Фискалдық саясат

Мазмұны 
 
 

Кіріспе..........................................................................................................................3 

І. Фискальдық саясат теориясы

1.1 Фискальдық  саясаттың түсінігі және мәні..........................................................5

1.2 Фискальдық  саясаттың механизмі.......................................................................6 

ІІ. ҚР –ң фискальдық саясаты 

2.1 ҚР  –ң фискальдық саясатының жағдайы..........................................................10

2.2 ҚР  –да фискальдық саясатты жетілдіру  жолдары............................................21 

Қорытынды..............................................................................................................23

Пайдаланылған әдебиеттер ..................................................................................25

Қосымша 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

КІРІСПЕ

    Нарықтық  қатынастардың даму жағдайында реформалардың  басты бір міндеттері болып нәтижелі салықтың механизімін нарықтық экономиканың инстументтерінің бірі болып құрылатын және әр түрлі деңгейдегі бюджеттердің табысының көбею мәселесін шешуді рұқсат етеді, сондай-ақ бөлек шаруашылық субъектілер мен барлық эканомиканың тұтасымен түсімдік дамуына қызмет етеді.

    Кез келген мемлекеттің экономикасының даму болашағы көп жағдайда әрекет етеуші экономикалық саясат пен салық заңдылығында мүмкін болатын қол жеткізілген салықтық түсімдер деңгейі мен салық жүктемесінің шекті деңгейі арқылы анықталады.

    Дағдарыстық құбылыстардың алдын алу үшін әр елдің үкіметтері экономиканы реттеудің қабылданған теориялық концепциясына және экономикалық дамудың таңдалған моделіне сәйкес мемлекеттің экономикаға әсер ету жүйесінде барлық әдістерді пайдаланады. Фискалдық саясат қазіргі мемлекеттің аса қиын мәселелерінің бірі болып табылады, оны әзірлеу күрделі міндеттерді шешуді талап етеді. Мұның негізгі себептерінің бірі – ұлттық экономиканың бірегейленуі және инвестицияға деген бүкіл әлемдік бәсекелестік.

    Нарықтық  қатынастарға көшу Қазақстан Республикасының  экономикалық дамуына, әсіресе қаржы саласының дамуына аса көңіл бөлуді қажет етеді. Мұнда ерекше орынды салық жүйесі алады. Ол мемлекеттік экономикалық саясат пен нарықтық қатынастарды реттеудің маңызды аспабы болып табылады. Салықтар жекелеген салықтардың дамуын ынталандырады немесе керісінше, оларды тежейді, жеке кәсіпорындар мен фирмалардың өндіріс және айналым ұстанымдарын төмендету үшін және әлемдік нарықта олардың бәсеке қабілеттілігін жоғарлату үшін алғышарттар құрайды.

    Тоқыраудан  шығудағы салықтардың басты міндеті  – мемлекеттің материалдық негізінде принципиалды теориялық позициясын ұстану. Атқарушы органдардың салықтарды өз әрекеттеріне сай қалыптастыруын тежеп, оларды анық реттеуші аспап ретінде дамыту қажет.

    Сондықтан салық туралы заң шығаруда сәйкес қызметтердің тәжірибелік қызметі де, салықты алу механизімінің нәтижелігі де, яғни барлығы тікелеп және аса сезімді елдің экономикасының ауқатына әсері қолайлы балансты қолдайды. Қазақстан Республикасының фискалдық саясатын жетілдіру бойынша үлкен жұмыс жүргізіп жатыр. Соған орай салықтық теоретикалық сұрақтар кешенді зерттеу және Республикадағы жүргізілетін салықтық саясаттың тәжірибелік жақтарын зерттеуге үшін, осы курстық жұмыс арналған.

    Жұмыстың  өзектілігі шет елдердің тәжірбесін есепке ала отырып, Қазақстан Республикасының фискалдық саясатын жетілдіру қажеттілігінен туындайды.

    Берілген  мәселеге шетел өкілдерінің қызығушылығы кездейсоқ емес, Қазақстан капиталды  салымдар мен жер қойнауының байлықтары сияқты және жұмысшы күштер ресурстарымен  бай аймақтардың инвестициялары болып табылады. Алайда потенциалды инвесторлардың қызығушылығының бар болуы салымдардың қауіпсіздік кепілдемесін қамтамасыз ететін және адамдардың құқығы сияқты және жеке пайдалылық ынтымақтастылықтың принциптерін қадағалау.

    Курстық жұмыстың мақсаты – фискалдық саясаттың ролін мен мәнің нарықтық-экономикалық жағдайларын зерттеу болып табылады. Қойылған мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді шешу жоспарланған:

    1. Фискалдық саясаттың әлеуметтік  экономикалық мәнің ашу;

    2. Фискалдық саясаттың халықаралық  тәжірибесін зерттеу;

    3. Қазақстан Республикасында фискалдық  саясаттың ерекшеліктерін қарастыру;

    4. Фискалдық саясатты жетілдірудің  бағыттарын көрсету. 
 
 
 
 
 

І. Фискальдық саясат теориясы

1.1 Фискальдық саясаттың  түсінігі және  мәні 

    Қаржылық  реттеудің басты мазмұны фискалдық саясатты — бюджет (мемлекеттің шығыстары) пен салық саясатын жүргізуді қамтамасыз етуде затталады. Тікелей қаржылық реттеудің процесін жүргізе отырып, ұлттық табыстарға кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту арқылы мемлекет олардың дамуын көтермелеп немесе шектеп отырады. Бюджеттік қаржыға аса зерек өндірістік емес сфераның жай-күйі де осындай тәртіппен реттеледі.

    Мультипликаторлардың  іс-әрекеттерінің жоғарыыда баяңдалған мүмкіңдіктері ескеріле отырылып экономикалық циклдың сипатына қарай дискредициялық фискалдық саясаттың нұсқалары тұжырымдалады. Құлдырау кезінде ынталандырушы фискалдық саясат жүргізіледі, ол мыналарды қарастырады:

1)  мемлекет  шығыстарының көбеюі;

2)  салықтардың  төмендеуі;

3) мемлекеттің  шығыстары артуының үлкен нәтижесін ескере отырып фискалдық саясаттың бұл бағыттарының үйлесуі.

    Тежеушілік  фискалдық саясат бюджет артығына жетуге бағдарлануы тиіс.

    Артық сұраныммен және инфляциямен шарттасылған тежеушілік фискалдық саясат кері бағыттарды қамтиды:

    1)  мемлекет шығыстарының азаюы;

    2)  салықтардың көбеюі;

    3)  бұл бағыттардың үйлесуі.

    XX ғасырдың аяғында жаңа теория  — тұрақты даму теориясы қалыптасты, онда қазіргі кездегі жағдайлар  тұрғысынан ғаламдық экономикалық  және қаржылық процестер түсіндіріледі,  күрделі шаруашылық жүйелердің тұрақты эволюциялық дамуы жөнінде ұсыныстар жасалынады.

    Тұрақты даму теориясыңда тұрақты жұмыс  істейтін жүйелерді — төменгі  шаруашылық жүргізуші субъектіден  ұлттық экономика мен бірнеше  елдің экономикалық одағына дейінгі  жүйелерді дағдарысты құбылысқа алып келетін себептер айшықталады. Бұл теория мына қағидаттарға негізделген.

    1. Кез келген ауқымдағы күрделі  экономикалық жүйелердің өздігінен  дамуының мәнін қамтып көрсететін  эволюциялық қағидаты. Бұл осы  теориядағы өзекті қағидат.

    2.  Экономикалық мүдделерді үйлестіру қағидаты қалыптасқан тепе-теңдікті түрақсыздандыратын сан алуан факторлардың үздіксіз өзара іс-қимылының күрделі жағдайларында өзара іс-әрекет ететін тараптар мүдцдлерінің балансын сақтауды қажет етеді.

    3.  Эволюциялық қағидатының логикалық дамуы мен оны нақтылау ретіндегі әртараптандыру қағидаты. "Әртараптандыру" термині кең мағынада экономикалық жүйенің құрамды бөліктерінің әр алуан түрлерінің, тұрпаттарының жиынтығы, құрылымдық нысандардың әр түрлілігі, функционалдық әртараптандыру ретінде пайдаланылады.

    4.  Экономикалық жүйедегі оның дамуына  қарай иерархиялық саралау қағидаты. Орташа деңгейді бөліп көрсетуді  қажет етеді.

    Бір жағынан, дағдарыстық құбылыстардың  терең себептерін және екінші жағынан, өндірістің құлдырауына қарсы іоәрекет ету механизмдерін анықтау тұрақты дағдарыссыз дамудың негізгі қағидаттарын айырып, ажыратады, оларды қолдану келеңсіз факторлардың өсерін айтарлықтай төмегдетуге және тіпті экономикалық жағдайдың жалпы дүниежүзілік нашарлау кездерінде де экономикалық өсуді қолдап отыруға мүмкіндік береді. 

1.2 Фискальдық саясаттың  механизмі

    Фискалдық саясаттың механизмі жалпы мемлекеттік  ретінде қала үшін шынайы болып анықталады. Өткен қаржы жылындағы бюджеттің  орындалуы мен экономикалық көрсеткіштеріне  талдау және бағалау жүргізу негізінде жыл сайын фискалдық саясаттың негізгі бағыттары түзетіліп отырады.

      Болашақта фискалдық саясаттың рөлін осы  құжатты әзірлеу кезінде  қарастырылған  мақсаттардың қаншалықты орындалғаны  арқылы бағалауға болады.

    Дискредициялық  емес фискалдық саясат акцентгі нарықтық өзін-өзі реттеуге қоя отырып, мемлекеттің қаржы процестеріне аз араласуын қажет етеді.

    Дискредициялық  емес фискалдық саясат автоматты, яғни кіріктерме тұрақтандырғыштардың (кіріктірме тұрақтылық) механизмі негізінде іс әрекет етеді. Бұл жағдайда эономикалық циклдің түрлі фазаларында салық алынымдарының сомасы ұлттық өнімнің мөлшеріне тепе-тең түрінде түрленеді: өрлеу кезінде сұранымды шектей отырып, салық түсімдері өседі және автоматты түрде экономикалық өсуді тежейді; құлдырау кезінде, керісінше, ұлттық өндірістің азаюын жеңілдете отырып, салық түсімдері төмендейді.

    Автоматты тұрақтандырғыштардың іс-әрекетінің маңызды  ерекшелігі бюджет тапшылықтары мен  артығын реттеу болып табылады: бюджет тапшылығы өрлеу фазасында қысқарады, онан кейін жоғалады және бюджет артығы пайда болады, бұл инфляцияны тежеуге жәрдемдеседі, өйткені ұлттық өнімнің жоғары деңгейі инфляциямен жалғасады; құлдырау фазасында құлдырауды жоюға ынталандыратын бюджет тапшылығы біртіндеп өсе бастайды.

    Пратикада тепе-теңдік үлгілерінде қаралған тәуелділіктер қосымша факторлардың әсерін бастан кешіреді:

    1) фискалдық саясаттың қабылданатын  шараларының уақыттылығы (уақыттың  кешеуілдеуі);

    2) ығыстыру әсерінің іс-әрекеті,  бұл ақша рыногінде пайыздық  мөлшерлемелердің өсуімен байланысты үкімет шығыстарының көбеюі кезінде жекеше инвестициялар элеметтерінің қысқаруында көрінеді;

    3) сұранымды ынталандыру жиынтық  ұсынымға әсер етеді, бұл бағалардың  инфляциялық көбеюіне әсерін  тигізеді және жиынтық шығыстардың  көбею әсерін төмендетеді;

    4)    ашық экономикада ұлттық өндіріс  жиынтық шығыстардың элементі  ретінде таза экспорттың мөлшерін  өзгертетін валюта бағамдары  өзгерістерінің ықпалын басынан  кешіреді.

    Сондықтан ынталандырушы фискалдық саясаттың  шаралары жоғарыда айтылған факторлардың іс-әрекетінен әлсіреуі мүмкін. Сөйтіп, тауарлар мен қызметтер көрсетуге болатын сұранымды экономиканы реттеудің негіз қалаушы факторы ретінде бөліп көрсетеді: мемлекет жиынтық сұранымды ынталандыруға мүмкіндік туғызады, ресурстардың қамтылу деңгейінің артуына ықпал етеді, мемлекет көтере сатып алудың көлемін кеңейтеді, кредиттің құнын реттейді. Кейнс шаралары салықтарды төмендетуді, шығыстарды көбейтуді, инвестицияларды ынталандыруды (пайыз мөлшерлемелерін төмендетудің көмегімен) қажет етеді.

    Монетаризмнің кейнс және неокейнс теорияларынан айырмашылығы ол ақша айналысын экономикалық процестерді реттеудің басты құралы деп мойындайды. Сонымен қатар рыноктер-бәсекелестер макроэкономикалық тұрақтылықтың жоғары дәрежесін қамтамасыз етеді деп болжанады. Экономиканың жұмыс істеуіне мемлекеттің араласуын азайту жөнінде курс жүргізіледі. Ақша экономикалық процестерді жанама реттеудің шешуші факторы ретінде қаралады. Айырбастың МхУ = РхО теңдеуіне салынған қағидат пайдаланылады. Теңдеудің сол жақ бөлігінде сатып алушылардың өндірілген игіліктердің көлемін сатып алуға жұмсалатын шығыстардың жалпы саны көрсетіледі, ал оң жағындағы бөлігінде бұл көлемнің сатушыларының түсім-ақшасы көрсетіледі.

    Монетаристердің тұрақтандыру бағдарламалары мыналарды  қамтиды:

    1) бюджет тапшылығын қысқарту (мемлекеттік инвестицияларды, әлеуметтік шығыстарды, субсидияларды секвестрлеу, мемлекеттік сектордың қызметтер көрсетуінің бағасын арттыру, салықтарды көбейту);

    2)  тұтыну сұранымын қысқартуға  бағытталған жалақының өсуін  реттеу;

    3) шектеулі  кредит-ақша саясаты, ақша эмиссиясына және Орталық банктегі мемлекеттік қарыздарға лимит енгізу, банк пайызының мөлшерлемесін көбейту;

    4)   бағаға және экспорт-импорт операцияларына  бақылауды әлсірету, экономиканың  экспорттық секторына ресурстардың  қайта құйылымын көтермелеу;

    5) төлем балансын сауықтыру үшін  ұлттық ақша бірлігін де-вальвациялау ;

    Бірақ бұл үшін мына шарттарды орындау  қажет:

    1)    ақша массасына бағалардың жоғары  икемділігі;

    2)   дүниежүзілік бағалардың қозғалысына  ішкі бағалардың жеткілікті икемділігі;

    3)    бағалардың қозғалысына тауарларды  өндірудің (үсынудың) жоғары икемділігі.

    4) экономикалық ресурстардың едәуір  өзара алмасушылығы (ұсынымның өзгергіштігімен  байланысты).

    Стагфляцияны  (құлдыраушылықты) жеңу үшін ұсыным экономикасы  теориясының жақтаушылары ұсынған шаралар жарамды. Тұжырымдаманың мәнісі — өндіріс шығындарын төмендету жөніндегі қаржы және ақша саясаты шараларының кешені есебінен ұсынымға нысаналы ықпал ету, бұл рынок субъектілерінің инфляциялық болжамдарын төмендетуге жеткізеді. Ұсынымды ынталандыру жөніндегі шаралар мыналарды қамтиды:

    1)   өңдіріс шығындарына қосылатын  салықтарды қысқарту;

    2) еңбекке ақы төлеуге жұмсалатын  шығындарды тежеу (еңбек өнімділігінің  өсу қарқынының оған ақы төлеудің  өсу қарқынынан озық жүруі);

    3)  өндіріс ауқымын арттыру жөніндегі ұйымдық-техникалық сипаттағы шаралар (жабдықтың тиелімін, оның жұмысының ауысымдылығын арттыру, бос тұрып қалуларды азайту, өндірістің ырғақтылығына жету);

    4)  өндірісті техникалық жағынан  жетілдіру жөніндегі инновациялық  бағдарламаларды енгізу. 
 
 
 
 
 
 
 

ІІ. ҚР –ң фискальдық саясаты

2.1 ҚР –ң фискальдық  саясатының жағдайы

2008-2010 жылдарға арналған  Өскемен қаласының  жергілікті атқарушы  органының орта  мерзімді фискалдық  саясаты

      2008-2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының жергілікті атқарушы органының орта мерзімді фискалдық саясаты Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 21 маусымдағы № 677 қаулысымен бекітілген Орта мерзімді фискалдық саясатты әзірлеу ережесіне, 2008-2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспары негізінде, мемлекеттік және салалық (секторлық) бағдарламаларына, 2006 жылы экономика дамуының талдауына, 2007 жылы қаланың әлеуметтік-экономикалық жағдайын бағалауға сәйкес әзірленді және Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 жылғы 28 ақпандағы Қазақстан халқына «Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан» атты Жолдауын ескере отырып, нық өсу экономикасын басқаруды, өндірістің шикізат емес секторын, инновацияларды, экономиканың диверсификациясын дамытуды, атаулы әлеуметтік қолдауды, рыногтық көзқарастарда әлеуметтік саланы дамытуды қамтамасыз ететін басымдылықтарынан шығады. Орта мерзімді фискалдық саясат қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуының негізгі басымды бағыттарын жүзеге асырудың негізгі механизімдерін (тәсілдерін) – кірістер мен шығыстар саясатын, бюджеттік несиелендіруді, бюджетаралық қатынастарды қамтиды.

      Орта  мерзімді фискалдық саясаты келесі мақсаттарға жету үшін әзірленді:

      алдағы  үш жылдың кезеңге қолда бар ресурстардың көлемдерін анықтау;

      қаланың жергілікті атқарушы органның фискалдық стратегиясын белгілеу, ағымдағы және болашақтағы мақсаттарға жету бойынша оның жоспарлары;

      стратегиялық  басымдылықтарды жүзеге асыруға  шектеулі бюджеттік ресурстарды  бөлу бойынша шешімді қабылдауға нақтылау;

      бюджеттік процестегі тиімділік пен айқындылықты арттыру;

      фискалдық тәртіпті арттыру мен бюджеттік  процестегі сабақтастықты қамтамасыз ету.

      Осы құжатта 2008-2010 жылдарға арналған Өскемен  қаласының жергілікті атқарушы органының  фискалдық саясатының негізгі мақсаттары, міндеттері мен бағыттары анықталды.

      Орта  мерзім фискалдық саясаты қала бюджетін қалыптастырудың негізі және мемлекеттік  басқарудың барлық деңгейінде салықтық және бюджеттік саясатты жүзеге асыру  кезінде үйлестіруші құжат болып  табылады.

     2008-2010 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық дамудың негізгі көрсеткіштері және Өскемен қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуына талдау жасау

      Соңғы жылдары облыс орталығының экономикасы  интенсивті дамуда. Өнеркәсіп және аграрлық секторда бірқатар жетістіктерге  жетті.

      Экономикадағы позитивті қозғалыстар нәтижесінде әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымдағы проблемаларды шешуге мүмкіндік берді (Қосымша А. Кесте 1).

      Орта  мерзімді фискалдық саясатты жүзеге асыруда негізгі бағыттар мен  міндеттерді анықтау кезінде 2008-2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспары негізге алынды (Қосымша Ә. Кесте 2).

      Облыс тұрғындары, атап айтқанда өндірістік сектордың қызметкерлері модернизациясыз  және технологиялық процестерді  техникалық қайта жабдықтаусыз шығарылатын өнімдердің бәсекеге қабілеттілігіне жеткізуді қамтамасыз ету мүмкін еместігін, ол уақыт әмірі екенін сезінеді.

      Осыған  байланысты, қаланың көптеген кәсіпорындары  техника мен технологияны жетілдіруге, халықаралық сапа стандарттарын енгізуге кірісті.

      Азық-түлік  және өңдеу өнеркәсібінде, металлургияда, машина жасауда және көлікте локальдық  аймақтық кластерлерді ұйымдастыру  бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуде. 

      2007 жылдың басынан Бизнесті дамыту  зонасын құру жүргізілуде, оған  жалпы көлемі 313 га төрт жер телімі анықталды: Тас карьер ауданы (143 га), Самар шоссесі ауданы (35 га), «ҮМЗ» АҚ (шығыс алаңшасы) ауданы (38 га), Овечий ключ кенті (97 га). Бүгінгі күні ауылшаруашылық өнімдерінің рыногын және сүт өндірісінің кластерін құру, құрылыс материалдарын шығару бойынша 7,7 млрд. теңге сомасына 15 инвестициялық жобаларды орналастыру басталды.

      Мемлекеттің басымды міндеттерінің бірі кедейшіліктің  деңгейін төмендету болып табылады, Кедейшілікті төмендету бойынша  өңірлік бағдарлама жүзеге асырылатын болады.

      Келер жылдардағы болжамға сай экономиканың өсу беталысы сақталады. 

      Келер үш жылдық кезеңде фискалдық саясаттың  негізгі мақсаттары: жүргізіліп жатқан әлеуметтік реформаларды қаржылық қамтамасыз ету, білім беруді, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын, инженерлік-коммуни-кациялық желілерді, сумен қамтамасыз ету және суөткізгіш жүйесін, өнеркәсіпті, ауылшаруашылығын және қоғамдық инфрақұрылымды дамыту; бюджеттік жоспарлаудың перспективалық рөлін арттыру; көлеңкелі экономика үлесін төмендету; келер үш жылдық кезеңге қолда бар ресурстардың көлемін анықтау, бюджетаралық қатынастардың айқындылығымен тұрақтылығын қамтамасыз ету, фискалдық тәртіпті арттыру мен бюджеттік процестегі сабақтастықты қамтамасыз ету болып табылады (Қосымша Б. Кесте 3).

      2008-2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының  бюджетінің кірістер саясатының  жобасы Қазақстан Республикасының  Бюджет кодексімен, Қазақстан Республикасының  Салық кодексімен, Қазақстан Республикасы  Үкіметінің 2008-2010 жылдарға арналған  орта мерзімді фискалдық саясатымен, Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспары жобасының маңызды макроэкономикалық көрсеткіштерімен және 2008-2010 жылдарға арналған қаланың әлеуметтік-экономикалық дамуының орта мерзімді жоспарының параметрлерімен анықталды, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің жыл сайынғы Қазақстан халқына Жолдауы ескерілді.

      Нақты салық салу негізінде және салық  салуда жүргізіліп жатқан өзгерістерді ескеріп 2008-2010 жылдарға арналған қала бюджетінің кіріс бөлігін қалыптастыру жүргізілді.

      2008 жылдан әлеуметтік салық 30 % кемиді, ол жұмыс берушілерді қызметкерлердің  еңбеақысын арттыруға ынталандыру  қажет, азаматтардың демалысына  сауықтыру бойынша бір еңбекақы  мөлшерінде жәрдемақы төлеу қарастырылды. 2009 жылдан бастап бюджеттік сала қызметкерлеріне еңбекақы төлеу 25,0 %, ал 2010 жылдан тағы 25,0 % ұлғайтылады, 2009 жылы әлеуметтік есептеулердің ставкасы 4,0 % дейін, ал 2010 жылы – 5,0 % дейін (2007 жылы ставка 3,0 % деңгейінде қабылданды) өседі.

      2007 жылдың 1 қаңтарынан шағын бизнес субъектілері үшін салық салудың кемітілген бірыңғай ставкасы енгізілді. Жеңілдетілген процедуралар нәтижесінде кәсіпкерлік белсенділікте, шағын кәсіпкерлік субъектілерінің өндірісін кеңейту мен дамытуда жандану жүргізілуде. Бұған Бизнесті дамыту зонасында жобаларды орналастыру негіз болуда.

      Президент Жолдауы бойынша әзірленген Қазақстан  Республикасы Үкіметінің Бағдарламасына сай мемлекеттік бюджетке ақпараттық технологияларды кең тарапта  пайдалану және салықтар мен басқа  да міндетті төлемдердің түсуі үшін электрондық бақылау, «электрондық үкімет» нормалары мен әдістерін ендіру арқылы салық ставкаларын арттырусыз түсімдерді барынша мол арттыратын болады.

      2008-2010 жылдарға арналған контингенттегі  жергілікті бюджет кірістерінің  болжамы кестеде келтірілген (Қосымша В. Кесте 4).

     2008 жылы контингентте салықтық түсімдердің  көлемі былтырғы жылдың қатынасы  бойынша 0,3 % (әлеуметтік салық  ставкасының орташа  30  % кемуіне  байланысты) төмендеді, 2009 жылы –  15,1  %, 2010 жылы – 14,9  % өседі.

     Салықтық  түсімдердің болжамында ескерілді:

     Өскемен қаласында Тұрғын үй құрылысын дамытудың  мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асырудан ипотекалық және коммуналдық  тұрғын үйлерді енгізу есебінен қосымша  салықтық түсімдер;

     мемлекеттік басқару және мемлекеттік мекемелердің қызметкерлеріне еңбекақыны 2009 жылы 25  %, 2010 жылы тағы 25  % көбейтуге байланысты әлеуметтік салық және төлем көзінен ұсталатын табыстан жеке табыс салығы бойынша қосымша түсімдер.

     2009 жылы 4  % дейін, 2010 жылы 5  % дейін   әлеуметтік есептеулерді ескеріп, анықталған әлеуметтік салық ставкасының өзгеруіне салықтық түсімдер түзетілді.

     Салықтық  түсімдер құрамындағы аса көп  көлемдер әлеуметтік салық және төлем  көзінен ұсталатын табыстан жеке табыс салығының еншісіне келеді, салық салудың базасы еңбекақы төлеу қоры болып табылады.

     2008-2010 жылдарға арналған Өскемен қаласының  әлеуметтік-экономикалық дамуының  орта мерзімді жоспарының негізінде  еңбекақы төлеу қорының көлемі  анықталды. Еңбекақы төлеудің өсу қарқыны өткен жылдың қатынасы бойынша 2008 жылы 126,6 %, 2009 жылы – 130,9 %, 2010 жылы – 132,9 % деңгейіне жоспарлануда.

     Өнеркәсіп өнімдері 2008 жылы 17,9 %, 2009 жылы – 23,9 %, 2010 жылы – 24,4 % көлемдерінің болжамдық  өсуі есептеулерде ескерілді.

      Жеке  меншікке салықтар 2007 жылдың бағасына 2008 жылы өсумен 13,1 %, 2009 жылы – 15,1 %, 2010 жылы – 16,7 % болжануда.  Жыл сайын мүлік салығы бойынша тіркелген көлік қаражаттарының саны ең аз есептік көрсеткіштердің өсуі – 6,0 %, 2008 жылы аумағы 132,2 мың ш. метр, 2009 жылы 135,0 мың ш. метр  және 2010 жылы 138,8 мың ш. метр жаңа тұрғын үйлерді пайдалануға ендіру есептеулерде ескерілді.

      Алкогольді  өнімдер бойынша акциздер түсімі «Әділ» АҚ мен «Тамила плюс» ЖШС  қолданыстағы ставкалардың есебімен ұсынылған  есептердің негізінде жоспарланды.

      ӨӨБ салықтық емес түсімдердің үлесі 2007-2009 жылдары бір деңгейде – 0,01 % болжануда. Коммуналдық меншікті жалға беруден  түсетін түсімдер, әкімшілік айыппұлдар мен өсімдер, басқа да салықтық түсімдер шығындарда қарастырылды.

      Капиталмен операциялардан кірістер ӨӨБ-ға 2008 жылы 0,4 %-дан ӨӨБ-ға 2009 жылы 0,08 % төмендеуі 2007-2008 жылдары негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер Тұрғын үй құрылысын дамытудың мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру мақсатында тұрғын үй құрылысын қамтамасыз ету үшін атап айтқанда 2007 жылы 1706,9 млн. теңге, 2008 жылы – 834,0 млн. теңге бұрын республикалық бюджеттен қайтару негізінде бөлінген қаражаттарды құрайды.

      2008-2010 жылдары бюджеттік саясатты жедел  әлеуметтік-экономикалық дамыту  мақсаттары мен міндеттерін кешенді шешуге және ағымдағы міндеттемелерді бір мезгілде орындауға негізделетін болды.

      Орта  мерзімді кезеңдегі бюджеттік саясаттың  жалпы бағдары сақталады және келесі басымды бюджеттік шығындары  анықталды: білім беруді дамыту; әлеуметтік реформаларды одан әрі тереңдету; көлік желісі мен инженерлік инфрақұрылымды дамыту; Меновной ауылдық округін дамыту; тұрғындарды сапалы ауыз суымен қамтамасыз ету; жаңа тұрғын үй саясатын жүзеге асыру; ұсынылатын мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру.