Өзара ауыстырымдылық негіздері

мазмұны

 

 

 

кіріспе

  5

1

Сырғанау мойынтіректеріне арналған саңылаулы қондырманы таңдау  және есептеу

  6

2

Керілісті қондырманы таңдау және есептеу

11

3

Ауыспалы қондырманы есептеу

15

4

Домалау мойынтіректері үшін тетіктердің қондырмаларын таңдау  және есептеу

18

5

Шекті мөлшерлегішті есептеу

20

6

Цилиндрлі эвольвентті тісті берілістердің дәл параметрлерін таңдап  алу және есептеу

22

7

Өлшем тізбектерін есептеу

24

 

Қорытынды

28

 

Пайдаланған әдебиеттер тізімі

29


 

 

Кіріспе

 

 

Қазіргі кездегі нарық экономикасында өндірістің басқа өндірістерге бәсеке болу арқасында өз жұмысын сақтап қалады. Оған ең керекті қасиеті ол оның сапасы.

Өзара ауыстырмдылық, стандарттау және техникалық өлшеулер пәні оның негізгі құралы болып табылады.

Теория негізінде машина және механизмдерді жобалауды, бір типті машина бөлшектерін қолдануды, әрі оларды беріктілікке және қатаңдыққа есептеуге қызмет етсе, ал бұл курс геометриялық параметрлердің дәлдігін, өзара ауытырымдықтың ең қажет жағдайы және сапаның мынандай маңызды көрсеткіштері – сенімділік және жұмыс істеу мерзімінің ұзақтылығын қамтамасыз етуді қарастырады. Ауылшаруашылық техникасын әзірлегенде, пайдалануда және жөндегенде стандарттың, өзара ауыстырымдылық және бекітілген техникалық жағдайының бақылау принциптерін пайдаланып, сапа көтеру мәселесін жинақты қарауға болады.

Сапа мәселесі экономикалық, әлеуметтік, экологиялық қауыпсіздік, өмір жағдайын жоғарлату ең негізгі фактор болып келеді. Стандарттаудың халықаралық ұйымы сапаны (ИСО – 8402) өнім мен қызметтің адамдар қажеттерін өтеуге керекті қосындысы ретінде түсіндіріледі.

 

1 Сырғанау мойынтіректерге арналған саңылаулы қондыруын

таңдау және есептеу

 

 

Берілген мағлұматтар арқылы мына СТ СЭВ 144 – 75 қолдана отырып, гидродинамикалық сырғанау мойынтірекке арналған саңылаулы қондыруын таңдап алып есептеу керек.

Берілген мағлұматтар

Мойынтіректі құшақтап алу бұрышы – φ = 180°; ұзындығы – l = 30 мм; диаметрі – d = 50 мм; айналым саны – n = 1200 айн/мин; радиалды жүктеу –

R = 1,5 кН; білік бетінің кедір-бұдырлығы – Rzd = 0,8, RzD = 1,25; вкладыш материалы - Бр.АЖН-11-6-6; цапфа материалы - Болат 35; майлауы – Турбинді 30; температура – t = 50°;

Формула бойынша ең кіші функционалды саңылауын SminF табамыз. Ол үшін осы формулаға кіретін санды өлшемдерін алдын-ала табамыз.

k = 0,638;

m = 0,893 [1, 4.1-кесте, 6 б.].

Динамикалық тұтқырлықтың мәні осы формула [1, 6 б] бойынша анықталады.

 

 

мұндағы µ50 – майдың орташа динамикалық тұтқырлығы t = 50°С,

                         µ50=0,027;

                         t – фактілі температура, [1, 4.2-кесте, 7 б.] байланысты, t=70ºC;

                        n – дәреже көрсеткіші, [1, 4.3-кесте, 4 б.] осы кесте бойынша алынған;

Ең кіші саңылау үшін, нұсқау арқылы t = 70°C болғанда, сонда                 μ1 = 0,01 Па·с.

Цапфаның бұрыштық жылдамдығы былай өрнектеледі [1, 6 б.]:

 

 рад/сек

 

Орташа қысым мына формуламен [1, 8 б.] анықталады:

 

Па∙с

 

мұндағы  R – радиалды күш.

 

Майлы қабаттың ең аз қалыңдығы hmin анықтаймыз. Ол үшін керекті мәндерді табамыз:

Цапфаның айналу жылдамдығы осы формула [1, 8 б.] бойынша анықталады:

 

 

Қондырудың салыстырмалы саңылауын анықтаймыз [1, 8 б.]:

 

 

Қондырудың тиімді диаметрлі саңылауын анықтаймыз [1, 8 б.]

 

S = ψ·d = 0,00106 · 50 = 0,053 мм                               (1.1)

 

Подшипниктің өлшемсіз жүктелген коэффициентін [1, 8 б.] анықтаймыз

 

                         (1.2)

 

Табылған СR = 0,3 және берілген l / d = 0,6 мәндері бойынша, интерполяцияны қолдана отырып [1, 9 б, 4.4-кестесі] χ = 0,46532 мәнін табамыз.

Май қабатының ең аз қалыңдығын формуланы қолдана отырып [1, 4 б.] анықтаймыз

 

hmin = 0,5 · S (1-χ) = 0,5 · 0,053 (1-0,46532) = 0,01416902 мм = 14,17 мкм      (1.3)

 

Сұйықтың үйкелісін қамтамасыз ететін, май қабатының қалыңдығын   [1, 8 б.] табамыз.

 

      hmin ≥ hж.т. ≥ kж.т.·(Rzd+RzD+Δg) = 2·(0,8+1,25+2) = 8,1 мкм        (1.4)

 

мұндағы kж.т – майлы қабат қалыңдығы. Сенімдік артықтық

коэффициенті kж.т = 2;

Δg – жүктеменің ауытқуын ескеруші жылдамдықтың есептелген температуралардың тағы да майға механикалық қосылған және басқа ескерілмеген факторлар. Δg = 2 мкм.

 

hmin және hж.т мәндерін салыстыра отырып, қорытындыға келеміз,        hmin ≥ hж.т шарты орындалады.

Керекті мәндер табылғаннан кейін формуланы қолданып SminF мәнін     [1, 6 б] анықтаймыз

Табылған SminF мәні бойынша, стандарт СТ СЭВ 144 – 75 бойынша, стандартты қондыруды таңдаймыз. Ең жақын қондыру Ø50 Н8 / е8; ең аз саңылау SminF = 31,9 мкм, таңдау кезінде SminT > SminF шартын ұмытпау керек.

Табылған Ø50 Н8 / е8 қондыру үшін ең негізгі мінездемелерін анықтаймыз.

Ø50 Н8 / е8, SmaxT = 128 мкм

                     SminT = 50 мкм

(1.1) формула бойынша мәнін анықтаймыз

 

Ψ = S / d = 0,05/50 = 0,001

 

(1.2) формула бойынша мәнін анықтаймыз

 

 

Табылған СR = 0,79618 және берілген l / d = 0,6 мәндері бойынша, интерполяцияны қолдана отырып [1, 9 б, 4.4-кестесі] χ = 0,634 мәнін табамыз.

Май қабатының ең аз қалыңдығын (1.3) формула бойынша анықтаймыз

 

hmin = 0,5 · S (1-χ) = 0,5·0,05(1-0,634) = 0,00915 мм

 

(1.4) формула бойынша сенімділік қорының коэффициенті

 

kж.т = hmin / ( Rzd+RzD+Δg) = 9,15 / (0,8+1,25+2) = 2,25

 

[1, б.8] бойынша функционалды саңылауды анықтаймыз SmaxF=300мкм

Сұйықтық үйкелісін қамтамасыз ететін шартты анықтаймыз.

    1. формула бойынша мәнін анықтаймыз

 

Ψ = S / d = 0,128/0,05 = 0,00256

 

(1.2) формула бойынша мәнін анықтаймыз

 

 

Табылған СR = 1,932 және берілген l / d = 0,6 мәндері бойынша, интерполяцияны қолдана отырып [1, 9 б, 4.4-кестесі] χ = 0,794 мәнін табамыз.

 

hmin = 0,5 · S (1-χ) = 0,5·128·(1-0,794) = 13,184 мкм

 

(1.4) формула бойынша  сенімділік қорының коэффициенті

 

kж.т. = hmin / ( Rzd+RzD+Δg) = 13,184/(0,8+1,25+2) = 3,255

 

kж.т › 2 шарты орындалады.

 

Негізгі параметрлерді табамыз [1, 1.27-кесте, 79 б.] алдында алынған қондырма бойынша Ø50 Н8 / е8

 

Табылған қондыру үшін ең негізгі мінездемелер

Ø50 Н8 / е8

Білік                                   Тесік                               Қосылыс

eS = -50 мкм                     ES = 39 мкм                   SmaxT = 128 мкм

ei = -89 мкм                     EI= 0                              SminT = 50 мкм

Td = 39 мкм                     TD = 39 мкм                   Sm = 89 мкм

 

[1, 9 б.] бойынша алдында алынған қондырма үшін тозу қорын Su табамыз

Su = 0,5[(300-50)-(39+39)] = 86 мкм

Дәлдік қорының коэфициенті km формула арқылы бойынша табылады

 

 

kt ≥ 1,5 шарты орындалады.

 

Табылған мәндер арқылы қондырудың дәлдік өрісінің орналасу схемасын саламыз (1.1-сурет).

 

                       

                                    

1.1-сурет

 

 

2 Керілісті қондырманы таңдау және есептеу

 

 

Берілген мағлұматтар

D = 45 мкм;

d1 = 20 мкм;

d2 = 80 мкм;

l = 60 мм;

Мк = 300 н·м;

Rос = 30 кн;

f = 0,1

Белгілі сыртқы жүктің мәндерінен (Rос, Мк) және қосылыс өлшемдерімен (D және l) керекті ең кіші бөлгіш қысымын анықтаймыз (н / м2) қосылу беттерінің контактында Мк әсерінде

 

 

мұндағы Мк – айналдырушы момент;

е – түйіскен беттердің жанасу ұзындығы;

f – үйкеліс коэффициенті;

D – Номинал қосылыс диаметрі.

Білік пен тесік материалы – Болат 35;

Сығымдау тәсілі – 1 мех. сығымдау

 

С1, С2 – Ляме коэффициенті, мына формула арқылы анықталады.

 

 

мұндағы μ1, μ2 – Пуассон коэффициенті.

 

 

N`min түзетіп, керілу өтуінің ең аз мәнін анықтаймыз

 

                                                NminF = N`min + γш + γt + γц + γn                                (2.1)

 

мұндағы γш – қосылыс пайда болғанда түзу емес контакт беттерінің жаншылуын есептеуші түзетпе.

 

γш = 1,2·(Rzd+RzD) = 1,2·(1,25+0,8) = 2,46 мкм

 

Түзетпе γt = 0, өйткені қосылыс бөлшегі айналмайды. Әр түрлі есептеулер бойынша γn = 10 мкм. Керілу өтуінің ең аз мәнін (2.1) формула арқылы анықтаймыз

 

NminF = 27+2,46+0+0+10 = 39,46 мкм

 

Ең үлкен жанама кернеулер теориясын қолданып, максимал қысымын табамыз. [Рmin], бұнда детальдың әсер ететін беттерінде пластикалық деформация болмайды. [Рmax] мәнін Р1 және Р2 мәндерінің ең кіші мәнін аламыз.

 

мұндағы σт1, σТ2 – білік пен втулканың материалдарының аққыштық шегі.

Келесі есептеулер үшін ең кіші мәнін аламыз [Рmax] = 12,6875·107 н/м2

Керілудің ең үлкен мәнін анықтаймыз [1, 21 б.]

 

 

Түзетулерді ескере отырып, керілудің максимал мәнін анықтаймыз

 

NmахF = N`max·γуд-γt+γш = 95.9·0.9+2.46-0=88.77 мкм

 

мұндағы γуд – втулка траекториясындағы меншікті қысымының үлкею коэффициенті. График бойынша γуд = 0,9.

[1. 153 б.] арқылы, стандарт қондыруын  таңдаймыз ø45 H7 / u6, сонда NmaxT = 86 мкм, NminT = 54 мкм . Шартты тексереміз.

 

NmaxT ≤ NmaxF

86 ≤ 88.77

NminT > NminF

54 > 39.46

 

Алынған қондыру үшін эксплуатация кезіндегі қосылыста артық беріктігі мынаған тең.

 

Nз.э. = NminT - NminF = 54 – 39.46 = 14.54

 

Жинау кезіндегі қосылыстың артық беріктігі

 

Nз.с. = NmaxF - NmaxT = 88.77-86 = 2.77

 

Бірақ қондыруда керілу дәлдік шегінің бөлігі Nз.с. әрқашанда Nз.э дәлдік шегінің бөлігінен аз болуы керек. Ол қолдану кезіндегі қосылыстың артық беріктігінің қамтамасыз етеді.

 

Nз.э> Nз.с

14.54 > 2.77

 

Шарт орындалады.

pmax – максималды қысым, [1. 19 б.] бойынша анықтаймыз

 

 

Бөлшектердің қосылысын престеудің көмегі арқылы жасалынады. Сондықтан да престеуге керек күшті табамыз.

 

Rп = fп·Pmax·π·D·l = 0,12·1,1·108·3,14·0,045·0,06 = 111,9·103 H

 

мұндағы - қызу кезіндегі пайда болатын үйкеліс, [1, 22 б.] бойынша анықталады

 

fп = 1,2·0,1 = 0,12

 

Таңдап алынған Ø50 H8/e8 қосылыс үшін негізгі өлшемдерін көрсете отырып, қондыру өрісінің схемасын тұрғызамыз (2.1-сурет).

 

 

2.1-сурет

 

3 Өтпелі қондыруды есептеу

 

 

Берілген мағлұматтар:

          Ø60 K8/h7

 

Тесіктің өлшемдері Н6:                                     Біліктің өлшемдері m5

Dmax = 18,008 мм                                                  dmax = 18 мм

Dmin = 17,981 мм                                                  dmin = 17,982 мм

TD = 0,019 мм                                                     Td = 0,018 мм

 

ECD = ES – TD / 2 = 0,008 – 0,027/2 = -0,0055 мм

мұндағы ES – тесіктің үстінгі ауытқуы.

 

Біліктің жіберілуінің орташа координаты

 

ECd= es – Td/2=0 – 0,018/2=-0,009 мм

 

[1, 24 б.] бойынша қондырмаға байланысты орташа квадраттық ауытқу табамыз

 

                                                    

                                           (3.1)

 

мұндағы - тесіктің орташа квадраттық ауытқуы;

- біліктің орташа квадраттық аутықуы;

Келесі формула бойынша және , [1, 24 б.] шартты орындап есептейміз, тесіктің және біліктің мөлшері Т = 6 σ болуы тиіс.

 

 және

 

Сонда алынған мәнді (3.1) формула арқылы - анықтаймыз

 

Қондырма үшін саңылау және қынақтың мәнін анықтаймыз Ø60 суретін саламыз (3.1-сурет)

3.1-сурет

 

Максималды саңылауды және қынақ келесі формулалар бойынша [1, 25 б.] есептейміз

 

 

 [1, 25 б.] бойынша орталық суммарлы көрсеткішке байланысты (тесік немесе саңылау) қондырма сұлбасынан орнатамыз (3.1 сурет)

 

 

Ф(Z) аумағын есептейміз [2, 1.1-кесте, 12 б.]

 

Ф(Z) аумағын саламыз (3.2-сурет).

3.2 – сурет

 

Ф(2,09) = 0,4821

мұндағы Ф – Лаплас функциясының мәні [1. 12 б.]

 

Керілудің алыну ықтималдығы (0,5-0,4965)·100% = 0,35%

Саңылаудың алыну ықтималдығы (0,5+0,4965)·100% = 99,65%

Smax.вер. = 18,008-17,982 = 0,026 мм

Nmax.вер. = 18-17,981 = 0,019 мм

Табылған мәндер бойынша керілудің өрісінің схемасы мен саңылаумен керілудің қосылысының қисығын саламыз (графикалық бөлім).

 

4 Домалау мойынтіректері үшін бөлшектердің қондыруларын таңдау

және есептеу

 

 

Берілген мағлұматтар: түйін сызбасы (2 қосымша) оған кіретін радиалды-сүйенішті конустық роликтер бар мойынтірек. Күштің сипаттамасы: соққымен және дірілмен, мойнытіректің дәлдік классы – 6 осьтік күш А = 0 кН, тіректердің радиалды реакциялары R = 30 кН.

МЕСТ 520 – 89 бойынша мойынтіректің негізгі мәліметтері

d = 80 мм – ішкі шығыршықтың тесігінің номинал диаметрі;

D = 170 мм – сыртқы шығыршықтың қондыру бетінің номинал диаметрі;

В = 39 мм – ішкі және сыртқы шығыршықтың ені;

r = 3,5 – (шеңберлі) домалақтау радиусы.

 

Мойынтіректің ішкі және сыртқы шығыршықтарына түсетін жүктемелік түрін анықтау.

Конструкциядағы білік айналады, яғни ішкі шығыршық айналмалы жүктелген, ал сыртқы шығыршық қозғалмайды, яғни бұл шығыршық жергілікті күшпен жүктелінген.

Айналмалы жүктелінген шығыршық үшін радиалды жүктеменің пысықтығын анықтыймыз.

 

РR = (R / b)·k1·k2·k3

 

мұндағы b – подшипник шығыршығының нақты түйісу ені;

k1 – қондырудың қабырғалы корпус немесе тесігі бар білік болған жағдайда қондыру керілудің босатылу дәреже коэффициенті, білік тұтас болған кезде, k2 = 1;

k3 – радиалды жүктеменің қалыпсыздық коэффициенті, радиалды сүйенішті подшипниктер үшін k3 = 1.

 

b = B-( r1+ r2) = 39-(3,5) = 35,5 мм

РR = (30000/35,5)·1·1·1 = 845,07 H / мм

 

Табылған мән арқылы білікке істелінген ішкі шығыршықтың негізгі ауытқуын таңдап аламыз. Ол k болады. Корпус тесігіне істелінген сыртқы шығыршықтың негізгі ауытқуын таңдап аламыз. Ол M болады.

 

МЕСТ 520 – 89 бойынша мойыніректің ішкі және сыртқы сақиналарының ауытқу шектерін табамыз. Табылған мәндерді кестеге енгіземіз (4.1-кесте).

 

Na = 0,85·Nmax = 0,85·0,033 = 0,02805 мкм

 

4.1-кесте – мойынтірек сақиналарының шекті мәндері

 

Ішкі сақина

Білік

Сыртқы сақина

Корпустағы тесік

1

2

3

4

Ø80-0,012

Ø80 к6 0,0210,002

Ø170-0,018

Ø170 M7-0,040


 

Ішкі сақинаның келтірілген сыртқы диаметрін анықтаймыз

 

d0 = d + (D-d) / H = 80+(170-80) / 4 = 102,5 мм

 

Ішкі сақинаның диаметрінің деформациясының табамыз

 

Δd1 = Na·d / d0 = 0,02805·80 / 102,5 = 21,89 мкм

 

Радиалды саңылаудың шамасын анықтаймыз

 

g = gH - Δd1

 

мұндағы gH = 0,5 (gmax-gmin) = 0,5 (30+10) = 20

g = 20-21,89 = -1,89 мкм

 

Қорытындыға келетін болсақ, Ø170 M7/k6 қондырмасын таңдаймыз.

Табылған мәндер арқылы мойынтіректің түйіндерін және дәлдік өрісінің орналасу схемасын саламыз (4.1-сурет).

 

4.1-сурет

 

5 500 мм-ге дейін өлшемі бар жылтыр шекті калибрді есептеу

 

 

Калибрлер тетіктердің жарамдылығын тексеретін аспап. Олардың 6-дан 17-ге дейін квалитеттері бар. Олар өтетін және өтпейтін болады (білік пен тесік үшін).

Н1 – біліктерге арналған калибрлерді дайындау үшін дәлдік шегі;

Z1 – өтетін тығын калибрді дайындау үшін тесіктің өту дәлдік шек үшін тесіктің өту шегі өрісінің ортасының ауытқуы;

Z2 – өтетін қапсымрма калибрін дайындау үшін біліктің өту шектен дәлдік шек өрісінің ортасына ауытқуы.

У – тесіктің өту шектен, тозған өтетін тығын калибрінің өлшемінің шектелген шығуы;

У1 – біліктің өту шектен, тозған өтетін қапсырма калибрінің өлшемінің шектен шығуы;

8.1-кесте бойынша [1, 41 б.] тығын калибрі: Н = 5 мкм, Z = 4 мкм,           Y = 3 мкм; қапсырма калибрі: Н1 = 8 мкм, Z1 = 6 мкм, Y1 = 4 мкм.

 

5.1-сурет.

Тығын калибрінің өлшемдерін анықтаймыз

 

 

Орындалатын өлшемі ПР = 119,982

 

 

Орындалатын өлшемі Р-НЕ = 120,016

 

Қапсырма калибрінің өлшемдерін анықтаймыз

 

 

 

Орындалатын өлшемі ПР = 65,017

 

Орындалатын өлшемі НЕ = 65,0005

МЕСТ 18358 – 73, МЕСТ 18369 – 73 талаптарына сай қапсырма калибрін бірқырлы етіп орындаймыз. Қапсырманың негізгі өлшемдерін біліктің диаметріне байланысты МЕСТ 18362 – 73 кесте бойынша аламыз (графикалық бөлім).

МЕСТ 14807 – 69, МЕСТ 14827 – 69 бойынша, тесікті бақылау үшін бірқырлы тығындарды таңдаймыз. Тығынның өтетін және өте алмайтын қырларының өлшемдерін МЕСТ 14820 – 69 кестесі бойынша аламыз (графикалық бөлім).

 

6 Цилиндрлі эвольвентті тісті берілістердің дәл параметрлерін

   таңдап алу және есептеу

 

 

Берілген мағлұматтар: 8-6-6 В, m = 5, z1 = 20, z2 = 45, t1 = 50°, t2 = 25°, бақылауға арналған өлшеуіш аспап – бақылау хордасының қалыңдығын тексеру, корпус шойыннан, дөңгелек болат 45 жасалған.

Дөңгелек пен корпустың бөлгіш шеңберлерін және осьтер аралық қашықтықты анықтау:

 

d1=m·z1=5·20=100мм

d2=m·z2=5·45=225 мм

a= d1+ d2/2=100+225/2=167,5 мм

 

Берілістің белгілеуіне толық анықтама беру

Кинематикалық дәлдік дәрежесі – 8;

Циклдық дәлдік дәрежесі – 6;

Берілістің бүйір бетіндегі дақ дәлдік дәрежесі – 6;

Бүйір саңылауға дәлдік түрі – В.

 

Ең кіші есептік бүйір саңылауын анықтаймыз

 

Jn1 = 0,684·a·(ά1·(t1-20)-ά2·(t2-20)

Jn1 = 0.684·167,5·(11,6·(50-20)-11·(40-20)·10 = 0,033 мм

мұндағы а – ось аралық қашықтық;

ά1, ά2 – тісті дөңгелек пен корпустық, материалдарды үшін линиялық кеңею коэффициенті.

 

Май қабатын орналастыруға қажетті бүйір саңылауын анықтаймыз.

 

Jn2 = (10…30)mn = 15·5 = 75 мкм

мұндағы mn – модуль.

 

Тұрақталған бүйір саңылауды табамыз

 

Jnminр≥ Jn1+ Jn2=75+33=108 мкм

Jnminр≥ 108 мкм

JnminТ=140 мкм

JnminТ≥ Jnminр шарты орындалады

Ең үлкен мүмкіндік бүйір саңылауын есептеу. Берілген контурлардың ығысуының дәлдік шектерін есептейміз, шарт бойынша. d1 = 100 мм, d2 = 225 мм, a = 167,5 мм, 8 дәреже үшін [ІІ бөлім, 5.17 кесте] бойынша Fp = 50 мкм,  Fpk = 71 мкм.

Ілінісу бұрышы 20° болғанда, ең үлкен бүйір саңылауы келесі формуламен анықталады.

 

Jnmax = JnminТ+(TH1+TH2+2f·a)·0,684 = 160+(140+200+160)·0,684 = 502 мкм

 

мұндағы TH1, TH2 – тісті дөңгелек пен корпустың нәтижелік контурының орын ауыстыру дәлдік шегі;

f·a – осьтер аралық қашықтық шектің ауытқуы.

 

Тістер төбелерінің диаметрін анықтау

 

Da = d+2m·(ha+x)·0,684

 

мұндағы d = mz – бөлгіш диаметрі;

ha – қалпақшаның биіктігінің коэффициенті;

х – дөңгелектің нәтижелік контурын орын ауыстыру коэффициенті.

 

Da=225+2·5(1+0)=235 мм

 

Табылған мәндер бойынша тісті дөңгелектің жұмыс сызбасын саламыз (графикалық бөлім).

 

7 Өлшем тізбектерін есептеу

 

 

Суретте көрсетілген берілісті механизмінің өлшемдік анализін жүргізу керек. Берілісті механизмнің құрастырушы звеноларының дәлдік шектерін максимум әдісімен анықтау керек, егер АΔ = 2 мм, ал қалған звенолардың номинал өлшемдері келесі мәнге ие болады.

А1 = 232 – үлкейту звеносы, А2 = 40, А3 = 20, А4 = 100, А5 = 20,                 А6 = 50 – кішірейту звенолары (7.1-сурет).

7.1-сурет

 

Өлшем тізбегінің номиналының теңдеуін формула бойынша тексереміз

 

2=(40+20+100+40+50)-(232)

Берілген есеп тік болып саналады, сондықтан құрастырушы звеноларды дәлдік шегін 2 тәсілмен қоюға болады. Тең дәлдік шек тәсілімен немесе бір дәл квалитет тәсілі.

Бекіту звеноның дәлдік шегін анықтау

 

Құрастыру звеноларының орташа дәлдік шегі

 

 

А3, А6 – ұсталатын болғандықтан, оларға біліктердің шегін қоямыз, ал қалған өлшемдерге js шегін қоямыз. Алдын-ала 9, 10 квалитеттерін қоямыз. Берілгендерді 7.1-кестеге саламыз.

 

7.1-кесте – берілгендер

 

Аj звеноларының номинал өлшемдері

Дәлдік шек өрісі

Звеноның дәлдік шегі ТАj , мм

Ес(Аj) дәлдік өрісінің орташа коэффициенті

1

2

3

4

А1=232

h9

0,115

-0,0575(-0,3455)

А2=40

js10

0,100

0

А3=20

h9

0,052

-0,026

А4=100

h9

0,087

-0,0435

А5=20

h9

0,052

-0,026

А6=50

js9

0,074

0


 

Дәлдік шек өрісінің орта координаталарының теңдеуінің шартын тексереміз

 

EcA = (-0,026-0,0435-0,026)-(-0,0575) = 0,038

-0,25 ≠ 0,038

 

Орта шек координаталарының түзету енгізу керек. А1 звеносының шектер координаталарын анықтаймыз.

 

ЕсА = (-0,026-0,0435-0,026)-(-0,0575) = -0,25

 

Звенолардың шекті ауытқуларын дәлдік өрісінің орташа координатасымен Ес анықтаймыз

A1 звеносы үшін

 

Es(A1) = -0,03455-0,115/2 = -0,403

Ei(A1) = -0,03455+0,0575 = -0,288

A1 = 232+0,288-0,403

 

Басқа звенолар үшін

A2 = 40±0,05

A3 = 20-0,052

A4 = 100-0,087

A5 = 20-0.052

A6 = 50±0,037

Өлшем тізбегін ықтималдық теория әдісімен есептеу.

 

 

Аj звеноларының дәлдік номинал өлшеу өрісі. Дәлдік шегі ТАj өрісінің орташа коэффициенті.

 

7.2-кесте – 9 квалитеттері бойынша шектер

 

Аj звеноларының номинал өлшемдері

Дәлдік шек өрісі

Звеноның дәлдік шегі ТАj , мм

Ес(Аj) дәлдік өрісінің орташа коэффициенті

1

2

3

4

А1=232

h9

0,115(0,08)

-0,0925(-0,1545)

А2=40

h9

0,114

0

А3=20

js9

0,052

-0,026

А4=100

h9

0,087

-0,0435

А5=20

h9

0,052

-0,026

А6=50

js9

0,074

0


 

ТАΔ ≥ 0,198

ЕсА = (-0,026-0,0435-0,026)-(-0,0575) = -0,25

-0,25 = -0,25

Орта шек координаталарының түзету енгізу керек. А1 звеносының шектер координаталарын анықтаймыз.

 

Es(A1) = -0,0925+0,045 = -0,0475

Ei(A1) = -0,0925-0,045 = -0,1375

A1 = 232-0,0475-0,1375

Өзара ауыстырымдылық негіздері