Салық кодексі және салық жүйесі

МАЗМҰНЫ

 

I.КIРIСПЕ ................................................................................................................3

 

II.Негізгі бөлім.

1 ТАРАУ. САЛЫҚ КОДЕКСІ – САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНІҢ ІС-ӘРЕКЕТ ЕТУІНІҢ НЕГІЗІ РЕТІНДЕ..................................................................................5

1.1. Қазақстан Республикасыныні салық жүйесі: мәні, кезеңдері және қабылданған Салық Кодекстері  ..............................................................................5

1.2. Қазақстан Республикасының Салық Кодексі: құрылымы, орындалуы мен заңнамасы .................................................................................................................13

2 ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ САЛЫҚ ЖҮЙЕСІН РЕФОРМАЛАУ МЕН ЖЕТІЛДІРУ БАРЫСЫ  ..............................................18

2.1. Қазақстандағы салықтың түрлері мен нысандары, олардың экономикалық әсері ...........................................................................................................................18

2.2.Салық жүйесін құру және оның тиімді қызмет етуіндегі салық механизмінің қызмет етуін ұйымдастыру ......................................................................................28

2.3. Қазақстанда салық жүйесін жетілдіру мәселелері және қазіргі жағдай  .... 32

 

III.ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................................36

 

IV.ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ..................................................38

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КIРIСПЕ

 

Бүгінде Қазақстан Республикасы егемендік алып, дербес мемлекет болған және белсенді түрде нарықтық экономикаға өту кезінде экономиканы реттеуде бюджет-салықтық реттеу, яғни фискалдық саясаттың маңыздылығы жоғары болып табылады.  Өзінің тәуелсіздігін және дербестігін алған кез келген мемлекетке тұрақты, әрі күшті қаржылық база керек. Дамыған елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай нарықтық экономика жағдайында мемлекеттің қаржылық негізі шаруашылық субъектілерден және халықтардан жиналған салық болып табылады.  Фискалдық саяссаттың маңыздылығы ол мемлекеттің экономиканы рететудің тікелей әдісі болып табылады, ьұл саясатты қолданудың нәтижесі тез арада өз қызметін атқарып, нәтиже бере бастайды. Яғни экономикалық реттеуді дереу іске асырудың қажеттігі туындаған жағдайда фискалдық саясаттың реттеу құралдары мен әдістерінің маңыздылығы зор болып табылады.

Нарықтық қатынастардың құрылымында  да, мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмiнде де қаржы және оның негiзiндегi салық жүйесi мен салық  салу механизмi зор рол атқарады. Салықтар мемлекеттер пайда болуымен бiрге пайда болды. Мемлекет құрылымының өзгеруi, өркендеуi әрқашан салық жүйесiнiң қайта құрылуымен және жаңаруымен қабаттаса жүредi. Экономиканы салықтық және соның негізінде қалыптасатын бюджеттік реттеудегі басты саясат фискалдық саясат болып табылады. Ол экономиканы салықтық тежеу мен ынталандыру, бюджеттік қолдау мен реттеу шараларының жиынтығынан тұрады.

Салық – нарықтық қатынастардың құрамды бөлiгi және мемлекеттiк саясатты жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда салықтың әлеуметтiк-экономикалық мәнiн түсiне бiлудiң, оның iс-әрекет етуiнiң ерекшелiктерiн терең ұғынудың, Қазақстан экономикасын тиiмдi және тұрақты дамыту мақсатымен салық жүйесiн неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдiстерi мен амалдарын көре бiлудiң маңызы зор.

Сондықтан курстық жұмыс тақырыбын  “Салық кодексі – салық жүйесінің қызмет етуінің негізі ретінде” деп алдық.

Мемлекеттiң қаржы ресурстарының  бастапқы категориясы және мемлекеттiк  қызметтердi iске асырудың негiзi болып  табылатын салықты жан-жақты талдап, салық салу механизмiнiң қызмет етуiн, салықтың негiзгi элементтерiн және осылардың басын қосып, ұйымдастырып отыратын салық жүйесiн талдау осы тақырыптың өзектiлiгi болып табылады.

Бұл тақырыпты орындаудағы басты  мiндеттер келесiдей:

  1. Салықтың жалпы экономикалық мәнiн ашу;
  2. Салық салудың негiзгi элементтерi мен оның құрылымдарын талдау;
  3. Салықтың экономикадағы атқаратын қызметтерiн көрсету;
  4. Салық салу қағидаларын жан-жақты қарастыру;
  5. Қазақстан Республикасының салық жүйесiнiң қалыптасуы мен дамуын және оны басқару шараларын атап өту;
  6. 2009 жылғы жаңа Салық Кодексi бойынша енгiзiлген салықтар мен алымдар түрлерiн атап өту және салық түрлерi мен оның ерекшелiктерiне тоқталу болып табылады.
  7. Бүгінгі таңдағы салық жүйесінің басты мәселесі болып отырған салықтан жалтару, яғни көлеңкелі экономиканы жоюдың шараларын қарастыру;
  8. Бүгінгі салық жүйесінің экономикада атқарып отырған салық-бюджет саясатының 2008-2010 жылдарға арналған бағдарламасы тоқталып өту;
  9. ҚР-ның Салық комитетінің қызметтерін, салықтан жалтару кезіндегі салық комитетінің іс-әрекеттеріне тоқталу;

Курстық жұмыс үш тараудан тұрады. Бірінші тарауда салық жүйесінің  теориялық мәселелері, оның ішінде салық жүйесін құру қағидалары мен  салық жүйесінің құрылымдары, экономиканы  салықтық реттеудегі бюджеттік-салық саясатының іске асуы туралы қарастырылса, екінші тарауда ҚР салық жүйесін реформалау барысы мен дамыту кезеңдері, салықтан жалтару мәселесі және оны шешу жолдары қарастырылады, ал үшінші бөлімде салық жүйесін реформалаудың бүгінгі тұстары мен үш жылдық жоспарлау бағдарламасы және қазіргі қаржылық дағдарыс тұсындағы экономиканы қолдауға бағытталған салықтық жеңілдіктердің маңыздылығы айтылды. 

Жұмысты жазу барысында келесі авторлардың  еңбектері пайдаланылды:

Черник Д.Г., Починок  А.П., Ермекбаева Б.Ж.,  Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С.,  Худяков А.И., Наурызбаева Н.Е., А.Исаева және Мамыров Н.Қ., сонымен қатар  еліміздегі салық туралы заңдар мен нормативтер, мерзімді экономикалық басылымдар қарастырылды. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

І САЛЫҚ КОДЕКСІ – САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНІҢ ІС-ӘРЕКЕТ ЕТУІНІҢ НЕГІЗІ РЕТІНДЕ

1.1 Қазақстан Республикасыныні салық жүйесі: мәні, кезеңдері және қабылданған Салық Кодекстері

 

Салықтар мемлекеттер  пайда болуымен бiрге пайда болды. Мемлекет құрылымының өзгеруi, өркендеуi әрқашан салық жүйесiнiң қайта құрылуымен және жаңаруымен қабаттаса жүредi.

Елiмiздiң салық жүйесiн реформалаудың  кезеңдерін алты кезеңге бөлiп қарастыруға  болады.

- 1 кезең (1992-1995ж) –  жаңа салық жүйесі базисінің,  салық кезеңінің өңделуі және  іске қосылуы;

- 2 кезең (1996-1998ж) – нарықтық эконмика талаптарына сай келетін салық жүйесін құруды анықтау;

- 3 кезең (1998-2000ж) –  барлық қағидалардың ескерілуі  арқылы салық жүйесіне өзгерістер  мен толықтыруларды енгізу, салық  жүйесін одан әрі жетілдіру;

- 4 кезең (2001-2002ж) –  Салық Кодексі қабылданып, іске қосылды;

- 5 кезең (2005-2008ж) –  кейбір алым және төлемақы  түрлеріне өзгерістер енгізу;

- 6 кезең (2008-.....) – кейбір  салық түрлеріне өзгерістер енгізумен   салық ставкаларын төмендетуіне  байланысты Жаңа Салық Кодексін  қабылдау. 6-кезең, (2008 жылдан басталады) ұлттық экономиканы қаржылық дағдарыстан сақтау және экономиканы фискалдық-салық саясаты арқылы барынша қолдау шараларының жүргізілу бағыттары іске асырылуда. Бұл кезеңде негізгі салық түрлерінің мөлшерін азайту арқылы экономиканы ынталандыру (корпоративтік табыс салығын 30 %-дан 20%-ға, ал ҚҚС 13%-дан 12%-ға дейін кеміту), шағын және орта бизнеске жеңілдіктерді беру уақытын ұзарту, мемлекеттік бюджетті жоспарлаудың 2009-2011 жылдарға арналған үш жылдық жоспарлау бағдарламасын енгізу шаралары болып табылады. 

Еліміздің салық жүйесінің  дамуын алты кезеңге бөліп қарастыруға  болады:

- 1 кезең (1992-1995ж) –  жаңа салық жүйесі базисінің,  салық кезеңінің өңделуі және  іске қосылуы;

- 2 кезең (1996-1998ж) –  нарықтық эконмика талаптарына сай келетін салық жүйесін құруды анықтау;

- 3 кезең (1998-2000ж) –  барлық қағидалардың ескерілуі  арқылы салық жүйесіне өзгерістер  мен толықтыруларды енгізу, салық  жүйесін одан әрі жетілдіру;

- 4 кезең (2001-2002ж) –  Жаңа Салық Кодексі қабылданып, іске қосылды;

- 5 кезең (2005-2008ж) –  кейбір алым және төлемақы  түрлеріне өзгерістер енгізу;

- 6 кезең (2008-.....) – кейбір  салық түрлеріне өзгерістер енгізумен   салық ставкаларын төмендетуіне  байланысты Жаңа Салық Кодексін  қабылдау.

Енді осы кезеңдердің  әрқайысына толықталып өтелік.Қазақстан Республикасының 1991 жылдың 25-желтоқсанында қабылданған Қазақстан Республикасындағы Салық жүйесі туралы Заң тәуелсіз салық жүйесін құрудың ең алғашқы бастамасы болып табылды. Бұл еліміздің экономикасын реформалаудағы күрделі жұмыстардың бірі болып саналады. Осы кезеңдерде елде көптеген өзгерістер болды және экономиканың дамуына көптеген құбылыстар, атп айтқанда, меншіктің көптеген түрлерінің дамуы, шаруашылық жүргізуші субъектілер мен мемлекет арасындағы қатынастардың құқықтық негізде жүргізілуі және т.б. құбылыстар іске аса бастады.

Осы заң бойынша алғаш  рет Қазақстан Республикасында 43 салық түрі қызмет етті және олар 3 топқа  бөлінді:

- жалпы мемлекеттік  салықтар - 16;

- жалпыға бірдей міндетті  жергілікті салықтар мен алымдар - 10;

жергілікті салықтар мен алымдар - 17.

              Жалпы мемлекеттік салықтардың түрлері:

              1. Қосылған құнға салынатын салық.

              2. Пайдаға салынатын салық.

              3. Акциздер.

              4. Бағалы қағаздармен жасалатын операциялардан алынатын салық.

              5. Экспорт пен импортқа салынатын салық.

              6. Кеден тарифі және баж салығы.

              7.Пайдалы қазбаларды геологиялық  барлау және геологиялық 
   іздестіру жұмыстарына байланысты шығындарды өтеуге 
   жұмсалатын алым.

             8. Тіркелген (ренталық) төлемдер.

             9. Транспорт құралдарына салынатын  салық.

            10. Автотранспорт құралдарын сатып  алуға салынатын салық. 

            11. Автотранспорт құралдарының Қазақстан Республикасына келіп кіргені үшін төленетін ақы.

            12. 3анды ұйымдардың мүлкіне салынатын  салық.

            13. Қазақстан Республикасы азаматтарынан,  шетел азаматтарынан және азаматтығы  жоқ адамдардан алынатын табыс салығы.

            14. Мемлекеттік баж салығы.

            15. Табиғат ресурстарына салынатын  салық.

            16. Колхозшылардың еңбегіне ақы  төлеу қорына салынатын салық.  Жалпыға бірдей міндетті жергілікті салықтар мен алымдар:

            1.  Жер салығы.

            2. Жеке адамдардың мүлкіне салынатын салық.

            3. Орман табысы.

            4. Су үшін төленетін ақы.

            5. Табысқа салынатын салық.

            6. Кәсіпкерлік қызметті тіркеу  үшін алынатын алым.

            7.Кәсіпкерлік қызметтің субъектілері ретінде тіркелмеген азаматтардан алынатын алым.

             8.Занды ұйымдарды мемлекеттік  тіркеуден өткізгені үшін 
алынатын алым.

              9. Елтаңбалық алым.

      10.Мұрагерлік және сыйға тарту тәртібімен ауысқан мүлікке                   салынатын салық.

             Жергілікті салықтар мен алымдар:

             1. Курорттық   аймақта   өндірістік   мақсаттағы   объектілер 
құрылысына салынатын салық.

             2. Курорттық алым.

             3. Азаматтардан алынатын мақсатты  алым.

             4. Жарнамаға салынатын салық.

             5.Автотранспорт құралдарын, есептеу  техникасы және жеке 
компьютерлерді қайта сатуға салынатын салық.

             6. Автотранспортты аялдауға қойғаны  үшін алынатын алым.

             7. Жергілікті символиканы пайдалану құқығы үшін алым.

             8. Ипподромдарда ат жарысына қатысқаны  үшін алынатын алым.

             9. Ат жарысындағы ұтысы үшін  алынатын алым.

            10.Ипподромдарда тотализатор ойынына қатысушы адамдар-дан алынатын алым.

         11.Тауар биржаларында және валютаны сату және сатып алу кезінде жасалған мәмілелерден алынатын алым.

         12.Аукциондық сатудан алынатын  алым.

         13.Кино-телетүсірімдер өткізу құқығы  үшін алынатын алым.

         14.Пәтер алуға берілген рұқсат  қағаз (ордер) үшін алынатын алым.

         15.Ит иелерінен алынатын алым.

         16.Спиртті ішімдіктермен сауда-саттық  жасау қүқығы үшін алынатын лицензиялық алым.

        17.Жергілікті  аукциондар  өткізу  және  лотереялар  ойнату құқығы үшін алынатын лицензиялық алым.

        Алғашқы салық жүйесінің көптеген кемшіліктері де болды.Атап айтқанда, басқа елдерге қарағанда біздің салық жүйеміздің жинақталған ғылыми және практмкалық тәжірибелерінің жеткіліксіздігі, салық түрлерінің көптігі халықаралық салық салу қағидаларының назардан тыс қалуы айналымды анықтаудың қиындығы, дәлелсіз берілген жеңілдікгердің көптігі, т.б.Осыдан келіп еліміздің салық жүйесін реформалаудың қажеттігі туындады.Қазақстан Үкіметі 1992 жылдың басында салық жүйесін кезеңді түрде реформалаудың концепциясын қабылдады.

          Екінші кезең .

         Аталмыш концепцияны іске асырудағы негізгі кезең болып Қазақстан Республикасы Президентінің 24.04.95. жылы қабылданған «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» Заң күші бар Жарлығы табылады. Ол 1995 жылдың 1-ші шілдесінен бастап іске қосылды, нәтижесінде бұрын қызмет еткен 43 салық түрінің орнына 11 салықтар мен алымдар қызмет ететін болды. Бұл Салық Заңдылығы бойынша еліміздің салық жүйесі нарықтық қатынастар талабына біршама бейімделіп, халықаралық тәжірибеге мейлінше жақындатылған.Оның ішінде бесеуі мемлекеттік, алтауы жергілікті салықтар.

     Жалпы мемлекеттік  салықтар:

     1. Заңды  және жеке тұлғалардан алынатын  табыс салығы;

     2. Қосылған  құнға салынатын салық;

     3. Акциздер;

     4. Бағалы  қағаздармен жасалатын операцияларға  салынатын салық;

     5. Жер қойнауын  пайдаланушылардың арнайы салығы  мен төлемдері;

Жергілікті салықтар мен алымдар:

1. Жер салығы;

2. Заңды және жеке  тұлғалардың мүлкіне салынатын  салық;

3. Көлік құралдарына  салынатын салық;

4. Кәсіпкерлік қызметпен  айналысатын жеке тұлғаларды  және заңды      тұлғаларды  тіркегені үшін алынатын алым;

5. Жекелеген қызмет  түрімен айналысу құқығы үшін  алынатын алым.

Үшінші кезең.

Қазақстан Республикасы Президентінің бүл Жарлығы Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 16 шілдедегі 440-1 заңына сәйкес заң мәртебесін алды.

Осы кезде Қазақстан  Республикасында салықтар, алымдар  және басқа да міндетті төлемдердің  мынадай түрлері қолданылды:

  1. заңды және жеке тұлғалардан алынатын табыс салығы;
  2. қосылған құнға салынатын салық;
  3. акциздер;
  4. бағалы қағаздар эмиссиясын тіркегені және мемлекеттік тіркеуге жатпайтын     акциялар эмиссиясының ұлттық бірыңғайландыру 
    нөмірін бергені үшін алынатын алымдар;
  5. жер қойнауын пайдаланушылардың арнаулы төлемдері мен 
    салықтары;
  6. әлеуметтік салық;
  7. автокөлік құралдарының Қазақстан Республикасының аумағы бойынша жүргені үшін алынатын алымдар;

         8) жер салығы;

      9) заңды және жеке тұлғалардың мүліктеріне салынатын салық;  10)көлік құралдарына салынатын салық; 

10-1) бірыңғай жер салығы;

          11) кәсіпкерлік қызметпен айналысатын  жеке тұлғаларды және 
заңды тұлғаларды тіркегені үшін алынатын алым;

   12) қызметтің жекеленген түрлерімен айналысу құқығын бергені үшін алынатын лицензиялық алым;

13) аукциондық сатудан  алынатын алым;  

14)Қазақстан Республикасының  базарларында тауарларды 
            сату кұқығын бергені үшін алынатын алым;

15)Қазақстан Республикасының  радиожиілік ресурстарын 
пайдаланғаны үшін төленетін төлем;

  16) заңды және жеке тұлғалардың Алматы қаласының рәміздерін 
өз фирмалық атауларында, қызмет көрсету таңбаларында, тауар 
таңбаларында пайдаланғаны үшін алынатын алым;

     16-1) заңды (мемлекеттік кәсіпорындарды, мемлекеттік мекемелер мен     коммерциялық емес ұйымдарды қоспағанда) және жеке тұлғалардың "Қазақстан", "Республика", "Ұлттық" деген сөздерді (түбір сөз, сондай-ақ олардың кез келген туынды сөзі түрінде) өздерінің фирмалық атауларында, қызмет көрсету таңбаларында, тауар таңбаларында пайдаланғаны үшін алым;

      17)жеке тұлгалардың ставкасы есептеу базасының 1 пайызынан жоғары белгіленбейтін қолма-қол шетел валютасын сатып 
алғаны үшін алынатын алым.

Төртінші кезең.

2001 жылы 12 маусымда Қазақстан  Республикасының жаңа Салық кодексі  қабылданып, 2002 жылдың 1 қаңтарынан бастап қолданысқа енгізілді.

Салық кодексі салықты  және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді белгілеу, енгізу және есептеу мен төлеу тәртібі  жөніндегі билік қатынастарын, сондай-ақ мемлекет пен салық төлеуші арасындағы салық міндеттемелерін орындауға байланысты қатынастарды реттейді. Қазақстан Республикасының салық зандары Салық кодексінен, сондай-ақ қабылдануы Салық кодексінде көзделген нормативтік құқықтық актілерден тұрады.

Салық және бюджетке төленетін  басқа да міндетті төлемдерді төлеу жөніндегі Салық кодексінде көзделмеген міндет ешкімге жүктелуге тиіс емес.

Салық және бюджетке төленетін  басқа да міндетті төлемдер - Салық  кодексінде белгіленген тәртіпте және жағдайларда белгіленеді, енгізіледі, өзгертіледі немесе күшін жояды.

Салық кодексі мен  Қазақстан Республикасының басқа  да заң акгілерінің арасында қайшылықтар  болған кезде, салық салу мақсатында Салық кодексінің нормалары қодданылады. Салық кодексінде көзделген жағдайларды  қоспағанда, салық қатынастарын реттейтін  нормаларды салықтық емес заңдарға енгізуге тыйым салынады.

Салық заңдары Қазақстан  Республикасының бүкіл аумағында  қолданыста болады, сонымен бірге  жеке түлғалар және заңды тұлғалар мен олардың құрылымдық бөлімшелері  қолданады.

Салық кодексіне жаңа салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер белгілеу, қолданыстағы салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер ставкалары мен салық базасын өзгерту бойьшша өзгерістер мен толықтырулар енгізетін Қазақстан Республикасының заң актілері ағымдағы жылдың 1 желтоқсанынан кешіктірілмей қабылдануы және олар қабылданған жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап қана қолданысқа енгізілуі мүмкін.

Салық Кодексінде Қазақстан  Республикасында қолданылатын салықтар мен бюджетке төленетін басқа  да міндетті төлемдер, атап айтқанда 9 салық, 13 алым, 1 мемлекеттік баж, 4 кедендік алым белгіленген.

Жаңа Салық Кодексі 2002 жылдың 1-ші қаңтарында Қазақстан  республикасында мынадай салықтар енгізілген:

1. Корпоративтік табыс  салығы;

2. Жеке табыс салығы;

3. Қосылған құн салығы;

4. Акциздер;

5. Жер қойнауын пайдаланушылардың  салықтары мен арнайы төлемдері;

6. Әлеуметтік салық;

7. Жер салығы;

8. Көлік құралы салығы;

9. Мүлік салығы.

  Алымдардың түрлері:

  1. Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркегені үшін алым.
  2. Жеке кәсіпкерлерді мемлекеттік тіркегені үшін алым.
  3. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалған 
    мәмілелерді мемлекеттік тіркегені үшін алым.
  4. Радиоэлектрондық құралдарды және жиілігі жоғары құрылғыларды мемлекеттік тіркегені үшін алым.
  5. Механикалық көлік құралдары мен тіркемелерді мемлекеттік тіркегені үшін алым.
  6. Теңіз, өзен кемелері мен шағын көлемді кемелерді мемлекеттік тіркегені үшін алым.

7. Азаматтық әуе кемелерін  мемлекеттік тіркегені үшін алым.

         8. Дәрі-дәрмек құралдарын мемлекетгік  тіркегені үшін алым.

9. Автокөлік құралдарының  Қазақстан Республикасының аумағы  арқылы     жүру алымы.

10. Аукциондардан алынатын алым.

         11. Елтаңбалық алым;

         12. Жекелеген қызмет түрлерімен  айналысу құқығы үшін лицензиялық   алым.

          13. Телевизия және радио хабарларын тарату ұйымдарына радиожиілік спектрін пайдалануга рұқсат бергені үшін алым.

Төлемақы - белгілі бір қызмет түрін пайдаланған кезде төленетін міндетті төлем.

Төлемақының түрлері:

  1. Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы.
  2. Жер бетіндегі көздердің су ресурстарын пайдаланғаны үшін 
    төлемақы.
  3. Қоршаған ортаны ластағаны үшін төлемақы.
  4. Жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төлемақы.
  5. Орманды пайдаланғаны үшін төлемақы.
  6. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін 
    төлемақы.
  7. Радиожиілік спектрін пайдаланғаны үшін төлемақы.
  8. Кеме жүретін су жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақы.
  9. Сыртқы (көрнекі) жарнаманы орналастырғаны үшін телемақы.

Мемлекеттік баж дегеніміз  — уәкілдік берілген мемлекеттік органдардың немесе лауазымды адамдардың заңдық мәні бар іс-қимылдар жасағаны үшін және құжаттарды бергені үшін алынатын міндетгі төлем.

Баж салығы — алып келінген, сыртқа шығарылатын, сондай-ақ транзитгі тауарлар, бұйымдар мен қызметтерден алынатын салықтар.

Мемлекеттік баж:

  • мемлекеттік баж.

Кеден төлемдері:

  • кеден бажы;
  • төлемақы;
  • алымдар.

Бесінші кезең.

2002 жылы алымның 13 түрі  болды. 2003 жылдан бастап "елтаңбалық  алым "алынып тасталды.2005 жылы  алымдарға өзгерістер енгізілді,  яғни: "жылжымалы мүлік кепілін  мемлекеттік тіркегені үшін алым" және "кеменің немесе жасалып жатқан кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу үшін" және «туындылар мен сабақтас құқықтар объектілеріне құқықтарды, туындылар мен сабақтас құқықтар объектілерін пайдалануға лицензиялық шарттарды мемлекеттік тіркеу үшін» алымдары қосылды.

Алымдардың түрлері:

      1.Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркегені үшін алым.

       2.Жеке кәсіпкерлерді мемлекеттік тіркегені үшін алым.

3.Жылжымайтын мүлікке  құқықтарды және олармен жасалған 
мәмілелерді мемлекеттік тіркегені үшін алым.

3.1.Жылжымалы мүлік кепілін мемлекеттік тіркегені үшін алым (2005 жылы 1 қаңтардан).

4.Радиоэлектрондық құралдарды  және жиілігі жоғары құрылғыларды  мемлекеттік тіркегені үшін алым.

5.Механикалық көлік  құралдары мен тіркемелерді мемлекеттік  тіркегені үшін алым.

6.Теңіз, өзен кемелері мен шағын көлемді кемелерді мемлекеттік тіркегені үшін алым.

6.1.Кеменің немесе жасалып  жатқан кеменің ипотекасын мемлекеттік  тіркеу үшін алым (2005 жылы 1 қаңтардан).

   7. Азаматтық әуе кемелерін мемлекеттік тіркегені үшін алым.

8.Дәрі-дәрмек құралдарын мемлекеттік тіркегені үшін алым. 
8.1.Туындылар мен сабақтас құқықтар объектілеріне құқықтарды,  туындылар мен сабақтас  құқықтар  объектілерін пайдалануға лицензиялық шарттарды мемлекеттік тіркеу үшін алым (2006 жылы 1 қаңтардан).

9.Автокөлік құралдарының Қазақстан  Республикасының аумағы арқылы  жүру алымы.

10.Аукциондардан алынатын  алым.

11.Жекелеген қызмет  түрлерімен айналысу құқығы үшін  лицензиялық алым.

12.Телевизия және радио  хабарларын тарату ұйымдарына  радиожиілік спектрін пайдалануға рұқсат бергені үшін алым.

Төлемақының 9 түрі бар. 2005 жылы төлемақыға езгеріс енгізілді. Радиожиілік спектрін пайдаланғаны үшін телемақыға қосымша ретінде "қалааралық және халықаралық телефон байланысын бергені үшін төлемақы" төлейді.

Төлемақының түрлері:

1.Жер учаскелерін пайдаланғаны  үшін төлемақы.

2.Жер бетіндегі көздердің  су ресурстарын пайдаланғаны  үшін 
төлемақы.

3.Қоршаған ортаны ластағаны  үшін төлемақы.

4.Жануарлар дүниесін  пайдаланғаны үшін төлемақы.

5.Орманды пайдаланғаны  үшін төлемақы.

6.Ерекше қорғалатын  табиғи аумақтарды пайдаланғаны  үшін 
төлемақы.

7.Радиожиілік спектрін  пайдаланғаны үшін төлемақы.

7.1.Қалааралық және  халықаралық телефон байланысын  бергені үшін төлемақы (2005 жылы 1 қаңтардан).

8.Кеме жүретін су  жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақы.

       9.Сыртқы (көрнекі) жарнаманы орналастырғаны үшін төлемақы.

Алтыншы кезең.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев  өзінің «Қазақстан халқының әл- ауқатын  арттыру – мемлекеттік саясаттың  басты мақсаты» атты биылғы жолдауында еліміздің әлеуметтік – экономикалық даму үдерісінде шешуші рөл атқаратын екі басты құжатты атап көрсетті. Ол жаңа Салық кодексі мен үш жылдық бюджет. Үкіметтің жаңа Салық кодексін қабылдауындағы себебі, ол экономиканы жаңғыртудағы, әртараптандыруға және бизнестің «көлеңкеден» шығуына жағдай жасайды.

Жаңа Кодекс салық  қызметкерлерінің оның нормаларын өз қалауларынша түсіндірулерінен қорғайтындай, әкімшілендіру сапасы мен  салық  төлеушілер мүдделері үйлесетіндей тікелей іс - әрекет ету заңы сипатына ие болуы керек. Бірақ, ең бастысы, ол экономиканың шикізаттық емес секторы, әсіресе, шағын және орта бизнес үшін жалпы салықтық ауыртпалықтардың төменделуін қарастырылуы қажет. Бюджеттің күтілетін шығындарының орны өндіруші сектордың экономикалық қайтарымын арттыру есебінен өтелуі тиіс.