Цементті сынау

Кіріспе

 

Цемент құрылыс материалдар арасында бастапқы орын алады. Цементтің қазіргі замандағы құрылыс тәжірибесінде рөлі - жаңа прогрессивтік материалдарды және толық құрастырмалы үй құрылысының бұйымдарын шығару үнемі өсіп тұрады. Оларды монолиттік және құрама бетонды, темір бетонды, асбестті цемент бұйымдарын, құрылыс ерітінділерін, және тағы басқа жасанды материалдарды, бөлшектерді бекітудің бөлек элементтерін дайындау үшін қолданылады. Цемент және оның негізінен алынатын прогрессивті құрылыс материалдарын – құрылыста тапшы ағаш, кірпіш, әктас және тағы басқа да дәстүрлі материалдармен алмастырады.

    Құрылыс материалдары өндірісінде цементті құрылыс техникасының қажеттілігі сәйкестігімен дайындауға мүмкіндік беретін, әртүрлі қасиеті түрінде цемент шығарылады. Цемент тәжірибе жүзінде халық шаруашылығының барлық саласында қолданылады, бірақ оның тұтынушының негіздері арқылы тұрғын үй құрылыс жиынтығы, өндірістік құрылыстар, жолдар, аэродромдар арқылы жекеленеді.

     Мәселелердің маңыздылығы мыналардан құралады: Қазақстанда әсіресе құрылыстың ерекше қарқынды дамуы, өсуі байқалады, сонымен бірге цементті тұтыну өсіп келеді, және оны тұтас елдегі анықтаушы экономикалық потенциал бойынша маңызды факторлардың бірі ретінде қалыптыстырады.

     Цемент нарығындағы қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін жаңа кәсіпорындар құрылысы қажет, және де шығарылатын өнім сапасын көтеру және көлемді жоғарылату үшін жаңа технологияны енгізу жолымен, қазіргі кәсіпорындарды жетілдіру қажет. Біздің елдің қазіргі дамуы жағдайындағы және шығарылатын өнім сапасына қойылатын  жоғары талаптағы алдыңғы технолоияны енгізу маңызды таныстырылады.

 

Курстық жоба шартында қойылған талаптарды шешу бойынша студент мынандай білім алады:

Нақты құрылыс материалын физикалық-механикалық анықтамалар жағдайын анықтайтын білім; әктас сазындағы клинкермен бірге көрсетілетін шикізатпен танысу; тартылған ұнтақтың өндірісін  жоғарылату бағыты бойынша клинкердің тартылған ұнтағы технологиясын оқытады және алған білімдер негізінен мынандай міндеттерді шешеді:

- теориялық материалдың негізінде клинкердің тартылған ұнтағы технологиясын және портландцемент түрінің жалпы мағлұматтарын оқытады;

- тартылған ұнтақтың интенсификаторы мүмкіншіліктерін - клинкердің тартылған ұнтағындағы процес тиімділігін арттыру бөлігінде оқыту;

- қажетті экономикалық  есептерді жүргізу, сипаттаманы  енгізу;

- мемлекеттік стандарттар  және нормалар негізінде, арнайы  әдебиеттер бойынша «Еңбекті қорғау және тіршілік әрекеті қауіпсіздігі», «Қоршаған ортаны қорғау» бөлімін дайындау.

 

 

 

 

 

Цемент сапасын бақылау бағдарламасы

 

1. Өнімнің технологиялық сипаттамасы

 

Цемент – бұл құрылыссыз елестету мүмкін емес құрылыс материалының бір түрі. Цементтің көмегімен құрылыс қоспасын жақсы қатайтады. Соңғы жылдары цемент бағасының тұрақты өсуі байқалады, бірақ онымен алмастыратын бірде-бір лайықты материал осы кезге дейін табылған жоқ. Нәтижесінде цементті сату көлемі тұрақты жоғары болады және осы құрылыс материалының белгілігі әсер етпейді.

      Цемент құрамы қатаю процесінде өте берік болады, және минеральды ұнтаққа ұқсас болады. Бұл құрылыста бағаланатын сапа болып табылады, цемент сумен әрекетте өз күйінде болады. Цемент пен суды араластыру процесінде анық уақыт аралығында кеуіп, тасқа айналады және өзіндік күйдегі паста болып шығады. Бұл цементке қосылған құрылыс қоспалары бойынша сумен қосылғанда беріктік пен суға төзімді сапаны иеленеді.

      Цементті дайындауда оның қоспаларын құрайтын үйлесімділікті қатаң сақтау керек. Мысалы ширек кезеңде ол әктастан құралады, басқа бөлігі сазға түседі. Және де бұл басқа жиынтық карьермен өндіріледі. Максимальді дәлдігін, цементті өндіру үшін компьютерлік технологиясы бойынша құрайтын арақатынасты  анықтау керек. Үйлесімділіктің аз ғана өзгеруі бойынша ерекше басқа белгісін қамтитын, цементтің жаңа түрі пайда болады. Цеметтің кең таралған түрлері – «әктасты», «кремнийлі», «тампонажды». Тағы да «глиноземді», «сульфатты беріктік», «магнезиальды» және «гидрофобты» цемент. Қоспалардың әр аталғандары келесі өңдеуден өтеді: тұрақты айналудағы күйдіру бойынша пеште жүктеу. Бірақ уақыттан кейін пеште кесектерінде клинкер деген аталатын зат пайда болады. Клинкер нәтижесінде қатты ұсақтағанда болатын және оны гипспен арастырғанда ол аралық өнім болып табылады. Кейбір гипстермен қосылған, нақ осы ұсақталған клинкер, дайын өнім, яғни цемент болып табылады.

Цемент су өтпейтін қапта өлшеп буып қояды және оны сатуға шығарады. Цементтің әр партиясы міндетті таңбалауға жатады. Таңбалауда әдетте екі негізгі цемент сипаттамасы көрінеді – бұл құрамдас бөлігінде орналасатын үйлесімділік және де оны ұстап тұратын максимальды салмақ керек. Таңбалаудың бірінші бөлігі бастапқы Д әрпімен белгіленеді. Мысалы, Д10 таңбалауы, цементке 10% қоспа қосылғаны туралы жағдайды дәлелдейді. Бұл сан цементтің тұтқыр құрамы деңгейін анықтауды өте маңызды. Таңбалаудың екінші бөлігінде бастапқы М әрпімен белгіленеді (басқаша жағдайда ПЦ әрпімен). Мысалы, М500 түрі 500кг/см салмақты көтере алатын нақты цементтің түрі екенін білдіреді. 500-Д0 әрпімен таңбаланатын цементті қолдану бойынша бетонның құрамында, құрылысында мынадай сипаттамаларды жақсарту керек: аязға төзімді, суға төзімді және төзімділік. Цементтің бұл түрі апаттан кейінгі жедел, жоспарланбаған құрылыста және құрылысты қалпына келтіру жұмыстары бойынша үйлеседі.  Тұрғызылатын құрылыс егер жоғары ылғалдылық шегінде орналасса, онда 400-Д0 әрпімен таңбаланатын цементтің бұл түрін қолдану керек. Бұл цемент бетоннан ерітінділер және тағы басқа құрылыс қоспаларын дайындау үшін өте қолайлы табылады. Цементті таңбалаудың екінші бөлігінде сандар көп болса, оның құны жоғары және дұрыс техникалық сипаттамасы болады. Мысалы, М700 әрпімен таңбаланатын цемент – М500 әрпімен таңбаланатын цементпен қарағанда оның бағасы қымбат. М700 цемент түрі басқаша әскери объектілердегі құрылыста қолданылатын болған соң оны «әскери» деп атайды. Одан бункерлер және зымыран шахталары құрылысы үшін арналған. Компания қызметі бағыттарының бірі – бұл цементті көтермелеп сату. Бізде цементтің әрқашан ең белгілі және кең таралған түрлері бар. Бұл цемент, М400, М500 әрпімен таңбаланатын цементтер және тағы басқа түрлері. Біз цементті жеткізу бойынша қызмет көрсетеміз. Жеткізу әдісі, төлем уақыты – бұның өзгешеліктері тапсырыс берушімен алдын ала келісіледі.

 

2. Бақылау түрлері

 

2.1 Кірме  бақылау 

Кірме бақылау цемент өндірісінің нақты кезеңінде, шығарылатын клинкер, гипс және қоспалар сапасын бақылауда аяқталады.

Клинкерді талдау – әр сағат сайын петрограф құралымен микроқұрылымы (550 кгс/см2 ±20) өндіріледі, активтілік бойынша физикалық-механикалық сынауларда әр тәулік сайын тексеріледі, айналатын пештен клинкердің сынамасы алынады. Клинкердің сынамасын зерттеу үшін өңделген қырларымен дайындалады. Ол үшін сынамадан екі-үш анықтаушы, әртүрлі диаметрдегі клинкер түйіршіктерін алады. Өңделген қырларды дайындау негізгі үш операцияға бөлінеді.

 

1. Жазық күйінде пайда болуына лейінгі үлгіні түктеу

2. Жазықтықтан  алынған тегістеу

3. Жылтырату

      Операциялар тегістеу станогында  орындалады.

      Тегістеу дискі кашице үлгісіндегі консистенциялы егеумен 1 см2 кем емес жазықтықты алуға дейінгі үлгіні түктеу қажет және клинкердің түйіршіктерін сулап алу керек. Қолдың буынымен оны қатты айнала қозғалтып, оны әдәуір қатты басуы керек. 1/3 бөлігіндегі түйіршіктерді түктеу керек. Қажетті жазықтықты алғаннан кейін, оны жұмсақ түрде айнала қозғалтып және жеңіл қысыммен тегістеп бастау керек. 

       Уақыттан уақытқа бұл үлгіні  сумен араластырып және тегіс  жатқанын қарап шығу және ол  дұрыс жағдайда жазықтықпен тегістеледі. Сұйықты егеудің шығын келтіру шамасында, оны тегістеу дискісіне еселеп құяды. Тегістелетін жазықтық дөңес формада болмауы керек. Жазықтықты жақсы түзетіп, үлгіні ағын сумен жуып тазартады, және техникалық сулықпен кептіреді, содан кейін оны тегістеуге кіріседі.

     Тегістеу шұғаға немесе фетрге тартылған, өңдеу дискісі арқылы өндіріледі. Шұғаға аз санды тотық хромды (Cr2O3) соқтыру, және жеңіл қозғалыспен тегістеуді бастайды. Бетті байқау бойынша шетінде үйіндісіз идеалды жазықтық болуы керек, көлемі 1 см2 кем емес болуы тиіс; өңдейтін бет сызық және бұдыр болмауы керек.

      Үлгілерді жылтыратудан кейін ағынды сумен жуып тазартып, оны техникалық сулықпен немесе тазартқыш қағазбен кептіреді және тағы да дискіде өңдеп жылтыратады, істелінген операциялардан кейін тілімтастың беті идельды айнадай болуы керек. Жылтыратылған бетте өңдейтін ұнтақтар және сұйықтықтар іздері болмауы керек. Тез арада дайындаудан кейін тілімтасты зерттеуге кірісу керек. Көзбе-көз тілімтасты зерттеу үшін ММ У-3 микроскобын қолданады. Дәрілеусіз тілімтастағы CaO элементінің болуы. Тілімтас сапасын бағалаулары, шектері айқын, жазықтығы таза сызықсыз болуы керек. СаО бөлінуі туралы. Содан кейін тілімтасты айнала тұтас қарау әдісімен қарайды, және кристалдану бойынша жалпы көрініс құралады:

      1. Кристалдар өлшемі белгілері бойынша жалпы салмаққа қалыптасады: бірыңғай, бірыңғай емес, аралас..

      2. Алит пен белитті өзара орналасуы  белгілері бойынша: бірқалыпты, бірқалыпсыз, аралас.

      Учаскелердің нәтижесіз және  ұрық кристалдануымен бірге болуы. Ұрық түрі – минералдан құралған, бірақ айқын түрде оны белитке немесе алитке жатқызуға болмайды. Нәтижесіз – минералдарды анықтау мүмкін емес (тілімтастың нашар сапасынан болуы мүмкін).

      Кристалдану сипатына байланысты  алиттің көлемі бойынша: ірі, орташа, ұсақ.

      Сұйық фазадағы бөлісу: бірқалыпты, бірқалыпсыз (жетіспеушілікпен немесе байытылған сұйық фаза учаскелерімен бірге қатыспайды), сұйық фаза санын анықтау (25% нормасы).

      5. Алит сипатына қарай (C3S): пішін (анық, шектердің деформациясы және т.б.); өлшем (ерекше),

      -   Алит схемасы бойынша  белит сипаты (C2S).

      -   Тілімтастың қуыстығы.

      -   Аралық заттар: бөлу (бірқалыты, бірқалыпсыз), пішін.

      -   Күйдіру деңгейінің бағасы.

      Цемент диірменінің қоректендіргішінде клинкердің температурасы 90оС-тан аспауы керек.

Гипс тасын 0-60 мм фракциясымен бірге цемент өндірісінде партияларды қабылдайды. Сынамаларды 10 орыннан кем емес тең бөлікті әртүрлі тереңдікте таңдайды. Сынамалардың минимальды салмақтарын фракцияның өлшемдеріне (600 мм, 300 кг бойынша 50 кг) байланысты анықтайды. Сынамаларды сынау барысында қанағаттанбаған нәтижелер алынса, ол партиядан алынған тастардың сынамасын қайталама сынауды өткізеді. Қанағаттанбаған қайталама сынау бойынша партияға қабылдауға жатпайды.

Гипс сынамаларын саралау және талдау әрбір вагоннан түсіру және қабылдауда цехтік зертханадағы механикалық сынауды лаборанттармен өндіріледі. Әрбір сынамада ылғалдылықты анықтайды(4%-тен кем емес құрауы тиіс), және де басқа материалдармен араласуы мүмкін емес.

Гипс сынамаларын талдау ГОСТ 4013-80 «Тұтқыр материалдарды өндіру үшін гипстік тас және гипсті ангидритті тас» сәйкестігімен келесі кезеңдермен өткізіледі:

1. Сынауға дайындық:

Аппаратура:  ГОСТ  23676-79  бойынша  зертханалық  таразылар; ситті

таңдаумен бірге дөңгелек тесіктің диаметрі 5 және 60 мм.

      Сынамалардың фракциялық құрамы  бақылау ситтерімен анықталады. Жалпы сынамалардан, сынауға дайындалған  сынамалардан 60мм, 300 және 100 кг максимальды  өлшеммен 5 кг тас алынады. Сынамалар  сито арқылы елеуден өткізеді. Орнатылған өлшем шегінен шығатын  X1 процентті тасты құрам арқылы мына формуланы анықтайды:

Х1=G1/G*100 (2)

      Мұндағы G1-анықтау үшін алынған сынаманың массасы, кг;

      G – өлшеммен бірге тас сынамасының массасы, және үлкен жоғарғы шектегі немесе кіші төмен шектегі фракция массасы.

Гипс құрамын анықтау

Аппаратура: ГОСТ 24104-80 және ГОСТ 23676-79 бойынша зертханалық таразылар; кептіргіш шкаф; муфельді пеш; фарфорлы тигель және ГОСТ 9147-80 бойынша ұнтақтағыш; ГОСТ 6373-73 бойынша эксикатор.

3. Сынауды  өткізу

Тастың  фракциялық  құрамын  анықтағаннан  кейін орташа сынаманың

10мм өлшемге дейін ұсақтайды және 1 кг массасындағы орташа сынамадан іріктейді. Содан кейін жүйелік кварттау арқылы 100 г шамасындағы сынаманы іріктейді.

Тастың  сынамасын  фарфорлы  ұнтақтағышта  №02 тор арқылы ситоны

толық өткізгенге дейін оны ұсақтайды.

      Топсаны 2 г шамадағы массаны, тұрақты  массаға дейін кептірілген бойынша  (50±5)о С-та өлшеніп қыздырылған фарфорлы тигельді орналастырады және 1 сағаттың ішінде 400 оС температура бойынша муфельді пеште қыздырады. Қыздырғаннан кейін топсамен бірге тигельді эксикаторда салқындатады және өлшейді. Қыздыруды сол температура бойынша тұрақты массаны алу үшін қайталайды. Өлшеуді 0,0002 г-ға дейінгі қателікпен өткізеді.

       G кристалданған суының құрамындағы процентті мына формуламен есептейді:

G=m-m1/m*100, (3)

Мұндағы m – қыздыруға дейінгі сынаманың массасы, г;

m1 – қыздырудан кейінгі сынаманың массасы, г.

 

Гипс құрамындағы (CaSO4*2H2O)процентті мына формуламен есептейді:

CaSO4*2H2O=4,7785*G (4)

 

Рентгеноспектральды әдіс – элементтердегі атомдарды тудыру үшін және флуоресценттік сәулелену сызықтары сипаттамасымен бірге, өлшеудегі қарқындылықпен негізделінетін экпресс-әдіс болып табылады.

Талдау әдістері

Жалпы белгідеі зертханалыө таразылар.

Муфельді пеш.

Кептіргіш шкаф.

Рентгендік көпканалды дифракциялық дискретті спектрометрдің жұмыс істеуі - жеңіл элементтерден, бір уақытта магнийді (Z=12) тіркеу кезінде сәулеленудегі 6-дан кем емес элементтерден бастап талдауға мүмкіндік береді.

ТУ 6-09-3728 бойынша жеңіл көмірқышқыл.

ТУ 6-09-4786 бойынша сусыз жеңіл тетраборат.

Азот қышқылды натрий.

Бор қышы бойынша ГОСТ 9556 және ерітіндінің 50 г\дм3 массалық концентрациясы. Еритін крахмал бойынша ГОСТ 10163.

      Ағызу үшін қолданылатын қоспа: 700 кем емес градуста қыздырылған  сусыз тетраборат немесе метаборат  литийді, көмірқышқылды және азотты-қышқылды  натриймен және 75:20:5(тетраборат литийді  қолданған кезде) немесе 85:10:5 (метоборат  литийді қолданған кезде) процентті  қатынастағы фарфорлы ұнтақтағышпен  араластырады.

 

      30 мм диаметрдегі диск тәрізді графиттік төсеме. ГМЗ, ГЭ маркалы электодты графит және басқа үйлесімдер.

Металды май құйғышпен бірге пуансон.

Орнату үшін шанышқы және оны графитті төсемедегі муфельді пештен түсіру.

Штативпен бірге төмен түсіргіш штамп үшін сәулелену үлгісінің бағытталған қабаты жазықтығын қалыптастыру.

Пресс-форма үшін сәулелену-үлгілерін қалыптастыру, ГОСТ 5632 бойынша 12x18H9 маркалы дат басатын болаттан дайындау.

150 кгс/см2 кем емес қысымен қамтамасыз етілетін пресс.

Талдауға дайындық.

1. СОП-ты  дайындау.

       Әр талданатын материалдарды анықталатын элементтердің химиялық құраммен ажыратылатын, әртүрлі массалық үлесіндегі өндірістік тербеліс диапазонында, СОП-тың ұнтақ тәріздес сериялық талданатын материалдарды дайындаудың әртүрлілігі. СОП саны n+2-ден кем емес болуы керек, мұндағы n-элменттегі талданатын материалдар.

 

2. Сәулелену үлгілерін дайындау.

      СОП  сериясынан  сәулелену үлгілерін  қоспалармен  ағызу үшін араласқан  СОП ұнтағымен графиттік төсемесіне  бағытында дәрі түрінде дайындайды. Алдын-ала балқумен бірге, төсемені тіркеуді жақсарту үшін бор қышқылы ерітіндісімен араластырады және 105-110 градус температура бойынша шкафта кептіріп қояды.

      Аналитикалық таразыдағы 1 грамм бойынша балқыту үшін СОП қалқасының 0,5 грамм массасын және қоспасы бойынша өлшейді және оны 3 минуттан кем емес фарфорлы ұнтағышта араластырады. Алынған қоспаны құйғыш және пуансон арқылы керамикалық тіреудегі муфельді пеште 900-950 градус температураға дейін күйдіруде, шанышқымен және графитті төсемемен қолданбалы түрде орналастырады және 5 минуттан кем емес ұстап тұрады. Содан кейін төсемемен бірге балқыманы суырады, тез арада оны штативке орнатады және тегіс жазықтықпен бірге штампты оған түсіреді және дәрілердің қатты терезе түрдегі қабатын қалыптастырады.

СОП-тың әрқайсысына 3 дәріден дайындалады.

Талдаудың нәтижелерін алу жағдайы бойынша балқыту әдісімен жасалған, сәулелену үлгілерін қолдану бойынша алынғандардан ерекшеленетін, қателіктері қайталанатын мәндерінен кем емес, элементке сәйкес орнатылған сәулелену үлгілеріндегі пресстеу және жағып отыру әдісімен дайындалғанды қолдануға жол беріледі.

Сәулелену үлгілерін дайындау әдістері бойынша дәрілердегі бекіткіш төсемені пресстеу – бор қышқылына қызмет етеді. СОП-ты алдын-ала 105-110 градус температурада бойынша тұрақты массаға дейін кептіреді. Содан кейін пресс-формаға СОП-тың 1-1,5 грамм массалы және жоғарына 1,5-2 грамм массалы бор қышқылын топсаға салады немесе пуансонды салады және барлық пресс-форманы пресске 15о кгс/см2 кем емес күш салып орналастырады. Дәріні күшпен алғаннан кейін оны дөңгелек-ішпектен ақырын суырып алады. Мүмкіндігінше дәріні жарақатсыз (нашар пластикалық материалдар) СОП алдын-ала 1:1 арақатынастағы бор қышқылын және крахмалмен араластырады және оны пресс-формаға орналастырады (төсемесіз). Мұндағы жалпы масса бойынша сәулелену үлгілеріндегі топса үшін дәріні дайындауда 3-5 г. болуы керек.

3. Дәйектелген кестені құрастыру

СОП  сериясындағы  1 сәулелену үлгісін дайындау бойынша элементтің

массалық үлесі, талданатын диапазон аралығында орналасуы бойынша сапасы ретінде қада белгі-үлгіні таңдайды.

 

Сәулелен үлгілерінен қалған дәрілерді спектрометр ұстағышымен кезектесіп орналастырады және қайта есептегіш құралмен тіркелетін, 100 секунд ішінде импульстегі анықталатын элементтермен бірге сәулеленудің интенсивтілігін өлшейді. Спектрометрдің жұмыс істеу режимі және тәртібі – техникалық құжаттамада бекітілген.

      Интенсивтілігін өлшегеннен кейін үш дәріден СОП-тың әрқайсысына қада белгі-үлгіні қояды. Сөйтіп, сәулелену-үлгілердегі дәрілерді СОП-тың және қада белгіге алмастыра отырып, СОП барлық сериясын өлшеуді өткізеді.

Арифметикалық орташа мәнді қолдана отырып, Iсоп сәулелену үлгілеріндегі және Iр қада белгідегі сәуле шығарудың интенсивтілігін үш рет параллельді өлшеу үшін, анықталатын әрбір элементті Rсоп СОП қатысты элементімен бірге мына формуламен есептеп шығарады:

Rсоп= Iсоп/Iр (3)

 

Анықтамалардан алынған нәтижелер бойынша координаталардағы «қатысты интенсивтілік – СОП-тағы процент бойынша элементтің массалық үлесі мәніндегі» дәйекті кестені құрады немесе калибрлік теңдеулерді құрастырады.

Талдауды өткізу

Талданатын сынамадағы сәулелену үлгісіндегі екі дәріні сол әдіспен, яғни дәйекті кестені құру (теңдеуді құрастыру) бойынша қолданылған әдіспен дайындайды. I1 және I2 екі сәулелену үлгілерінің және I1 и I2 қада белгі-үлгісінің сәуле шығаруындағы интенсивтілікті өлшейді.

      R1 және R2 сәулелену үлгілеріндегі қатысты интенсивтіліктің мәнісін осы формуламен (3) есептеп шығарады.

 

 

 

Нәтижелерді өңдеу.

 

Массовую долю определяемых элементов в процентах, соответствующую значениям R1 и R2, определяют по соответствующему графику или калибровочному уравнению. За результат определения принимают среднее арифметическое найденных значений.

      Процентпен анықталатын элементтердің массалық үлесіндегі, R1 және R2 сәйкесті мәнін сәйкесті графикпен немесе калибрлік теңдеумен анықтайды. Нәтижесі бойынша анықтауды арифметикалық табылған орташа мәндермен қабылдайды.

2.2 Операциялық  бақылау

Өндірістік бақылау көлем және уақыт арқылы зауыттағы істеп тұрған технологиялық орнатылған регламент бойынша қалыптасады.

Өндірістік бақылау бойынша мыналар тексеріледі:

клинкердің микроқұрылымы (петрографтық бақылау), клинкер түйіршіктерінің өлшемі, оттектің құрамы және газдан шығатын CO;

тоңазытқыштан шығатын клинкердің температурасы;

диірменге кіру алдында клинкердің температурасы және ұнтақтың жіңішкелігі, диірменнен шығатын цементтің химиялық құрамы.

2.3 Шығыс  бақылау

Шығыс бақылау – цемент өндірісінің нақты кезеңінде, бірнеше кезеңдермен қалыптасатын дайын цементтің сапасын бақылаумен қорытындалады:

1. Сынауға дайындық

Цемент сынамасын сынауға дейін құрғақ жерде сақтайды. Әрбір сынаманы сынау алдында ооны ситодан елеу арқылы өткізеді. Қалғандарын ситода өлшеп және лақтырады. Проценттен қалған массаны, және де оның сипаттамасын жұмыс журналына енгізеді. Цемент сынамасын елеуден кейін оны орналастырады.

Сынауды (20 -2+3)0С ауа температуралы жерде және 50% кем емес қатысты ылғалды жерде сынауды өткізу қажет. Ауа температурасы және ылғалдылығы күн сайын жұмыс журналында белгіленуі керек.

Цементті сынау алдында құмды және суды бөлмеге температура қабылдағанға дейін ұстап тұрады.

Үлгілерді дайындау және сақтау үшін ауыз су пайдаланылады.

 

 

 

2 СЕРТИФИКАТТАУДЫ  БАҚЫЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ

1 Цемент  ұнтағы жіңішкелігін ГОСТ 310.2-76 арқылы  анықтау

 

1. Цемент ұнтағы жіңішкелігін ситодағы қалдық бойынша анықтау
1. Аппаратура
1. Ситомен бірге №008 торы бойынша ГОСТ 6613.

Тор цилиндрлік  шеңберде жақсы тартылған және тығыз басылуы қажет.

Сито торында лупа арқылы периодты түрде қарайды. Торда қандай да бір ақауды (тесіктер, шеңбер матаның қалдығы және т.б.) тапса, оны тез арада жаңамен ауыстырады.

1. Цементті механикалық және пневматикалық елеудің құралы.

Көрсетілген құралдар  техникалық жағдаймен сәйкестіктегі міндеттерге

жауап беруі керек.

2. Сынауды өткізу
2. ГОСТ 310.1  бойынша  дайындалған цемент сынамасын 2 сағат ішінде

105-110°С температура бойынша кептіргіш шкафта құрғатады және эксикаторда салқындатады.

1.2 Құралды  қолдану бойынша механикалық илеу арқылы 0,05 г-ға дейінгі дәлдікпен 50 г цементпен өлшейді және оны ситоға төгеді. Ситоны қақпақпен жауып, оны механикалық елеу үшін құрылғыны орнатады. 5-7 минуттан кейн елеуді бастағаннан бастап құрылғыны тоқтатады, абайлап түбін алады және уақыт өткеннен кейін сито арқылы цементті төгеді, жұмсақ қылқаламның астыңғы жағымен торды тазартады, түбін қойып, елеуді жалғастырады.

1.2 Егер елеуді бақылаумен сито арқылы 0,5 г кем емес цемент өтетін болса, онда елеу операциясын біткен деп санайды.

Елеуді бақылаудағы түпті алу бойынша қағазда 1 минуттың ішінде қолдан істейді.

 

1.2 Цемент  ұнтағының жіңішкелігін ситодағы  №008 тордағы қалдықты, 0,1%-ге дейінгі дәлдікпен елейтін сынаманың бастапқы массасымен, процентпен анықталады.

1.2 Құралдарды  қолдану бойынша сынаудағы пневматикалық  елеу үшін құрылғыға берілетін нұсқаманың сәйкестігімен орындайды.

1.2 Зертханада құралдардың жоқтығы бойыша цементті механикалық немесе пневматикалық елеуді қолданбалы елеуден өндіруге рұқсат етілген.

 

2.1.3 Салыстырмалы  жазықтық бойынша цемент ұнтағының  жіңішкелігін анықтау.

2.1.3 Салыстырмалы  жазықтық бойынша цемент ұнтағының  жіңішкелігін анықтау факультативті  орындалады.

1.3 Аппаратура

1.3 Ле-Шателье  құралы (сызба)

 

1-сурет - Цементтің тығыздығын анықтау құралы

 

1.3 Анықтау  құралы техникалық жағдаймен  сәйкес бойынша шығарылатын, ПСХ  типті ауа өту әдісі үшін  салыстырмалы жазықтықты анықтау.

 

2.1.4 Цемент  тығыздығын анықтау

 

1.4 Штативке бекітілген Ле-Шателье құрылғысы шыны ыдысқа сумен орналастырылады және оның барлық дәйектелген бөлігі суға батады. Дәйектелген құрылғыны өндіру бойынша ыдыстағы су температураға сәйкес болуы үшін, құрылғыдағы сұйықтық деңгейін есептеу бойынша қажет.

1.4 Құрал сорғытылған керосинді төменгі нөлдік сызыққа дейін төменгі мениск бойынша толтырады. Осыдан кейін құрылдағы керосиннен қалған бос бөлікті, сүзгіш қағаздағы тампонмен мұқият сүртеді.

       1.4 1.2 тақырып  бойынша  цементтегі  сынамадан  65 г цементті 0,01 г

дәлдікке дейін өлшейді және Содан кейін құралға қасық арқылы құйғышпен, кішкене бірқалыпты мөлшермен, құралдағы сұйықтық деңгейі жоғарғы дәйектелген бөліктің шегіндегі бөлу бірге дейін жеткенге дейін оны төгеді.

Құралдың ішіндегі ауаның көпіршіктерін алып тастау үшін ыдыстағы сумыен бірге суырады және 10 минут тегіс резеңке кілемшесінде, көлбеу жағдайда оны айналдырады. Содан кейін құралды тағы да 10 минуттан кем емес суы бар ыдысқа орналастырады және құралдағы сұйықтық деңгейін санаулы өндіреді.

1.4 Цемент  тығыздығын (gц), г/см3 келесі формуламен есептейді:

,

 

Мұндағы mц – цементтің массасы, г;  V – цементтің  қысып шығарылған сұйықтық көлемі, см3.

1.4 Сыналатын цементтің тығыздығын, екі анықтамадағы нәтижелердің орташа арифметикалық мәнісі ретінде, 0,02 г/см3-ден аспайтын дәлдік арасындағы айырмашылықтары ретінде 0,01 г/см3 дейінгі дәлдікпен есептеп шығарады.

1.4 ±0,01 г/см3 кем емес дәлдіктегі нұсқама үшін қазіргі сәйкестікті қамтамасыз ететін, тығыздықты анықтаудың басқа әдістерін қолдануға рұқсат етіледі.

1.5 Цементтің салыстырмалық жазықтығын анықтау

1.5 Сынаудағы цемент сынамасы

1.5 Құрылғыға кіретін нұсқама сәйкестігін цементтің салыстырмалы жазықтығы анықтайды.

Есептеулерді жүргізу үшін цемент мөлшеріндегі тығыздықты қолданады.

 

ГОСТ 310.3-76 бойынша цемент көлемінің бірқалыпты өзгеруін, нормальды жиілігін және ұстау мерзімін анықтау.

 

2.2.1 Цементтік  қамырдың нормальды жиілігін анықтау

2.2.1 Аппаратура

Ине мен келсаппен бірге Вика құрылғысы.

Вика құрылғысындағы шеңбер.

Цементтік қамырды дайындаудағы бұлғауыш.

Вика сызба құралы. 1 ) 1-шi станинаның обоймасында 2 еркiн жылжымалы цилиндрлiк металлдық өзек ие болады. Тиiстi биiктiкте өзектiң бекiтуi үшiн 3-шi тоқтатқыш құрылғы қызмет көрсетедi. Өзек 5, бекiтiлген станинаға шкала оның орын ауыстыру есебi үшiн 4-шi көрсеткiшiмен қатысты жабдықтаған. Шкала 1 мм бөлудiң мөлшер ие болады.

Вика құралы цилиндрлік металь өзекті (1), табан шеңберіндегі еркін орын ауыстыратынды қамтиды (2). Өзекті бекіту үшін биікте міндеттелген тоқтатқыш құралмен қызмет етеді (3). Өзек (5) станинаға бекітілген шкалаға қатысты, оның орын ауыстыруын санап шығарудың (4) белгісімен қамтылған. Шкаласы 1 мм бөлу бағасын қамтиды.

Цемент қамырының нормальды жиілігін анықтау бойынша стерженьнің астыңғы жағына пестик 6 метальды цилиндрді қояды.

Пестиктің ұстап тұру уақытын анықтау үшін оны (7) инемен ауыстырады.

Пестик дат баспайтын болатпен бірге тегіс бетпен дайындалуы керек. Инет болатты қатты дат баспайтын сыммен бірге тегіс жазықтықпен дайындалуы қажет және ол майыспауы керек. Пестик пен иненің беті таза болуы қажет.

 

 

 

 

2-сурет  – Вика құралы

- Цилиндрлік металь стержень; 2 – станина шеңбері;

- тоқтатқыш құрал; 4 - көрсеткіш; 5 - шкала; 6 - пестик; 7 - ине

 

Құралдағы жылжымалы бөліктің массасы пестик пен инемен өзара ауыстыруларды сақтайды. Жеке бөлшектердегі жылжымалы бөлікті, оның жалпы массасы (300±2) шегінде болғанда ғана жинап алады.

Ине мен пестиктің өлшемдері 2 және 3-ші сызбалармен сәйкес болуы керек.

2.1 Шеңберге орнататын Вика құралы мен пластинка дат баспайтын болаттан, пластмассадан және де басқа суды сормайтын материалдан дайындалуы мүмкін. Шеңбердің формасы және өлшемі 4-ші сызбамен сәйкес болуы керек.