Дербес ЭЕМ негізінде ИАЖ-ның ќалпы жєне даму перспективалары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1. ИНТЕЛЕКТУАЛДЫ АҚПАРАТТЫҚ  ЖҮЙЕЛЕРДІҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ҚОЙЫЛЫМЫ

1.1.   Дербес ЭЕМ негізінде ИАЖ-ның ќалпы жєне даму перспективалары

1.2.  Интелектуалды ақпараттық жүйелердің принциптері мен оған қойылатын талаптар

2. ХХІ ғасыр  көшбасшысы бағдарламасы

Қорытынды

ҚОЛДАНЫЛҒАН әдебиеттер

 

 

 

 

КІРІСПЕ

Қазақстан Республикасында  ақпараттандыру процессі басталған  кезден бастап-ақ оны қолданудың тиімді жолдары іздестіріле басталды. Басында  текст теру, электронды кестемен жұмыс  жасау сияқты дайын программалардың көмегіне жүгінсе, қазіргі уақытта әр-түрлі салада өзіне әмбебап бағдарламалар дайындауға көшті.

Оған дәлел қай жұмыс  орнына қабылдаған кезде компьютерлік біліміңізді сұрайды, тексереді. Міне, осыдан бастап-ақ бағдарламашылардың жұмысының өрісі кеңейюде деп айқын айтуға болады. Батыс Қазақстанда дәл осы жұмыспен айналысатын фирма жоқ, дегенмен де бағдарламашылар тобы осы жұмысты алысқа шаптырмай-ақ тындырып бағуда.

Қазіргі жоғарғы оқу  орнындағы ақпаратты жүйелер  немесе информатика мамандығы бойынша оқып жатырған студенттердің курстыдық жобасының өзі бір саланы автоматтандыруға немесе бір пән бойынша ақпараттандырылған жұмыс орны және тағы да сол сияқты үлкен жобаларды орындауды талап етеді. Бұл орайда менің де курстыық жұмысымды айта кеткен жөн деп есептеймін.

Менің курстық жұмысымның тақырыбы: «Мемілекеттік зейнетақы төлеу орталығының автоматтандырылган жүйесін жасау». Мен бұл бағдарламаны Мемілекеттік зейнетақы төлеу орталығының аналогы етіп жасадым.

Бұл бағдарлама қысқаша  айтқанда ақпараттық жүйелер мамандығы бойынша оқитын студенттің қарапайым қиялынан туған. Сондықтан да бұл бағдарламаның мәні үлкен бағдарламаның бастауы ғана.

 

1. ИНТЕЛЕКТУАЛДЫ АҚПАРАТТЫҚ ЖҮЙЕЛЕРДІҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ҚОЙЫЛЫМЫ

1.1.   Дербес ЭЕМ  негізінде ИАЖ-ның ќалпы жєне даму перспективалары

          Автоматтандырылған ақпараттық  жүйелерде кейбір ЖОО-да принципті  түрде әртүрлі әдістемелік және  технологиялық салаларында Жұмыс  орны мен талаптардың орындалуына  күш салатын болса, оқу процессінің  жоғарылығына керісінше әсер  етеді. Сондықтан да ақпарат сапасы теория мен практикада тек қана ЖОО-да ғана емес, сол сияқты колледждер мен мектептерге де жетіспейді.

         Көпртеген зертеулерге қарағанда  ақпараттық технология негізгі  жоспарланған және модельденген  жаңа дамушы орта болып есептелініп “Мемілекеттік жұмыс орны ортасы” – деген атаққа ие болып отыр.

         Ақпараттық Жұмыс орны беру  ортасы түсінігі бойынша оның  аумағын көптеген ережелеріне  қарамастан нақты белгілермен  жазылады. Осыдан ақпарраттық Жұмыс  орны беру ортасынла мынадай  тұжырымға келуге болады: жоспарлы коммуникатциялық ортада компьютер техникасын қолдану Жұмысшылар, оқытушылар, ата – аналар және оқу орындарында ақпарратты алу үшін үлкен маңызын тигізеді. Сондықтанда оқуда және одан тыс шараларға пайдалану көлемін үлкейтуге бағыт алу керек.

         Қазірде республика бойынша осы  тәрізді ақпарат комплексі теқ  қана жеке кафедра, факультет,  ЖОО-да ғана пайдаланылады. Осы  салдардан ақпараттық Жұмыс орныді  ақпараттық Жұмыс орны беру  ортасында жеке облыстар мен  республика деңгейінде біріктіру өте маңызды болып табылады. Осыған байланысты ҚР басшылығының 2001 жылдың 6-шы тамызында № 1037 “2002 – 2004 жылдарды ҚР-да Жұмыс орны жүйесін ақпараттандыру консепциясы туралы” қаулысы қабылданды.

        Адамдар барлық жинақтаған Жұмыс  орныдерін қолданбай фундаментальды сапалы Жұмыс орны алуы мүмкін емес. Осыған байланысты кез келген оқу ғимраттары ақпараттық Жұмыс орны беру кеңістігінде кітапхана қарастыруы керек. Электронды кітапхана ортасы салыстырмалы түрде жанама ортаның барлық компоненттеріне Жұмыс орныді сақтаушы және келесі негізгі тапсырмаларды шешуші роль атқарады:

Жұмыс орны жинақталуы (ақпаратты  жинақтау және сақтау);

Жұмыс орныді архивтеу (ақпарат  көзін анықтау, тез қамту және қажетті көп аспектілі деректерді іздеу).

ЖОО-ның оқу процесінің кітапхана қорымен жанама түрде байланыстылығы ақпараттық Жұмыс орны беру ортасындағы “оқу процесінің” компоненттері мен электронды кітапхананың ақпараттық –технологиялық интеграциясы заңдылығына сәйкес болады. Оларға электронды оқулықтар, лабораториялық практикумдар, анықтамалар және де басқа университеттің оқу процесінде қолданылатын электронды мәліметтер жатады.                                                                             

Практикада оқытудың ақпараттық технологиясы деп арнайы техникалық- ақпараттық амалдарды қолданатын барлық технологияларды айтамыз. Мысалы, ЭЕМ, аудио, видео, кино.

Оқытуда компьютерлер көп  қолданыла бастағанда «оқытудың  жаңа ақпараттық технологиясы» термині  пайда болды. Жалпы айтқанда, кез  келген педагогикалық технология – бұл ақпараттық технология, себебі технологиялық оқыту процесінің негізін ақпарат және оның өзгерісі құрайды. Компьютер қолданылатын оқыту технологиясына «компьютерлік технология» термині дәл келеді. Компьютерлік технологиялар программалап оқыту туралы идеяларды дамытады, қазіргі компьютерлер және телекоммуникацияның бірегей мүмкіндіктерімен байланысты жаңа, әлі зертелмеген технологиялық оқыту түрлерін ашады. Оқытудың компьютерлік технологиясы – бұл компьютер арқылы ақпаратты дайындау және беру процесі.

Компьютерлік технология төмендегі үш жағдайда орындалады:

І – «ойына жету» технологиясы ретінде (компьютерлік оқытуды жеке дидактикалық есептер үшін жеке тақырыптар, бөлімдер арқылы пайдалану).

ІІ – қолданып отырған  технологияның ішіндегі ең маңыздысын анықтайтын негізгісі ретінде.

ІІІ – монотехнология ретінде (бұл жағдайда барлық оқыту  процесстері, барлық оқыту процесстерін басқару, диагностиканың барлық түрлері, мониторинг компьютерді қажет етеді).

Технологияның классификациялық параметрлері:

Қолдану деңгейі бойынша: жалпыпедагогиклық.

Философиялық негізі бойынша: бейімделгіш + технократиялық.

Дамудың негізгі факторы  бойынша: социогендік + психогендік.

Игеру тұжырымдамасы  бойынша: ассоциативті – рефлекторлы.

Тұлға құрылысына бағдары  бойынша: ақпараттық + операциялық.

Мазмұнының сипаты бойынша: ойға жету кез келген мазмұн үшін жарамды.

Танымдық қызметті меңгеру  типі бойынша: компьютерлік.

Ұйымдық формалар бойынша: даралық + кішкене топтар жүйесі.

Жұмысшыға сәйкестігі бойынша: қызметтестік.

Басым әдіс бойынша: ақпараттық + операциялық, диалогтық + программалап оқыту.

Модернизация бағыты бойынша: ұйымдастыру мен басқарудың тиімділігі.

Жұмысшылардың дәрежесі бойынша: барлық категориялар.

Ақпаратпен жұмыс жасай  білуді қалыптастыру, коммуникативтік  қаблетті дамыту.

Ақпараттық қоғам мүшесін  дайындау.

Жұмысшыға мүмкіндігінше  көп материалдар беру.

Зерттей білушілік, тиімді шешім қабылдай алушылық қасиеттерін  қалыптастыру.

Оқыту – бұл Жұмысшының компьютермен қарым-қатынасы.

Бейімділік принципі: Жұмысшының даралық ерекшелігіне компьютердің бейімделуі.

Оқытудың диалогтық  сипаты.

Басқарылуы: кез келген уақытта оқыту процесінің оқытушысымен қатынасуы мүмкін.

Жұмысшының компьютермен қарым-қатынасы барлық тип бойынша  орындалады: субъект-объект, субъект-субъект, объект-субъект.

Жеке және топтық жұмыстардың  тиімді сәйкестігі.

Жұмысшының компьтермен  қарым-қатынасы кезіндегі психологиялық  сая күйін қуаттау.

Шектелмеген оқыту: мазмұны, оның интерпретациясы және қосымшалары  өте кең.

Компьютерлік технология педагогикалық программалық тәсілдерде көрсетілген және компьютер жадында сақталған мазмұнның кейбір формализациялық моделін қолдануға және телекоммуникациялық жүйе мүмкіндігіне негізделген.

Жұмыс орны мазмұнының фактологиялық  жағының негізгі ерекшелігі қат-қабат  үлкейту, қазіргі деңгейде ақпараттық базасы бар компьютерлік ақпараттық орта, гипертекст және мультимедиа, микромирлер, имитациялық оқыту, электрондық коммуникациялар, эксперттік жүйелер болып табылады.

Әдістеменің ерекшеліктері:

Оқытудың компьютерлік әдістерін интерактивті деп атайды, себебі олардың Қызметкер мен Жұмысшының әрекетіне “дыбыс беру”, олармен диалог “жүргізу” қаблеті бар. Бұл компьютерлік оқыту әдістемесінің ең негізгі ерекшелігі болып табылады.

Компьютерлік технологияның  І және ІІ варианттарында компьютер мен басқа технология элементтерінің арасындағы байланыс туралы сұрақ аса маңызды.

Компьютер оқыту процесінің барлық этаптарында қолданылады: жаңа материалдарды түсіндіргенде, бекіткенде, қайталағанда, Жұмыс орныін, іскерлігін және дағдыларын бақылағанда. Сонымен қатар Жұмысшы үшін ол әр түрлі функцияларды атқарады: Қызметкернің, жұмыс құралдарының, оқыту объектісінің, ұжымның қызметін, ойын ортасын.

Қызметкер қызметінде компьютер:

оқыту ақпаратының көзі (Қызметкерді және кітапты жартылай немесе толық алмастыра алады);

көрнекі құрал (мультимедиа  және телекоммуникация мүмкіндіктерімен сапалы жаңа деңгейде);

дербес ақпараттық кеңістік;

тренажер;

диагностика және бақылау  құралдары.

Жұмыс құралдарының қызметінде  компьютер:

тексттерді дайындау және оларды сақтау құралы;

тексттік редактор;

графиктер тұрғызушы, графиктік  редактор;

үлкен мүмкіндіктері  бар есептеуіш машина;

модельдеу құралы.

Оқыту объектісі қызметінде компьютер:

берілген процессте  компьютерді программалауды оқытуда;

программалық өнімдерді  құруда;

әр түрлі ақпараттық орталарды қолдануды жүзеге асырудағы  құрал.

Компьютерлік технологиядағы қызметкердің жұмысына келесі функцияларды енгізуге болады:

Барлық класс және пән деңгейінде оқу процесін ұйымдастыру (оқу процесінің графигі, сыртқы диагностика, қорытынды бақылау).

Классішілік белсенділікті  және келісімділікті ұйымдастыру (жұмыс  орындарын орналастыру, инструктаж, классішілік жүйені басқару және т.б.).

Жұмысшыны жеке бақылау, жеке көмек көрсету, Жұмысшымен жеке қарым-қатынас. Компьютердің көмегімен визуалды және есту түрлерін қолданатын даралық оқытудың жақсы варианттарына жетуге болады.

Ақпараттық ортаның  компоненттерін дайындау (оқыту, демонстрациялау  құралдарының әр түрлі, программалық құралдар және жүйелер, көрнекі құралдар және т.б.), оның белгілі бір оқу курсының пәндік мазмұнымен байланысы.

Оқытуды информатизациялау  Қызметкердер мен Жұмысшылардан  компьютерлік сауаттылықты талап етеді. оНы компьютерлік технология мазмұнының ерекше бір бөлігі ретінде қарастыруға  болады. Компьютерлік технология (компьютерлік сауаттылық) мазмұнының құрылымына мыналар кіреді:

информатика және есептеуіш  техниканың негізгі түсініктерін білу;

принципті құрылысын  және компьютерлік технологияның функционалды мүмкіндіктерін білу;

қазіргі операциялық  жүйелердң және олардың негізгі коммандаларын білу;

қазіргі программалық қабықшаларды және жалпы бағытталған операциялық  жүйелерді және олардың функцияларын білу;

ең болмағанда бір  тексттік редакторды білу;

программалаудың алгоритмі, тілі және пакеті туралы алғашқы түсінік;

қолданбалы программалардың практикалық бағыттағы алғашқы тәжірибелері.

Жұмысшының ғылыммен және мәдениетпен қарым-қатынасы үшін бірден бір мүмкіндікті бүкіләлемдік компьютерлік Internet жүйесі береді.

Жер бетінің әрбір  бөлігіндегі адамдармен хат алмасу;

Барлық банктерден, мұражайлардан, әлем қоймаларынан ғылым және мәдениет жаңалықтарын алу;

Интерактивті қарым-қатынас, халықаралық серверлер арқылы болып  жатқан оқиғаларды бақылау.

Бүгінгі таңда Жұмыс  орны беруді ақпараттандыру формалары  мен құралдары өте көп. Олардын мақсаты оқыту процесін мүмкіңдігінше дидактикалық жағынан тиімді ұйымдастыру.  Дидактикалық тиімділікке қол жеткізу үшін қазіргі замандағы ақпараттық және телекоммуникациялық технология құралдарын комплексті түрде зерттеу,  өз бетінше жұмыс жасау, Жұмыс орны алу сияқты әр түрлі салаларда қолдану қажет.

Оқу процесінде ақпараттық және телекоммуникациялық құралдар мүмкіндігін комлексті түрде  қолдануды жузеге асыру көп функционалды электрондық оқу құралдарын құру және қолдану кезінде ғана мүмкін болады.

Осындай ақпараттандырылған жұмыс орнытарды оқытуда пайдаланудың негізгі дидактикалық мақсаты Жұмыс  орны беру, Жұмыс орныді бекіту, дағды  мен іскерліктер қалыптастыру, меңгеру  деңгейін бақылау.

Көп функционалды ақпараттандырылған жұмыс орныр:

Жұмысшылардын өз бетінше Жұмыс орны алу қызметің ұйымдастыруға;

Әр түрлі ақпаратты  жинау, өндеу, сақтау, объектілерді, құбылыстарды модельдеу сияқты, оқыту қызметін ұйымдастыру процесіңде қазіргі  заманғы ақпараттық технологиялардың мүмкіңдіктерін пайдалануға;

Оқу процесінде мультимедия технологияларын, гипертекстік және гипермедия жүйелерін пайдалануға;

Жұмысшылардың интеллектуалды мүмкіндіктерін, Жұмыс орны, дағды, іскерлік денгейлерін, сабаққа дайындық денгейін бақылауға;

Оқытуды басқаруға, оқу  қызметінің, тестілеудің нәтижелерін бақылау процесің автоматтандыруға интеллектуалдық денгейіне қарай тапсырмалар беруге;

Жұмысшылардын өз бетінше  оқу қызметін жүзеге асыру үшін жағдай жасауға;

Қазіргі заманда телекоммуникациялық  орталарда жұмыс жасауға, ақпараттық ағындарды басқаруды қамтамасыз етуге мүмкіңдік береді.

Оқытушы электрондық  құралдарды компонеттері ретінде мыналарды  қарастыруға болады:

Сервистік программалық құралдар;

Жұмысшылардың Жұмыс  орны деңгейін, іскерлігі мен дағдыларын бақылау мен тексеруге арналған программалық құралдар;

Электрондық тренажерлар;

Математикалық және имитациялық  моделдеу үшін  прграммалық құралдар;

Автоматтандырылған оқтушы жүйелер (АОЖ);

Экспертті оқытушы жүйелер (ЭОЖ);

Интелектуалдық оқытушы  жүйелер (ИОЖ);

Жұмысшылардың Жұмыс  орны денгейін бақылау және тексеруге арналған програмалық құралдар құрылу жеңілдігіне байланысты кең қолданыс тапты. Тіпті, программалау негіздерімен таныс емес кез келген оқытушы өз пәні бойынша сұрақтар мен мүмкін болатын жауаптарын енгізе алатын бірқатар инструментальді жүйелер бар. Жұмысшының есебі ұсынылатын жауаптардын ішінен дұрысын тандау. Бұндай программалар оқытушыларды  бақылау тапсырмаларын беріп, олрадың дұрыстығын тексеру жұмысынан босатады. Оқу материалын бекіту үшін бұл программаларды бір неше рет қолдануға болады.

Электрондық тренажерлар  практикалық іскерліктер мен  дағдыларды бекітуге арналған. Сонымен  қатар олар есепті шығару іскерліктері мен дағдыларын қалыптастыруға мүмкіндік  береді . Бұл жағдайда олар теориядан  қысқаша ақпарат алып, әр түрлі  денгейлерде өз бетінше жұмысты ұйымдастыруды қамтамассыз етеді.

Математикалық және имитациялық  моделдеу үшін арналған программалық құралдар, тәжірибелік және теориялық  зерттеулерді кеңейтіп, физикалық тәжірбені  есептеуіш тәжірибемен толықтыруға  мүмкіндік береді. Бір жағдайларда зерттеу объектілері, екіншісінде - өлшеуіш тағайындаулар модельденеді. Бұндай құралдар қымбат лабораториялық құрылғыларды сатып алуға кететін шығынды азайтуға мүмкіңдік береді, оқу лабораторияларындағы жұмыс қауіпсіздігі төмендейді.

Автоматтандырылған оқыту жүйелері Жұмысшыларды теориялық материалмен таныстырып, Жұмыс орны деңгейін бақылауға мүмкіндік беретін шағын көлемді оқытушы программалар.

Интеллектуалдық оқытушы  жүйелер жоғарғы денгейлі жүйелерге  жатады және жасанды интелект идеясында жүзеге асырлады.  ИОЖ есептің қойылымынан және оны шешу принципін іздеуден бастап, шешімнің тиімділігін бағалауға дейін, оқу есебінің барлық сатыларында басқаруды жүзеге асыруға мүмкіңдік береді. Бұндай жүйелер қарапайым тілге жақын тілде өзара диалогтық түрде қарым-қатынас ұйымдастыруға мүмкіңдік береді. Диалог барысында тек орындалатын әректтер дұрыстығы ғана емес, сонымен қатар шешімді іздеу стратегиясы әрекеттерді жоспарлау және т.б.  талқылануы мүмкін.

 Жұмыс орынды ақпараттандырудың  актуальді есептерінің бірі жұмыс орны беруші электрондық құралдарды классификациялау  проблемасы болып табылады.  Бұндай классификация бірнеше әр түрлі критерийлер негізінде жүргізілуі мүмкін. 

Жалпы оқу жүйесіне қатысы оқытушы электрондық құралдарды(ОЭҚ) келесі түрлерге бөлуге болады:

Стандарттарға сәйкес дәстүрлі жүйеде оқытуға арналған ОЭҚ;

Факультатив жұмыстарға арналған ОЭҚ;

ОЭҚ - үй репетиторлары;

Оқу қызметінің нәтижелерін  бақылаушы  және бағалаушы ОЭҚ;

Анықтамалық және энциклопедиялық  сипаттағы ОЭҚ;

Дәстүрлі оқыту жүйесінде оқытушы электрондық құралдарды қолдануға арналған программалық құралдардын барлық типтерін қамтуы мүмкін. Сонымен қатар, дәстүрлі оқыту жүйесі ОЭҚ-ды Жұмысшылардын өз бетінше жұмысында қолдануға үлкен мүмкіндіктер береді.

Факультатив жұмысында қолдануға  және бір пән бойынша Жұмыс орныін тереңдетуге арналған ОЭҚ дәстүрлі оқыту жүйесіне бағытталған ОЭҚ- ға ұқсас.  Негізгі ерекшелігі  ҚР БМ стандарттары мен программаларынан тыс оқу материалдарының болуы.

Әдістемелік қызметіне  қарай ОЭҚ-дар мен олардын компоненттерің былай классификациялауға болады:

Оқытушы (Жұмыс орныдерді  хабарлайды, іскерліктер мен дағдылар қалыптастырады);

Тренажерлар  (Өтілген  материалды қайталау немесе бекітуге арналған);

Бақылаушы (Оқу материалын меңгеру деңгейің бақылауға арналған);

Ақпараттық іздеу және ақпараттық анықтамалық (ақпаратты  жүйелендіру бойынша  мәліметтер беріп, іскерліктер мен дағдылар қалыптастырады);

Демонстрациялық (зерттелетін  объектілер мен құбылыстарды визуализацилайды);

Имитациялық (құрылымдық функционалдық сипаттарын зерттеу  үшін нақты бір шындық аспектісін бенейлейді);

Моделдеуші (зерттеу мақсатында объектілерді, құбылыстарды және  прцестерді моделдеуге мүмкідік береді);

Есептеуіш (есептеулерді автоматтандырады);

Оқытушы-ойындық (Жұмысшылардың  қызметін ойын түрінде ұйымдастырады);

Ойындық (жадыны, назарын  дамытуға арналған).

Сабақты ұйымдастыру  формасына қарай да ОЭҚ-рды топтауға болады. Оларды дәріс, лабороториялық, практикалық сабақтарда, ғылыми зерттеу  жұмысында курстық және курстыық проектілерге пайдаланылатын деп ажыратады.

1.2.  Интелектуалды ақпараттық жүйелердің принциптері мен оған қойылатын талаптар

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытарды дидактикалық ерекшеліктеріне  қарай Жұмыс орныді қалыптастыру, мәліметтерді хабарлау, іскерліктер қалыптастыру, Жұмыс орныді бекітудің дидактикалық бағытталуына қарай классификациялауға болады. Сонымен қатар  ақпараттандырылған жұмыс орнытарды құруда технологиялық тұрғыдан негізделген танымдық әрекеттің төмендегідей сатылары ескерілуі керек:

Қабылдау;

Жұмыс орныді бекіту;

Жеке тәжірибені қалыптастыру(іскерліктер, дағдылар);

Зерттеу және іздеу қызметі.

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытар және оларға қажетті материалдар  дидактикалык денгейіне байланысты негізгі төрт топқа бөлінуі мүмкін.

Бірінші топқа баспа  материалдары және олардың көшірмелері, аудио және видео касеталар жатады. Баспаға шығарылған басылымдар тақырып  бойынша теориялық материалдардың оқыту текстінен және оларға сәйкес графикалық иллюстрациялардан, оқытушылар үшін ұсыныстардан, есептер жинағынан құралады.

Екінші топқа элетрондық оқулықтар, виртуальді оқу кабинеттері  және  компьютерлік желілер жатуы  мүмкін.

Үшінші топқа виртуальді оқу лабороториялары және сол  сияқты басқа да компьютерлік жүйелер  кіреді. Бұндай жүйелердің ерекшелігі – олардың жұмысында зерттелетін объект  немесе процесстердің математикалық моделдерінің қолданылуы. Үшінші топтағы ОЭҚ-рдың дидактикалық мақсаты объектілер және процесстердің қасиеттерін зерттеу. 

Төртінші топтың кәсіби қызметі автоматтандырудың компьютерлік жүйелері немесе олардың қолданбалы программалар пакеті түріндегі оқытушы аналогтары. Олар курстық немесе дипломдық проектілеу барысында әр түрлі есептер үшін қолданлыуы мүмкін. Бұл топтын  ОЭҚ-рын  қолдану негізінде оқыту процесі еркін зерттеу режимінде өтеді және сипаты бойынша маманның кәсіби қызметіне жақын болады.

Элетрондық оқу құралдарын құру кезінде психологиялық сипаттағы  талаптар ролін деесепке алу керек. Осы принциптерге сәйкес электрондық  оқу құралдарын құруда мыналарды  ескеру қажет:

Оқу процесінің есебі  мен мақсатын нақты анықтау;

Студенттердің қызметін детальді  түрде жоспарлау;

Оқу - әдістемелік материалдарды  құру процесіңде студенттердің қабылдау, ойлау, есте сақтау сияқты психологиялық  ерекшеліктерін ескеру;

Студент пен оқытушы, студент мен оқу материалы арасында кері байланысты ұйымдастыру;

Өз бетінше ақпаратпен жұмыс жасау іскерліктерін қалыптастыру.

Ақпараттық технологиялардың дамуы сабақты өткізудің жаңа  мүмкін-дігін – қашықтан оқытудың енуін берді. Ол біріншіден, үйренушінің өзіне оқу уақыты мен орнын тағдауына, еніншіден, қандай да бір себептермен дәстүрлі Жұмыс орны алудан шеттетілген адамдарға Жұмыс орны алуға, үшіншіден, оқытуда жаңа ақпараттық технологияларды қолдануға, төртіншіден, оқытуға кететін шығынды белгілі бір мөлшерде азайтуға мүмкіндік береді. Басқа жағынан қашықтан оқыту Жұмыс орны беруді жекешелендіру мүмкіндігін арттырады.

Қашықтан оқытуда электронды оқулықтар қолданылатыны белгілі. Ақпараттандырылған жұмыс орнытарды  құру ақпараттық материалдардың әркез жаңарып отыруына байланысты мәселені шешуге мүмкіндік береді. Оларда, сонымен қатар, жаттығулар мен мысалдардың мол болуы және ақпараттың әр түрінің көрнекі түрде берілуі мүмкін. Сонымен бірге ақпараттандырылған жұмыс орнытар көмегімен Жұмыс орныді тексеру – компьютерлік тест орындалады.

Жұмыс орны беру саласында "ақпараттандырылған жұмыс орнытарды" пайдалану Жұмысшылардың танымдық белсенділігін арттырып қана қоймай, логикалық ойлау жүйесін қалыптастыруға шығармашылықпен еңбек етуіне жағдай жасайды.

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытарды қолдану тәжірибесі студенттер мен Жұмысшылардың берілген материалды сапалы түрде меңгеретінін көрсетті. Бұған тестілеу қорытындылары куә. Олай болса ақпараттық технологияның  дамуы Жұмыс орны беруде жаңа әдістер  мен әдістемелерді ойлап табуға және сол арқылы оның сапасын арттыруға толық мүмкіндік береді.

Электрондыќ оќулыќтыњ  тиімділігі олардың ќашыќтыќтан  оќытудаѓы µз м‰мкіндіктерін жетілдіріп, казіргі жаѓдайда барлыќ Жұмыс орны алатын ‰йренушілерге ±сынылуында.

Ақпараттандырылған жұмыс орныты пайдалану Қызметкернің де ғылыми-әдістемелік потенциалын дамытып, оның сабақ үстіндегі еңбегін жеңілдетеді. Оқытудың әр сатысында компьютерлік тесттер арқылы Жұмысшыны жекелей бақылауды, графикалық бейнелеу, мәтіндері түрінде, мультимедиалық, бейне және дыбыс бөлімдерінің бағдарламасы бойынша алатын жаңалықтарды іске асыруға көп көмегін тигізеді. Ақпараттандырылған жұмыс орнытарды қарапайым оқулықтарға қарағанда пайдалану ыңғайлы және оларда өзін - өзі тексеру жүйесі бар. Осы ақпараттандырылған жұмыс орнытың артықшылығы болып табылады. Сондықтан, өзін - өзі тексеру жүйесі Жұмысшы мен оқытушының арасындағы байланысын алмастырады да, оларды ауылдық жерлерде, Қызметкер жетіспейтін жерлерде көбіне қажет етеді.

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытарды пайдалану Жұмысшылардың, танымдық белсенділігін арттырып қана қоймай, логикалық ойлау жүйесін қалыптастыруға шығармашылықпен еңбек етуіне жағдай жасайды.

Осы уақытқа дейінгі  Жұмыс орны беру саласында тек  Қызметкернің айтқандарын немесе оқулықты пайдалану қазіргі заман талабын қанағаттандырмайды. Сондықтан қазіргі ақпараттандыру қоғамында бұл оқулықтарды пайдаланбай алға жылжу мүмкін емес.

Ақпараттандырылған жұмыс  орны мазмұны жағынан толық, жоғары деңгейде ақпараттанған және дарынды  жазылуы қажет. Қашықтан Жұмыс орны алуда оқулықта барлық электрондық-методикалық құралдары кіруі керек.

Дәл осындай оқулықты кез-келген Жұмысшыға ұсынуға болады және студенттердің өз бетінше дайындалуы кезінде жақсы көмекші құрал  болып табылады. Сонымен қатар  сынақтарға және әр пәннен өтетін емтихандарға дайындалуға да көмектеседі.

Қазіргі уақытта оқу  пәндерінің барлық бағыттыры бойынша  ақпараттандырылған жұмыс орнытар  құрылуда. Мұндай оқу көздеріне деген  қызығушылықтың артуы мультимедиалық технологиялардың пайда болуымен және коммуникациялық құралдар, Интернет желісінің дамуымен байланысты.

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытар жасаудың педагогикалық  технологиясының құрылымы оқыту  процесінің заңдылықтарына негізделіп, бір-бірімен байланысты 4 компоненттен тұрады: мотивациялық-мақсатты, мазмұндық, операциялық және бағалы-нәтижелік.

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытың мотивациялық-мақсатты компоненті модульдер мен шағын модульдерді  құрастырудан тұрады. Модуль – пән  саласындағы жүйелік және қызметтік  Жұмыс орныдердің жиынтығы. Ол ақпараттандырылған жұмыс орны арқылы оқытуды ұйымдастырудың «қызметтік түйіні» болып табылады.

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытың мазмұндық компоненті гипертекст арқылы жүзеге асырылады. Гипертекст –  терминдерден, ұғымдардан, әртүрлі  концепциялардан, кестелерден, графиктерден және диаграммалардан тұратын мәліметтер базасы ретінде берілетін ақпараттық оқыту ортасы. Мәтіндерді қазақ, орыс, ал кейбірін ағылшын тіліндегі дыбыстар арқылы айтуға болады. Гипертекст бейне материалдарымен толықтырылған.

Ақпараттандырылған жұмыс орнытың операциялық компоненті интерактивті формада берілген тапсырмаларды орындау арқылы іске асырылады.

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытың нәтижелік бақылау компоненті тест алу жолымен жүргізіледі. Ақпараттандырылған жұмыс орныта тестердің екі түрі берілген: бір дұрыс жауабы бар. Тест соңында Жұмысшы өзі қате жіберген сұрақтарды тексеріп көре алады, әрбір тестен соң сұрақтардың реттік орны ауыстырылып отырады.

Қызметкер үшін ақпараттандырылған жұмыс орны бұл күнбе-күн дамытылып  отыратын ашық түрдегі әдістемелік жүйе, оны әрбір оқытушы өз педагогикалық тәжірибесіндегі материалдармен толықтыра отырып, ары қарай жетілдіре алады. Сол себепті ақпараттандырылған жұмыс орнытарды әзірлеп оны дамытудағы ұсыныстар мен пікірлер арқылы тиімділігін бірте-бірте арттыратынын көрсетеді.

Қазіргі кезде Жұмыс  орны процесінің әртүрлі тұлғалары  арасында қашықтықтан мәлімет алмасу ісі мүмкін болып, олар бір-бірімен  ашық түрде компьютерлер көмегімен  өз пәндері айналасында пікірлесе  алатын болды. Мысалы, Қызметкердер –  Қызметкердермен, Қызметкердер – ғалымдармен, Қызметкердер – Жұмысшылармен, Қызметкердер – ата-аналармен, Қызметкердер – оқулық жазушыларымен және т. б.

Жұмысшылар үшін ақпараттандырылған жұмыс орны – мектепте оқыған жылдардың  барлығында да өздері толықтырып отыра алатын және нәтижелік емтиханға дайындалуға көмектесетін мәліметтер базасы болып келеді. Ақпараттандырылған жұмыс орнытармен жұмыс істеу әрбір Жұмысшының өз мүмкіндігін есепке ала отырып, оқып үйрену ісін жеке дара жүргізуі болып саналады.

Ақпараттандырылған жұмыс орны – дисплей экранында көрінетін жай ғана мәтін емес – ол Жұмысшыға өз жолымен, керекті материалдарды жеке меңгеруге арналған күрделі, көпсатылыжүйе, оқулықтың қажетті бөлімдерін қайталап, игеру тәсілі мен логикасын да өзіне тән етіп таңдап алып, осы сәтте ең керек деген материалдарды қарап шығуға мүмкіндік береді. Оның гипермәтіні нақты құрылымдардан тұрады да, бір-бірімен тығыз байланысқан ықшам логикалық жүйе болып табылады. Бұл жүйемен танысу арқылы Жұмысшы практикалық негізде алгоритмдік ойлау қабілетін дамыта алады. Ал өзіне қажетті мәліметті компьютер жадының керекті ұясынан іздеп таба білу да әрбір баланың бүгін талап етілетін стратегиялық ойлау қабілетін қалыптастырады.

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытарды дайындауда мынадай дидактикалық шарттар ескерілуі тиіс:

Белгілі бір пәнге  байланысты дайындалған ақпараттандырылған жұмыс орнытың сол пәннің типтік бағдарламасына сәйкес болуы;

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытар курста оқытылатын тараулар мен тақырыптарға қатысты лекция конспектісін қамтитын негізгі; лабораториялық және практикалық тапсырмаларды орындауға арналған қосымша; материалға қатысты анықтама, библиографиядан тұратын көмекші; аралық және қорытынды бақылау сұрақтарынан тұратын тест; материалды дайындауда пайдаланылған әдебиеттер тізімдері бөлімдерін қамтуы;

Ақпараттандырылған жұмыс  орнытың кәдімгі оқулықтардың мазмұндарын  қайталамауы, яғни берілетін тақырыпқа  қатысты ақпараттың нақты әрі  қысқа берілуін ескеру керек;

2. ХХІ ғасыр  көшбасшысы бағдарламасы

Бұл бағдарлама әрине  курсытқ жұмыс болғандықтан аса маңыздылығы жоқтың қасы. Дегенмен де идея өте ақылға қонымды екеніне құрметті комиссия алқасы келіседі деген ойдамын. Егер де осы идеяны әрі қарай дамытсақ мұнан өте үлкен бір жоба шығар еді.

Сонымен бағдарламаға көшсек. Оны іске қосу үшін XXI.exe файлын орындауға жібереміз. Содан кейін экран бетіне 1–суреттегідей терезе пайда болады. Бұл терезеден Бастау батырмасын басу арқылы бірінші тест түріне көшуге болады. Барлық анықтама ашылған терезенің бетінде жазылған.