Ирина Эланс

Автор который поможет с любыми образовательными и учебными заданиями

Экономикалық қызметте АЖ-ны технологиялық қамтамасыз ету

Жоспар

I. Кіріспе

1. АТ құрамындағы операциялар мен процедуралар туралы түсінік.

II. Негізгі бөлім

2.1 АТ аспап құралдарының құрамы.

2.2 Корпорациялық АТ-инфрақұрылым. АЖ және АТ-ның даму эволюциясы. Базалық серверлік технологиялар және АЖ-ны жүзеге асырудың қазіргі кезеңдегі шешімдері.

2.3 Деректерді өңдеу режимдері және пайдаланушылар интерфейсін жүзеге асыру ерекшеліктері.

2.4 Қазіргі кезеңдегі экономика саласындағы біріктірілген АТ.

2.5 Экономика саласы үшін АТ-ны дамытудың келешекті бағыттары.

III.Қорытынды

IV.Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Бизнесті дамытуды, оның басқарылуы мен сапасын, бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету, бизнес-үдерістердің орындалу құнын төмендету экономикада ақпараттық технологияларды (АТ) қолданудың стратегиялық мақсаттары болып табылады.

Ақпараттық жүйелерді (АЖ) әзірлеген кезде жекелеген, орындалу сипаты бойынша жақын операциялар технологиялық үдерістің іріленген элементтеріне – процедураларға (кезеңдерге) біріктіріледі. Мұндай әдіс процедура құрамына кіретін барлық операцияларды орындау үшін жалпы мамандандырылған аспап құралдарын пайдалануға мүмкіндік береді. Ақпараттарды жинау және тіркеу, оны беру, өңдеу, шығару, сақтау, жинақтау, қорғау, іздеу, талдау, болжау, шешімдер нұсқасын дайындау типтік технологиялық операцияларға жатады.

Бастапқы ақпараттарды жинау және тіркеу процедурасы оны жеткізу, жинау, беру, тіркеу, жүйеге енгізу, енгізуді бақылау жөніндегі операцияларды қамтиды. Сенімділік, толықтық және уақытылық осы операцияларды орындауға қойылатын ортақ талаптар болып табылады.

Интернет-желілерді өрістету үшін Интернет желілерінің технологиясын қолдайтын сәйкестендірілген ақпараттық және бағдарламалық құралдар болу қажет.

Бағдарламаларды орындаудың жалпы технологиясы бағдарламаны орындау басталғанға дейін оны компьютердің жылдам әрекет ететін оперативті жадына орналастыруды болжайды. Сондықтан өңделетін деректер мен өңдейтін бағдарламалар қай жерде болсада, олар пайдаланушылардың сұрақтарына жауап беру, міндеттерді шешуді жүзеге асыру, бағдарламаларды орындау процессорларында «кездесулері» тиіс. Файл-сервер және клиент-сервер технологиялары деректерді өңдеу үдерістерін ұйымдастыру мәселелерін әр түрлі шешеді. Файл-сервер технологиясы (4.1-сурет) желілік мүмкіндіктерінің арқасында деректер (файлдар) файлдық серверде (басқа РС) орналасқан кезде РС-та деректерді өңдеуге мүмкіндік береді. Өңдеуге жататын бағдарламалардың орындалуы барысында деректер қажетті жүйелілікте серверден көшіріліп алынады, қажет болған жағдайда өңделген деректер серверге сақталу үшін жіберіледі (қайтарылады). Осылайша, файл-сервер технологиясы үшін арнаның өткізу қабілетіне қатаң талап қоятын қарқынды трафик тән.

Негізгі бөлім

2.1 АТ аспап құралдарының құрамы

2.1-сурет. Файл-сервер технологиясының моделі

Файл-серверлердің негізгі функциялары: деректерді сақтау және мұрағаттау, көптеген пайдаланушылардың деректердің тұтастығын сақтай отырып оларды бір уақытта алуын, деректерді беруді қамтамасыз ету. Жалпы пайдаланылған файлдармен қатар, файл-серверде түрлі РС-тан қосылатын бағдарламалар да болуы мүмкін. Алайда, файл-сервер технологиясы деректерді тікелей серверде өңдеу операциясының негізгі көлемін орындауға бағдарланбаған. Мұндай технологияда бұрынғы буынның ДҚБЖ-сы – Clipper, FoxPro және т.б. жұмыс жасайды. Сонымен қатар барлық бизнес-логика РС-та орнатылған қолданбалы БҚ арқылы жүзеге асырылады.

Біршама өнімді клиент-сервер технологиясы өңдейтін бағдарламаларды өңделетін деректермен бірге серверге орналастыруды болжайды. Деректерді өңдеу қажет болғанда клиент (АЖО-ны, орындалып жатқан бағдарламаны немесе жұмыс жасайтын пайдаланушыны клиент ретінде қарастыруға болады) серверден белгілі бір ресурс, соның ішінде таңдаудың берілген тапсырмасына сәйкес ДҚ серверінен деректерді іріктеу үшін ресурс беруін сұрайды. Қажетті өңдеуді жүзеге асырғаннан кейін, бағдарлама өңдеу нәтижелерін клиентке жібереді (4.2-сурет). Әдетте, өңдеу нәтижелері көлемі бойынша өңделетін деректердің көлемінен аз болатындықтан, сәйкесінше, файл-сервер технологиясымен салыстырғанда желілік трафик те айтарлықтай төмен болады; сонымен қатар РС ресурстарына қойылатын талаптар да біршама төмендейді.

2.2-сурет. Клиент-сервер (екібуынды жүйе) технологиясының моделі

Клиент-сервер технологиясы қазіргі кезеңдегі ДҚБЖ-мен – Oracle, DB2, Microsoft SQL Server және т.б. жұмыс жасаған кезде жүзеге асады. Және де клиенттік орында (АЖО құрамында) пайдаланушылардың сұрауларын, алынған нәтижелердің және т.б. сипаттарын қамтитын ДҚБЖ-мен өзара әрекет етуді жүзеге асыруға арналған мамандандырылған БҚ болуы тиіс. Кейбір ДҚБЖ-мен, мысалы Oracle-мен жұмыс жасау РС-қа фирмалық БҚ-ны – Oracle ДҚБЖ серверіндегі байланыс хаттамаларын жүзеге асыратын Oracle клиентін орнатуды болжайды. Серверде ДҚБЖ-мен бірге ОЖ да қызмет атқарады (әдетте, Unix немесе Windows тобына жататын ОЖ), сонымен қатар ДҚБЖ ОЖ-да жүзеге асқан файлдарды басқару, деректердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және т.б. мүмкіндіктерді барынша пайдаланады. Клиент-сервер технологиясын жүзеге асырған кезде, әдетте, деректерді өңдеудің негізгі бөлігі тікелей АЖО арқылы жүзеге асырылады. Кейбір ДҚБЖ-лар, мысалы, Oracle талдамалы міндеттер шешімінің сол немесе басқа бөлігін ДҚБЖ құралдары арқылы жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

Соңғы жылдары деректерді өңдеу жүйелерін дамытуда тұжырымдамалық жағынан ерекшеленетін екі бағытты жақындастыру үрдісі етек жайып келеді. Олардың біреуі мэйнфреймдер негізіндегі орталықтандырылған құрылымдар, ал екіншісі бөлінген жүйелер ретінде көрсетілген. Компьютерлерді жіктеу жүйесінде мэйнфреймдер суперкомпьютерлер мен дербес компьютерлер арасындағы орынды алады. Үлкен есептеу ресурстарына ие бола отырып, мэйнфреймдер нақты кезеңдегі көптеген клиенттердің (пайдаланушылардың) міндеттерін қатар шешуді қамтамасыз ететін деректерді өңдеудің орталықтандырылған жүйелерін жүзеге асырады; мэйнфреймдер Интернет жүйесі коммутацияларының тораптарында кең қолданылады. Бөлінген жүйелерде ДК деректерді өңдеудің негізгі құралы болып табылады. Жаңа шешімдердің арасында үшбуынды клиент-сервер архитектурасын (үшдеңгейлі желі) жүзеге асыратын қосымшалар сервері бар жүйелер ерекшеленеді. Үшбуынды жүйенің негізгі құрылғысы – қосымшалар сервері. Деректерді өңдеуге, нақты заттық саладағы атқарымдық міндеттерді шешуге бағдарланған, әр түрлі компьютерлерге оңай көшірілетін қолданбалы бағдарламалар пакеті қосымша деп аталады (2.3-сурет). Мұндай пакет мамандандырылған қосымшалардың қажетті санын жүзеге асырады, олардың әрқайсысы кез келген клиенттік орында (қол жеткізу құқығы ескеріле отырып) іске қосуға болады. Қосымшалар олардың орындалу барысында ДҚ серверімен өзара әрекеттеседі және де қосымшалар серверінің ДҚ серверімен өзара әрекеттесуі жұмыстың пакеттік режимінде жүзеге асады.

Осылайша, клиент өңделіп жатқан деректерді тікелей ала алмайды, себебі ДҚ мен олардың арасында орындалатын қосымшалар бар. Ірі корпорациялық АЖ-да қосымшалар қосымшалардың түрлі серверлері бойынша бөлінуі мүмкін. Техникалық тұрғыдан алғанда, мұндай шешім екібуынды жүйелермен салыстырғанда айтарлықтай күрделі, сондықтан олар үшбуынды жүйелер деген атау алды. Мұндай жүйелердің қауіпсіздігі жоғары және өте икемді, себебі ДҚ серверінде сақтаулы деректермен жұмыс жасаған кезде клиенттің барлық мүмкіндіктері нақты қосымшаның қол жетімді операцияларымен анықталады (шектеледі); қосымшаларды орындаудың сыртқы ерекшеліктері және оның ДҚ-мен өзара әрекеттесу сипаты клиенттен толық жасырылынады.

Үшбуынды клиент-серверлік архитектураға негізделген технологиялар «нәзік» клиент терминімен анықталатын қарапайым терминалдар арқылы пайдаланушылармен өзара әрекеттесуді болжайтын өзінше бір мүмкіндікті мейнфреймдерді қалыптастырады. «Нәзік» клиент – деректерді өңдеу операцияларының негізгі (үлкен) бөлігі жүзеге асырылу үшін серверге жіберілетін клиенттік құрылғы (АЖО-ны пайдаланушы). Сәйкесінше, «жуан» терминімен «нәзік» клиент категориясына жатпайтын клиент, яғни деректерді өңдеу бойынша операциялардың негізгі бөлігін клиенттік құрылғының өзінің құралдарымен жүзеге асыруды қамтамасыз ететін клиенттік құрылғы түсініледі. Осы уақытқа дейін әр түрлі заттық бағыттағы АЖО-ны жүзеге асырған кезде клиенттік құрылғы көбіне «жуан» клиент түрінде (артық есептеу ресурстары бар қазіргі кезеңдегі ДК негізінде) атқарылады.

2.3-сурет. Қосымшалар сервері бар клиент-сервер (үшбуынды жүйе) технологиясының моделі

Ресурстарды бір жерге шоғырландыратын клиент-сервер архитектурасымен пайда болған күрделілік проблемасын тікелей шешу қазіргі кезеңдегі «нәзік» клиентке оралу үрдісі болып табылады. «Нәзік» клиент («нәзік» Web-клиент) Интернет желісінде жұмыс жасаған кезде айтарлықтай кең қолданылады. Web-технологиялар пайдаланушылардың кез келген компьютерден ыңғайлы біркелкі деректер алуын қамтамасыз етіп, клиенттің аппараттық-операциялық платформаға тәуелділігінің алдын алады, типтік шешімдерді (браузерлерді, хаттамаларды және т.б.) қолдану мүмкіндігін қамтамасыз етеді, талдамалық қосымшалар үшін пайдалы мүмкіндіктерді (толық жүктелмеген беттерді, асинхрондық өңдеулерді көру, деректерді шектеу мен кодтау және т.б.) жүзеге асырады, шешімдердің жалпы құнын төмендетеді және т.б. (2.4-сурет). Пайдаланушының жұмысы, әдетте, Web-беттердегі гиперсілтемелер негізінде желінің ақпараттық ресурстары бойынша навигациялардың кең мүмкіндіктері бар типтік Web-интерфейсті жүзеге асыратын Internet Explorer браузері арқылы атқарылады.

2.1.3. Ұйымның ақпараттық-технологиялық инфрақұрылымының қалыптасуы

Қазіргі таңда кез келген ірі ұйымның бөлінген гетерогендік (қолданылатын техникалық және бағдарламалық құралдар құрамы бойынша әр түрлі) АТ-инфрақұрылымы бар. АТ-ның экономикалық мазмұндағы міндеттерді (бизнес-міндеттерді қосқанда) шешуді көздеуі, осы міндеттердің өзгеруіне жауап беру үшін қолданыстағы ақпараттық технологияларға тез арада өзгерістер енгізу қажеттігі қазіргі заманғы жағдайда корпорациялық АТ-инфрақұрлымын реформалаған кезде (реинжинирингте) негізгі мәнге ие болады. Нақты міндеттерді орындау үшін оларға тәжірибеде кең қолданылатын жекелеген «нүктелі» шешімдерді қосу АТ-инфрақұрылымдарды және оларды басқару үдерістерін айтарлықтай күрделендіріп, АТ-инфрақұрылымдарды біріктіру саласындағы қазіргі заманғы әдістерді енгізуге кедергі келтіреді (2.4-тақырыптағы біріктірілген технологияларды қараңыз.

2.4 Пайдаланушылардың Интернет желілерінде Web-қосымшаларымен жұмыс жасау моделі

Қазіргі уақытта көптеген ұйымдарда ұйымдарды дамыту барысында жүзеге асқан жаңа бизнес-міндеттерге ақпараттық қолдау көрсету жөніндегі салыстырмалы түрде бірікпеген жобаларды жүзеге асырудың нәтижесі ретінде пайда болған күшті АТ-ресурстар жинақталған. Сонымен қатар, ұйымның АТ-инфрақұрылымы көбінесе есептеу және байланыс құралдарының кең спектрін, БҚ-ның түрлі нұсқаларын қамтиды. Біріккен тиімді жұмысқа қолдау көрсету кезеңіндегі біраз шығындармен қатар, АТ-инфрақұрылымдағы құралдар жоғары білікті бағдарламашылардың (жүйе әкімшілерінің) көптеген штатын пайдалануды қажет етеді.

Бұрын қалыптасқан АТ-инфрақұрылымды ары қарай дамытудың өзекті бағыты – ұйымда бар ресурстарды шоғырландыруды болжайтын оларды өзгеріп отырған міндеттер тобын шешуде пайдалануды оңтайландыру. Ресурстарды шоғырландыру келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:

• КҰ-ны орталықтандыру және корпорациялық деңгейдегі басқару жүйелерін өрістету;

• стандарттау жүргізуді, серверлер мөлшерін оңтайландыруды және орталықтандырылған сақтандыру орнын өрістетуді болжайтын деректер мен құрал-жабдықтарды біріктіру; пішіммен, деректердің логикалық және физикалық орналасуымен байланысты қандайда бір шектеулерсіз деректерді сәйкесінше алуды қамтамасыз ету;

• ұйымдағы КҰ мен ДҚ-ны айтарлықтай тиімді пайдалану үшін қосымшаларды біріктіру; пайдаланушылар біріктірілген сервистер ортасымен өзара әрекет жасау үшін тиімді интерфейсті әзірлеу;

• қызмет көрсету деңгейін жақсартуды және инфрақұрылымның икемділігін арттыруды көздеген басқаруды оңтайландыру.

Бөлінген ресурстарды (серверлерді, деректерді сақтау жүйелерін, КҰ және т.б.) орталықтан басқарылатын пулдарға жинаудың қазіргі кездегі тұжырымдамасы аумақтық оқшауланған орталықтарға шоғырланған ресурстардан пулдарды уақытша қалыптастыруды (біріктіруді) қамтамасыз ететін қолда бар ресурстарды виртуалдандыру үдерісін жүзеге асырады. Ресурстарды виртуалдандыру шешілетін міндеттер тобын ескере отырып, қолда бар ресурстарды бөлуге, барлық АТ-инфрақұрылымды оңай әрі икемді етуге мүмкіндік береді; нәтижесінде қабылданатын шешімдердің жылдамдығы артады. Деректерді арнайы өңдеу үшін виртуалды құрылым жасаған кезде пайдаланушы (ұйым) олардың атқарымдылығын, құнын және қызмет көрсетудің талап етілген деңгейін ескере отырып, қажетті сервистерді іздестіру мақсатында желідегі ресурстар пулына сұрау салуы керек.

Қазіргі заманғы кейбір бизнес-қосымшалар, әсіресе, интернет-технологиялар негізіндегі қосымшалар on-line режимін ұстап тұра алатын және орындалатын қосымшалардағы оперативті өзгерістерге бейімделе алатын виртуалданған деректерді өңдеу орталығын (ДӨО) пайдалануды болжайды. ДӨО бастапқы кезден-ақ «талап ету бойынша» сұрауларға жауап беріп, «бейімделудің» қажетті деңгейін жүзеге асырып және барлық өңдеулерді «уақытқа сәйкес» орындай отырып, қосымшалардың қарқынды табиғатын қолдауға бағдарланған. Деректерді өңдеу орталығы (grid есептеу орталығы) есептеу жүйелерін, деректерді сақтау жүйелері мен желілерді қамтиды. Бірге жиналып, біртұтас қызмет атқаратын бұл ресурстар пайдаланушылардың әр түрлі категорияларына қызмет көрсететін виртуалды компьютерді қалыптастырады. Мұндай әдіс бизнес-үдерістерді қолдайтын инфрақұрылымдар мен сервистерді қалыптастырудағы қиыншылықты азайтуға; жұмысқа дайындау уақытын азайтуға; қызмет көрсетулердің бағалық көрсеткіштерін жақсартуға; ресурстарды пайдалану деңгейін арттыруға көмектеседі. ДӨО құрамындағы есептеу жүйелерін жүзеге асырған кезде жекелеген серверлердің немесе серверлер тобының ресурстарын ыңғайлы бөлуге мүмкіндік беретін сервер-жүздердің пулдарын қолдану жылдам кеңейеді. Сервер-жүз сервердің талап етілген есептеуу қуатына қол жеткізе отырып, блоктардың қажетті санын жалпы конструкцияда белгілеуге мүмкіндік беретін серверді жұқа блок түрінде құрудың сәйкестендірілген жүйесі болып табылады.

Қазіргі заманғы корпорациялық АЖ дегеніміз – күрделілігі пайдаланушылардың айтарлықтай санымен, ЖКЖ-ның ғаламдық желілермен (Интернет) өзара әрекеттесуімен, әр түрлі ОЖ-лардың қатар қолданылуымен, серверлер жүйесі мен қосымшалардың күрделі конфигурациясымен, құрал-жабдықтардың және түрлі өндірушілердің БҚ-ларының бірігуімен, пайдаланушылардың ресурстарға және т.б. қол жетімділігі құқықтарын бөле отырып, ақпараттық қауіпсіздік жүйелерін жүзеге асырумен анықталатын үлкен жүйелер.

Ұйымның АТ-инфрақұрылымдар аясында ОЖ-ны таңдауға ерекше мән беріледі. 1990 жылдардың ортасынан бастап белгілі барлық ОҚ-лар жұмыстың желілік режиміне қолдау көрсете бастады. Желілік ОЖ-ға желілік ресурстарды қатар пайдаланған кезде жоғары өнімділікті қамтамасыз ететін, «клиент-сервер» технологиясына бағытталған қосымшаларды тиімді орындайтын, желілік жабдықтардың кең спектрі бар әр түрлі салада жұмыс жасай алатын, Интернет желісімен және онда жүзеге асқан қызметтермен (электронды пошта, WWW және т.б.) өзара әрекет жасауды қамтамасыз ететін хаттамаларға қолдау көрсететін аумақтық бөлінген, көпсерверлі желілерді ұйымдастыру мүмкіндігі тән. ОЖ-ның жаңа нұсқаларында әр түрлі техникалық және бағдарламалық құралдармен жұмыс жасау мүмкіндіктері кеңейіп, оның құрылымының ауқымдылығы (қажет болған жағдайда оның құрылымының күрделілігін арттыру) қамтамасыз етіледі, қауіпсіздіктің қажетті деңгейіне қолдау көрсетіледі, орталықтандырылған әкімшілік ету және басқару құралдары дамиды, пайдаланушымен интерактивті жұмыс жасау мүмкіндігі кеңейеді.

Жүйелік БҚ рыногында Windows тобына жататын ОЖ (Windows NT4.0/98/2000/XP/2003) және UNIX-ұқсас жүйелер (Linux, Solaris, FreeBSB және т.б.) басым болып келеді.

Linux ОЖ-сы UNIX-ұқсас жүйелер ОЖ-сының біршама кең тараған нұсқасы ретінде Интернет желілерінде серверлер ұйымдастырған кезде, ДҚ-ны пайдалана отырып жадылар жүйесін құрғанда, анықтамалық қызметтерді ұйымдастырғанда жүйелік БҚ ретінде кеңінен қолданылады. Соңғы жылдары дәстүрлі UNIX-ұқсас жүйелер ОЖ-сы салаларында Windows тобына жататын ОЖ-ны пайдалану күн сайын артып келеді. Windows ОЖ-ның түрлі нұсқалары қазіргі заманғы АЖО-ның жүйелік БҚ-сының негізі болып табылады.

Қазіргі заманғы АЖО-мен техникалық қамтамасыз етудің негізін барабар ДК құрайды. КЖ-ны серверлер ретінде ұйымдастырған кезде техникалық сипаттамалары айтарлықтай жоғары (жоғары ресурсты) компьютерлер, соның ішінде мэйнфрейм сыныбына жататын компьютерлер қолданылады. Компьютерлердің техникалық сипаттамалары жүйелік және қолданбалы БҚ-ны таңдауға тікелей ықпал етеді.

Ұйымдардың аумақтық бытыраңқы бөлімшелерімен байланыс орнату үшін тәжірибеде виртуалды жеке желілер (Virtual Private Network, VPN) кең қолданылады. VPN – ортақ қолданылатын желілер ресурсының, мысалы Интернет желілерінің негізінде жасалған жеке желінің аналогы (4.5-сурет). Ұйым бөлімшелерінің арасында Интернет желісінің ресурстарын пайдаланатын, бірақ провайдер қызметіне қосымша ақы төлеуді (Интернетке кіру төлемінен басқа) талап етпейтін деректер беру арналары (Ipsec немесе L2TP хаттамаларының негізінде жұмыс жасайтын туннельдер) құрылады.

Пайдаланушының компьютерінде ұқсас модемнің болуын болжайтын Dial-up режимі пайдаланушыларды ғаламдық желіге қосудың ең кең тараған нұсқасы болып табылады; және де байланыстың телефон желілері арқылы жұмыс жасаған кезде хабарламаны провайдерден пайдаланушыға берудің шекті жылдамдығы хабарламаны кері жібергенде 56 Кбит/с-дан 33 Кбит/с-ға дейін шектеледі.

Қосылудың тағы бір кең тараған нұсқасы – сандық арналар арқылы деректерді табыстау. ISDN желілері (Integrated Services Digital Network – біріккен қызметтердің сандық байланысы) бастапқы кезден деректерді де, сондай-ақ дауысты да жеткізуге бағдарланған. Пайдаланушының компьютері ISDN желіге әрқайсысының кепілдікті өткізу қабілеті 64 Кбит/с болатын екі сандық арна арқылы қосылады. Аталмыш шешімді компьютерде жүзеге асыру үшін алдын ала ISDN арнайы бейімдегіші орнатылуы тиіс. Қазіргі таңда ISDN желілері деректерді табыстау, ЖКЖ-ны біріктіру, ғаламдық компьютерлік желілерге қосылу, уақытша кешігуге сезімтал трафиктерді табыстау (дыбысты, бейнені), телефонияны жүзеге асыру үшін пайдаланылады.

Деректерді табыстаудың жоғары жылдамдығын қамтамасыз ететін көпталшықты сымды пайдалана отырып, ғаламдық желілерге кең жолақты қосылу технологиясы кеңінен қолданылады; бірақ, көпталшықты сымды төсеу пайдаланушылардың компактілі орналасқан бірнеше компьютерлерін, мысалы, көпқабатты үйлердің шағын аудандарының шегін қамтыған кезде ғана өтелетін айтарлықтай шығынды қажет етеді.

2.5-сурет. Корпорациялық деңгейдегі ақпараттық жүйелерді ұйымдастыру моделі

Жақын келешекте қолданыстағы сымды жүйелерді, мысалы телефон желілерін жоғары деңгейде қолданатын технологияның қарқынды дамуы күтіледі. Олардың арасында телефон желілері арқылы бірнеше километр қашықтықтан жоғары жылдамдықпен байланысуды (қосымша сандық трафик ұқсас телефонияның төмен жиілікті белгілеріне еш әсер етпестен жоғары жиілікті диапазонда қатар беріледі) қамтамасыз ететін DSL (Digital Subscriber Line – сандық абоненттік желі) технологиясын пайдалану тез тарауда. хDSL-модемдері тобына жататын модельдердің арасында провайдерден пайдаланушыға деректер жіберу жылдамдығын 8 Мбит/с және кері бағытта 1,5 Мбит/с қамтамасыз ететін ADSL-модемдер (Asymmetric Digital Subscriber Line – ассиметриялық сандық абоненттік желі) өте танымал.

Соңғы жылдары құрал-жабдықтар бағасының айтарлықтай төмендеуінің арқасында сымсыз қол жеткізу технологиясы қарқынды дамып келеді. Техникалық сымсыз жергілікті компьютерлік желілер (СЖКЖ) қарапайым ЖКЖ-ға (комьютерді біріктіру үшін кабельді пайдалануға) қарағанда күрделірек. Пайдаланушылардың желіге қосылу нүктесінен ажыратқан және жұмыс жасайтын пайдаланушылардың санын ұлғайтқан кезде деректерді алу жылдамдығының азаюы СЖКЖ-ға тән ерекшелік болып табылады. Өткізудің қол жетімді алабы пайдаланушылар арасында оларға еш берілместен бөлінетін СЖКЖ ажыратушы желі болып табылады; нәтижесі – пайдаланушылардың әлеуетті аз саны қол жеткізудің бір нүктесі арқылы жұмыс жасайды (әдетте, 4-8 пайдаланушы).

Қазіргі таңда екі сымсыз желілік технология дамып келе жатыр: Wi-Fi және Bluetooth.

Wi-Fi (Wireless Fidelity – деректерді нақты сымсыз беру) радиоарнасы арқылы беру технологиясы 802.11* стандарты хаттамаларының негізінде жүзеге асырылады, ал едәуір кең тараған 802.11g стандарты деректер алудың 54 Мбит/с ең жоғары жылдамдығын анықтайды, алайда нақты тиімді жылдамдық 30 Мбит/с аспайды.

Bluetooth («көк тіс» технологиясы) технологиясы Bluetooth 1.0 айрықшалауына сәйкес 10 м қашықтықтан 721 Кбит/с дейін деректерді табыстау жылдамдығымен байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Bluetooth 1.2 айрықшалауы деректермен алмасу қауіпсіздігінің деңгейін айтарлықтай арттыруға бағытталған.

ІР-телефония (Voice over IP, VoIP) сөйлеу мен деректерді қатар табыстауды қамтамасыз ететін алыстырмалы түрде дамып келе жатқан жаңа технология болып қала береді. Желіге ІР хаттамасымен бірге сөйлеу трафигінің қосылуы оның өткізу қабілетіне қойылатын талаптарды айтарлықтай арттырады. Телефон байланысының қолайлы сапасын қамтамасыз ету мақсатында сөйлеу трафигі пакеттерінің ықтимал кідірулерін қысқарту үшін QoS (Quality of Service – қызмет көрсетудің кепілдікті сапасы) алгоритмінің негізінде қабылданған шешім пайдаланылады. Ол қажетті пакеттерге басымдық дәрежесін белгілеуге мүмкіндік береді, соған сәйкес желідегі маршруттау оларға деректерді табыстауда артықшылық береді.

Интернет желісіне қосылу қажеттігі туындаған кезде оны ұялы телефоннан жүзеге асыруға болады, осылайша пайдаланушы тиісті құқықтары бола отырып, ұйымның ақпараттық ресурстарына қол жеткізе алады. Телефон және компьютер байланыстары үшін әдетте арнайы кабель пайдаланылады.

Жүйелі БҚ-ның кең номенклатурасы қолдау көрсететін компьютерлер мен байланыс құралдары дамуының қазіргі кездегі деңгейі шешілетін міндеттер шеңберінің өзгерістеріне және сыртқы ортаның әсерлеріне сәйкес ұйымның АТ-инфрақұрылымының жылдам бейімделуіне мүмкіндік береді. Сондай-ақ АТ-инфрақұрылымының бөлінген бөлімшелерінде қызмет атқаратын және ұйымның нақты бөлімшелерінде топталған қызметкерлердің жұмысын автоматтандыруға арналған ЖКЖ ұйымның АТ-инфрақұрылымының салыстырмалы түрде дербес типтік элементі болып қала береді. Телекоммуникация құралдары аумаққа бөлінген бөлімшелердің жұмысын біртұтас етіп біріктіретін ортақ ақпараттық кеңістік құруға мүмкіндік береді.

Алайда, ұйымның АТ-инфрақұрылымын дамыту қара бастың қамы емес; ол жұмыс орындарындағы (қызметтік қажеттелікте және олар ұйымнан тыс жерлерде болған кезде) ұйым қызметкерлерінің нәтижелі жұмыс жасауына қолдау көрсетуі тиіс. Және де қызметтің әр түрлі салаларындағы қызметкерлер жұмысының нәтижелілігін арттыруға арналған АЖО-ның сапалық сипаттамалары анықтаушы мәнге ие.

2.2. Экономикалық қызметтегі ақпараттарды автоматтандырылған өңдеу режимі

Нақты мазмұнына қарамастан, деректерді өңдеу үдерісі екі: пакеттік немесе диалогтық режимнің біреуінде жүзеге асырылады.

Деректерді өңдеудің пакеттік режимі пайдаланушының тікелей қатысуынсыз ары қарай орындалатын бірқатар тапсырмалардың (бағдарламалардың) бір пакетте қалыптасуын болжайды. Пакеттік режимді пайдаланудың негізгі мақсаты – компьютер ресурстарын тиімді пайдалану есебінен деректерді өңдеу үдерістерін жылдамдату. Пакеттік технологияның негізгі кемшілігі – пайдаланушының өңдеу үдерісінің орындалу барысында өзгерістерді жылдам енгізуге мүмкіндігінің жоқтығы. Әр түрлі АТ-ны жүзеге асырған кезде пакеттік режим қарқынды қолданылады: желімен берілетін пакеттерге топтық қызмет көрсететін Интернет желісі коммутацияларының тораптарында; ДҚ-да сақталған деректер негізінде әр түрлі есептер жасаған кезде; электронды поштамен жұмыс жасағанда (спамды жойғанда, поштаны қабылдағанда, оларда вирустың бар-жоғын тексергенде, өзінің хаттарын жібергенде); басқа бағдарламаларды қатар орындай отырып, фондық режимде бағдарламаларды орындағанда (мысалы, басу).

Пакеттік режим компьютердің бастапқы жүктемесінде, яғни бағдарламалар берілген тәртіпте іске қосылып, оның алдын ала қалыптастырылған жүйелілігі орындалғанда жүзеге асады. Бағдарламалар атауындағы командалық файлдарды дайындау және оны ары қарай орындау арқылы пайдаланушылар жүйелі іске қосылатын бағдарламалардың жеке жинақталымдарын қалыптастыра алады.

Деректерді өңдеудің диалогтық режимі пайдаланушы мен жүйенің нақты уақытта, яғни өңдеу үдерісін тиімді басқаруға жағдай жасайтын болып жатқан оқиғаларға пайдаланушы реакциясының қарқынында хабарламамен алмасуын білдіреді. Көп пайдаланыушылар жүйесінде диалогтық технология барлық пайдаланушылардың (шешілетін міндеттердің) үдерістік уақытты уақыттың аз квантасымен ерекшелеген кездегі уақытты бөлу режимінде жүзеге асады. Мұндай кезде әр пайдаланушының оның деректерін өңдеу үдерісінің үздіксіздігі туралы пікірі қалыптасады.

Нақты уақыт режимі (технология сияқты) деректерді өңдеудің диалогтық немесе пакеттік режимдерінен тыс жүзеге асуы мүмкін. Ол қандайда бір бұйымды, өнімді дайындау жөніндегі технологиялық үдеріске басқарушылық ықпал ету белгілі бір технологиялық операциялардың орындалуымен немесе сыртқы ортаның әсерлерімен байланысты өндірістік үдерістерге тән; және де адамның қатысуы міндетті емес.

Интерактивті режим, керісінше, адамның қатысуын болжайды. Жүріп келе жатқан автомобильді басқару интерактивті режимді жүзеге асырудың мысалы бола алады. Интерактивті режим нақты уақытта жүзеге асырылады, әдетте, адамның ағымдағы үдеріске ықпалын болжайды. Мысалы, қаржы рыногындағы саудаға қатысушының мінез-құлқын сипаттай отырып, оның қаржы құралдарымен нақты уақыт режимінде операция жүргізіп отырғанын айта кетуге болады. Егер ол сатылып жатқан құралдарға белгіленген бағаларға айтарлықтай ықпал ете алса, онда ол рынокта интерактивті режимде әрекет етеді.

Диалогтық режимнің кең таралуы бірқатар себептермен байланысты: пайдаланушының тікелей қатысуымен болатын деректерді өңдеу үдерісінде міндеттерді шешуді қарастыратын кең міндеттер аясының болуымен; тікелей жұмыс орындарында пайдаланушымен интерактивті өзара әрекет жасауды қолдайтын тиімді құралдары бар ДК-ны пайдаланушының пайда болуымен; пайдаланушылардың кез келген қашықтықта өзара әрекет етуін қамтамасыз ететін ЖКЖ мен телекоммуникация құралдарының дамуымен.

Пайдаланушылардың жұмыс жасау режимдерін жіктеген кезде желілік режимге баса назар аударылады. Алайда, желілік жүйе түсінігі көп деңгейде пайдаланушының компьютердегі жұмысының ерекшеліктерін емес, АТ-ны тұтас жүзеге асыру ерекшеліктерін сипаттайды (4.1-тақырыпты қараңыз). Қазіргі заманғы БҚ өзінің атқарымдық қолданысына сәйкес, пайдаланушының желі ішінде бөлінген ресурстарға, сондай-ақ, оның өз компьютеріндегі ресурстарға (кей кезде айтарлықтай уақытша кешігулермен) қол жеткізуін қамтамасыз етеді. Сәйкесінше, пайдаланушының желіде бөлінген ресурстармен жұмысы бұрын қарастырылған режимдердің (технологиялардың) аясында жүзеге асырылады.

Пайдаланушы интерфейсі дегеніміз – пайдаланушының қосымшалармен өзара әрекеттесу әдістерінің жинақталымы. Интерфейстің маңызды қасиеттері: жұмыстың нақтылығы, көркемділігі және ыңғайлылығы. Соңғы жылдары деректерді әр түрлі өңдеу мүмкіндіктері мен қолайлылығының арқасында Windows-ке-ұқсас күнделікті жұмыс үшін оңтайлы болды. Бірыңғай базалық интерфейсті қолдану түрлі қосымшалармен жұмыс жасағанда пайдаланушылардың бірдей реакциясын қалыптастырады, ал бұл қосымшаларды меңгеруге кететін уақытты қысқартып, олармен жұмыс жасағанда туындайтын қателерді азайтады және қолайлылық пен сенімділік береді.

Диалогтық технология негізінде пайдаланушы интерфейсін жүзеге асырудың белгілі типтеріне мезірет, үлгі, сұрау салу тілі, WIMP-, Web және SILK-интерфейстер жатады.

Мезірет дегеніміз – пайдаланушы таңдай алатын экрандағы объектілердің (операциялардың) ретке келтірілген тізімі. Көпдеңгейлі мезіреттердің ең жақсысы – үш деңгейден тұратын жүйе. Windows-ке-ұқсас интерфейсте мезіреттің мүмкіндіктері барынша толық көлемде көрсетілген.