Экономикалық өсу, оның элементтері және даму кезеңдері. Неоклассикалық және Кейнсиандық үлгілер

Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым  министрлігі

Алматы  экономика және статистика академиясы

 

 

“Экономика және менеджмент” кафедрасы

 

 

 

 

КУРСТЫҚ ЖҰМЫС

Тақырыбы: “Экономикалық өсу, оның элементтері және даму кезеңдері. Неоклассикалық және Кейнсиандық үлгілер”

№10FN1SK0101тобының I курс студенті

Мамандығы:“Қаржы”

Студенттің аты-жөні: Дүйсебаев Д.Б.

 

 

 

 

 

 

                                                      Ғылыми жетекшісі: Оразгалиева  Э.Б.

 

Бағасы:  _______________

 

«____»____________2010 жыл

 

Жетекшінің қолы: _______________

 

 

 

 

 

 

Алматы 2010жыл

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жоспар :

 Кіріспе....................................................................................................................3

 

I.АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМНЫҢ жалпы түсінігі және ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ  МӘНІ....................................................................................5

     1.1.Акционерлік қоғам  түсінігі және экономикада алатын  рөлі............................................................................................................................5

 

1.2.Акционерлік қоғамның атқару  органы мен басқару принциптері .............9.

 

     1.3.Қазақстандағы   акционерлік қоғамдардың  қалыптасуы  мен  дамуы......................................................................................................................15

 

II АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМ қызметінің тиімділігін талдау................................................................................................................19

 

2.1. «Қазақстан Темір Жолы»ұлттық  компаниясы» акционерлік қоғамының  құрылу  тарихы ........................................... .........................................................19

 

      2.2. «ВЧД-23» АҚ Семей  пайдалану вагон депосының өндірістік-шаруашылық  қызметін  талдау............................... ..... ......................................21

 

 ІІІ  «ВЧД-23» АҚ Семей  пайдалану вагон депосының қызметінің  тиімділігін бағалау....................................................................................................................26

 

Қорытынды......................................................................................................31

 

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі....................................................32

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

           Қазақстан  экономикасының басқарудың және  шаруашылық жүргізудің нарықтық  механизміне өтуіне байланысты  соңғы жылдары кәсіпорындардың  бірнеше ұйымдастырушылық-құқықтық  формалары пайда болды. Олардың  ішінде негізгілердің бірі болып  табылатын акционерлік қоғам  (АҚ). Нарықтық экономика жағдайында  басты мақсат ретінде АҚ бастарудың  тиімді жүйесін алу және кәсіпкерліктің  осы перспективалық құқықтық  формасының басымдылығын іске  асыру болып табылады.

АҚ ұйымдастыру  және басқару іскерлігін қамтамасыз ететін құжаттардың негізгілердің  бірі – Қазақстан Республикасының  «АҚ туралы» заңы.

Қазақстан экономикасының өтпелі кезеңінде «АҚ туралың  заңының тиімсіз болуы, ал кейбір жағдайда АҚ-ның осы заңды орындалмауына  әкеп соқтырды. Осыған байланысты заңның кейбір бөлімдеріне өзгертулер мен  толықтырулар еңгізіп, АҚ басқару және іскерлік формасына ең тиімді жайдайлар  жасала басталды.

Өтпелі экономика  елдері үшін ірі акционерлік компанияларын  басқару аса өзекті мәселенің  бірі болып табылады. Ірі кәсіпорындар өндіріс қызметінің орталықтандырылған жоспарлаудан, ірі ауқымды бизнесті ұйымдастырудың нарық нышандарын пайдалануға  көшу, ірі ұйымдастыру құрылымдардың  ұзақ мерзімді тұрақты даму проблемаларына көп көңіл бөлуді талап етеді. Олардың көбі акционерлік нышанға  лайық келеді.

Қандай да ұйым жұмысындағы жетістік, ол мемлекеттік  құрылудағы немесе өндірістік кәсіпорын  болсын, басқарудың оптимальды құрлымын қамтамасыз ету жағдайында жүзеге асуы керек. Басқарудың оптимальды құрлымын құру үшін ең алдымен, басқару органның жұмысшыларының тәжірибесі мен біліктілігі  керек. АҚ басқарудың тиімді жүйесін  құрудағы тағы бір қиыншылығы, ол «бір ғана қожайынған мойынсынатын қазақстандық менталитеттің ерекшелігі. Нарық  тек менталитеттің өзгеруге әкеліп қоймай, сонымен қатар АҚ басқаруы да жаңа функциялардың пайда болуы  мен фирманы басқарудың ұйымдастырушылық жүйенің өзгеруіне әкелді.

Қарастырылып отырған  курстық  жұмыс тақырыбын «  Шаруашылық жүргізудің  жаңа үлгісіндегіакциялар мен акционерлік  қоғамдар » деп таңдауға себеп болды.

Курстық жұмыстың мақсаты – республикамыздағы акционерлік қоғамдардың қазіргі жағдайларын талдай отырып, олардың қызметінің негізгі мәселелерін зерттеп талқылау, сондай-ақ, олардың қызмет тиімділігін арттыру жолдарын анықтау болып табылады.

Осыған сәйкес, курстық жұмыста көзделген мақсатпен  қатар, келесідей міндеттер қойылды:

• Акция жіне акционерлік қоғам  түсінігін, басқару принциптерін  қарастыру, қоғамның қалыптасуы мен даму деңгейлерін қарастыру, оның экономикалық мәні мен алатын орнын талдау.
• Акционерлік қоғам қызметінің тиімділігін бағалауға мүмкіндік беретін көрсеткіштерді анықтап, олардың экономикалық мәнін ашу.
• Зерттеуге алынған «ВЧД-23» АҚ Семей пайдалану вагон депосының деректерін пайдалана отырып, кәсіпорынның техника-экономикалық негіздемесін жасау.
• «ВЧД-23» АҚ Семей пайдалану вагон депосының қызмет тиімділігін бағалау.
• Акционерлік қоғам қызметінің экономикалық тиімділігін арттыру жолдарын анықтап, оларды талқылау.

Курстық жұмыстың теориялық-әдістемелік негізін Қазақстан Республикасының «Акционерлік қоғам туралы» заңдары, Үкіметтің Қаулылары, «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы АҚ-ның жарғылары, Президент Жолдаулары, ҚР Статистика жөніндегі Агенттігінің мәліметтері мен «ВЧД-23»Семей пайдалану вагон депосының деректері құрайды.

Курстық жұмыстың құрылымы кіріспеден, 3 бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Бірінші бөлімде  акционерлік қоғам  және оның тиімділігін  бағалау мен арттырудың  теориялық  мәселелері қарастырылды.

Екінші бөлімде  Қазақстан Республикасының «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясына   жалпылама талдау жасалынды. Сонымен  қатар, «ВЧД-23»Семей пайдалану вагон  депосының мысалында кәсіпорын  қызметінің тиімділігі талданды.

Үшінші бөлімде  акционерлік қоғам қызметінің өзекті мәселелері қарастырылып, оны арттыру  жолдары мен амалдары талданды.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I.АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМНЫҢ жалпы түсінігі және ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ  МӘНІ

1.1.Акция және   акционерлік  қоғам түсінігі және экономикада  алатын орны.

 

Акция – үлестi немесе меншiктi куәландыратын бағалы қағаз. Ол иемденушiсiне компанияның капиталының, мүлкiнiң, кiрiсiнiң бiр бөлiгiне заң жүзiнде меншiк құқын бередi. Компания қанша уақыт жұмыс iстеп тұрса, акция да сонша уақыт қолданылады. Бiрақ осы уақыт iшiнде акцияның иесi сан рет өзгеруi мүмкiн. Акционердiң акцияны шығарған компанияға қайтаруға құқы жоқ. Акционерлiк капитал бөлiнбейдi. Акционер оны тек екiншi нарықта сатуына болады.

     Акцияны шығару мына жағдайда  болады:

      меншiктi акцияландырғанда, яғни акционерлiк  қоғам құрып,                                                                             оның жарғылық капиталын қалыптастырғанда;

• бар компанияны акционерлiк қоғам ретiнде қайта құрғанда;
• жарғылық капиталды қосымша молайтқанда.

     Атап айтқанда, жарғылық капитал деген шығарылған акциялардың бастапқы жиынтық құны. Ол, өз кезегiнде, айналымдағы капитал (жай және артықшылықты акциялар) және компанияның портфелiнде қалған бағалы қағаздар болып бөлiнедi. Оларды компания кез-келген уақытта өз ойынша пайдалана алады.

Акция белгiлi бiр жағдайда акционерлiк қоғамның өз капиталын ұлғайтуға және оны инфляциядан қорғау үшiн жұмсауға болатын бағалы қағаздардың бiрден-бiр түрi. Акция компанияның акционерлер алдындағы қарыз мiндеттемесi.

     Акция бiрнеше түрге жiктеледi. Бiр жағынан, бiр акционерден  басқа бiреуге беру тәсiлi бойынша:  атаулы және иесi ұсынушы болып  екiге бөлiнсе, екiншi жағынан, корпорацияны  басқаруға қатынасу құқығы бойынша  - жай және артықшылықты акция  деп те екiге бөлiнедi. Корпорация  тек өзiнiң жарғысында бекiтiлген  акцияларды ғана шығара алады.

Акционерлік қоғам дегеніміз қатысушылардың қоғамға деген мендеткерлік құқықтарын куәланлдыратын,  жарғылық капиталы белгілі бір акция санына бөлінген коммерциялық ұйым. Акционерлер қоғамның міндеттеріне жауап бермейді және тек сатып алған акция құнымен шығын тәуекеліне барады.

Қоғам балансында ескерілетін иелігінде жекелеген  меншігі бар, өз атынан заттай және заттай емес құқықтарды иеленіп жүзеге асыратын заңды тұлға.

Акционерлік қоғам заңға қайшы келмейтін  кез-келген іс-әрекетке құқылы. Қоғамның іс-әрекеті негізінен құнды қағаздар мен акция операцияларынан пайда  табуға бағытталған.

Қоғам құрылтайшылары арқылы қайта құрылуы немесе жұмыс  істеп жатқан заңды тұлғаның қайта  ұйымдастырылуы (бірігу, бөліну, сіңіру, қайта құрылу) мемлекеттік тіркеуден  өткен сәттен бастап құрылуы деп  есептеледі.

Қоғамның  барлық органдарына және акционерлеріне талаптардың орындалуы негізгі  құжат қоғамның жарғысы болып  табылады. 

Акционерлік қоғамның акциялары 

Акция – меншік титулы, жазбаша куәлік, акционерлік қоғам капиталына қаржы салымын куәландыратын бағалы қағаз болып табылады.

Ол акция  иесіне Акционерлік қоғамның істеріне қатысуға, салынған капитал мөлшеріне  байланысты белгілі көлемде дивиденд алуға құқық береді. Акция иесі – акционер болып табылады. Акционер Акционерлік қоғамның кредиторы  болып табылмайды, сондықтан күнделікті дивиденд төлемін және акцияны сатып  алуына (егер акция курсы төмендейтін  болса) фирмадан талап етуге құқы жоқ. Акционерлердің жылдық табысының (дивиденд) көлемі баланста көрсетілген  табысына тәуелді. Жалпы акционерлік  жиналыста осы табыс үлесін дивиденд түрінде болу және төлеу, табысты  қолдану сұрақтары шешіледі. Табыс  акция мөлшеріне байланысты пропорционалды бөлінеді.

Егер Акционерлік  қоғам тиімді жұмыс істесе, онда акционерлік капиталды көбейтуге  мүмкіндік болады. бірақ акция  иелері акционерлер санын көбейтуге  ұмтылмайды, себебі әр акционер қайта  шығарылған акцияны алуға ерекше құқық алады. Әрбір акционер «ескі  акция мөлшеріне пропорционалды суммада жаңа акция ала алады.

Бағалы қағаздар нарығында, әсіресе қор биржасында, компанияның іс жүзіндегі қоры ешқандай шайқалусыз дамуына қарамастан, бір  кәсіпорынның акциясы бір уақытта  әр түрлі баға (курсқа) ие бола алады.

Акционерлік қоғам табысы келесідей қолданылады: бір бөлігі акционерлер арасында таратылады,  екінші бөлігі акционерлік  қоғамның резервіне бағытталып, капитал  ұлғаюына немесе кәсіпорын құлдырағанда дивиденд төлеуге қолданылады.

Әдетте, Акционерлік  қоғам «жасырын резервтердің  өсіруге  жағдай жасайтын саясатты жүргізеді. Резервте жиналымдар біткеннен кейін акционерлік  компания дивидендтерін төмендетеді. Бұл Акционерлік қоғам күйреуінің бірінші белгісі. Акция иелері аз дивидендтер әкелетін акциялардан  құтыла бастайды. Бұл акция курсының номиналды құнынан төмендеуіне  әкеледі. Егер Акционерлік қоғам  қызметін тоқтатса, онда акция ұстаушылар Акционерлік қоғамға салған қаржысын толығымен жоғалтады, ал акция ешкімге  керек емес қағазға айналады.

Акционерлік қоғам қалыпты жұмыс істеген  жағдайда акция ұстаушы өз акциясынан қоғам жұмысына сәйкес дивиденд алады. Мысалы, 50 теңгелік акция табысы 6 теңге  құрайды. Сондықтан, бір акция дивидендті 6 теңге құраса, онда акционер жылдық 12% алады. Қоғам құрылған кезде алғашқы  акциялар номиналды  құны бойынша  сатылады. Кейіннен олар өте жоғарырақ курс бойынша сатылады. Бұл жағдайда табыс көлемін іс жүзінде келесі формула бойынша анықтайды:

Қор биржасында және банкте акция сатылу мен сатып  алу бағасын акция курсы деп  аталады. Ол негізгі екі факторға тәуелді: дивиденд мөлшеріне және саудалық пайыз көлеміне. Әрине, төленетін  дивиденд көлемі жоғары болса, яғни оның курсы жоғары.

Акция сатып  ала отырып, ақшалай қаржы иесі әрдайым алынған дивидендтің, аз капитал салымын берік табысқа  кепіл беретін банк немесе өнеркәсіп  облигациясынан кепілмен ала алатын табыстармен салыстырады.

Банктік пайыздық көрсеткіш акция курсының төмендеуі  мен жоғарылауына әсер ететін фактор: банктік пайыз жоғары болған сайын, қор биржасындағы акция курсы  соншалықты төмендейді және керісінше. Айталық, акцияның номиналды 100 теңгелік құны 12 теңге көлемінде дивиденд әкеледі, ал ссудалық пайыз көлемі – 4. Онда бұл акция қор биржасында 360 теңге курспен сатылады, өйткені  дәл осындай соммамен банкке жылдық 4% есеппен қойылған сомма 12 теңге  әкеледі.

Сонымен, акция  курсы өзімен капитализацияланған  дивидендті көрсетеді, оны мына формуламен есептейді:

Берілген  түсініктегі шамалар акция курсының әрдайым тербелінуі, акцияның сұраныс  пен ұсыныс қатынасына тәуелді.

Қоғам акция  ұстаушыға түрлі артықшылықтарды  беретін және атаулы акция түрлерін шығарады. Акция ұстаушы – заңды  түрде компанияның акционері  екенін куәландырады. Атаулы акцияларды шығарғанда, оларды тек акционерлік  кітапқа енген акционерлер иемдене  алады. Әр түрлі елдерде, қоғам қызметін реттейтін түрлі заңдар бар. Біреулерінде ұсынушыға, ал екіншісінде атаулы акциялар көп кездеседі. Акцияның әр түрлі  артықшылықтары мен кемшіліктеріне ие.

Ұсынушыға арналған акция сату операцияларында қолдануға  ыңғайлы. Бұл жағдайда компания акция  иелерінің аттарын білмейді. Осылайша акцияларды сату және сатып алуда  қоғам құрылтайшыларына және акционерлеріне түрлі қиыншылық туғызуы мүмкін.

      Корпорацияны басқаруға қатынасу  құқығы бойынша жай және артықшылықты  акциялар болып бөлiнедi.

Жай акцияларды иеленушiлердiң корпорацияның тапқан пайдасының мөлшерiне байланысты дивидендтер алу құқы, жиналыстарда дауыс беру арқылы корпорацияны басқаруға катысу құқы және корпорация жабылып қалған жағдайда несие берушiлермен есеп айырысқаннан кейiн мүлiктiң бiр бөлiгiн алу құқы бар.

Артықшылықты  акциялар немесе преференционалды – меншiк туралы ерекше сертификат. Олар корпорация пайдасының деңгейiне қарамастан белгiленген мөлшерде неғұрлым нақты дивиденд төленуiн қамтамасыз етедi. Преференционалды акция дауыс құқын бермейдi. Ол дауыссыз бағалы қағаз. Оған байланысты артықшылық дауыс құқы жоқтығының орнына төлеу ретiнде жүредi.

     Артықшылықты акциялар номинал  құны көрсетiлген және көрсетiлмеген  болып екiге бөлiнедi. Бiрiншi жағдайда  дивиденд акцияның номиналына  байланысты процент түрiнде есептеледi. Ал номиналсыз артықшылықты акциялар  сирек кездеседi, оларда дивидендтiң  нақты ақшалы мөлшерi көрсетiледi. Акция номиналының оның нарықтық  бағасына әсерi жоқ.

     Жай акция бойынша төленетiн  дивидендтер сияқты артықшылықты  акция бойынша да дивидендтер  таза пайдадан төленедi. Артықшылықты  акция, әдетте, - атаулы бағалы  қағаз. Корпорация бұл акцияның  бiрнеше сериясын шығаруы мүмкiн.  Әрбiр сериясының әртүрлi көлемдегi артықшылықғы бар. Олар әр сериялы  акцияның сертификатында көрсетiледi.

     Артықшылықты акциялардың өзi, бiрнеше  түр тармағына бөлiнедi. Оларды  былай топтастыруға болады – қатысушылар және қатыспаушылар, кумулятивтiк және кумулятивтiк емес, конвертабельдi және конвертабельдiемес.

Қатысушылар артықшылығы өз иемденушiсiне үстеме пайданы бөлуге қатысуға мүмкiндiк бередi.

     Қатыспаушылар акциясы иесi ешуақытта белгiленген деңгейден артық дивиденд алуға құқы жоқ. Егер артықшылықты акциялар кумулятивтiк болса, онда бұрын хабарланған кейбiр себептермен төленбеген, дивидендтер мiндеттi түрде келесi жылы төленедi. Кумулятивтi емес акциялар бойынша төленбеген дивидендтердi келесi жылдың дивидендтiне қосуға болмайды.

Конвертабельдi артықшылықты акциялар өз иемденушiлерiне кейбiр жағдайларда (егер олар корпорация жарғысында көрсетiлген болса) осы корпорацияның жай акциялардың белгiлi бiр мөлшерiне айырбастауына мүмкiндiк бередi. Айырбастау жөнiндегi талап осы типтi акция шығарған кезде жазбаша түрде корпорация кiтабында көбiсi конвертабельдi. Ал конвертабельдi емес акциялар өз статусын өзгертуге мүмкiндiгi жоқ.

     Нарықтық экономикасы дамыған  елдерде артықшылықты акциялар  саны әлбетте барлық акциялардың  10 %-нен аспайды. Демек, корпорация қаржысында олардың үлесi өте төмен. Дегенмен де, артықшылықты акциялардың корпорация iсiн басқаруда маңызы орасан зор. Олар акционерлiк қоғамның жиналысында дауыс беретiн жай акция иемденушiлердiң санын өзгертпей-ақ қосымша капитал тартуға мүмкiндiк бередi.

     Қорыты айтқанда, жай акциялар  бойынша дивиденд төлеу корпорацияның  нәтижелi қызмет iстеуiне байланысты  болса, ал артықшылықты акциялар  бойынша корпорацияның шаруашылық  қызметi нәтижелi болмағанына қарамастан  алдын ала жоспарланған кiрiс  бойынша нақты мөлшерде дивиденд  төленедi. Әрине нақты төленген  дивиденд жылдық жұмыс нәтижесiне байланысты түскен кiрiс мөлшерiн өсiруi де мүмкiн және керiсiнше, бөлiнген пайданың мөлшерiн кемiтудi де мүмкiн

 

             1.2   Акционерлік қоғамның атқару  органы мен басқару принциптері.

 

Фирманың  стратегиясын және қоғам ісінің негізгі  бағытын акционерлер жиналысы мен  директорлар кеңесі шешеді. Ал барлық шаруашылық – жүргізу процессін  және фирманы басқаруды атқарушы орган жүзеге асырады.

Қазақстан Республикасының "Акционерлік қоғам туралы" заңына сәйкес қоғамның ағымдағы ісін басқаруды қоғамның жеке атқарушы органы жүзеге асырады.Коллегиялық атқару органының басшысы жеке атқару органы болып табылады.

Атқару органының  өкілеттілігі Заңда анықталып, жалпы  түрде ол: қоғамның ағымдағы ісін басқаруда  барлық сұрақтарға, тек жалпы акционерлік  жиналыс пен директорлар кеңесіне қатысты сұрақтардан басқа сұрақтарды шеше алады. Бас директорлардың және ол басқаратын билеудің өкілеттігіне Заңда көрсетілмеген. Ол қоғамның жарғысында жеке және коллегиалдық атқару органы біркелкі көрсетілген. Билеудің де жүргізу  ісі Заңда қарастыырылмаған. Ол жарғыда  немесе директорлар кеңесімен бекітілген ішкі құжатта анықталған. Заңда тек, атқару органының отырысының протоколына  және билеу отырысы немесе лирекция шешімі негізінде қоғам атынан барлық құжаттарға қол қоятын бас  директор.

Осыған байланысты, қоғам атқару органының ісі Заңда  жалпы түрде берілген. Басқа органдармен  нақты қарым-қатынасын анықтауға  директорлар кеңесіне қалдырылды.

Атқарушы орган:

1. Ағымдағы  қызметке атқарушы орган басшылық  етеді. Атқарушы орган  алқалы  немесе жеке-дара болуы мүмкін.

Атқарушы  орган қоғам қызметінің осы Заңда, Қазақстан Республикасының өзге де заң актілерінде және қоғамның жарғысында қоғамның басқа органдары  мен лауазымды адамдарының құзыретіне жатқызылмаған кез келген мәселесі бойынша шешім қабылдауға құқылы.

Атқарушы  орган акционерлердің жалпы жиналысы мен директорлар кеңесінің шешімдерін орындауға міндетті.

Атқарушы  органның вето құқығы белгіленген мәселелер  жөніндегі шешімдері "алтын акция" иесімен келісілуге тиіс.

Егер мәміле жасасу кезінде тараптардың қоғам  белгілеген шектеулер туралы білгендігін  дәлелдесе, қоғам өзінің атқарушы органы осы шектеулерді бұза отырып жасаған  мөміленің жарамды екеніне дауласуға  құқылы.

2. Қоғамның  акционерлері және оның акционерлері  болып табылмайтын қызметкерлері  алқалы атқарушы органның мүшелері  бола алады.

Атқарушы  органның мүшесі директорлар кеңесінің  келісімімен ғана басқа ұйымдарда  жұмыс істеуге құқылы.

Атқарушы  орган мүшесінің функциялары, құқықтары  мен міндеттері осы Заңмен, Қазақстан  Республикасының өзге де заң актілерімен, қоғамның жарғысымен, сондай-ақ аталған  адам мен қоғам арасында жасалатын  жеке еңбек шартымен белгіленеді. Қоғам  атынан атқарушы органның басшысымен жасалатын жеке еңбек шартына  директорлар кеңесінің төрағасы немесе осыған жалпы жиналыс немесе директорлар кеңесі уәкілеттік берген адам қол қояды. Атқарушы органның қалған мүшелерімен жасалатын жеке еңбек  шартына атқарушы органның басшысы  қол қояды.

          Атқарушы орган басшысының өкілеттігі:

Атқарушы  органның басшысы:

1) акционерлердің  жалпы жиналысы мен директорлар  кеңесі шешімдерінің орындалуын  ұйымдастырады;

2) үшінші  тұлғалармен қатынастарда қоғам  атынан сенімхатсыз әрекет етеді;

3)  үшінші  тұлғалармен қатынастарда қоғам  атынан өкілдік ету құқығына  сенімхат береді;

4) қоғам қызметкерлерін (атқарушы органның мүшелері болып  табылатын қызметкерлерді қоспағанда) қабылдауды, ауыстыруды және жұмыстан  босатуды жүзеге асырады, оларға  көтермелеу шараларын қолданады  және тәртіптік жазалар қолданады,  қоғамның штат кестесіне сәйкес  қоғам қызметкерлерінің   лауазымдық  айлықақыларының және айлықақыларына  дербес үстемеақылардың мөлшерін  белгілейді, атқарушы орган мен  коғамның ішкі аудит қызметінің  құрамына кіретін қызметкерлерді  қоспағанда, қоғам қызметкерлеріне  берілетін сыйлықақы мөлшерін  айқындайды;

5)  өзі  болмаған жағдайда өз міндеттерін  атқаруды атқарушы орган мүшелерінің  біріне жүктейді;

6) атқарушы  орган мүшелерінің арасында міндеттерді,  сондай-ақ өкілеттік саласын және  жауапкершілікті бөледі;

7) қоғам жартысында  және қоғам акционерлерінің жалпы  жиналысы мен директорлар кеңесінің  шешімдерінде бслгіленген өзге  де функцияларды жүзеге асырады.

Акционерлік компанияның қызметін басқарудың негізгі  принциптері:

Акционерлік компанияны басқару процесін ұйымдастыруда  маңызды роль негізгі принциптерге беріледі. Экономикалық әдебиеттерде принцип түсінігіне экономикалық қатынасқа  қатысушылар арасындағы байланыс заңдылығын көрсететін негізгі ережелер енеді. Жеке авторлар принцип мазмұнына  әр түрлі талқылама береді. Мысалға, К.Джексон принципті «бастапқы  концепция – нарықтық өзара іс қимылға қатысушылардың мінез құлқын регламенттейтін басшының идеясы, деп  анықтайды. Біздің көз қарасымыз  бойынша бұндай анықтама «принципң  мазмұнының түсінігіне өте кең талқылама. Шынында да бұндай кең мағына тауар-ақша қатынасының заңдылығын көрсететін теориялық постулаттар мен концепцияларға қолдануға болады. Л.Хамердің ойынша «бірлескен қызметте немесе  бәсекелістікте, іскерлік шарт жасағанда контрагенттер қолданатын іс-әрекеттің жалпы ережесі мен нормасы, деп принципті түсіндіреді. Біздің ойымызша, Л.Хамердің экономикалық принциптердің мінез-құлқына бағытталған асыра сілтеме талқыламасы экономикалық принциптерді негіздеуі мен өндірімі субъективизмге алып келуі мүмкін. Негізгі принциптер экономикада объективті экономикалық заңдылықтармен байланысты болады. Бірақ сонымен қоса принциптер объективті мазмұннан бөлек экономикалық қатынасқа қатысушылардың белгілі бір дәстүрлеріне сәйкес іс-әрекетін субъективті элементтермен рәсімдейді.

Басқарудың  негізгі принциптерінің түсініктемесін бергенде, әр бір принципті рәсімдеуде субъективті элементтер жалпы экономикалық принциптерге қарағанда маңыздырақ рөл атқарады. Сонда да, маңыздылығына  қарамастан объективті мазмұн шешуші болып табылады. Мысалы, принциптердің  кезкелген нормативтік құқықтық рәсімделуі. Басқару принциптердің  мазмұнының басымдылығы сыртқы формалардың  сақталуында, волюнтаристік елемеушілік  принцип мәнділігінде анық шектеушілік  қызметін атқарады. Мысалыға, компанияның  ұзақ мерзімді стратегиясына байланысты шешім қабылдағанда акционерлердің барлық топтарын, тәуелсіз эксперттер мен консультанттарды тарту арқылы коллегиялдық принципті ұстануға болады, бірақ соңғы шешім акциялардың  басқару пакетін иемденушілердің  мүддесіне сай қабылданады. Ірі  компанияларды басқару тәжірибиесінде, сыртқы көрінісінде заңды талаптармен  формалды процедураларды сақтап, колданған  кезкелген принциптердің мазмұнын бұзатын түрлі «сұр технологиялардың қолдану кезігеді. Сондықтан принциптің формалды процедурасына емес оның мәнін  сақтауға аса маңызды акцент аудару керек.

Басқару принциптерінің құрылымы мен салыстырмалы мәндігі  әр түрлі менеджмент мектептерінің  өкілдері арасында өткір дискуссия  тақырыбы болып табылады. Неотейлоризмді жақтаушылар басқару принциптер жүйесінің көпсатылығын алға тартады. Оған олар жалпы корпоративтік стратегияны  жүзеге асырумен зерттеу принципін  қосады. Екінші сатысына – іскерлік стратегияны жүзеге асыру принципін, үшінші сатысына – функционалды стратегияны  жүзеге асыру принципін, ал төртіншісіне – жеке басқару функциясын регламенттейтін  негізгі ережелерді жүзеге асыруын, яғни ұзақ мерзімді болжамдауды регламенттейтін  ережелер, стратегиялық жоспарлау ережелері, стратегиялық жоспарларды ұйымдастыру  мен координациясын іске асыратын ережелер т.б. қосады. Біздің ойымызша, неотейлоризм өкілдері басқару принциптерінің көпсатылығын ұсына отырып, жалпы корпоративтік  басқару принциптерді қамтитын негізгі  түсініктің түбін қарастырмаған, өйткені  жеке процедураларды жүзеге асырғанда  олардың нақты ережелерін теңейді. Мысалға, ұзақмерзімді жоспарлауды  бірінші дәрежелі, жалпы корпоративтік  басқаруды ұйымдастыру тиімділігін, ұзақ мерзімді мақсаттарды жүзеге асыру процесі ретінде алдын ала анықтау болып табылатын басқару идеясымен теңейді.

Бұл мәселенің  келесі ұшқарлығы стратегиялық менеджменттің  негізгі принциптерін мұқият зерттеумен барлау, объективті қажеттілігін елемеушілік  болып табылады. Мысалы, класикалық болып қалған И.Ансоффаның «Жаңа  корпоративтік стратегия еңбегінде  көрестілген басқарудың негізгі  принципін қолданумен проблематикасын  анықтау шетте қалады. А.Томпсонмен А.Стриклендтің «Стратегиялық менеджмент: стратегияны зерттеумен жүзеге асыру  өнерің деген еңбегінде де басқарудың негізгі принциптерінің проблематикасын  айналып өтеді. Менеджментке мұндай көзқарас жетерліктей қатаң шығармашылық тапқырлықтың шекарасына көңіл адармауына нұсқайды. Бұл әсіресе менеджменттің  негізгі принциптеріне жүгінетін  ірі компанияларды басқаруда  нақ анықталады.

Басқару принциптерінің маңыздылығы бірінші дәрежелі екенін ашық қабылдайтын зерттеушілер арасында да жеке принциптердің мәнділігі, олардың  сандық құрамы, корпорацияны толық  немесе оның бөлек функционалды құрылымдарын басқару кезінде принциптерді маңыздылығы  бойынша тізу жөнінде ортақ пікір  жоқ. Түрлі көзқарастарды талдау түрлі менеджмент мектептеріне жататын  зерттеушілердің пікірінің басқарудағы  жеке принциптерінің мәнділігі мен  олардың өз-ара «салмақ қатынасындаң ажырайтындығын көрсетеді. Сонымен  бірге, егер неотейлоризм өкілдері стратегиялық басқарудың «қатаң жүйесінің негізі ретінде дара басқару принципінің  маңыздылығын алға тартса, «адамдар қатынасың  мектебінің өкілдері дара басқару принципін  абсолюттеуге біршама табандылықпен  қарсы тұрып, оны біртұтас дара басқарумен коллегиялық принциптердің диалектикалық  балансында тек бір әлпеті ретінде  қабылдайды, яғни дара басқаруды міндетті түрде шектеулі қолданып, мүмкіншілігінше  стратегиялық шешімді коллегиялық  түрде қабылдау керек деп санайды. Түрлі мектептер өкілдерінің  басқа принциптерге көз қарасын  талдағанда да пікірлердің алшақтығы  немесе қарама-қарсы пікірлер де кездеседі.