі қызметі. Осы   қызмет  арқылы  салықтар  ел   экономикасына өз ықпалын тигізеді, яғни салықтық реттеу жүзеге асады. Салықтық реттеудің ең басты мақсаты - өндірістің дамуына ықпал ету. Салық түрлері, салық ставкалары, салық жеңілдіктері, салық салу әдістері салықтық реттеудің тетіктері болып саналады.

Салықтық реттеуде салық ставкалары мен салық жеңілдіктерінің алатын орны ерекше. Себебі ғылыми негізделген, шектен тыс жоғары қойылған ставкалар кәсіпкерлердің ынтасын төмендетіп, өндірістің қарқынын бәсеңдетеді,  ал шектен тыс төмен қойылған ставкалар салық төлеушінің жауапкершілігін азайтып, өндірістің төмендеуіне және  мемлекеттік бюджет кірісінің азаюына әкеледі.

Салықтардың екінші қызметі – фискальдық немесе бюджеттік қызметі. Бұл қызметі арқылы мемтекеттік бюджетің кіріс бөлімі құрылып, салықтардың міндеті артады. Себебі, салықтар мемлекеттік бюджеттің кірісін топтастыра отырып, әлеуметтік, әскери - қорғаныс, тағы басқа да шаралардың іске асуын қамтамасыз етеді.

Қайта бөлу қызметі арқылы түрлі субъектілер табысының бір бөлшегі мемлекет пайдасына өтеді. Бұл қызметтің іс-әрекетінің көлемі жалпы ішкі өнімді салықтардың  алатын үлес салмағы арқылы анықталады; ол ұлттық табыстың мемлекетендірілу дәрежесін көрсетеді: бұл үлес 1997 жылы –19,7%, 1998 жылы – 16,6%, 1999 жылы – 17,4%, 2000 жылы – 22,6%, 2001 жылы – 22,2% болды.

Мемлекет жоғарыда көрсетілген салықтардың қызметін пайдалана отырып еліміздің салық жүйесін анықтайды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.3. Салық механизмінің элементтері

Салық салуды ұйымдастыру салық қатынастары нысандарының элементтерін, яғни салық түрлерінің нақты атаулары, сондай-ақ оларды қолданудың тәртібі мен әдістерін, іс-қимылының тәсілдерін кіріктіретін салық механизмін құруға және оның жұмыс істеуіне саяды.

Негізгі салық элементтеріне мыналар жатады: салық субъектісі, салық объектісі, салық базасы, салық салудың өлшемі, салық мөлшерлемесі, салықпұл, салық жеңілдіктері, салық кезеңі, салықтарды төлеуді бақылау, салық заңнамасын бұзғаны үшін санкциялар және басқалары.

Салық субъектісі немесе салық төлеуші. Ол – салықты және бюджетке басқа төлемдерді төлеуші тұлға, алайда нарық механизмі арқылы салық ауыртпалығы басқа тұлғаға – салық салынушыға аударылуы мүмкін.

Салық объектісі. Мүлік пен іс-әрекеттер салық объектілері және салық салуға байланысты объектілер болып табылады, олардың болуына байланысты салық төлеушінің салықтық мінддетттемесі туындайды.

Салық базасы. салық базасы – салық салу объектісі мен салық салуға байланысты объектінің құндық, заттай немесе өзге де сипаттамалары, олардың негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа да міндетті төлемдердің сомасы анықталады.

Салық өлшемі – есеп-қисап үшін белгіленген салық объектісін өлшеу бірлігі (теңге, табыс, айналым, т.б.).

Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі салық базасының өлшем бірлігіне салық есептеулерінің шамасын білдіреді. Ол салық базасының өлшем бірлігіне пайызбен немесе абсолюттік сомамен белгіленеді.

Салық салу практикасында мөлшерлемелердің мынадай түрлерін ажыратады:

тұрақты (берік) салық мөлшерлемесі. Олар табыс көзіне қарамастан салық салу бірлігіне абсолюттік сомада белгіленеді (мысалы, мұнайдың 1 тонасына, газдың 1 текше метріне);

үйлесімді салық мөлшерлемесі. Олар салық объектісіне (оның мөлшерін саралауды есепке алмай) бірдей пайыздық қатыныста іс-әрекет етеді;

прогресивті салық мөлшерлемесі. Прогресивті салықтар туралы сөз болғанда табысқа салынатын жоғары салық кәсіпкерлердің белсенділігінің төмендеуіне және т.б. жағымсыз    факторларға әкеліп соқтырмай ма деген күдіктер туады. Осы проблемаларды 80-жылдардың бас кезінде американ экономисі Артур Лаффер зерттей келе, жоғарғы салық нарқы  қай бір елде болмасын, оның өндірістің тоқырауына, инфляция деңгейінің тереңдеуіне және халық байлығының төмендеуіне әкеліп соқтырады деп тұжырымдады. Артур Лаффер салықтардың бюджетке түсуі және оның мөлшері арасындағы тәуелділікті зерттеген. Ол тарихқа "Лаффер қисығы" деген атпен белгілі, бұл графикті алғаш рет ресторанда қағаз салфеткаға түсірген болатын (1-суретті караңыз).

 

 

             

                100

  

 

                                          

                                                                           

       50

 

 

 

0 X0     X

                                                            Салық нарығы %

 

 

                                              (1-сурет). Лаффер қисық сызығы.

1-суреттегі  Лаффер  қисық  сызығы,   салық  нарығы артқанда мемлекеттік салықтан түсетін табысы да өсетінін көрсетеді. Ал  егер  салық  нарқы  белгілі  бір  мөлшерден  асқанда (x0), салықтан түсетін табыстар да азаятынын байқатады. Салық нарқы 50%-тен асқанда адамдардың жұмысқа деген ынтасы азаяды және олар қор жинамауға талпынады. Не болмаса салынатын салықтан жалтаруға, астыртын экономика саласында жұмыс істеуге, яғни табыстарын жасыруға талпынады. Бұның өзі мемлекеттің қазынасына салықтың аз түсуіне әкеліп соқтырады. Егер салықтың нарығы алайда   артатын   болса (x=100%), ерте  ме, кеш пе, оның мөлшері сондай жоғары деңгейге жетсе, онда қандай адам болмасын жұмыс істегісі келмейді, сонымен мемлекет қандай болмасын салықтың түсімінен ештеңе ала алмайды ("0" нүктесі).

регресивиті салық мөлшерлемесі. Олар табыстың өсуіне қарай төмендейді және табысы көп тұлғаларға тиімді болып келеді, табыс аз адамдардың иығына ауыртпалық түсіреді.

Салық кезеңі. Жекелеген салықтар мен басқа да міндетті төлемдерге қатысты белгіленген уақыт кезеңі деп түсініледі, ол аяқталған соң салық базасы анықталады және  бюджетке төленуге тиісті салықтар мен басқада төлемдердің сомасы есептеледі.

Салықпұл – субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.

Салық жеңілдіктері – заңнамаға сәйкес төлеушілерді салықтан толық немесе ішінара босату жатады.

Салық жеңлідіетеріне  төлеу мерзімін ұзарту және салық бойынша бересіні есептеп шығару да жатады.

  Жеңілдік кезеңі – салықтар бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-әрекет ететін уақыты.

Салықтық бақылау – салық службасы органдарының салық заңнамасының орындалуын, жинақтаушы зейнетақы қорларына міндетті зейнетақы жарналарының толық және уақтылы аударылуын бақылауы.

Салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен міндеттері – билік пен басқару органдарының салық заңнамасымен реттеледі.

Салық құпиясын салық төлеуші және оның қаржы - шаруашылық қызметі туралы салық службасы органдары алған кез келген мәліметтер құрайды.

Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын, төмендеткен табыстарын төлеттіріп алу, бұзу ауыртпалығына қарай үлестік немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін төлемдер мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімдер түрінде санкциялар қолданылады. 

 

                                             

ІІ– бөлім. Салықтың түрлері

2.1. Жеке табыс салығы

Бұл төлем бойынша қаражаттардың түсімі (2001 ж. дейін – жеке тұлғалардан алынатын табыс салығы) барлық салық төлемдерінің 0,9% алады.

Салық салу объектілері бар жеке тұлғалар  жеке табыс салығын төлеушілер болып есептеледі. Салық салу объектісі төлем көзінен салық салынатын табыстар және төлем көзінен салынбайтын табыстар болып табылады.

Салық мөлшерлемесі баспалдақты үдеме бойынша табыстың мөлшеріне қарай 5 пайыздан 20 пайызға дейін белгіленген (кестені қараңыз).

 

Салық төлеушінің салық салынатын табысы	Мөлшерлемесі
15 еселенген жылдық есептік көрсеткішке дейін	Салық салынатын табыс соммасынан 5 пайыз
15 еселенгеннен бастап 40 еселенген  жылдық есептік көрсеткішке дейін	15 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен салық сомасы +одан асатын
40 еселенгеннен бастап 200 еселенген  жылдық есептік көрсеткішке дейін	40 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен салық сомаы +одан асатын сомадан 13 пайыз
200 еселенгеннен бастап 600еселенген  жылдық есептік көрсеткішке дейін	200 еселенген жылдық есептік көрсеткіштен  салық сомасы + одан асатын сомадан 15 пайыз
600 еселенген жылждық есептік көрсеткіштен  бастап және одан жоғары	600еселенген жылдық есептік көрсеткіштен  салық сомасы + одан асатын сомадан 20 пайыз

 

Девиденттер, сыйақылар мен ұтыстар түріндегі табыстарға 15% мөлшерлеме, адвокаттардың және нотариустардың табыстарына 10% мөлшерлеме бойынша салық салынады.

Төлем көзінен салық салынатын табыстарға жатады:

• қызметкердің табысы;
• біржолғы төлемдерден алынған табыс;
• жинақтаушы зейнетақы қорларынан берілетін зейнетақы төлемдері;
• девиденттер, сыйақылар, ұтыстар түіндегі табыс;
• стипендиялар;
• жинақтаушы сақтандыру шарттары бойынша табыс.

Салық агенттері жеке табыс салығын есептеу мен ұстап қалуды төлем көзінен салық салынатын табыс төленетін күннен кешіктірмей жүргізеді. Олар салық төлеушілердің тұрған жері бойынша есепті айдың табысын төлеудің соңғы күнінен кейінгі бес жұмыс күні ішінде жүзеге асырады. Салық кодексінде көрсетілген қызмет түрлері бойынша арнаулы салық агенттерінің жеке табыс салығын төлеудің тәртібі мен мерзімдері белгіленген.

Төлем көзінен салық салынбайтын табыстар бойынша жеке табыс салығын есептеуді салық төлеуші салықтық шегерімдер сомасына азайтылған, төлем көзінен салық салынбайтын табыс сомасына белгіленген мөлшерлемелерді қолдану жолымен дербес жүргізеді. Адвокаттардың және нотариустардың табыстарына 10 пайыздық мөлшерлеме бойынша ай сайын есептеледі.

Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерде төленген жеке табыс салығының сомасы белгіленген тәртіппен  Қазақстанда салық төлеу кезінде есепке жатқызылады.

Шетелдік резидент – жеке тұлға табыстарына олардың  Қазақстан Республикасындағы  көздерінен де, сонымен бірге одан тыс жерлерден де алған табыстары кіреді.

 

 

 

 

 

2.2. Корпорациялық табыс салығы

Корпорациялық табыс салығы бюджет түсімдерінде едәуір орын алады. Бұл салықты Ұлтттық банк пен мемлекеттік мекемелерді қоспағанда Қазақстан Республикасы резиден - заңи тұлғалары, сондай-ақ Қазақстанда қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын немесе републикадағы көздерден табыс алатын бейрезидент - заңи тұлғалар төлейді. Арнаулы салық режемін қолданушы заңи тұлғалар – шағын бизнестің субъектілері, шаруа қожалықтары, заңи тұлға – ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер, кәсіпкерлік қызметтің жекелеген түрлері корпорациялық табыс салығын төлейді.

Корпорациялық табыс салығын салу механизмі заңи тұлғалар салықты есептеу, төлеу тәтібін, алу шарттарын, жеңілдіктер мен санкцияларды, төлеу уақытын айқындайды.

Мыналар – салық салынатын табыс, төлем көзінен салық салынатын табыс және Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын бейрезидент - заңи тұлғаның таза табысы корпорациялық табыс салығы салынатын объектілер болып табылады.

Резидент - заңи тұлғаның жиынтық жылдық табысы салық кезеңі ішінде Қазақстан Республикасы мен одан тыс жерлерден алынуға тиіс табыстардан тұрады. Қазақстан Республикасында қызметін тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын бейрезидент - заңи тұлғаның жылдық жиынтық табысы салық заңнамасына сәйкес анықталады, оған тұрақты мекеменің қызметіне байланысты табыстардың барлық түрлері жатады.

Салық кодексіне сәйкес жылдық жиынтық табысқа мына төмендегілерді қоса, салық төлеушінің табыстарының барлық түрлері кіріктіріледі:

1. таурларды өткізуден түсетін табыс;
2. міндеттемелерді есептеп шығарудан түсетін табыстар;
3. күмәнді міндеттемелер бойынша түсетін табыстар;
4. борышты талап етуді басқаға беруден түсетін табыстар;
5. мүлікті жалға беруден түсетін табыстар;
6. өтеусіз алынған мүлік, орындалған жұмыстар, көрсетілген қызметтер;
7. дивиденттер;
8. әлуметтік сала объектілерін пайдалану кезінде алынған табыстардың шығыстардан артығы.

Кәсіпкерлік қызметтен шегетін залалдарыды, сондай-ақ салық төлушінің кәсіпкерлік қызметінде пайдаланылған үймереттерді, құрылыстарды, ғимараттарды өткізуден шеккен залалдарды кейінгі салық кезендерінің салық салынатын табыс есебінен өтеу үшін үш жылға дейінгі мерзімге (үшінші жылы қоса есептеліп) ауыстыруға рұқсат етілген.  

Бейрезиденттердің Қазақстан Республикасындағы тұрақты мекемеге байланысты емес көздерден алатын табыстарының төлем көзіне мынадай мөлшерлемелер бойынша салық салынуға тиіс:

1. дивиденттер, қатысу үлесінен түскен табыстар және сыйақылар – 15%;
2. тәуекелдерді сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтық сыйақылары –10%;
3. тәуекелдерді қайта сақтандыру шарттары бойынша төленетін сақтық сыйақылары –5%;
4. халықаралық тасымалдарда көлік қызметтерін көрсетуден түскен табыстар – 5%;

Корпорациялық табыс салығына қосымша, бейрезидент - заңи тұлғаның  Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме арқылы жүзеге асырылған қызметінен алынған таза табысына 15 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салынады. Таза табыс деп есептелген корпорациялық таза табыс салығының сомасы алып тасталған салық салынатын табысты айтады.

Салық төлеушілер копорациялық табыс салығын төлеуді өзінің тұрып жатқан орны бойынша жүзеге асырады және бұл салық бойынша аванстық төлемдерді  бюджетке салық кезеңі ішінде белгілі мөлшерде ағымдағы айдың 20-сынан кешіктірмей ай сайын төлеп тұруға міндетті.

Салық кезеңі ішінде енгізілген аванстық төлемдердің сомасы салық кезеңі үшін корпорациялық табыс салығы жөніндегі мағлұмдама бойынша есептеп шығарылған оны төлеу есебіне жатқызылады.

 

2.3. Акциздер

Акциздер – бағаға қосылатын және сатып алушы төлейтін тауарларға  салынатын салық. Акциздерді өзінің айрықшалықты ерекшеліктеріне қарай монополды түрде жоғары бағалары мен тұрақты сұранымы болатын тауарларды өндірушілер төлейді. Акциздер көрсетілген қызметтерге де салынуы мүмкін, бұл орайда салық сомасы тарифке кіріктіріледі.