Реагенттер блогының жұмысы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

1. Реагенттер туралы түсінік
2. Реагенттер блогының сызба нұсқасы
3. Реагенттер блогының атқаратын қызметтері
4. Пайдалы әсер ету коэффициенті мен жұмысы
5. Қазіргі кездегі реагенттер блогының типтері мен ерекшеліктері
6. Реагенттер блогын  жұмыс барысында пайдалану

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер

Қосымша

Кіріспе

Заманауи автокөлік құралдарының құрылысының күрделенуіне және олардың  жұмыс қабілетін сақтау үшін тиімді техникалық диагностика құралдарын дамытудың бір жолы, микропроцессорлар мен компьютерлерді қолдана отырып диагностикалық құрылғыларды жасау. Мұндай диагностикалық құрылғылардың дамуы басты екі бағытта жүреді.  
Бірінші бағыт – микропроцессорлы негізгді автоматтандырылған диагностикалық кешендер жасау. Микропроцессор сыртқы электрі және механикалық құрылғыларды басқаруды жүзеге асырады. Олар диагностикалаудың тығыз тәртібін қалыптастырады және белгілі бір программа бойынша жұмыс жасап диагнозын шығарады. Мұндай комплекстер көбінесе тарспециализациялы және олардың қолдану аясы тар. Келесі бағыт – сыртқы құрылғыларды басқару үрдісін автоматтандыру және диагностикалық ақпаратты өңдеуде кең таралған жеке компьютерлерді қолдану. Екінші бағыттың келешегі бар бағасының төмендігі, технологиялылығының жоғарғы көрсеткішімен конструкциясының сенімділігі, сонымен қатар жаңа автокөліктер құрылысындағы өзгерістерге байланысты қайта реттеу мүмкіндігі бар. 
РС базасындағы диагностикалық қондырғылардың (өзінің) құрамында келесі негізгі элементтері бар: тестілік режим беретін құрылғы; бастапқы түрлендіргіштер (датчиктер); жеке компьютер: РС мен датчиктер өзара әрекеттесуін қамтамасыз ететін интерфейс. Осындай типті диагностикалық комплекстерді келесі шетел фирмалары шығарады: SUN (Голландия), Techno (Италия), OCT(АҚШ) және басқалар. Аппаратты құралдардан басқа мұндай комплекстер оригиналды программамен қамтамасыз етіледі және олардың бағасы аса жоғары (19 кестені қараңыз). Автоқызмет көрсету мен АТК құрылғыларды сатып алуға арзан және тиімді құрылғыларды жасау керек   
  Оны жасау кезінде, құрылымды қарапайымдау және арзандату мақсатында бірыңғайластырылған элементтер санын барынша көп қолданылған. Мысалы: бастапқы түрлендіргіштердің негізгі жинағы қолданылған. Бұл жабдықтарды Новгородтық зауыты авто арнайы жабдықтар, қоректендіру блогы және РС – 286 корпусы, қара – ақ манитор.

1. Реагенттер туралы түсінік

Деэмульгаторлар жоғарғы  активтік заттар заовдтарда жасалады мұнай өндіру кені алаңдарында эмульсияны бұзуға пайдаланылады. Эмульсияның  пайда болу және тұрақтылық теориясына байланысты олар үлкен активті болғасын эмульгаторларға қарағанда деэмульгаторлар суды ысырады. Су тамшыларын ысырып табиғи эмульгатор заттар деэмульгаторлар жұтушы қабат түзейді.

Жұтушы қабат мықты  болмайды. Сол себепті су тамшылары  өзінен ірі тамшылармен соғысқанда төменге шөгеді. Деэмульгатордың жұмыс істеу қабілеті жоғары болса неғұрлым эмульсияны көп айырады. Көптеп айыруға және мұнай эмульсиясын көнертпеуге деэмульгаторларды скважинанвң, забойына жіберу керек. Сонымен бірге демульгаторды забойға жіберуге қосымша заттай немесе ақшалай шығынды қажет етеді. Бірақ та осы шығындар тез ақталады. Себебі, 1,5-2 есе уақыт үнемделеді.

Бұзушы деэмульгаторлар  мұнай эмульсиясын екі үлкен  топқа бөледі: ионды және ионсыз. Иондарды жұту және жұтпау сулы қоспадабірінші топқа эффект сазды эмульгатор нейтралданған қара контакт мен нейтралданған қышқыл гудрон және тағы басқалар.

Күні кешеге дейін  деэмульгаторлардың натрий және аммиакты түрлері пайдаланылады.

Тәжірибемен белгілі  болған аммиак эмульгаторы натрий эмульгаторынан пайдалылырақ. Бірақ еркін аммиак және амони-сульфат құрамында болады, олар сумен қысылғанда гипс түзеп темір тотығын түзеп, аппаратты және мұнай құбырларын бүлдіреді.

Ионды деэмульгатор пайдасы  аздығына байланысты өндірістен алынып тасталған. НЧК-ның орташа шығыны мұнай даярлау мен тасымалдауда 3-7 ге дейін кг/т, диссальвандағы осы жағдайда небары тоннасына  40-50 гр бөледі.

Ионсыз деэмульгаторлардың иондық деэмульгаторларға қарағанда  мынадай артықшылықтары бар:

1. азсалмақты шығын диспраксалин үшін, диссальвин үшін тоннасына 40-50 гр,  мұнайдың температурасы 60-70º, мұнайдың сулылығы 1%
2. суда жақсы еруіне байланысты тұздар мен қышқылдармен байланысқа түсіп мұнайдағы, судағы труба мен аппараттағы шөгіндінің пайда болуына жол бермейді
3. ионсыз деэмульгаторлар В/Н эмульгаторын бұзуға арналған, Н/В эмульсиясына айналдыруы мүмкін. Бұл канализация суда мұнайдың мөлшерін кемітеді.
4. Ионсыз ПАВ-ның құны 4-6 есе жоғары, ал шығыны 100 рет аз.

Құмкөл кен орнында  қолданылатын деэмульгаторлар диссольван 4411 және прагалит НМ 20/40-н сипатталады:

1. Прогалит НМ 20/40 әдейі құрамды қасиеті су мен мұнайды жақсы айырады.

Қасиеттері 

• хош иісті көмірсутегі мен керосинмен араласып эмульсия түзеді
• суықтықтан жеңіл бөлінеді
• суыққа шыдамды
• қату температурасы -40% болғанда
• тығыздығы 20ºС -0,98 г/см³
• сыртқы түрі қоңыр сұйықтық

2. Көлеміне байланысты шығыны  НМ 20/40г/тонна, сөткесіне орташа 300 гр.
3. шығарылған уақыты 1991 жыл июль айы. Буна фирмасы Берлинде шыққан
4. 1 тонна бағасы-2430 дойч марка
5. 1996 жылдың 12 айындағы қалдық-30 тонна

Химиялық реаганттардың сипатамасы 2 кестеде берілген

2. Реагенттер блогының сызба нұсқасы

Қысқы уақытта сеператордың жұмыс істеу қабілеті қанағаттандырылмайды, сұйықтықтан газдың көп бөлінуіне  байланысты. Газдың көбіктерінің мұнайдан бөлінуі жақсаруына байланысты. Мұнайдың қоюлануы үлкен қиындықтар әкеледі, сеператорға жылудың тасымалы қиындайды. Сондықтан мұнайдан газдың көбіктерін толық айыру үшін  бір ғана тиімсіз жол қалады. Мұнайдың сеператорға жиналу уақытын азайту не болмаса оның ағып көтерілу жылдамдығын азайту. Бұл жолдың тиімсіздігі мұнайдан газды айыру үшін көптеген сеператорды қажет етеді.

Көлбеу сеператорларда газ ағынының жылдамдығы аппараттың қиылысыу орналасу бағытына байланысты, сұйықтыққа байланысты емес. Көлбеу сеператорының газ өткізгіштік қабәлеті мына формуламан есептеледі:

Q=86400F.        (2)

Бұның ішінде:

Q-газ өткізгіштік қабілеті  сөткесіне м³

Ғ- аппараттың қиып өтіп орналасуы, онда сұйықтық жоқ

L-газ сеператорының  ұзындығы

D-сеператордың ішкі  диаметрі

V-газдың жылдамдығының  шегі м/с

К-қалыпты жағдайға көшудің  коэффициенті.

Таңдалып алынған сеператор  УББС-1514 мынадай сипаттамасыда беріледі:

Ұзындығы (L) -10 м

Диаметрі (D)-2,4 м

Егер сеператор ортасына дейін толса онда :

F=(0,785 х D²)/2 = (0,785х2,4²)/2=2,261 м³                        (3)

Газдың тиісті жылдамдығын  анықтау формуласы мынадай:

v=0,1777 . (L/3)        (4)

газдың айырылу жағдайындағы тығыздығы 12,7Мпа

Осыдан

v=0,117 х (10/3)х ((820-12,7)=0,117х1,869х7,973=1,7м/с

Осы жағдайдан қалыпты  жағдайға көшу коэффициентін табамыз:

К=       (5)

Анықтаймыз Q=86400х2,261х

Бұл сеператор есептеуден көрінеді, газ өткізудің жұмысын  қанағаттандырады 

D=3584289,1 / (34560х1,7х10)=2,24      (6)

3. Реагенттер блогының атқаратын қызметтері

Тұндырғыштар майлы  мұнайды су мен мұнайға бөледі, тұндырғышқа түскен эмульсияның  айырылуы тұндырғыштан шығып ұзақ араласқаннан жинау коллекторында немесе арнайы құбырларда өту керек. Мұнай мен судың айырылу қарқыны бір-біріне араласумен, тез араласумен эмульсияның тұндырғыштан шығуына байланысты. Бір-біріне араласу уақыты ұзарту деэмульгатордың қосылуы, оның судың бетіне біртекті жайылуы су мен мұнайдың жақсы айырылуына әсер етеді.

Бірақ та мұнай эмульсиясының  араласуы екі жақты роль атқарады: ұсақ тамшылы эмульсиялар жай  араласуда (Re-5000-10000) болады. мұнай мен  судың бөлінуі ірі тамшылы  эмульсияларда жақсарады (>100 мк). Араласуды  көтерген жағдайда (Rе >> 10000) мұнай мен судың айырылуы нашарлап кетеді. Бірінші жағдайда шайқауды жеделдеткенде судың тамшысы  іріленеді де дренажды ыдысқа қақ болып тұрады. Екінші жағдайда тамшы ұсақталғанда қақ болып тұрмайды. Қоспаны араластыру өткізгіш трубада немесе аранйы аппаратта сумен араласып кетеді, сыртқы қабықшасы эмульгатормен электростатикалық екі қабатты зарядтардан тұрады. Ақырында эмульсияның сумен мұнайға бөлінуін неғұрлым тездетеді.

Эмульсия мен деэмульгаторды тездетіп араластырғанда екі процесс  пайда болады: бірінші коалигация (ірілену) және ұсақталу мұнайдағы судың тамшыларының. Араластыру уақытын көбейтуге байланысты деэмульгатор жер қыртысындағы  судың көбейеді, әрі қарай араластыру тиімді емес.

Құмкөл кен орнында  қайта айдау және дайындау цехтарында блокты тұндырғышты пайдаланады.

Блокты тұндырғыш мұнай  алуға пайдаланылады, сулы мұнай  эмульсиясын бөлуге қолданылады. Тұндырма судан мұнайды бөлуге арналған, судың  қалдығын және конденсатты мұнай  алуға қолданылады. Тұндырғыш орта және суық аудандарда қолданылады. Климаттық зоналары мемлекеттік стандарт бойынша 16550-80 ге тән келеді.

Блокты-мұнайлы тұндырғыш  ОБН-3000 былай сипатталады:

1. мұнайдың шикізатын өндіру – сөткесіне  0,0521 (4500) м³
2. Қысым -0,6 (6) Мпа (кг/см²)
3. Температура 0º-100
4. Эмульсияның сулылығы - 30% кем емес
5. Мұнайдың шығуы 0,5% кем емес
6. Дайын мұнайдың суф. Құралдар мен атқару механизмдерінің күш қуаты күш-қуаты. Қысылған ауа- Р=0,14 Мпа Мемлекеттік стандарт бойынша 17433-80 класс. Айналмалы ток-200В, 50 Гц жиілікпен.
7. Ауаның шығыны 3 м³/сағ  кем емес
8. Қолдану күші 0,12 КВА кем емес.
9. Тұндырғыштың көлемі м ден кем емес:

Ұзындығы  L=28,2

Көлемі  В=5,6

Биіктігі Н=5,5

10. Салмағы  32085 кг нан аспайды.

Мұнай дайындауға арналған блокты тұндырманың шеңбері 3400 мм, аумағы 200 мм³ жерді алып тұр, фундаментте  үш қадаға орнатылған. Ыдыстың аумағын толық қолдану үшін арнаулы тепе-теңдікке бөлетін құралмен жабдықталған. Сулы мұнай эмульсиясын енгізуге тұндырманың осі бойынша таралады. Су жинағыш ұзын қатпарлы құбыр төменгі жағында орналасқан. Мұнай жинағыш кесесінен ыдыстың жоғарғы жағына қарай орналасқан. мұнай жинағышта екі шығу тесігі бар, ол технолгиялық процесте газды толтыруға пайдаланылады.

4. Пайдалы әсер ету коэффициенті мен жұмысы

Тұндырғыштың әртүрлі  режимдегі жұмыс қарқынын зерттеуге  арналған тексеруге алатын жерлері бар, сұйықтық көлемінің көрсеткіштері бар, өлшеу бақылау құралдарынан орнататын штуцерлері бар. Сыртқы жағында сулы мұнай эмульсиясын өткізетін құбырлары бар, осы құбырлар арқылы мұнай шығады. Орындаушы механизмнің блоктарын буландыруға да орналасады.

Технологиялық ыдыстың астындағы  қадасында қызмет алаңы орналасқан технологиялық схеманы суреттеу технологиялық схемада тұндырғыштың орналасу жобасына сай келу керек, құралдардың  сызбалары 2-3 тұндырғышты қатарынан  қойғанда бірдей жұмыстың тұндырмалары бірдей бөлінуін қадағалау керек. Олар болмаған жағдайда әрбір тұндырғыш бақылау құралдарымен жабдықталуға тиіс. Сулы мұнай эмульсиясы технологиялық ыдысқа қыртысты труба арқылы өтеді. Ол мұнайды бөлгіш деп аталынады. Осымен бірге ағынның негізгі бөлімі бөлінгіштен шығатын бірқалыпты қозғалады шамалы бөлігі ыыдстың төменгі жағына ағады, ыыдстың қабырғасына жете кинетикалық жылуын жоғалтып, эмульсияның ағыны аппарат бойымен тіке ағады, су салқындайды, төменгі қыртысты өткізгіш труба арқылы жиналады. Тұнған мұнай тұндырғыштан жоғарғы қыртысты труба арқылы мұнай жинағышқа шығады. Регенат демульгатор қолданылады. Эмульсияны тұндырғышқа келгенше бұза бастайды.

Кен орнында орналасқан мұнай түтікшелері әр мөлшердегі ыдыстарды жинауға, уақытша сақтауға есебін  жүргізуге, ішкі және піскен мұнайдың өнімдерін арналған. Бір жерге орналасқан түтікшелер тобын түтікшелердің паркі деп те атауға келісілген. Түтікшелер паркі жинауға және сақатуға арналған сусызданып және тұзсыздандырылған құралдар тауар парктері болып есептелінеді. Тауар паркінде 6-дан 12-ші дейін түтікшеге дейін көлемі 5-10 мың м³ орналастырылған. Оның әрқайсысы жоспарлы тапсырмаған байланысты кен орынын өңдеуге өндірістік алаңды қайтадан жабдықтауға 6-дан 12-ге дейін түтікше қояды.

Мұнайдың түтікшелерін жанбайтын материалдардан, жартылай жерасты және жер астында жасайды. Мұнайды жинау үшін сақтау үшін көптеген жағдайда цилиндрлік түтікшелермен қамтамасыз етеді, ішінара бетон және темір бетонмен қапталады. Шойын түтіктерді тұрақты және өзгермелі қалыңдықпен құрайды.

Көлеміне байланысты, биіктігіне байланысты түтікшелерді жұқа шойын мен 1-10 мм қалыңдықтағы технологиялық жағдайларға байланысты түтікшелерді дайындау қалыңдығы 4 мм-ден  кем пайдаланылмайды. Түтікшелердің  кішкентай бөлігі қабырғасының қалыңдығы 3-4 мм

Түтікшелердің түбінің қалыңдығы  есептелінбейді, себебі гидростатикалық  қысым сұйықтықтың аспанға атқылауынан  пайда болған.

Түтікшелердің сыртқы қабатында  шойын белдіктер 3 түрмен орналасады. Баспалдақты, телескопты болып жабысып  тұрады. Түтікшелердің қақпағы сыртынан қардың салмағын 245 Нм², 25 кг/м² ішкі салмақта артық қысымнан пайда болатын 200кг/м² дейін 2,5 мм дейін төтеп береді. Тікесінен тұрған шойын түтікшелердің қақпақтары 3 типке бөлінеді: конустық,спиральды және жалпақ. Көбінесе тайпақ төбелі түтікшелер аз газды болып қолданылады. Түтікшені құрудағы жауапты жұмыс фундаментін дұрыс жасақтау, фундаментте түтікшелер дұрыс салынбаса шөгеді де пісірілген жерлерде жарық пайда болады да ішіндегі айдалып жатқан мұнай төмен ағатын болады.

Шойын түтікшелер біркелкі болып келеді. Құмкөл кен орнында  РВС-5000 түтікшелері пайдаланылады, диаметрі-2268 мм, биіктігі-12270 мм, салмағы-78,4 тонна береді.

Ауа алмасқыш аппараттардың  жұмысын есептегенде эквивалентті диаметрді пайдалану керек, бұл құбырдағы труба типті жылу алмастырғыш үшін пайдаланылады. Жылу тасушының трубалар арасындағы қозғалысы:

Dэ= 4F/П = = (1)

F-ағындының қосылу ауданы (м²)

П-жуылушы ауданы    м

D-аппараттың ішкі диаметрі  немесе сыртқы құбырларының ішкі  диаметрі

d- сыртқы құбырлардың  диаметрі

п-трубканың сандары

5. Қазіргі кездегі реагенттер блогының типтері мен ерекшеліктері

№1 Сүзу станциясы - өндірістік өнімділігі - тәулігіне 30000 м³, 1938 жылы салынды. Әрқайсысы 800 м³ көлеміндегі төрт тік тұндырғыштан, өнімділігі қалыпты режимде сағатына 200 м³, әрқайсысының ауданы 20 м² алты жылдам құм-малтатасты сүзгілерден тұрады. 1999 жылы станция күрделі жөндеуге тұрғызылды (су жүретін құбыр сүзгілері құбырларының технологиялық байламы ауыстырылып, ілмекті арматура толықтай ауыстырылды).

Су бірінші су көтеру станциясынан сүзгі станциясындағы таратушы құдыққа түседі. Су жүретін  құбырға коагулянттың жұмысшы ерітіндісі және бастапқы хлорлауға арналған хлор ағатын құбыр кірекесілген. Таратушы құдыққа аралығы 1,5-2 минөт уақытпен полиакриламидтің жұмысшы ерітіндісі ПАА) беріледі, сол жерде су реагенттермен тез және бірқалыпты араластырылады. Тұндырғыштың ортасында реакция жүретін камера ретінде қолданылатын дөңгедек темірбетон стакан орналасқан. Су құдықтан тұндырғыштың реакция жүретін камерасына түсіп (үлпек пайда болатын, іріленетін), одан әрі тұндырғышқа келеді, онда негізгі жүзгіндер тұндырылады. Тұндыру үрдісі 1,5 сағаттан 2 сағатқа дейін созылады. Тұнбалар жинақталуына қарай жойылып отырады. Тұндырғыштағы және реакция камерасындағы су толықтай суағар арқылы Жайық өзеніне ағызылады. Жинақталған лай тұнбасы (биіктігі 0,5 метрден 1,5 метрге дейін) ұсақталып, тұндырғыш толықтай тазарғанша және жуылып-шайылғанша оған су қосылып отырады.

Химиялық талдау жасау  үшін судың сынамасын алады, бұл  жағдайда, тұндырылған суда жүзгін су 8-12 мг/л-ден аспауы және қалдық хлор 2-3 мг/л-ден кем болмауы қажет. Зертханалық зерттеулерден кейін іріктеу ысырмасын ашады. Тұндырылған және мөлдірлеткен су тұндырғыштан ортақ науаға жинақталып, сүзгілерге қарай жіберіледі. Сүзгілерде су науалар арқылы бөлінеді. Сүзгілеуші толтырғыш болып құм-малтатасты қоспа табылады. Сүзгілеу қабатының биіктігі 4.01-02-2001 ҚНжЕ-не және пайдалану мәліметтеріне сәйкес 1,2-1,5 с. Сүзгілердегі судың ең жоғары деңгейі сүзгіге қарай су әкелетін құбырдың ысырмасымен және ысырманың іріктеуді біртіндеп реттеуімен қолданып отырады. Тәулігіне жуу-шаю саны – 2 рет. Сүзгіден кейін су, екінші рет хлорлау үшін хлор берілетін таза суға арналған коллекторға жинақталады және одан әрі таза суға арналған резервуарларға жіберіледі.

№2 сүзу станциясы - өндірістік өнімділігі - тәулігіне 30000 м³, 1967 жылы салынып, 1968 жылы пайдалануға берілді. Әрқайсысының көлемі - 900 м3, өнімділігі қалыпты режимде тәулігіне - 5000 м³ төрт көлденең тұндырғыштан, әрқайсысының ауданы 25 м², өнімділігі қалыпты режимде сағатына 150 м³, сегіз жылдам құм-малтатасты сүзгілерден, коагулянт ерітіндісін дайындауға арналған реагент шаруашылығынан, компрессор қондырғысынан тұрады. Су бірінші су көтеру станциясынан сүзгі станциясындағы таратушы құдыққа түседі. Таратушы құдыққа аралығы 1,5-2 минөт уақытпен коагулянттың жұмысшы ерітіндісі, хлор ерітіндісі (бастапқы хлорлау) және полиакриламидтің жұмысшы ерітіндісі (ПАА) беріледі, сол жерде су реагенттермен тез және бірқалыпты араластырылады. Су құдықтан тұндырғыштың реакция жүретін камерасына түсіп (үлпек пайда болатын, іріленетін), одан әрі тұндырғышқа келеді. Тұндырғышта негізгі жүзгіндер тұндырылады, ал мөлдірлеткен су бұрғылап тесілген құбыр бойымен іріктеу камерасына жіберіледі. Іріктеу камерасынан су сүзгілерге қарай беріледі. Тұндыру үрдісі 1,5 сағаттан 2 сағатқа дейін созылады. Тұндырғыштағы және реакция камерасындағы су толықтай суағар арқылы Жайық өзеніне ағызылады. Жинақталған лай тұнбасы (биіктігі 0,5 метрден 1,5 метрге дейін) ұсақталып, тұндырғыш толықтай тазарғанша және жуылып-шайылғанша су қосылып отырады. Тұндырылған және мөлдірлеткен су тұндырғыштан ортақ науаға жинақталып, сүзгілерге қарай жіберіледі. Сүзгілерде су науалар арқылы бөлінеді.

Хлор шығыны хлорлағыш  қондырғысы операторымен мөлшерлеуіш  көмегімен реттеледі және қалдық активті хлордың мөлшеріне байланысты тексеріліп отырады. Суды тазалау үшін жұмысшы коагулянт ерітіндісін беру өздігінен ағу арқылы жүргізіледі. 2000 жылғы тамыз айында станция күрделі жөндеуден өткізу мақсатымен тоқтатылды (ілмекті арматура, құбырлардың, тұндырғыштардың және тұрмыстық бөлмежайлардың технологиялық байламы ауыстырылды). Жөндеуден өткен станция 2001 жылғы сәуірде іске қосылды.

№3 сүзу станциясы. Сүзу станциясының жобалық қуаттылығы - тәулігіне 30 мың текше метр, 2010 жылы салынды. Өзен суы 1-ші су көтеру станциясы сорғылары көмегімен №3 сүзу станциясына түседі. Станция – екі төмендегідей негізгі және қосалқы ғимараттар мен құрылғылар блогынан тұратын кешен болып табылады:

• құйынды араластырғыштар, мөлдірлеткіштер және жылдам сүзгілер;
• реагенттік (коагулянт,полиакриламид) және қызметтік бөлімшелер блогы.
• №3 сүзу станциясы №1, 2, 4 сүзу станциялармен бірлесе отырып, беткі су көздерін өңдеуге арналған.

№3 сүзу станциясында реагенттік өңдеу үш реагент арқылы көзделеді:

• гипохлоритпен;
• күкіртқышқылды алюминиймен;
• өңдеу кезеңінде бастапқы судың түстілігі мен майлылығының үйлесуіне байланысты полиакриламидпен.

Хлорлау жеке тұрған, 2010 жылы салынған хлорлағыш арқылы жүзеге асырылады. №4 сүзу станциясы – жобалық өнімділігі 30000 м³; 1994 жылы пайдалануға енгізілді. Құрамында көлемдері 30 м³ екі араластырғыш, көлемдері 225 м³ төрт араластырғыш камера, көлемдері 289 м³ алты флотатор, әрқайсысының ауданы 27 м³ болатын 10 құм-малта тасты сүзгі және көлемі 300 м³ таза суға арналған бассейн бар.

Су, бірінші су көтеру станциясынан екі желімен ПАА  ерітіндісімен қарқынды араластыратын араластырғышқа түседі және олардың тұнбаларының түйіршіктері ірілендіріледі. Сағат сайын тұнба канализация арқылы кетіріліп отырады. Араластырғыштағы және 2 араластырушы камерадағы су толық көлемде суағар арқылы Жайық өзеніне ағызылады. Жинақталған лай тұнбасы (биіктігі 0,5 метрден 1,5 метрге дейін) ұсақталып, тұндырғыш толықтай тазарғанша және жуылып-шайылғанша су қосылып отырады. Араластырғыш камерадан шығарылған су, науашалар бойымен флотация жолымен жүзгіндерді жою жүргізілетін флотаторға түседі. Одан кейін, су сутартқы бойымен флотаторлардан әрқайсысының ауданы 27 м² болатын, жалпы саны – 10 сүзгіге келіп түседі. Сүзгілерге келер алдында суға хлорлы су беріледі. Содан соң, су өз бетімен көлемі 300 м³ таза суға арналған бассейнге құйылып, одан әрі таза су айдайтын сорғылармен көлемі 5000 м³ №7 таза суға арналған резервуарға айдалады. Сүзгілерді жууға арналған су, таза су жинақталатын бассейннен жуып-шаятын суға арналған М-33, М-34 сорғыларымен алынады.

№4 сүзу станциясында 2 хлорлағыш  бар. Әрбір хлорлағышта бір-бірден хлор салынған контейнер орналасқан. Станция жобалық өнімділігін беріп отыр, тазартылатын судың сапасы Мемл.стандарт 2874-82 «Ауыз су», ҚР «Ауыз су» 3-02-002-04 СанЕжН талаптарына сай. Таза суға арналған резервуарлар сүзу станцияларынан шыққан тазартылған суды жинақтауға арналған. Содан кейін, ауыстыру камералары арқылы су ІІ-ші су көтеру сорғы станциясына қарай жіберіліп, одан әрі тұтынушыға беріледі.

6. Реагенттер блогын  жұмыс барысында пайдалану

Газ-реагент шаруашылығы  төмендегі мақстаттарға бағытталған:

- отындық газды жинау  және зауыттың технологиялық  қондырғыларына бөлу;

- сұйытылған газдарды  жинау, паспорттау және ағызу  (ЛГ қондырғысының тұрақты басынан  және БДСТ ҚҚ аминды тазарту  секциясынан келетін сұйытылған мұнай газын сұйытылған көмірсутекті газ паркінен «СтандартГаз» ЖШС паркіне айдайды) қондырғысы өз құрамына әртүрлі бейінді бірнеше нысанды қосқан кешенді өндіріс болып табылады. Газ-реагент шаруашылығы қондырғысы отындық газдарды бөлуді, химиялық реагенттерді қабылдауды, сақтауды және бөлуді жүзеге асырады.

- сұйытылған газды  құю (техникалық жабдық)

пропанды-бутанды қоспалар), сырттан әкелінетін;

- қажетті концентрацияда  күйдіргіш сілтілер ерітіндісін  әзірлеу, құю, сақтау және дайындалған ерітіндіні технологиялық қондырғыларға тарату;

- АТ-2, БК қондырғысының  бензиндерін және АВТ-3 қондырғысының  керосинді-газойлын күйдіргіш сілтімен  өңдеу;

- регенерация кезінде  ЛГ-35-11/300-95 (каталитикалық риформинг)  қондырғысын күйдіргіш сілтімен  қамтамасыз ету;

- БДСТ ҚҚ бензинді  изомерлеу қондырғысын тұрақтандырғыштан  шығатын газдарды бейтараптандыру  үшін күйдіргіш сілтімен қамтамасыз  ету.

Өндірістік нысан құрамына төмендегі блоктар кіреді:

- отындық газдарды  бөлу блогы ( «Badger» фирмасының  жобасы, АҚШ, 1945ж.);

- сұйытылған көмрісутекті  газдар блогы (441 зауыт ЖТБ жобасы (ГурьевМӨЗ), 1995ж.);

- сұйытылған газдарды  құю блогы (Гипроазнефть жобасы, Баку, 1965ж.);

- зауыттың технологиялық  қондырғылары үшін күйдіргіш  сілтіні құю, сақтау және тарату  блогы;

- АТ-2 қондырғысының бензинін  және АВТ-3 қондырғысының керосинді-газойл  фракциясын сілтілеу блогы 

2009 жылы газ-реагент  шарушалығы АТ-2 технологиялық сызбанұсқасымен  ықпалдасып, отындық газдарды бөлу  блогын басқару басқарудың бөлінген  жүйесі Центум-3000 (Жапония) арқылы микропроцессорлық қадағалауға берілді.

Қорытынды

Көрсетілген институттармен қабат қысымын ұстап тұру жүйесі мен жерасты, жерүсті жабдықтары үшін тоттану ингибиторларының (95 %-ке дейін қорғайды) ең тиімдісі ұсынылған болатын:

-мұнай мен газды  дайындау және жинаужүйесі үшін  тоттану ингибиторы - ²Мұнайхим-3².

- мұнайды жинау және қабат қысымын ұстау жүйесіне арналған тоттану ингибиторы - ²Волга-1².

- мұнайды жүйесіне арналған парафинді шөгу және тоттанудың кешенді ингибиторы - СНПХ-7920М.

Тоттануға төзімді жабдықтар  мен тоттануға қарсы ингибиторлардың арқасында 18 жыл аралығында тоттану әсерінің мұнай газ құбырларының жарылысы байқалған емес. Мұнайды жинау жүйесінде тоттану жылдамдығы орташа 0,06 мм/жыл жылына (ингибиторсаз -1мм/жыл), қабат қысымын ұстап тұру жүйесінде -0,1 мм/жыл (ингибиторсыз -1,7мм/жыл), мұнай және газды дайындау жүйесінде -0,03мм/жыл (ингибиторсыз -0,1мм/жыл) құрайды.

Барлық келтірілгендерге жерасты  және жерүсті скважина жабдықтары, мұнай және газ құбыр өткізгіштігін, су жерді газ өңдеу заводының технологиялық жабдықтарын тоттануға қарсы қорғау бойынша қолданудың технологияның жоғарғы тиімділігі жөнінде куәландырады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Ю.П.Желтов. Разработка  нефтяных месторождений. М.Недра. 1986 г.

2. Справочное руководство  по проектированию разработки  и эксплуатации нефтяных месторождений.  Проектирование разработки. М.Недра. 1983 г.

3. И.Т.Мищенко, Г.И.Богомольный.  Выбор оптимальных типоразмера  и режима работы штанговой  глубиннонососной установки. Москва. 1981 г.

4. ²Каспиймунайгаз² Анализ разработки месторождения Жанажол. Атырау. 1997 г.

5. М.И.Максимов. Геологические  основы разработки нефтяных месторождений.  Недра. 1975 г.

6. Х.А.Қалабаев, Ғ.М.Нұрсұлтанов.  Дипломдық жобаның экономикалық бөлімін орындауға арналған әдістемелік нұсқау (0907 мамандығы бойынша). Алматы 1995 ж.

7. Ғ.М.Нұрсұлтанов. Мұнай  және газды өндіріп өңдеу. Алматы 1999ж.

8. Ғ.М.Нұрсұлтанов. Мұнай  өнеркәсібіне арналған терминдер  сөздігі. Алматы 1994ж.