ҰлттықБанктіңалтынвалютаактивтеріжəнеолардыбасқару

2.2. ҰлттықБанктіңалтынвалютаактивтеріжəнеолардыбасқару

Алтынвалютаактивтерікөрсеткіштерініңдинамикасы.ҰлттықБанктіңжалпы

алтынвалютаактивтерініңжалпыкөлемі 2009 жылдыңаяғында 23 218,5 млн. долл. болды,

бұл 2008 жылдыңаяғындағытиістікөрсеткішпенсалыстырғанда 3 346,4 млн. долл. көп.

Жалпыалтынвалютаактивтерініңкөлемініңөзгеруінееркінайырбасталатынвалютадағы

жəнеСДР-дағыактивтердің 2 846,4 млн. долл. ұлғаюыəсеретті, қымбатметалдармен

активтер 500,0 млн. долл. ұлғайды.

2009 жылыактивтердіңвалютадағыбөлігініңөзгеруімыналарғабайланыстыболды. 

Қаржыминистрлігініңпайдасынамұнай-газсекторыныңкомпанияларынан

салықтардытөлеутүрінде 5 416,6 млн. долл. сомасындашетелвалютасындағытүсімдерге

байланыстыболды. Бұлретте 3 585,4 млн. долл. мөлшердегітүсімдердіңбірбөлігіҰлттық

қордыңтұрақтандырупортфелінеайырбасталды.

2009 жылыҚазақстанныңвалютанарығыеркінайырбасталатынвалютағаұсыныстың

оныңсұранысынанасыпкетуықпалындаболды. ҰлттықБанктіңнетто-сатукөлемі 5 441,3

млн. долл. болды, оның 5 815,2 млн. долл. – ҰлттықБанктіңҚазақстанқорбиржасындағы

(KASE) нетто-сатуы, 373,9 млн.  долл. – ҰлттықБанктіңбиржадантыснарықтағынетто-

сатыпалуы.

ҰлттыққордыңвалютаактивтерініңбірбөлігінқайтаайырбастаушеңберіндеҰлттық

Банктұтастайалғанда 7 850,3 млн. долл. сомағашетелвалютасындағыактивтердісатып

алды.

ҰлттықБанк 2009 жылыҚаржыминистрлігініңсыртқыборышбойыншажалпы

сомасы 121,7 млн. долл. төлемдерінжүзегеасырды

Осылайша, ҰлттықБанкжүргізгеноперациялардыңқорытындыларыбойыншатаза

алтынвалютаактивтері 2009 жылғы 1 қаңтарменсалыстырғанда 2 814,3 млн. долл. ұлғайды

жəне 22 658,6 млн. долл. болды (ІІбөлімнің 2.2-бөлімшесіне 1-қосымша, 2.2.1-кесте).

ҰлттықБанктіңжəнеҰлттыққордыңалтынвалютаактивтерінбасқару. 2009

жылыҰлттыққордыңактивтерінсыртқыбасқарушылардыңқызметініңинвестициялық

стратегияныңшектеулерінесəйкесболуынажүйелімониторингжүргізілді.

ҰлттықБанкБасқармасының 2006 жылғы 27 қазандағы№105 қаулысыменбекітілген

ҚазақстанРеспубликасыҰлттықБанкініңалтынвалютаактивтерінбасқарубойынша25

инвестициялықстратегияныңжəнеҰлттықБанкБасқармасының 2006 жылғы 25 шілдедегі

№65 қаулысыменбекітілгенҰлттыққордыңинвестициялықоперацияларынжүзегеасыру

ережесіндебелгіленгенталаптардысақтауғабақылаукүнсайынжүзегеасырылды.

ҰлттықБанктіңалтынвалютаактивтерініңжəнеҰлттыққордыңдербесжəнесыртқы

басқарудағыактивтерініңкірістілігінесептеукүнсайынжүзегеасырылды.

Бірлескеніс-əрекеттержоспарыніскеасырушеңберіндеҰлттықБанк 2009 жылғы 2

ақпанда «Самұрық-Қазына»  ұлттықəл-ауқатқоры» АҚ-ныңжəне 2009 жылғы 18 ақпанда

ҚазАгроұлттықбасқарушыхолдингі» АҚ-ныңоблигацияларынсатыпалу-сатушарттарын

жасадыжəнетиісінше 480 млрд. теңгежəне 120 млрд. теңгесомағаосыоблигацияларды

сатыпалудыжүзегеасырды. Мəселен, Ұлттыққордыбасқаружөніндегікеңестің 2009

жылғы 23 қарашадағыотырысының№01-7.14 хаттамасының 1-тармағынасəйкесҰлттық

Банк 2009 жылғы 8 желтоқсанда  «Самұрық-Қазына» ҰƏҚ» АҚоблигацияларынсатыпалу-

сатушартынжасадыжəне 150 млрд. теңгесомағаосыоблигациялардысатыпалудыжүзеге

асырды.

ҰлттықБанкБасқармасының «ҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкі

Басқармасының «ҚазақстанРеспубликасыҰлттыққорыныңинвестициялықоперацияларын

жүзегеасыруережесінбекітутуралы» 2006 жылғы 25 шілдедегі№ 65 қаулысынаөзгерістер

ментолықтыруларенгізутуралы» 2009 жылғы 28 қаңтардағы№6 қаулысынасəйкес,

тəуекелдердібарыншаазайту, сондай-ақҰлттыққордыңактивтерініңөтімділігінарттыру

мақсатында 2009 жылғы 1 cəуірденбастапоблигациялардыңпортфелінеарналғанэталондық

портфельгекіретінбағалықағаздардыөтеугедейінгіорташамерзімазайтылды.

Мəселенолмыналарданбастап:

Merrill Lynch US Treasury (G0Q0) –  45%,

Merrill Lynch EMU Direct Governments (EG00) – 30%,

Merrill Lynch UK Gilts (G0L0) – 10%,

Merrill Lynch Japan Governments (G0Y0) –  10%,

Merrill Lynch Australian Governments (G0T0) – 5%

мыналарға:

Merrill Lynch U.S. Treasuries, 1-5 Yrs (GVQ0) – 45%,

Merrill Lynch EMU Direct Governments, 1-10 Yrs (EG05) – 30%,

Merrill Lynch U.K. Gilts, 1-10 Yrs (G5L0) – 10%,

Merrill Lynch Japan Governments, 1-10 Yrs (G5Y0) – 10%,

Merrill Lynch Australian Governments, 1-10 Yrs (G5T0) – 5% өзгертілді.

Президенттің 2009 жылғы 27 наурыздағы№777 Жарлығынасəйкес 2009 жылы

жұмыспенқамтудықамтамасызету, жұмыссыздықтыңайтарлықтайөсуінболдырмаужəне

дағдарыстанкейінтұрақтыдамуғаарналғанжағдайларжасаумақсатында 2009 жылбойы

Ұлттыққорданмақсаттытрансферттүрінде 261,5 млрд. теңгеалынды.

Ұлттыққордыңактивтерінкастодиандықсақтаудыəртараптандырумақсатында 2009

жылғықаңтарда Federal Reserve Bank of New York тұрақтандырупортфелініңшотына 3

млрд. долл. астаммөлшердеактивтердіаударудыжүзегеасырды. 2009 жылғыекінші

тоқсандаеуроғаденоминирленгенактивтерді Clearstream тұрақтандырупортфелініңшотына

аударудыжүзегеасырды.

Ұлттыққордыңактивтерінкастодиандықсақтаудыңтəуекелдерінбасқаруды

оңтайландыру, сондай-ақтүрлендірумақсатындақосымшаеуропалықкастодиандытаңдау

бойыншажұмысжүргізілді. ҰлттықБанкбірнешеқаржыұйымдарынакастодиандыққызмет

көрсетубойыншаұсыныстарберуге (жаңартуға) сұраныстаржіберді. Осысəттекомиссия

жəнеқызметкөрсетусапасыпозициясынанқосымшакастодиантаңдаубойыншажұмыс

жалғасуүстінде.

ҰлттықБанкБасқармасының 2006 жылғы 25 шілдедегі№66 қаулысыменбекітілген

ҚазақстанРеспубликасыҰлттыққорыныңактивтерінсыртқыбасқарушылардытаңдау

ережесінесəйкессоңғы 2-3 жылдардағынəтижелернегізіндеҰлттыққордыңсыртқы26

басқарушыларықызметініңтиімділігінбағалаурəсіміжылсайынөткізіледі. Жүргізілген

талдаунəтижелерібойыншаҰлттықБанкБасқармасының «ҚазақстанРеспубликасыҰлттық

қорыныңактивтерінсыртқыбасқарукелісімдерінбұзутуралы» 2009 жылғы 25 мамырдағы

№50 қаулысыменмынадайсыртқыбасқарушыларменинвестициялықбасқарутуралы

келісімдертоқтатылды:

1.«Ауқымдыоблигациялар» мандатыбойынша – BlackRock Financial Management,

Inc.

2.«Ауқымдыакциялар» мандатыбойынша – Alliance Capital Limited.

Ұлттыққордыңсыртқыбасқарушысының «Ауқымдыоблигациялар» мандаты

бойыншапортфеліҰлттықБанккедербесбасқаруға, соныменқатарҰлттыққордыңсыртқы

басқарушысының «Ауқымдыакциялар» мандатыбойыншапортфелі – осымандатбойынша

еңжақсынəтижекөрсеткенсыртқыбасқарушы – JPMorgan Asset Management берілді.

ҰлттыққордыңактивтерінбасқарушылардыңарасындаҰлттыққордыңактивтерін

басқарудытүрлендіру, сондай-ақсенімділігінарттырумақсатындасоңғыжылдарыҰлттық

қордыңактивтерінсыртқыбасқарубағдарламасыныңедəуірқысқарғандығынескере

отырып, оныкеңейтутуралышешімқабылданды. Осығанбайланысты, 2009 жылғы 30

қарашадаҰлттықБанкБасқармасының «ҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкі

Басқармасының «ҚазақстанРеспубликасыҰлттыққорыныңактивтерінсыртқы

басқарушылардытаңдауережесінбекітутуралы» 2006 жылғы 25 шілдедегі№ 66 қаулысына

толықтыруларменөзгерістеренгізутуралы» №105 қаулысықабылданды.

2009 жылғымаусымныңбасындаҰлттықБанк «Ауқымдыактивакциялар» жəне

«Ауқымдыпассивакциялар» мандаттарыбойыншасыртқыбасқарушылардытаңдаужөнінде

тендержариялады. Осыжұмысшеңберінде 43 əлуеттісыртқыбасқарушыныңсипаттамалары

менұсыныстарына (Request for proposal) талдаужүргізілді, оныңішінде 31 ұсыныс -

«Ауқымдыактивакциялар» мандатыбойыншажəне 12 ұсыныс - «Ауқымдыпассив

акциялар» мандатыбойынша, олардыңқорытындыларыбойыншаəлуеттісыртқы

басқарушылардыңқысқатізіміжасалынды. Осытендердіжүргізунəтижелерібойынша

жоғарыдааталғанмандаттарбойыншажаңасыртқыбасқарушылардытаңдаужоспарланады.

2009 жылғықазанныңбасындаҰлттықБанк «Ауқымдыоблигациялар» мандаты

бойыншаҰлттыққордыңактивтерінсыртқыбасқарушылардытаңдаубойыншатендер

жариялады. Осытендершеңберінде 24 əлуеттісыртқыбасқарушыларданұсыныстарға

(Request for proposal) сұратуларалынды, олардыңқорытындыларыбойыншаосымандат

бойыншаəлуеттісыртқыбасқарушылардыңқысқатізіміжасалынды. Осытендердіжүргізу

нəтижелерібойыншажоғарыдааталғанмандатбойыншажаңасыртқыбасқарушыларды

таңдаужоспарланады.

Əлемдікқаржынарықтарындағыекіұштылықтыескереотырып, ҰлттықБанктің

бастамасыменқаржытəуекелдерінбарыншаазайтумақсатында, сондай-ақҰлттыққорды

басқаружөніндегікеңестің

6

мақұлдауыменҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкі

Басқармасының «ҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкіБасқармасының «Қазақстан

РеспубликасыҰлттыққорыныңинвестициялықоперацияларынжүзегеасыруережесін

бекітутуралы» 2006 жылғы 25 шілдедегі№ 65 қаулысынаөзгерістерментолықтырулар

енгізутуралы» 2009 жылғы 30 қарашадағы№107 қаулысыменҰлттыққордыңжинақ

портфелініңтактикалықбөлуін 80%-ыоблигацияларданжəне 20%-ыакциялардантұратын

индекскеөзгертуді, сондай-ақҰлттыққордыңжинақпортфелініңэталондықвалюталық

бөлуіндегіАҚШдолларыныңүлесінеуроныңүлесін 30%-дан 35%-ғадейінұлғайтуесебінен

45%-дан 40%-ғатөмендетудікөздейтінөзгерістерментолықтыруларенгізілді.ҰлттықБанк

Басқармасының 2009 жылғы 30 қарашадағы№104 қаулысынасəйкесалтынвалюта

активтерінвалюталықбөлутиістітүрдеөзгертілді.

 

6

Ұлттыққордыбасқаружөніндегікеңестің 2009 жылғы 23 қарашадағыотырысының№01-7.14 хаттамасының

2,3-тармақтарынасəйкес 27

ҰлттықБанктіңалтынвалютаактивтерінбасқарунəтижелері. Алтынвалюта

активтерініңинвестициялықпортфелі.

Алтынвалютаактивтерініңинвестициялықпортфелініңнарықтыққұны 2009 жылдың

басында 6 041,0 млн. долл. болды, ал 2009 жылдыңаяғындаинвестициялықпортфельдің

нарықтыққұны 9 329,1 млн. долл. болды. 2009 жылыалтынвалютаактивтерінің

инвестициялықпортфеліндеАҚШдолларындаесептелгенинвестициялықкіріс (іске

асырылғанжəнеіскеасырылмаған) пайдаболды, ол 298,3 млн. долл. болды.

2009 жылывалюталарқоржынындакөрсетілгеналтынвалютаактивтерінің

инвестициялықпортфелініңкірістілігі 2,47% болды. Эталондықпортфельдіңкірістілігі

2,15% болғанкездеүстемекірістілік 32 базистіктармақболды.

2009 жылыАҚШдолларындакөрсетілгеналтынвалютаактивтерініңинвестициялық

портфелініңкірістілігі 8,45% болды. Эталондықпортфельдіңкірістілігі 8,10% болғанкезде

үстемекірістілік 35 базистіктармақболды.

2009 жылдыңаяғындаинвестициялықпортфельдіңактивтерінқұралдарбойынша

бөлумынадайқұрылымғаиеболды: ақшажəнеоныңбаламалары – 0,76%, мемлекеттік

бағалықағаздар – 92,96%, агенттікбағалықағаздар – 4,84%, ХҚҰБҚ – 0,32%, активтермен

қамтамасызетілгенбағалықағаздар – 0,00%, корпоративтікбағалықағаздар – 1,12%.

Инвестициялықпортфельдіңактивтерінқисықкірістілікпенбөлумынадайқұрылымғаие

болды: 1 жылданаз – 11,99%, 1-2 жылғы – 51,81%, 2-3 жылғы – 33,56%, 3-4 жылғы – 2,21%,

4-5 жыл – 0,44%, 5 жылданастам – 0,00%.

ҰлттықБанкБасқармасының «ҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкі

Басқармасының«ҚазақстанРеспубликасыҰлттықБанкініңалтынвалютаактивтерінбасқару

бойыншаинвестициялықстратегияныбекітутуралы» 2006 жылғы 27 қазандағы№ 105

қаулысынаөзгерістеренгізутуралы» 2009 жылғы 27 ақпандағы№13 қаулысынасəйкес

алтынвалютаактивтерініңбасқарудыңтиімділігінарттырумақсатындаэталондық

портфелініңинвестициялықшегі 1-5 жылдан 1-3 жылғадейіназайтылды.

СоныменқатарбасқарудыңтиімділігінарттырумақсатындаҰлттықБанк

Төрағасының 2009 жылғы 22 қазандағы№ 96 өкімінесəйкесжалпысомасы 3 млрд. долл.

активтердіөтімділікпортфеліненинвестициялықпортфельгеаударужүзегеасырылды.

2009 жылғыжелтоқсандаҰлттықБанкБасқармасының 2009 жылғы 30 қарашадағы

№104 шешімінорындаумақсатындаинвестициялықпортфельдіңвалюталықбөлуінеуроның

құрамдасбөлігін 30%-дан 35%-ғаұлғайтупайдасынадоллардыңқұрамдасбөлігін 45%-дан

40%-ғаазайтужағынақарайөзгертужөніндеоперацияларжүргізілді.

Абсолюттіккірістілікпортфелі. Алтынвалютаактивтерініңабсолюттіккірістілік

портфелініңнарықтыққұныжылдыңбасында 391,1 млн. долл., ал 2009 жылдыңаяғында –

390,8 млн. долл. болды.

Алтынвалютаактивтерініңабсолюттіккірістілікпортфелініңкірістілігі2009 жылы

(-) 0,09% болды. Эталондықкірістілік 0,70% болғанкездеүстемекірістілік (-)79 базистік

тармақболды. Инвестициялықкіріс (іскеасырылғанжəнеіскеасырылмаған) есептікезең

үшін (-) 337,6 мыңдолл. болды.

Алтынвалютаактивтерініңөтімділікпортфелі. Алтынвалютаактивтерінің

өтімділікпортфелініңнарықтыққұны 2009 жылдыңбасында 9 905,7 млн. долл., 2009

жылдыңаяғында – 9 772,1 млн. долл. болды.

Алтынвалютаактивтерініңөтімділікпортфеліақша-кредитсаясатынжүргізуге

арналғанжəнебарлықағындаржəнетүрлітөлемдердеоларқылыжүзегеасырылады. Осы

портфельалтынвалютаактивтеріпортфельдерініңкірістілігінбағалауғақосылмайдыжəне

эталондықпортфеліжоқ.

Алтынпортфелі. Алтынвалютаактивтерініңалтынпортфелініңнарықтыққұны

2009 жылдыңбасында 2 000,6 млн. долл., ал 2009 жылдыңаяғында – 2 500,7 млн. долл.

болды. Портфельдіңкөлемінебіржылдаалтынбағасыныңтройунциясыүшін 869,8 долл. 28

деңгейден 1 087,5 долл.деңгейгедейінөсуіықпалетті. (ІІбөлімнің 2.2-бөлімшесіне 2-

қосымша, 2.2.2-кесте).

2.3. Валюталықреттеужəнебақылау

Валюталықреттеужəневалюталықбақылаужүйелеріноданəріжетілдірумақсатында

əзірленген «ҚазақстанРеспубликасыныңкейбірзаңнамалықактілеріневалюталықреттеу

жəневалюталықбақылаумəселелерібойыншаөзгерістерментолықтыруларенгізутуралы»

ҚазақстанРеспубликасыныңЗаңы (бұданəрі – Заң) 2009 жылғы 4 шілдедеқабылданды. 2009

жылғы 11 тамыздақолданысқаенгізілгенЗаңмыналардыкөздейді:

1) валюталықреттеудіоданəріырықтандыружəнеəкімшілікрəсімдердіжеңілдету;

2) валюталықтүсімдірепатриациялауталаптарынжеңілдетужəнерепатриациялау

талаптарынсақтамағаныүшінжауапкершіліктікүшейту;

3) валюталықреттеушараларыныңспектрінкеңейту, оларелдіңқауіпсіздігінежəне

қаржыжүйесініңтұрақтылығынақауіптөнгенжағдайдақолданылады.

Валюталықреттеудіырықтандыружəневалюталықбақылаурəсімдерінжеңілдету

мақсатындаЗаңдамыналаркөзделген:

1) бөлшексауданыжүзегеасыружəнеқолма-қолшетелвалютасынақызметкөрсету

бойыншақызметтілицензиялаудыалыптастау (бажсызсаудадүкендері, халықаралық

тасымалдауларкезіндежолаушыларғатауарларсатужəнеқызметкөрсету);

2) резиденттерарасындағытазартылғаналтынменоперацияларғашектеулердіалып

тастау;

3) жекетұлғаларүшіншетелдікбанктердебанкшоттарынашутуралыхабарламаны

талапетудіңкүшінжою;

4) заңаясындағынормативтікқұқықтықактілердіқабылдауарқылытіркеу, хабарлау

жəнепаспорттаубойыншашектімəндердіұлғайтумүмкіндігі;

5) заңаясындағынормативтікқұқықтықактілердіқабылдауарқылытіркеугежəне

хабарлауғажататыноперациялардыңтізбесінқысқартумүмкіндігі;

6) банктержəнебағалықағаздарнарығыныңкəсібиқатысушыларыүшінклиенттердің

операцияларытуралыхабарлаурəсімдерінжеңілдету.

Əкімшілікрəсімдердіжетілдіружəнерепатриациялауталаптарынсақтамағаныүшін

жауапкершіліктікүшейтумақсатындаЗаңмен:

1) «репатриациялауталаптары» жəне «репатриациялаумерзімі» ұғымдары

нақтыланды;

2) келісімшарттыңталаптарынақарайрепатриациялаумерзіміндербесесептеу

құқығысыртқысаудакелісімшарттыңтарабыретіндерезиденткеберілді;

3) Қазақстандықбанктердіңшотынатүсімдересептеудіболжамайтын, бірақ

репатриациялауталаптарынорындауғатеңестірілетінжағдайлардыңтолықтізбесі

белгіленді;

4) сыртқысаудакелісімшарттарыбойыншавалюталыққаражаттықайтармағаныүшін

жауапкершілікнақтыланды. Атапайтқанда, əкімшілікжауапкершілікқайтармаусомасы

баламасы 50 мыңдолл. (бұрынғы 10 мыңдолл.) асқанкезде, алқылмыстықжауапкершілік –

егерқайтармаусомасы 10 мыңАЕК (бұрынғы 5 мыңАЕК) асатынболсақолданылады.

Заңарқылывалюталықшектеулердіенгізугеқатыстыбөлігіндедағдарысқақарсы

шараларкеңейтілдіжəнебарыншанақтыайқындалды, олардыҚазақстанРеспубликасының

қауіпсіздігінежəнеоныңқаржыжүйесініңтұрақтылығынақауіптіболдырмауүшін

Мемлекетбасшысыенгізеді. «Арнайывалюталықрежим» ұғымыенгізілді, нақты

шаралардыңтізбесіберілді, оларарнайывалюталықрежимшеңберіндеқолданылаалады,

онықолданукезеңініңұзақтығышектелгенжəнеарнайывалюталықрежимталаптарын

бұзғаныүшінжауапкершілікайқындалған. 29

Бұданбасқа, қаржылыққызметкөрсетудітұтынушыларретіндехалықтыңмүддесін

қорғаумақсатындаЗаңғаайырбастаупункттеріөткізетіноперацияларбойыншашектірұқсат

етілгенмаржаныбелгілеуқұқығынҰлттықБанккеберетіннормаенгізілді.

Осылайша, қабылданғанЗаңның, біржағынан, бизнесжүргізудіжеңілдететін, екінші

жағынан, егерэкономикалықжағдайөткізудіталапетсе, дағдарысқақарсышараларды

қолданудыңтиімділігінарттыратыннормаларыбар.

ҰлттықБанкЗаңдыжүзегеасырумақсатындаҰлттықБанкБасқармасыныңмынадай

қаулыларынқабылдады:

1) Заңдалицензиялаурежиміненқолма-қолшетелвалютасыменбөлшексауданы

жүзегеасыружəнеқызметкөрсетужөніндегіқызметтіалыптастаудыңкөзделуіне

байланысты «ҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкіБасқармасының «Қазақстан

Республикасындақолма-қолшетелвалютасыменбөлшексауданыжүзегеасырудыжəне

қызметкөрсетуділицензиялауережесінбекітутуралы» 2005 жылғы 15 қыркүйектегі№ 115

қаулысыныңкүшіжойылдыдептанутуралы» 2009 жылғы 24 шілдедегі№ 68;

2) «Айырбастаупункттеріарқылыжүргізілетіноперацияларбойыншашетел

валютасынтеңгегесатыпалубағамыныңсатубағамынанауытқушектерінбелгілеуережесін

бекітутуралы» 2009 жылғы 24 тамыздағы№ 78, ондаайырбастаупункттеріарқылы

жүргізілетіноперацияларбойыншашетелвалютасынтеңгегесатыпалубағамыныңсату

бағамынанауытқушектерінбелгілеубойыншаҰлттықБанктіңфункцияларынжүзегеасыру

механизміжəнеайырбастаупункттерініңоперацияларыбойыншабарыншарұқсатетілген

маржаныжəнеосындайталаптарбелгіленуімүмкінвалюталардыңтүрлерінҰлттықБанктің

белгілеутəртібіайқындалды;

3) «ҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкіБасқармасының «Қазақстан

Республикасындаэкспорт-импортвалютабақылауынжүзегеасыруережесінбекітутуралы»

2006 жылғы 17 тамыздағы№ 86 қаулысынаөзгерістерментолықтыруларенгізутуралы»

2009 жылғы 24 тамыздағы№ 77, ондамəмілелердіпаспортизациялаубойыншашектімəнді

10 мыңдоллардан 50 мыңдолларғадейінкөтеру, сондай-ақ «репатриация» ұғымын,

репатриациялаумерзіміннақтылау, сондай-ақұлттықжəнешетелвалютасындағықаражатты

шетелденқайтармағаныүшінəкімшілікжəнеқылмыстықжауапкершіліктіқолдануды

нақтылауарқылывалюталықрепатриациялауталаптарынжеңілдетукөзделген;

4) «ҚазақстанРеспубликасыныңҰлттықБанкіБасқармасының «Қазақстан

Республикасындавалюталықоперациялардыжүзегеасыруережесінбекітутуралы» 2006

жылғы 11 желтоқсандағы№ 129 қаулысынаөзгерістерментолықтыруларенгізутуралы»

2009 жылғы 24 тамыздағы№ 76. Қаулыдакапиталқозғалысыныңвалюталықоперациялары

үшіншектімəндіұлғайтукөзделген, олкөтерілгенкездеолартіркелуінехабарлануытиіс:

капиталдыңəкетілуібойыншаоперацияларүшіншектімəн 50 мыңдоллардан 100 мың

долларғадейін, капиталдыңəкелінуібойыншаоперацияларүшіншектімəн 300 мың

доллардан 500 мыңдолларғадейінұлғайтылды.

УəкілеттібанктердіңҰлттықБанккеклиенттердіңтөлемдеріжəне (немесе)

аударымдардытуралыақпараттыұсынуыбойыншарəсімдердіоңтайландырумақсатында

қаулыдахабарлауғажататын, валюталықоперациялар (шетелбанктеріндежекетұлғалардың

шоттарынашу; жұмыстарэкспорты (импорты) бойыншаесепайырысудыжүзегеасыру

кезіндерезиденттержəнерезидентеместерарасындағытөлемдер) бойыншатөлемдер

жөніндеесептілікнысанындаақпаратұсынукөзделген.

Заңжəнезаңаясындағынормативтікқұқықтықактілерқабылданғаннанкейінбанктер

жəнесыртқыэкономикалыққызметтіжүзегеасыратынұйымдарүшінвалюталық

заңнамадағыөзгерістердітүсіндіретінбірқатарсеминарларөткізілді.

2009 жылывалюталықбақылаусаласындағыдамудыңбасымбағытывалюталық

заңнамамəселелерібойыншаинспекциялаужəнеəкімшілікісжүргізусаласындаҰлттық

Банкжүзегеасыратынфункциялардыңтиімділігінарттырумақсатындаселективтікбақылау

жүйесінендіруболыптабылады. 30

Соңғыжылдарывалюталықшектеулердібіртіндепжоюменқатарырықтандыру

міндеттерініңбірівалюталықоперациялардыңстатистикалықмониторингіжүйесін

жетілдіру, сондай-ақрезиденттердіңвалюталықзаңнаманыңталаптарынсақтауымақсатында

бақылаурəсімдерініңтиімділігінарттыру, оныңішіндеəкімшілікжауапкершіліктікүшейту

болды. Бұлреттевалюталықбақылаудыжүзегеасырусаласындағывалюталық

функциялардыңүлкенбөлігіқазіргіуақыттаҰлттықБанктіңаумақтықфилиалдарының

аймақтықдеңгейінетапсырылды. ОсығанбайланыстыҰлттықБанктіңаумақтық

филиалдарыноқытуғажəнеүйлестіругеүлкенназараударылыпотыр.

Валюталықреттеурежимдері.Валюталыққұндылықтардыпайдалануға

байланыстықызметтілицензиялаушеңберінде 2009 жылышетелвалютасыменайырбастау

операцияларынұйымдастыруүшін 47 лицензияберілді, бұлреттеуəкілеттіұйымдар 231

лицензияныеріктітүрдеқайтарды.

ҰлттықБанктіңаумақтықфилиалдарыныңвалюталықоперацияларытіркеуі

шеңберінде 2148 тіркеукуəлігіберілді, оныңішіндемынадайоперацияларбойынша:

- резиденттердіңрезидентеместердікредиттеуі  – 583;

- резидентеместердіңрезиденттердікредиттеуі  – 1264;

- резидентеместердіңҚазақстанғатікелейжəнепортфельдікинвестициялары  – 207;

- резидентеместердіңшетелгетікелейжəнепортфельдікинвестициялары  – 75;

- капиталқозғалысыныңбасқаоперациялары  – 19.

ВалюталықоперациялартуралыхабарлаушеңберіндеҰлттықБанктіңаумақтық

филиалдарыжəнеорталықаппараты 799 хабарлаутуралыкуəлікберді, оныңішінде:

- резидентеместердіңбанктердікредиттеуі  – 194;

- резидентеместердіңҚазақстанғатікелейжəнепортфельдікинвестициялары  – 15;

- резидентеместердіңшетелгетікелейжəнепортфельдікинвестициялары  – 34;

- туындықаржықұралдарыменоперациялар  – 26;

- капиталқозғалысыныңбасқаоперациялары  – 13;

- резиденттердіңшетелдешоттарашуы  – 517.

Айырбастаупункттерініңқызметінреттеу. 2009 жылғыақпандажүргізілген

теңгеніңқұнсыздануывалюталарайырбастаудыңвалютанарығындақолма-қолшетел

валютасыменалыпсатарлықоперацияларғабайланыстытуындағанжағдайларды

тұрақтандыружөніндебірқатаршараларқабылдаудыталапетті. Валюталарайырбастаудың

ұйымдасқаннарығындабəсекелестікортасынжақсарту, халықтыңмүддесінқорғаужəне

валюталарайырбастаудыңұйымдасқаннарығынантысвалюталарайырбастау

операцияларынжүргізугежолбермеумақсатындаҰлттықБанкмынадайшаралар

қабылдады:

- жарғылықкапиталдыңмөлшерінеқойылатынталаптардыарттыру,  оғануəкілетті

ұйымдардыңайырбастаупункттеріндевалютаменжүргізілгеноперацияларкөлемініңөсуі

жəнетиісіншеілеспетəуекелдердіңұлғаюысебепшіболды. Жарғылықкапиталдыұлғайту

айырбастаупункттерінтехникалықжарақтандырудыкүшейту, уəкілеттіұйымдарқызметінің

ашықтығынарттыру, сондай-ақхалыққанеғұрлымжоғарысападағыдеңгейдеқызмет

көрсетуқажеттілігінкөрсетеді.

- шетелвалютасынтеңгегесатыпалубағамыныңсатубағамынанауытқушектерін

ендіругеҰлттықБанктіңқұқығынбелгілеу. Осындайауытқудыңхалықтыңшетел

валютасынадүрбелеңсұранысыболғанкезеңдевалюталарайырбастаудыңұйымдасқан

нарығындауəкілеттібанктержəнеуəкілеттіұйымдаркөрсететінқызметтітұтынушылар

ретіндехалықтыңмүддесінқорғау, сондай-ақ «көлеңкелі» нарыққажолбермеумақсатында

енгізілетініболжанады.

- айырбастауоперацияларынжүргізукезіндевалюталықзаңнаманыңталаптарын

бұзғаныүшінəкімшіліксанкцияларқолданукөзделетінжауапкершілік.

Халықтанқолма-қолшетелвалютасыменалыпсатарлықоперацияларжүргізуге

байланыстытуындағанəлеуметтікшиеленістіжоюдықамтамасызетуүшінБАҚарқылы31

түсіндірмеіс-шараларыжүргізілді, ПрезидентƏкімшілігіне, Премьер-Министрге,

Кəсіпкерлердіңтəуелсізқауымдастығына, «НұрОтан» халықтықдемократиялық

партиясына, «Атамекен» одағы» Қазақстанныңұлттықэкономикалықпалатасынажəне

уəкілеттіұйымдардыңатынантиістіхаттаржіберілді.

Соныменқатар, тұрақтынегіздевалюталарбағамдарыныңмониторингіжүргізіледі,

айсайынайырбастаупункттерініңқызметінеталдаужасалады, айырбастауоперациялары

саласындағыбұзушылықстатистикасыжүргізіледі.

2010 жылғы 1 қаңтардағыжағдайбойыншаҚазақстанРеспубликасыныңаумағында 

3061 айырбастаупунктіжұмысістеді,  оныңішінде 1990 банктікайырбастаупункті, 

1033 уəкілеттіұйымдардың  (банктікемесзаңдытұлғалардың) айырбастаупунктіжəне

«Қазпочта» АҚ-ның 38 айырбастаупункті. 2009 жылдыңбасыменсалыстырғандаҚазақстан

Республикасындағыайырбастаупункттерініңсаны 368-геқысқарды, оныңішіндебанктердің

айырбастаупункттері 179-ға, уəкілеттіұйымдардыңайырбастаупункттері 185-ке,