Шағын және орта бизнесті несиелендіру. 4
ЖОСПАР
Кіріспе
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасының экономикасының дамып келе жатқанына көзіміз жетіп отыр. Бірақ экономиканы толығымен дамыды деп айтуға болмайды.
Шағын және орта бизнесті несиелендіру бағдарламасы бұрын жүргізілген өнеркәсіпті делдалдық және басқа да фирмаларды несиелендіру бағдарламасымен өндіріс және басқа да қызмет саласында орта және шағын бизнесті қаржыландыру бағдарламасын біріктіреді және бұрынғы екінші бағдарламаның қолдануын тоқтатпайды.
Бірнеше жыл бойы Республикамызда шағын және орта бизнесті даму және қолдау бағдарламасы жүргізіліп жатыр.
Қазақстандық банктердің несиелендіруі жеке шағын және орта бизнесті дамып келе жатыр деуге де болады.
Осы курстық жұмыстың негізгі мақсаты, ол шағын және орта бизнесті несиелендірудің негізін ашу, олардың ұғымын атап өту.
Сонымен қатар бұл курстық жұмыста мынадай сұрақтар қарастырылады:
─ қатысатын субъектілер;
─ шағын және орта бизнестің бәсекелестері;
─ шағын және орта бизнесті несиелендірудің нәтижесі;
─ шағын және орта бизнесті несиелендірудің ерекшеліктері соны өткізетін құжаттары;
Сонымен қатар Қазақстан мемлекетінде несие беруді өтеу тәртібі де аталынады. Және де Қазақстан Мемлекеттік несие бухгалтерлік есебі де қарастырылады.
Сондай-ақ шағын және орта бизнес лизингтік несиелер көп қолдану арқылы дамып келеді. Техникалық деңгейді жоғарылату және осы ресурстарға жұмсалатын негізгі күштер арасындағы байланысты экономикалық теорияда «Гомерц қисығы» сияқты белгілі теория «Техникалық траектория» тұжырымдамасын негіздейді. Шағын бизнес жүйесі үшін микро экономикалық иемдену шарт болып қалады бірақ соған қарамастан лизинг, франчайзинг сияқты формаларында сыртқы сипатын өскендігін байқаймыз. Экономиканың тиімділігінің көздері болып шағын және орта бизнес табылады. Шағын және орта бизнесте жеке кәсіпорындар салықтың ауырлығын төлейді көбінесе мемлекеттің кез келген бюджетін құрайды. Сондай-ақ жұмысшыларды жұмыс орнымен қамсыздандырады тауардың көптеген түрлерін шығарады. Импорттық тәуелсіз мемлекет жасайды. Көптеген жылдар бойы елімізде кәсіпорындарға мемлекеттік бағдарламаларды енгізуге дамытуға көмектер көрсетті. Қазіргі кезде Қазақстанда шағын бизнесті қаржылық қолдау жүйесін дамыту мәселелерін әдістемелік зерттеулері жоқ деп те айтуға болады. Бұған себеп біріншіден – банктер бұл процестерді дамытуға қызығушылық танытпайды екіншіден - кәсіпкерлердің ақыл-кеңесін ешкім тыңдамайды.
I-бөлім. Қазақстан Республикасының шағын және орта бизнесті несиелендірудің ерекшелігі
1.1 Шағын және орта бизнеске қатысатын субъектілер
Шағын және орта бизнесті несиелендіру бағдарламасы бұрын жүргізілген өнеркәсіпті делдалдық және басқада фирмаларды несиелендіру бағдарламасымен өндіріс және басқа да қызмет саласында орта және шағын бизнесті қаржыландыру бағдарламасын біріктіреді және бұрынғы екінші бағдарламаның қолдануын тоқтатпайды. Нақты несиелік өнімді енгізу мақсаты келесілер:
─ Банктің шағын және орта бизнеске көрсететін кешенді несиелік қызметін кеңейту.
─ Экономиканың өндірістік салаларында сауда және делдалдық қызметке шағын және орта бизнесті қалыптастыру салаларын кеңейту.
─ Халыққа қызмет көрсету сомасын кеңейту. Жеке кәсіпкерлер тобын көтермелеу.
Шағын және орта бизнесті несиелендіру бағдарламасының қағидалары:
─ Банктің тұрақты және сенімді базасын кеңейту.
─ Қазақ халықтық жинақ банктегі ішкі несиелік саясаты туралы ереже сәйкес келеді сапалы таңдау. Ұзақ мерзімді серіктестік қатынаста болу.
─ Әлеуметтік қарызшыға сапалы деңгейде талдау жасау жобаны сатып өткізу орнында клиенттермен жұмыс жасау, оның бизнестік қағидаларын оқу ақша ағымы тағы басқа сұрақтар.
Шағын және орта бизнестің бағдарламасының субъектілері болып табылатындар.
─ Өнеркәсіп, құрылыс, ауыл шаруашылығы ─ 50 адамға дейін.
─ Сауда және тұрмыстық қызмет ─ 300 адамға дейін. Транспорт пен байланыс ─ 25 адамға дейін. Ғылым және инновациялық қызмет 20 адамға дейін. Қалғандары ─ 15 адамға дейін жұмыс күші бар мекемелер. Ал 250 адамнан артық емес қызметтері бар мекемелер орта бизнес болып саналады.
Бұл тұлғаға қойылатын талаптар.
Төлем қабілеті болуы керек.
─ Кірісі мол бизнеспен айналысуы:
Несиелерін өршіте алатын ақша ағымының болуы керек.
Жобаның уақтылы өткізілуі.
Бұл бағдарлама бойынша қарыз ұсыну әр келесі шарттарының орындалуы қажет жеткілікті қаржылық рычагтарының болуы керек, яғни тартылатын және меншікті қаржының қатынасы төмендегіден жоғары болуы тиіс.
─ Сауда деталдық операциялар үшін ─ 6.0
─ Халық қызмет ету саласы бойынша ─ 4.0
─ Ауыл шаруашылық өнімінің өңдеуі ─ 3.0
─ Өндірістік қызметте ─ 2.0.
Бұл бағдарлама бойынша қарыз келесілерге ұсынылады.
- Қайта құру, тарату немесе күйзеліс жағдайындағы мекемелерге.
- Жалға немесе сенімсіз ақпараттар ұсынылған мекемелер.
- Жағымсыз қаржылық мекемелер.
- Құжаттарын толық өткізбеген немесе қаржылық міндеттемесі жоқтарға.
- Тұрақсыз қаржылық жағдайлары барларға.
- Қарызшылары немесе мерзімі ұзартылған қарыздары барларға.
- №2 картотекада құжаты барларға.
- Бюджет алдында қарызын көтеруге.
Шағын және орта бизнесті несиелендіру құжаттары.
Шағын және орта бизнес бағытындағы несие алушы тұлғалар банкке келесі құжаттарды ұсынуы тиіс.
─ Несиелік өтініш.
─ Қарызшының ақпараттық сауалнамасы.
─ Жарғы, құрылтай келісімі мемлекеттік тіркелуі туралы құжаттардың нотариалды кеңседе бекітілген көшірмесі.
─ Статистикалық басқарма ұсынған РНН да бекітетін тіркеу карточкасы.
─ Соңғы 2 жылдағы бухгалтер есеп берулер формасы мен ағымды жылдық есеп беру кезеңіндегі.
№1 №2 №3 қосымшалары дебиторлық көрсете отырып.
─ Шот тіркелген банктен қарыз берешегі және №2 картотекадағы берешегі жоқтығы туралы анықтама, бюджетке төлемдер бойынша қарызы жоқтығын белгілейтін салық мекемесінің анықтамасы.
─ Жобаның техника-экономикалық негізі немесе бизнес жоспар.
─ Келісім шарттар (технология, құралдар шикізат материалдар жеткізу туралы және дайын өнім өндіру туралы.
─ Залогтық және кепіл құжаттары.
─ Несие тарту және залог ұсыну туралы өкілетті заң орындарының шешімі.
─ Қол үлгісі мен мөр басылым құжат.
Заңды тұлға болып саналмайтын тұлғаларға мына құжаттарды ұсынады.
─ Несиелік өтініш.
─ Мемлекеттік тіркегендігі туралы куәлік.
─ Кәсіпкерлердің жеке басын куәландыратын құжат.
─ РНН берігендігі туралы салық мекемесінен анықтамасы.
─ Салық төлейтіндігі туралы құжат.
─ Шаруашылық келісім, накладной кассалық журнал және басқа да ақша ағымын білдіретін құжаттар.
─ Рұқсат немесе лицензияның нотариалды куәландыратын көшірмесі.
─ Өндіріс құралдарын жалдау келісімі.
─ Жабдықтаушының тұтынушылар мен жасаған келісім көшірмесі.
─ Залог және кепіл құжаттары.
─ Қол үлгісі мен мөр басылымы құжаттары.
5 Шағын бизнеске қатысатын субъектілер.
Қолда бар ақпаратты талдау жүргізу, шағын бизнес субъектілеріне баға беру. 2001 жылғы мемлекеттік мекеменің статистикалық есебінің қорытындысы бойынша 214 шағын кәсіпорын субъектісіне мемлекеттік бюджеттен құжаттар есебіне тауарлар да қойылған, көрсетілген қызмет жұмысы орындауына байланысты 62.006 млрд теңге, мемлекеттік жіберу көлемде нақты барлық сомасы 256.45 млрд теңге. Осы себептен шағын кәсіптерін субъектісіне 2001 жылға бөлінген қаражаттар мемлекеттік бюджеттен есептелген. Барлығы 24.21. Тоқсан бойынша динамикада бөлінген, мемлекеттің көтерме үлесі есебінің қаражатттары. Жергілікті бюджет тұрақтылығы көп, мемлекеттік бюджет қаражат есебіне қарағанда. Шағын кәсіптік субъектілері қазіргі уақытта тауарлық бәсекелестік фирмалар процесі мемлекеттік көтермені құрайды. Мемлекеттің керекті азық-түлік тауарларды (ет, сүт, ұн, май, қант) жеткізуіне қатысады. Қазіргі уақытта елеулі есептік формалар мемлекеттік көтерме, шағын бизнес субъектілеріне қатысты анық бағалау мүмкіндігі берілмейді, сала бойынша кәсіпкерлік, ауылшаруашылыққа көрсетілетін қызметтер саласы. Шағын кәсіпорын субъектілеріне қатысты даму мақсаты. Қазақстан Республикасының 14 заңына сәйкес 1-тармақтың 2-бабында 2002 жыл 16 мамыр. Мемлекеттің көтерме кәсіптік субъектілері болып табылатын әлует жеткізуші жарыс туралы қамтамасыздандыру өтінімі. Егер ұсыну көлемі олардың тауарлары. Жұмысы мен қызмет көрсету тұрақты тұлғалау жоғарыламайды. Көлемінде айлық есеп көрсеткіштер Қазақстан Республикасының заңына сәйкестелінген тиісті қаржылар (2002 ж - 4998 мың теңге).
1.2 Шағын бизнестің жалпы экономикалық орта процесіндегі ролі
Әлемдік тәжірибеде, және біздің реформа көрсеткіштері тәжірибеде шағын кәсіпкерлік ортада материалдық өндіріс бойынша экономикалық субъектілерінің бәсекелестікті ұстауға мүмкіндігі жоқ болып табылады. Сонымен қатар Қазақстанда толығымен жеке қызмет көрсету жоқ (менеджмент, маркетинг, ақпараттармен қамтамасыз ету облысы). Бұлар өндіріс кәсіпорындағы бәсекелерде және талап етілген жағдайларының дамуына көмек береді.
Қазіргі уақытта функционалдық тиімділікте қамтамасыз ету мақсатында қоғамның құрастырушы күштерін біріктіру керек, өмір қабілеттілігін құру жолымен экономикалық структураны қызмет ететін тиімділінің жекеменшігі. Мұндай модельдерінің біріктірілгені әртүрлі болуы мүмкін, корпорация және серіктестік маңызын әкеледі. Сонымен қатар ішкі корпорациялық байланыс әр этапта баға айналымынан құтылуға болады. Басқа қоғамдық бірігулерге салыстырсақ қоғамдық біріккен кәсіпкерлердің шағын бизнесі теңсіздік жағдайда болып тұр. Сондықтан елдегі жалпы экономикалық процеске тиімді факт әсер етеді. Осы құрылған жағдайдан шығудың бірден-бір жолы ұлттық кәсіпкерлер конгресінің құрылуымен ынталандыру басталады. Орта және шағын бизнес өкілдерін біріктірді, кіші кәсіпкерлер есебі мен олардың ең жоғарғы тең құқының көзқарасы. Сондай-ақ мемлекеттік ақпарат инфрақұрылымын дамыту шағын кәсіпкерлерге көмек ретінде керек. Қазақстандағы шағын кәсіпкерлер қызметін тұрақтылауға мүмкіндік береді. Сондықтан көптеген кәсіпкерлер, оқыту тілімен айқанда, асықпай жұмысқа бейімделу модельдік тәртіптілігі және өзіне есеп бермейді, экономикалық жылжу әлеуметтік саясатпен қарастыру елдің өмірлік реттелуі ең біріншіден - оған көңіл аудармайды, екіншіден - жүйелік, яғни шаруашылық объектілік дәстүрлі мақсат түзейді, сыртқы ортаны жақсартады, қатынастар объектілерінің бағалы мінездемесін қайта қарастыруға мәжбүрлейді. Еліміздің тәжірибелі көрсеткіштері жақсы дамыған экономикаға тиімді шағын және орта бизнес болып келеді. Тағы елімізге көптеген жұмыс орындарын береді, халықты жұмыспен қамтамасыз етеді және тауарлар жиынын шығарады, импортқа қарағанда елімізді тәуелсіз қылады. Сондықтан оның дамуына Үкімет үлкен мәнімен ынталандырады. Республикамызда көптеген жылдар бойы мемлекеттік бағдарламаның дамуына көптеген үлес қосты. Қазақстан экономикасы толық өмір қабілеттілігі нарықтық жүйеге қатысты, жалпы шындыққа келгенде олар толығымен жоғары және еркін дамыған деуге болмайды. Объектінің құрылымдық жүйесінің нығаюын жалғастырады және оған көмектеседі, бизнес-орталығы, бизнес-инкубаторы, технопарк.
2003 жылы 25 сәуірде облыстық маслихатта өткізілген XXVI сессиясында шағын және орта кәсіпкерлер облысын 2005 жылға дейін бағдармаларды дамыту қабылданды.
1.3 Қазақстанда бәсекелік ортаны қалыптастырудағы шағын және орта бизнес
Кәсіпкерліктегі қазіргі механизмінің негізгі артықшылығы – тиімділікке ерекше көңіл бөлу. Осыған байланысты бәсеке қағидалары кәсіпкерліктің барлық формаларының бастамасы ретінде нарықтық инфроқұрылымынан жан-жаққа таралады.Тағы бір ерекшелігі - өзінің бәсекелік артықшылықтарын күшейту жолында шағын орта және ірі бизнестің біріктірілуі, бәсеке жағдайында шағын және орта бизнес түрлері үшін біріктірудің «тең» ұстауда ірі бизнес белгілері күшейеді. Шағын бизнес жүйесі үшін микроэкономикалық иемдену басты шарты болып қалады, бірақ соған қарамастан лизинг, франчайзинг сияқты формаларында сыртқы сипаттамалардың өскендігін байқаймыз Олар инвистициялаудың қосымша көздерін іздеуге ұмтылыс, дамудың иннавациялық бағыттылығы. Бұған өзара байланысты элементтердің аралық мүдделеріде қосылады.
Қазіргі корпорацияда бәсекелік мүмкіндікті зерттеу үшін корпоративті субъектілердің экономикалық тиімділігі белсенділікке ие болып отыр. Бухгалтерлік пайда мөлшерімен анықталатын корпорация қызметінің табыстылығы жетілмеген бәсекенің – табысты жоғарылатудың объективті критерийлеріне қарама – қайшы келеді. Берілген қайшылық, екі процестің өзара қызметі еркін көрінетін дамуының эволюциялық сипаты болып табылатын екі процесс техника және ғылымның дамуымен шығарылатын жаңа қолдану ынталылығы немесе И.Шумпетер алдыңғы қатарлы тапқырлықтарды қолданудың және И.Шмуклер акцепт жасаған «сұранысты болдыру» құралатын ынталардың алғашқы себебін көрген «технологиялық секіріс» болып табылады. Басқаша айтқанда, «ұсыныс жаңа ашулары» мен «сұраныс жаңа ашуларының» қарама-қайшылығы корпорация табатын қалыпты пайданың экономикалық формасында көрініс алады. Осыған байланысты А.А.Дынкин еңбегінде ұсынылған жаңа ашуларға қабілеттілік сияқты экономикалық параметрлері бар корпоративті субъектінің бәсекелестік артықшылықтарын бағалауға мүмкіндік беретін «технологиялық траектория» тұжырымдамасы нәтижелі болып көрінеді.
Техникалық деңгейді жоғарылату (техникалық пайдалық, өнімділік) және осы ресурстарға жұмсалатын негізгі күштер арасындағы байланысты экономикалық теорияда «Гомерц қисығы» сияқты белгілі теория «технологиялық траектория» тұжырымдамасын негіздейді. Шығындар мне технологиялық тиімділік арасындағы тікелей пропорцияналды байланыс белгілі бір траекторияның жеткілікті шектеулі аймағында немесе техника мен технологиялық өндірісте эволюциялық өзгерістерде орын алады.
Динамикалық бәсекелестік жағдайына технологиялық траектория мен бәсекелестердің өз позициясын салыстыру корпорация үшін стратегия құру әдісіне немесе бәсекелестік күресті болжау құралына айналады.
Технологиялық тиімділігінің төмендеуі – экономикалық потенциалының өсуі шапшаңдығының жоғарлығымен сәйкес келеді. Әрбір нақты технологияның табиғи шегі және жаңа ашылулардың «жетілу» деңгейіне байланысты осы шектеуге біркелкі жақындау жылдамдығы болатындықтан корпорация берілген технологиялық траекториядан шығып, басқа жаңа технологиялық траектория жолы мен жүруге болады. Осылайша, ерте кезден жаңа технологияға өту, қазіргі қызмет етіп тұрған және пайда алып отырған технологиямен салыстырғанда сөзсіз шығынды. Сондықтан, оның орнын толтыруға және экономикалық пайда табуға бағытталған қазіргі кезеңгі корпорация артықшылықтарын қолданудың қарама-қайшылығының мәні осында.
Бәсекенің сыртқы
Инновациялық механизм процесін өңдеу
адамның творчествалық
Зерттеушілер мне өңдеуші новаторлардың нақты нәтиже шығаруы - ірі корпорациялардың әкімшілік бақылаудан босап, өздерінің ұйымдық құрылымының ішінен (ішкі венчурлық деп аталатын) тәуелсіз зерттеу бөлімшелерді (лабораториялар, институттармен филиалдар) құрылуына себеп болады. Мұндай бөлімшелер көбінесе еншілес компания мәртебесіне ие, оларды өңдеу – болашағы бар инициаторлы – мамандармен, ғылыми-техникалық ойлар авторларымен басқарылады. Жеке таңдаулары бойынша зерттеушілер ұжымын тексере отырып, зерттеу бағытын жұмысты ұйымдастыруда, қаржы ресурстарын жұмсауда толық жекелікке, яғни, тәуелсіздікке ие болады. Осылайша, корпорация ішкі венчурды ұйымдастыру кезінде новаторлық идеяның коммерциялық табысына сене отырып, тәуекелге болады.
Кәсіпкердің тәуекелді формасы (ішкі венчурлармен қатар сыртқы венчурлар да) табысты өңдеу мен пайда алған жағдайда өңдеушінің пайдадан үлес алған ескереді. Іздеушілердің творчествосы мен тәуекелді едәуір ақшалай (материалды) сый алуына көмектеседі. Кәсіпкерліктің берілген формасы шаруашылық тәсілі ретінде жеке кәсіпкерлікке өте үлкен әсер етеді, нарықтық тұлғалардың өзара қызметінің бәсекелестік механизміне қолдау жасайды. Қазіргі кезеңде кәсіпкерлік шешімдерді орталықтан қабылдау жүйесіде артта қалуда. Жаңа өнімдердің көбейту мен олардың жаңартылу жылдамдығының артуы, сонымен қатар нарықтық жағдайдың өзгерісіне деген жылдамдықтың қажеттілігі өндірісті басқару әдіс-тәсілдері мен стилін өзгертеді. Американдық экономист Питер Друкер венчурлық бизнестің дамуы мен кең қолданылуы - экономикалық тарихтағы сынық нүктесі, экономика өсу фазасына енуінің куәсі ретінде бағалаған. Осылайша, корпорация жаңа ашылулар дамуының қаржылық қызметін атқара отырып, фирма ішінде ғана емес, сонымен қатар сыртында да бәсекелестік ортаның құрылуына септігін тигізеді. Жеке бизнестің корпоративті формасы инновацияларды қаржылық қолдаудың негізгі ауыртпалығын өзіне жіктейді. Америка Құрама Штатта мысалы, ҒЗТКЖ-ға арналған құралдардың 95% -і жеке фирмалар мен ұйымдар арасында бөлінеді. Бірақ, ҒЗТКЖ-ды қаржыландыру таза трансферттік бағытқа ие болмайды. Бәсекелік инновациялық процестің тек қана түрлі экономикалық микросубъектілері арасында ғана болмайтын енушілік қызметтің (таратушылық) мотиві де болып табылады .
Бәсекенің күшті нарықтық реттеуші механизмі ретінде пайда болуы макродеңгейге ғана емес, микродеңгейде де өте қажетті және маңызды деп айттық. Бәсекелестік күрестің мәнін корпорацияның ішкі ұйымдастырылуының іргелі негізі ретінде тәжірибе жүзінде жоғары тиімділігін көрсеткен «Дженерал Моторс» компаниясы алғаш рет қолданып бағалаған И.Шумпетер бәсекені «жоюшы процесс» ретінде сипаттап ол үздіксіз «экономикалық құрылымды ішінен төңкеріс жасайтынына» мән берген. Бәсекелес жүйе бөлімшелері ретінде фирманың нарықтық архитектоникасын құру қажеттілігі бүгінгі күні Ресей экономикасы үшін макро және микро нарықтық процестер мен шартталған. Микродеңгейдегі нарықтық принциптер белсенділігінің деңгейі тұтастай нарықтық тиімді қызмет етуінің «айқын» көрінісі болуы қажет. Ішкі бәсекелестікті ұйымдастыру – кәсіпкерлік рухының үздіксіз белсенділігіне, қабілеттігіне қарайды.
1.4 Шағын бизнестің несиелік тиімділінің кестесі мен бағасы
Қазіргі кезде Қазақстанда шағын бизнесті қаржылық қолдау жүйесін дамыту мәселелері әдістемелік зерттеулері жоқ деп те айтуға болады.
Бұған себеп біріншіден – банктер бұл процестерді дамытуға қызығушылық танытпайды, екіншіден – кәсіпкерлердің ақыл-кеңесін ешкім тыңдамайды.
1-сурет. Шағын кәсіпорынды несиелендіру бойынша тәуекелшіліктер мен шығындарды төмендетуді қамтамасыз ететін несиелендірудің принциптері
Шағын кәсіпкерлікті дамыту қорын басқарған А.Умбетовтың пікірінше қайта қаржыландыру мен несиелік кепіл тәуекелін бөлу арқылы несиелік схемаларды пайдалану керек. Мұндай схемалар банктің несиелік қаржыларын шағын бизнеске орналастыруға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда тәуекелшілікті бөлу пропорциясын анықтау керек: оның жоғарғы шегі – бюджет үшін мүмкін шығындарды қамту керек, ал төменгі шегі қаржылық тетік пен банк қызығушылықтарын сақтауы қажет сонымен қатар серіктестік негізінде несиелендірудің шетелдік тәжірибелері бар. Ол шағын несиелерді ұсыну үшін қолданылады.
2-сурет. Қайта қаржыландыру мен несиелік кепіл тәуекелін бөлу
Салық бюджеттік саясатты жүргізуде және шағын бизнесті дамытудың нормативті құқықтық негізін қалыптастырудағы мемлекеттің ерекше ролі. Жағымды салықтық режимді қалыптастыру шағын бизнес субъектілерінің кірісті қызмет етуіне ғана емес банктік жүйеге де жағымды әсер етеді. Банктің шағын бизнеске деген қызығушылықтарын шоғырландыру үшін олардың табыс салық ставкаларын төмендету керек сонымен қатар банктер үшін салық салу режимін енгізу қажет. Бір жағынан мұның барлығы шағын бизнес үшін маңызды болып табылатын несие бойынша пайыздық ставкалардың төмендеуін әкелуі мүмкін. Нормативті құқықтық қамту шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау бағдарламасын құрастырумен қатар оларға заңды және нормативті қолдау жасалуы керек.
Банк тәуекелін негізді бағалау үшін шағын бизнес жағынан да үстеме қадамдар жасалуы керек. Атап айтқанда: шағын бизнес субъектілерінің бизнес жобасын несиелендіру бойынша негіз болып табылатын өз тәуекеліктеріне бағалау жүргізу. Шағын бизнес субъектілерінің қаржы-шаруашылық нәтижелерінің дұрыстылығы қаржылық және басқа да көрсеткіштің дәлелдігін қамту және қызметінің қорытынды нәтижелерін болжау.
─ кепіл үшінші тұлға кепілі немесе мүлік кепілін зерттеу негізінде кепілдік мүмкіндіктерді бағалау үшін негіздеу жиынтығын өткізу.
3. Шағын бизнесті қаржылық қолдану түрлері ретінде қаржылық лизинг, ипотекалық несиелеу (әсіресе ауылшаруашылығы үшін) франчайзинг кепілдік схемасы жеңілдетілген микронесиелендіру жүйесін қолдану мүмкіндіктері пайда болып жатыр. Жаңадан бастаған кәсіпкерлер үшін несиелендіру құралдарымен объектілері елімізде әлі кең көлемде қолданылмайды. Меншікті капиталы шектеулі мөлшерде болса да негізгі қорларды иемденуге және мүлікті тездетіп амортизациялауға мүмкіндік беретін лизингтік несиелендіру шағын бизнес үшін тиімді болып табылады. Батыста жай қаржылық лизингті белгілі салықтық, кедендік және валюталық жеңілдіктер қолдайды. Бұл арнайы жеңілдіктер лизингтік операциялар қатысушыларына ғана қолданылады.
Ипотекалық несиелендіру ─ ауылшаруашылық кәсіпкерлері үшін айналым және негізгі құралдарын қаржыландырудың ыңғайлы құралы болып табылады.
Өтімділік нарығын қамту
мен кәсіпкерлік тәуекелшілікті
төмендетуге мүмкіндік
Несиелендіру процесінің тиімді жалпылама көрсеткіші ретінде нақты экономиканың банктік несиедегі жалпы көлемі шағын бизнеске берілетін несиенің салыстырмалы мөлшері болып табылады. Ол факторлар жиынтығының әсерін жалпылайды және оның төмендеуі немесе өсуі шағын бизнесті несиелендіру жүйесіндегі жағымды немесе жағымсыз жағдайы болып табылады.
Осы тұрғысынан келесі модельді ұсынуға болады:
Кр=Ф( Х1, Х2, Х3, Х4, Х5)
Мұндағы Кр - банктің жалпы нақты экономика секторын несиелендірудегі шағын бизнеске берілген несиенің салыстырмалы мөлшері;
Х1-банк жүйесіндегі депозит деңгейінің индексі;
Х2-несие бойынша пайыздық ставка деңгейінің индексі;
Х3- банк тәуекелділігі деңгейінің индексі;
Х4-банк жүйесіне салынатын салықтың индексі;
Х5- шағын бизнесті
несиелендіруге таратылатын
Ф-эконометриялық функция.
Бұл модель
шағын бизнесті қаржылық
Қазақстандағы шағын және орта бизнестің жай-күйін анықтау жөніндегі кешенді зерттеудің нәтижелері
15 Ақпан 2010, 15:20
2009 жылдың қыркүйек-желтоқсан айларында «Даму» кәсіпкерлікті дамыту Қоры жүзеге асырған « Бизнес- Кеңесші » бағдарламасы аясында “ BISAM Central Asia ” Бизнес- ақпарат, әлеуметтік және маркетин гтік зерттеулер орталығы Қазақстандағы шағын және орта бизнес ахуалы мен проблемаларын бағалау мақсатымен к ешенді зерттеу жүргізді. Қазақстанның барлық әкімшілік аудандарын қамтыған зерттеуге «Кәсіпкерліктің жедел-курсы» атты оқыту тренингтерінің 10 мыңнан астам тыңдаушысы қатыстырылды және шағын бизнестің әртүрлі деңгейдегі өкілдерімен жүргізілген фокус-топтар мен терең сұхбаттар кірді. Респонденттер ретінде жұмыс істеп жүрген кәсіпкерлер мен кәсіп ашуға ынталы тұрғындар және түрлі себептермен жеке кәсіппен айналысуды доғарған жандар да тартылды.
Қазақстандағы кәсіпкерлік бүгінде жаппай деңгейге көтеріліп отыр. Мұны 2001 - 2009 жж. аралығында заңды тұлғалардың шағын және орта бизнестің ұйымдық-құқықтық құрылымындағы үлесінің 1,8 есеге дейін қысқарғаны, ал жеке кәсіпкерлер үлесінің 1,4 есеге өскені жөніндегі мәліметтер растайды. Ал шағын және орта бизнес субъектілері шығаратын өнім көлемі 4 есе дерлік өскен. Сонымен қатар, кәсіпкердің беделі мен бет-бейнесі де бұқара халық арасында түбегейлі өзгерген. Сауалнама жүргізілген кәсіпкерлердің 75% астамы қоғамның бизнеске деген қатынасының едәуір жақсарғанына кәміл сеніп отыр. Көпшілік санасында «кәсіпкер дегеніміз – бұл алып-сатар», «бизнес әділ болмайды» деген сияқты стереотип жойылып барады.
Кәсіпкерлік қазақстандық қоғамның әлеуметтік өмірімен тығыз ұштасып кеткені көрініп тұр. Бұл дегеніміз, қазақстандық шағын бизнестің әлеуметтік-демографиялық портретінен - халықтың әлеуметтік-демографиялық құрылымының да көрінісін айқындауға болатынын білдіреді.
Шағын бизнестің кәсіпкерлік
субъектілерінің жалпы
Бүгінде, шағын бизнес ортасында нақты негізі бар стереотип үсем болып отыр, оған сәйкес, мемлекет саясатының қағидаттары мен нұсқаулары бұрмаланып отырады, ал жергілікті деңгейде кей жағдайда еленбей де қалады.
Әсіресе шағын қалалардағы
және ауылдардағы кәсіпкерлер
Кәсіпкерлер жүргізілген салық реформасына жоғары баға беріп отыр, алайда, өзгерістер салық әкімшілігі практикасына айтарлықтай әсер етпегенін алға тартады. Терең сұхбат пен фокус-топтарының көптеген қатысушылары айыппұл салу ретінің қатайғанын айтады, олардың ойынша мемлекет салық жүктемесінің босаңсыған орнын осылайша толтыратынын айтады.