Инфляция в РК. 2

    Кіріспе 

    Қазіргі кезде Қазқстан барлық маңызды инвестициялық  жобалармен қолданыла алады, оның ішіне  білікті кадрларда кіреді. ҚР «Мемлекеттік тікелей инвестицияларды сату туралы»  заңы инвесторларға үлкен табыстылық әкеледі және де оларға льготалар  және жобаларды қалыптастыру. Жалпы жаңа кәсіпорындар мен  технологиялық деңгейлерді көтеретін жұмыс орындары. Бірақ инвесторлар алдында мұнай табу жөнінде келесідей қиыншылықтар туады: жеке таңдау бойынша қаралу кәсіпорындар (жоғары тәуекел, аз инвестициялар) немесе шығару бойынша коммерциялық кәсіпорындар (жоғары инвестициялар, төмен тәуекел) инвестордың мақсаты мен стратегиясынан тұратын болса.

    Бүгінгі мұнай мен газдың деңгейі Қазақстандағы  шектеулі қажеттіліктерді толықтырып отыр. Сонымен қатар Қазақстанның ішкі географиялық нарығы, оның ішіне мұнай табу жерлерінің мұнай өнімдерін пайдалану жерлерінен алыс болуы әртүрлі қыйыншылықтар туғызады. Сондай-ақ,  мұнай өнімдерін экспорттауға қажетті техниканың аз болуы бүкіл әлем нарықтарына шығуға бөгет болып отыр, онда да экспорт денгейі (жылына 5-6 млн. т.) қалыпты.

    Әрине, коммерциялық кәсіпорындардың инвестициялары біздің еліміздің әлуметтік-экономикалық жағдайына көмектеседі. Мысалы, шетел  инвесторларының қатысуы арқылы Қарағандылық газконденсатының кен  орны құрастырылды, салынған: 350 орынға мәдени орталық (қазақ драма театоры); 1000 орынға шұғыл спортпен айналысатын мектебі; Уральск қаласында жүзгіш бассейні; газотурбиналық станция және т.б.

    Облысттық әлеуметтік-экономикалық кеңейуінің шарты  экономикаға міндетті түрде отандық және шетелдерінің инвестициясын тарту болып табылады. Облысттың қажетті мықты инвестициялық потенциалы бар. Қыиыншылық туғызып тұрғаны ол облысттарда ары қарай даму ұшін керекті шаралар жасалмайды. Сондықтан инвестицияларды тарту мен орналастыру бойынша жүйе облыстағы экономикалық жағдайды ескере отырып құрылуы керек.

    Қазіргі кезде кәсіпкерлікті қаржылық қолдау едәуір шығындарды талап етеді, ал мемлекеттік  бюджеттің мүмкіндігі шектеулі екендігі белгілі. Мұндай жағдайда бюджеттік  қаржыны пайдаланудың коммерциялық механизімдеріне көшу қажет. Бүгінгі таңда коммерциялық банктер, негізінен, не сатып алуды несиелеуге бағдарланған, не ірі тауар өндірушілерді несиелеуді қолайлы көреді. Ұлттық банктің ұйғарымы банктердің шағын кәсіпкерлікке несие беруге мүдделігін туғызудың нақты механизімдерін енгізусіз, күткендегідей  нәтиже бермеді. Шағын өндірістік бизнес өтімді мүдделері саласынан тыс қалып келеді.

    Осыған  байланысты шағын кәсіпкерлікті  лизинктік несиелер беру, сақтандыру, франчайзингті дамыту түрінде және қолдаудың басқа да дәстүрлі де емес түрлерінде, олар туралы бағдарламаның басқа тауарларында кеңірек айтылатын болады, қолдау маңызды ролге ие болады.

    Кәсіпкерлікті қаржылай қолдау саясаты қызметтің  басқа түрлерін ұзақ мерзімді және орташа мерзімді несиелеу үлесін ұлғайтуға, аймақтық деңгейде кепілдік қорлар мен несие серіктестіктерін құруға бағытталады. Сөйтіп, шағын бизнесті дамытуда мультипликативтік тиімділік беретін механизімдер қалыптастырылады, өйткені бастапқы капиталға қол жеткізу, әрине негізгі проблема.  
 
 
 
 
 
 
 
 

    І Тарау

    1.1 Қазақстан экономикасындағы  тікелей инвестиция. 

    Жалпы инвестициялар пайдалы капиталдарды орналастыру немесе пайдалану үшін қажет.

    Әлемдік экономикалық кеңістіктегі елдерді  Қазақстанның табиғибайлықтары мен  демократиялық ахуалы қызықтырады. Сондықтан да дүние жүзінің дамыған, әсіресе нарықтық экономикасы бар мемлекеттер біздің республикаға инвестиция жұмсауға әзір екендігі іс жүзінде көрсетілуде. Бізге шетел инвестициясын тарту 1992 жылдан басталды. Алғашқы экспорттық несиені Австрия мен Германия үкіметтері берді. 1993 және 1995 жылдары республика экономикасын жүйелі қайта құруды жүргізу және макроэкономикалық тұрақтылық пен реформаны қамтамасыз ету бағдарламалары бойынша халықаралық валюта қорымен келісім жасалды.

    1992-1995 жылдары Қазақстан шетелдерден техникалық көмек түрінде 270 млн доллар алды. Қазақстанда шағын бизнесті дамыту үшін Еуропа банкісі 77,5 млн доллар беруге әзір. Жалпы республика экономикасындағы құрылымдық өзгерістерді жүзеге асыруға 9млрд АҚШ доллары қажет.

    Қазақстанның әлемдік нарыққа шығуының айқын көрінісі ірі трансұлттық корпарациялардың, біріккен кәсіпорындардың қанат жаюы.

    Болашақта орталық Азиядағы Барыс болу үшін, халықтың әл-ауқатын және қауіпсіздігін  қамтамасыз ету үшін, экономикалық күш-қуатты арттыру керек. Осы мақсатқа байланысты жеті стратегиялық басым бағыттарын жүзеге асырудың бір көзі шетел инвестициясын пайдалану.

    Тікелей инвестиция деп – капиталды экспорттаушының қабылдаушы ел территориясында өндірісті ұйымдастыруын айтамыз. Мұның ішінде жергілікті тұрғындардан жұмысшы күшін дайындау мен оқыту, әлеуметтік жағдайларды орнықтыру да кіреді. Тікелей инвестициялар арқылы халықаралық корпорациялар дүниежүзілік нарықта өз биліктерін жүргізеді. Тікелей инвестицияның көмегімен халықаралық корпорациялар шетелдік кәсіпорындарға толық иелік етеді. Немесе іс жүзінде кәсіпорындарды басқаруға мүмкіндік беретін акционерлік капиталдардың басым бөлігін сатып алады.

    Тікелей инвестиция саласында жетекші рөлді  өнеркәсібі дамыған елдер атқарады. Тікелей инвестициялардың 4/5 бөлігі солардың үлесінде. Сондықтан дамыған елдер бір мезгілде капиталды ірі импорттаушылар да, экспорттаушылар да болып отыр. 1995 шетедік тікелей инвестициялардың көлемі 235 млрд долларға артып, 2,6 трлн доллар деңгейіне жетті.

    Шетелдік  инвестицияларды тартудың маңызды көзі – портфель инвестициялары. Олар ірі корпорациялардың, мемлекеттік және жеке меншік банктерінің облигациялық қарыздарын қаржыландырады.

    Қарыз капиталының халықаралық нарығы, ақша нарығы болып екіге бөлінеді. Ақша нарығы негізінен қысқа мерзімді несиелер нарығына ие болып келеді. Мұндай несиелер айналымдағы қаражатты толықтыру үшін пайдаланылады. Капиталдар нарығы банк несиелері мен ұзақ мерзімді заемдерден құралады. Олар облигацияларды шығару және сатып алу түрінде кездеседі. Орта және ұзақ мерзімді несиелер, негізгі капиталды толықтыру үшін, акцияларды сатып алумен байланысты несие, қаржы операциялары үшін, филиалдар ашу үшін, шетелдердегі инвестициялардың құрылымын жетілдіруді қаржыландыру үшін пайдаланылады. Капиталды шетке шығарудың портфель инвестициясы нысаны жөнінде айтатын болсақ, оның дүниежүзілік шаруашылыққа әсері екі түрлі болып келеді. Бір жағынан, ол капиталдың халықаралық ұдайы өндірісін қамтамасыз етеді. Екінші жағынан, капиталдың бақылаусыз қозғалысы елдердің төлем балансының тепе-теңдігін бұзып, валюта курсын тұрақсыздандырады. Экономикалық көмекті өнеркәсібі дамыған елдер тегін немесе жеңілдетілген несие түрінде береді. Дүние жүзі мемлекеттеріне экономикалық көмек беруде, алғашқы екі орынды Жапония мен АҚШ иемденеді. Мысалы, «Шетелдік мемлекеттерге көмек жөніндегі» заңға сәйкес 1994 жылы АҚШ-тың шетелде көмегі 13 млрд доллар болды. АҚШ-тың ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ашық нарықтық экономика жүйесін қалыптастыру, демократияның дамуына жәрдемдесу. Тікелей және портфельдік инвестициялар көлеменің жалпы өсуі, қысқа және ұзақ мезімді несиелер сапасының ұлғаюы, еуровалюта нарығындағы операциялар сапасының көбеюі соның дәлелі. Шетке шығарылатын капиталдардың иелері негізінен өнеркәсібі дамыған елдер. Капиталдарының ауысуы дамыған, елдердің өзара қатынастарында кең етек жайған. Капитал ауысуының субъектілері ретінде макро және микро деңгейлерді ажыратады.

    Макро деңгей – кпиталдың мемлекет аралық ауысуы. Микро деңгей – халықаралық монополиялар капиталдарының ішкі корпорациялық арналармен қозғалысы.

    Еуропадағы  ең ірі экспорттаушылары – еуропалық одақ, Скандинавия елдері және Швейцария. Өз кезеңінде АҚШ тартылған инвестициялар және шетке шығарылған капиталдардың көлемі бойынша өнеркәсібі дамыған елдер алдында келеді. 1994 жылы шетелдік фирмалар АҚШ экономикасына 60 млрд доллар салған. 

1.2 Тікелей инвестициялны  мемлекеттік қолдау 

    Қазақстанда «Тікелей инвестицияларды мемлекеттік  қолдау туралы» заң (28 ақпан 1997 ж. ) қабылданған. Онда инвестицияның қызметі –  инвестицияларды жүзеге асыру порцесімен байланысты кәсіпкерлік қызмет деп көрсетілген.

    Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау ең еалдымен келесілерден тұрады:

• Инвестициялық қызметті қамтамасыз етудің заң шығарушы кепілдері;
• Жеңілдіктер мен артықшылықтар жүйесін белгілеу (мемлекетті сол немесе басқа кәсіпорындар мен ұйымдарға олардың қызметіне қолайлы жағдайлар жасау мақсатымен жеңілдіктер мен артықшылықтар беру);
• Қазақстан Республикасының мүддесін инвесторлар алдында көрсетуге өкілетті, бірыңғай мемлекеттік органның болуы.

    Заңда тікелей инвестицияларды мемлекеттік  қолдаудың мақсаттары мен міндеттері белгіленген.

    Бұл қолдаудың мақсаты – экономиканың басым секторларында тауар өндірісін, жұмыс пен қызмет көрсетудің жедел дамуын қамтамасыз ету үшін қолайлы инвестициялық климат жасау болып табылады.

    Мемлекеттік тікелей қолдаудың ортақ мақсатына  жету үшін міндеттердің бірқатарын шешу қажет:

• жаңа технологияларды, алдыңғы қатарлы техника мен ноу-хау енгізу;
• жоғары сапалы тауарлар мен қызмет көрсетуге ішкі нарықтың қанығуы;
• отандық тауар өндірушілерді мемлекеттік қолдау мен ынталандыру;
• экспортқа бейімделген және импортты алмастырушы өндірістерді жетілдіру;
• ҚР-ның шикізат базасын ұтымды және кешенді пайдалану;
• менеджмент пен маркетингтің қазіргі әдістерін енгізу;
• жаңа жұмыс орындарын құру;
• жергілікті кадрлардың үздіксіз оқытудың, олардың мамандық деңгейін жоғарлатудың жүйесін енгізу;
• өндірісті күшейтуді қамтамасыз ету;
• қоршаған табиғи ортаны жақсарту.

    Басқару процесі үшін инвестициялық жобаларды  жүзеге асыруды ынталандырудың шаралар жүйесі басты мәнге ие. Соның ішінде, жеңілдіктер жүйесі: бекітілген инвесторлардың мүддесін қорғау бойынша ҚР-ның берген кепілдері, Сондай-ақ, келісім шартқа отыру мен оны бұзудың шарттары мен тәртібі қарастырылған.

    Тікелей инвестицияларды қолдауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган, инвестициялар бойынша Мемлекеттік Комитет болып табылады. Ол ҚР-на тікелей инвестицияларды тару жұмыстарын ұйымдастыру; инвестициялық жобаларды жүзеге асыру бойынша мемлекеттік органдардың қызметін үйлестіру; барлық келістіруші және рұқсат құжаттарын алуды қамтамасыз ету; инвестициялық жобалардың іске асырылуын бақылауды жүзеге асыру сияқты функцияларды атқарады.

    «Тікелей  инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы» заңды дамытуға байланысты Қазақстан Республикасының Президенті 1997 жылдыңсәуір айының 5 жұлдызында тікелей отандық пен шетел инвестицияларын тарту үшін ҚР экономикасының басым секторларының тізімі жөнінде Жарлық шығарды. Бұл секторларға жататындар:

• Өндірістік инфрақұрылым. (жолдар, көлік, көпірлер, электр және жылу станциялары, телебайланыс топтары);
• Өндеуші өнеркәсіп (халық тұтынатын тауарлырды, өндіріс құралдарын өндіру);
• Астана қаласының объектілері;
• Тұрғын үй, әлеуметтік сала мен туризм объектілер (денсаулық сақтау, білім беру, спорт, мәдениет, туризм объектісі);
• Ауыл шаруашылығы.

    Инвестициялар бойынша ҚР-ның мемлекеттік комитеті белгілеген, ең маңызды өндірістерге салынатын инвестициялар, инвестициялық  жобаны жүзеге асырудың бүкіл кезеңінде  мемлекет тарапынан ынталандыратындылығы мен қолданатындығы Жарлықта бекітілген. 
 
 

    ІІ  Тарау

    2.1 Қаржы нарығы, инвестиция  нарығы және оларды  қаржылық-несиелік  қадағалауда қолданылған  әдістер 

    Нарықтық  экономикада инвестиция кез-келген формада қаржы жұмсау процесі  ретінде табыс табуға немесе қандай да болмасын басқа да нәтижеге жетуге тығыз байланысты.

    Инвестициялар қаржы ресурстарын пайдалануды  қысқа мерзімді немесе ұзақ мерзімді күрделі қаржылар формасында жүзеге асырады. Инвестициялардың түрлері  бойынша тәуекелділік, тікелей, портфельділік және аннуитеттік болып бөлінеді.

    Тікелей инвестициялау – шаруашылық субъектілерінің табыстар түсіруіне және осы субъектіні басқаруға қатысу құқығын алу мақсатындағы жалған капиталға жұмсалуы болып табылады.

    Портфельдік инвестициялар – портфельді қалыптастыруға байланысты (түрлі инвестициялық құндар жиынтығы) және құнды қағаздарды сатып алу, сол сияқты басқа да активтер болып есептеледі. Қағида бойынша, қоржындарды (портфельдерді) басқару екі тәсілге бөлінеді:

1. активтік;
2. пассивтік.

    Активтік  басқару – инвестициялық қоржынан алынған табыс мөлшерінің мүмкіндігін болжайтындығын сипаттайды.

    Пассивтік басқарудың мәні - күні бұрын тәуекелділік деңгейі анықтыалған және қоржынды өзгеріссіз жағдайда ұзаққа ұстап қалатын жақсы әртараптандырылған қоржындарды жасаудан тұрады.

    Аннуитеттік – тұрақты аралық уақыт аралық салымшыға елеулі табыс әкелетін, сақтандыру және зейнетақы қорларына жұмсалатын қаржыларды көрсетеді.

    Қазіргі кезде сыртқы несиелер мен қарыздарды тікелей шетелдік инвесициялармен  шатастырмау керек. Несие мен  қарыздардың бәрі инвестицияларға  жата бермейді.

    Қаржы нарығы - бұл, ең алдымен дербес экономикалық категория ретінде бағалы қағаздарды сату мен қайта сату, мемлекеттің және халықтың уақытша бос ақшасын жұмылдыру және тағы басқа нарықтық қатынастардың жиынтығы.

    1 - сызба.

2 - сызба.

    Жалпы дамудың қазіргі кезеңінде сыртқы экономикалық байланыстарға мыналар  жатады:

1. Сыртқы сауда;
2. Шетелдік инвестициялау.

    Жалпы қаржылық менеджментте белгілі бір  мақсатқа жету үшін, кәсіпорынды зерттеп  талдау үшін олардың мақсатына қарай аналитикалық зерттеуді талдап жүргізуге болады, және де оның ең маңыздысы  - инвестиция бойынша шешімдерді қабылдаудан кәсіпорын сырттан алынатын қаржы қаражыттарды пайдаланудың тиімділігін анықтау, яғни кәсіпорын өз қарыздарын уақтылы қосымша пайызсыз қайтарылуын зерттей отырады. 

2.2 Шетел инвестицияларын  тартудың қағидалары 

    Экономиканы тиімді басқару жүйесіне шетелдердің  капиталын саналы тарту жатады. Өтпелі кезеңнің тарихи ерекшеліктерінің бірі – шетел инвестицияларын тарту мен пайдаланудың оңтайлы жолын табу болып табылады.

    «Әрине  кез-келген стратегияның құндылығы  түпкі болуында емес, сәтті жүзеге асырылуында». Ал біздің жағдайымызда сәттілік көбінде шетел инвестицияларын  белсенді тарту мен инвесторларға  саяси кепілдер беруді болжайды. Өкінішке орай, жақын болашақта ішкі ресурстарға сенуге болмайды.

    Шетел капиталы ақша қаражатының жай массасы  ретінде ғана қажет емес, жаңа әлемдік  ғылыми-техникалық жетістіктер, технолоғиялар  енетін маңызды арна ретінде қажет. Олар ірі коммерциялық өміршең инвестициялау негізінде ұлттық шаруашылық субъектілерінің дамыған тауарлық қатынастарға бейімделу дәрежесін арттыруға, олардың өндірістік қызметін ұтымды етуге мүмкіндік туғызады.

    Жаңа  қазіргі өндірістік қуаттылықтарды құру үшін Қазақстанға ең алдымен, тікелей өндіруші капитал импорты қажет, бұл шетел инвестицияларын құруды талап етеді. Бұл процесс барысында инвестициялық жобалардың мақсатқа лайықтылығын көрсететін, белгілі бір қағидаларды жетекшілікке алу қажет.

    Бұл қағидалар:

• Экономикалық мақсатқа сәикестілік – ол сол немесе басқа әлуметтік-экономикалық мәселелерді, инвестиция тапшылығын, ішкі резервтер мен мүмкіндіктердің шектеулігін, шетел инвестициялары қатысуымен болатын инвестициялық жобалар шарттарының тартымдылығын шешудің тығыз қажеттілігінен туындай отырып анықталады;
• Әлуметтік экономикалық тиімділік – кез-келген нысанда шетел инвестицияларын тартудың бірден бір шарты. Бұл қағида: шетел компанияларының қатысуымен болатын жобалардың жоғары табыстылығы мен пайдалылығы, қарыз бен несие беру шарттарының тиімділігі, жаңа жұмыс орындарын құру мен тұрғын халықтың жұмысбастылығын арттыруды дайындайды;
• Экономикалық-экологиялық қауіпсіздік – егемендік қауіпсіздігінің қағидасы республиканың табиғи байлықтарын айқындықпен пайдалануға, қоршаған ортаны ластауға, елден тысқары капиталды заңсыз шығаруға, артта қалған технологиялар мен техниканы қолдануға, отандық тауар өндірушілерді нарықтан бәсекелестікке қарсы тәсілдермен ығыстыруға жол беретін жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік бермеуі тиіс. Бұл қағиданы қолдану ұлттық ресурстардың жекелеген түрлеріне (мысалы, жер) шетел капиталының еркін кіруіншектеу қажет;
• Шетел инвестицияларын тарту барысында өзара тиімділік қағидасы. Бірде бір мемлекет, бірде бір кәсіпкер өзіне пайдасыз болатын серіктестікке кірмейді, республика экономикасын инвестицияламайды;
• Экономикаға шетел инвестицияларына басымдылықтық салу қағидасы. Бұл Қазақстанда жүргізіліп жатқан құрылымдық пен инвестициялық саясатқа сәйкес оларды ең мәртебелі объектілерге бағыттауды білдіреді. Сондықтан Республикада 2000 жылға дейін кезеңде тікелей отандық пен шетел инвестицияларын тарту үшін ең маңызды өндірістердің тізімі бекітілген. Бұл қағиданың енді бір жағының мәні мынада: ел белгілі бір елдердің, олардың компанияларының, фирмаларының инвестицияларына олардың экономикалық жағдайын, әлемдік экономикалық жүйедегі орны, экономиканың нақты сфералары мен салаларындағы жетекші жағдайын және басқа да сипаттамаларын ескере отырып, басымдылықтар беруі тиіс;
• Республика үшін маңызды қағида болып, барынша аз коммерциялық тәуекел қағидасы табылады. Оны жүзеге асырудың негізі – осы процесті басқарудың толық құқылы органдарын, кәсіпорындарын жеткілікті хабардарлылығын қамтамасыз ету болып табылады;
• Ең соңында, шетел инвестицияларын тартудың әлемдік тәжірибесін барынша ескеру қағидасы маңызды рөл атқарады. Әрбір елдің өзіне ғана тән көптеген ерекшеліктері бар: экономикалық, технологиялық, қаржылық және басқа да потенциалдарының жекелеген аспектілерінің жетілгендігінен немесе қалуымен ерекшеленеді.

    Аталған қағидалар инвестиция тартуды басқарудың тәжірибелік негізін құрайды. Оларды тарту елдің экономикасын жалпы алғанда және өтпелі кезеңде реформалауда басты сәт болып табылады, әсіресе, ол халық шаруашылығын реконструкциялау, құрылымын өзгерту, жаңаландыру мақсаттарына қызмет етеді.

    Сонымен қатар елде бұл процесті басқару  барысында оның дамуының стратегиясын анықтаушы және тартымды күші бар  бірқатар глобалды факторларды ескеру қажет. Мұнда ең бірінші, республиканың  қуатты потенциалы туралы сөз болуы  тиіс. Біздің мемлекетіміз мұнай, газ, көмір мен уран рудаларының әлемдік қорын жетекші иеленушілерінің бірі болып табылыды. Осы салаларды дамыту мен оларды басқарудың тиімділігін арттыру мемлекеттің ерекше назар аударуын талап етеді. Республиканың жер қойнауынан алынатын минералды шикізаттың потенциалды құндылығы – 8,7 триллион долларға бағаланады. Минералды шикізат кешеніндегі реформалауға сәйкес заңдар, сондай-ақ жер қойнаун пайдалану мен жер қойнаун қорғауды басқару мен реттеу қағидаларының негізінде жүргізіледі.

    Келесі  фактор, Қазақстанда ауыл шаруашылық өнімдерін өндірудің қуатты әлеуетінің болуы мен оларды ең алдымен, дәнді  дақылдарды Орта Азия нарағына экспорттау мүмкіндіктері болып табылыды.

    Үшіншіден, Қазақстан дамуының ұзақ мерзімді стратегиясының басымдылықтарының бірі көлік инфрақұрылымын дамыту болып табылуда. Бұл мұнай құбырларын, магистралды трассалар, темір жолдар, теңіз және өзен терминалдары, әуежайлар құрылысы. Басқаша айтқанда – бұл дамыған байланыс торабын құру.

    Төртіншіден, адам ресурстарына капитал салу. Қазақстанның тұрғын халқының білім алу деңгейінің жеткіліктігі әрқашан оның интелектуалдық әлеуетінің айрықша белгісі болатын. Бұл фактор республиканың бәсәкелестікке қабілеттілігінің импульсивті негізін көрсетеді. Кадр әлеуетін қалыптастыру мен жеке тұлғаны дамытуға бағытталынған инвестициялар ең тиімді инвестициялар болып табылатындылығы бұрыннан есептеліп келуде.

    Инвестициялық қызметті басқаруда жоғары келтірілген  қағидаларды тиімді және саналы қолдану, сондай-ақ елдің потенциалды мумкіндіктерін барынша ескеру, шетелдік және отандық инвестициялар үшін де қолайлы, тартымды атмосфера жасайды. 

ІІІ Тарау

    3.1 Қазақстандағы инвестицияны  мемлекеттік басқару  жүйесі 

    Республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуын басқарудың түпкілікті жаңа жүйесіне көшу осы процестің басты мәселелерін анықтауға себепші. Олардың бірі болып инвестициялық қамсыздандыру мәселесі табылады. Көшудің алғашқы кезеңінде заң шығаратын негіздер мен ұйымдық құрылымды құру, сондай-ақ, республиканың қаржылық ресурстарын пайдалану мен шетел инвестицияларын тарту жөніндегі өзіндік саясатты құру қажет болады.

    Қазақстандағы мемлекеттік инвестицялар жүйесін  оңтайландыру мақсатымен инвестицияларды  басқарудың заң шығаратын негізі мен органдары құрылды. Осы мәселе бойынша шаралардың біртұтас кешені қабылдануда. Соның ішінде, «Шетел инвестициялары туралы» заң (1991 ж.); «Инвестициялық жекешелендіру қорлары жөніндегі ереже ( (1993 ж.); «Қазақстан Республикасының шетел инвестициялары бойынша ұлттық агенттігін құру туралы» ҚР Президентінің Жарлығы (маусым 1992 ж.); «Инвестициялар бойынша ҚР Мемлекеттік комитетін құру жөніндегі» ҚР Президентінің Жарлығы (қараша 1996 ж.); «Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қолар туралы» ҚР-ның заңы (наурыз 1997 ж.) және жекеленген жылдарға арналған инвестициялық бағдарламалар қабылданды.

    Бұл құжаттар елдегі инвестициялық процесті басқарудың негізін қалады; жұмыс  орындарын құру, инфрақұрылымды дамыту, елдің өнеркәсіптік және техникалық потенциалын дамытудың өсу қарқыны  мен әртараптандыру саласында мемлекеттік  инвестициялық саясатты жүзеге асыру мен көптеген экономикалық мәселелерді шешудегі органдардың дұрыс жүйесін, олардың функциялары мен міндеттерін анықтады.

    Өткен кезеңдердің инвестициялық саясатын талдау экономикаға инвестицияларды  тартау бойынша басқару тиімділігінің төмендігінің бірқатар нагізгі кемшіліктерін анықтады. Олар мына төмендегіге саяды:

• Шетел инвесторлары мен жұмыс тәжірибесінің жоқтығы;
• Несиелер бөлу, әсіресе, алғашқы кезеңде оларды бөлудің мақсаттылығы мен қайтарымдылығын қамтамасыз етудің сарапшылық бағалауының жеткіліксіздігінсіз несие бөлу;
• Қазақстанда тартымды инвестициялық климат құру бойынша ынталандыру жүйесінің жетіспеушілігі;
• Шетел несиелерін беру мен олардың мақсатты қоладануын бақылау механизімі қатысында нақты құрылған стратегияның жоқтығы;
• әлеуметтік, өндірістік, нарықтық инфрақұрылымның жетілмегендігі;
• нарықтық жағдайларға көшу барысында кәсіпорындарды басқару бойынша маман қызметкерлердің жетіспеулігі.

    Инвестицияларды мемлекетік басқару жүйесіне инвестициялық  белсенділікті қамтамасыз ету кіреді. Бұл елдің экоономикасына отандық пен шетелдік капиталды тарту үшін әсерлі ынталандыруды құруды жорамалдайды. Ынталандыру қрамына келесілер кіру қажет: шетел мен отандық инвесторлар үшін қолайлы климат жасау; жалпы ішкі өнімдегі (ЖІӨ) мемлекеттік капитал салымдарының үлесін ұлғайту, соның ішінде, пайдалы қазба кен орындарын пайдаға асырудан алынған табысы қайта бөлу есебінен; әрбір инвесьтициялық жобаны әлеуметтік - экономикалық дамудың мақсаттары мен басымдылықтарына сәйкестігін алдын - ала міндетті сарапшылдаудан кейін, жарыс (конкурстық) негізінде орталықтандырылған капитал салымдарын үлестіру; халықаралық ұйымдармен бірлескен мемлекеттік - коммерциялық қаржыландыру мен қайта қаржыландыру практикасын едәуір кеңейту.