қаржы жүйесіне талдау

ҚАЗАҚСТАННЫҢ  ИНДУСТРИАЛДЫ – ИННОВАЦИЯЛЫҚ САЯСАТЫ 

ҚАЗАҚСТАННЫҢ  ИНДУСТРИАЛДЫ – ИННОВАЦИЯЛЫҚ САЯСАТЫ

«Инновациялық даму» дегеніміз жаңа жаңалық  пен ғылымды, технологияны өндіріспен тығыз байланыстыру көзделген экономикалық даму бағыты. Республикамыздың 2003-2015жж. Индустриалды-инновациялық дамуы Стратегиясының басты мақсаты да тұрақты өсім траекториясына шикізаттық бағыттан сервистік-технологиялық экономикаға көшу мақсатында өндіріс салаларын диверсификациялау көзделген. Инновациялық даму жолын таңдау себептерінің негізгілері: əлемдегі өнеркəсіптің технологиялық жолмен қарқынды дамуы, əлемде жаһандану процесінің өріс алуы, Қазақстанның БСҰ-на кіру мақсатына байланысты өнеркəсіпті бəсекелестікке дайындау қажеттілігі жəне бəсекеге қабілетті еңселі елу елдің қатарына қосылудағы мақсатқа жету.

Қазақстанның  қазiргi таңдағы экономикасында мынадай  проблемалар орын алуда: экономиканың шикiзат бағыттылығы; әлемдiк экономикаға  ықпалдасудың әлсiздiгi; ел iшiндегi салааралық және өңiраралық экономикалық ықпалдасудың босаңдығы;өңдеушi өнеркәсiп өнiмдiлiгiнiң төмендiгi; iшкi рынокта (шағын экономика) тауарлар мен қызметтерге деген тұтыну сұранысының мардымсыздығы; өндiрiстiк және әлеуметтiк инфрақұрылымның жеткiлiктi дәрежеде дамымауы; мұнай-газ және кен-металлургиялық кешенге жатпайтын экономика салаларында негiзгi қорлардың тез тозуы; кәсiпорындардың жалпы техникалық және технологиялық тұрғыдан артта қалуы; ғылым мен өндiрiс арасында ұтымды байланыстың болмауы; ҒЗТКЖ қаржының аз бөлiнуi; отандық ғылымның нарықтық экономика жағдайларына нашар бейiмделуi, ғылыми-техникалық өнiмдi тауар деңгейiне дейiн жеткiзудiң ықпалды тетiктерiнiң болмауы, соның салдарынан тұтастай алғанда инновациялық ұсыныстар деңгейiнiң төмен болуы; мамандарды және жұмысшы кадрларды даярлау мен қайта даярлаудың қазiргi заманғы жүйесiнiң болмауы; экономиканың өңдеушi секторларына инвестициялар салуға отандық қаржы институттары үшiн ынталандыру көздерiнiң болмауы; менеджменттiң экономиканы ғаламдану үрдiстерiне және сервистiк-технологиялық экономикаға өтуге бейiмдеу мiндеттерiне сәйкес келмеуi.

Индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттiк саясаты 2010 жылға  дейiнгi кезеңге арналған стратегиялық жоспарда белгiленген мақсаттарға қол  жеткiзудi қамтамасыз етуi, сондай-ақ одан кейiнгi жылдары қазақстандық экономиканың сервистiк-технологиялық бағыттылығын қалыптастыру негiздерiн құруы тиіс.

Саясаттың басты  мақсаты шикiзаттық бағыттан бас  тартуға ықпал ететiн экономика  салаларын әртараптандыру жолымен  елдiң тұрақты дамуына қол жеткiзу; ұзақ мерзімді жоспарда сервистiк-технологиялық экономикаға өту үшiн жағдай жасау болып табылады.

Өңдеушi өнеркәсiпте  және қызмет көрсету саласында бәсекеге түсуге

қабiлеттi және экспортқа  негiзделген тауарларды, жұмыстар және қызмет көрсетулер өндiрiсi мемлекеттiк  индустриялық-инновациялық саясаттың басты нысанасы болып табылады.

Бәсекеге түсу қабiлетi дегенiмiз қазақстандық кәсiпорындардың  экспортқа шығарылатын өнiмдердi өндiру қабiлетiн бiлдiредi. Басқаша  айтқанда, өңдеушi өнеркәсiптiң өнiмi осындай әлемдiк стандарттарға  сәйкес келуi керек және баға бойынша бәсекелесуге қабiлеттi болуы тиiс.

Саясат мынадай  қағидаттарға негiзделедi:

¾ жеке сектормен серiктестiк;

¾ инвестициялық және инновациялық ұсыныстардың өнеркәсiптің шикiзаттық емес салаларында өндiрiлетiн тауарлар мен қызметтердiң бәсекелестiк қабiлетiн арттыруға бағытталуы;

¾ өнеркәсiптi жаңғыртуға, оларға қолдау көрсету жөнiндегi рәсiмдердiң жариялылығы мен ашықтығына бағытталған жобаларды iске асыруға мемлекеттiк қаржылық және өзге қолдау көрсету;

¾ қосылған құн тiзбегiн дамытуды қамтамасыз ететiн салаларға мемлекеттiк қолдау көрсету шараларының кешендi сипаты;

¾ тең бәсекелестiк жағдайларды және салауатты бәсекелестiк ортаны қалыптастыруды қамтамасыз ету;

¾ қандай да болсын жеке сипаттағы жеңiлдiктерден және преференциялардан бас тарту;

¾ индустриялық саясаттың бәсекелестiк артықшылықтарды қалыптастыруға бағытталуы.

Индустриалды-инновациялық саясат индустриядан кейiнгi дамудың  перспективалы бағыттарында ғылыми-техникалық, инновациялық және өндiрiстiк әлеуеттi ұлғайтуға бағытталған, ол болашақта қағидатты бәсекелестiк артықшылықтарды алуға жәрдемдесуге тиiс.

Негiзгi бағыттар мыналар болуы тиiс:

1. Жоғары технологиялы  өндiрiстер қалыптастыруға, оның iшiнде  шетелдiк те, салааралық та технологиялар  трансфертiнiң тиiмдi жүйесiн жасауға жәрдемдесу.

2. Жоғары ғылыми-технологиялық  әлеуетi бар ғылыми-техникалық және  өнеркәсiптiк ұйымдар мен кәсiпорындар  желiсi бар қалаларда қазiргi заманғы  ғылыми және инновациялық инфрақұрылымды  жасап, оның қазiргi заманғы элементтерiнiң  қызметiн (технопарктер, ұлттық ғылыми орталықтар, ғылыми-технологиялық аймақтар және c.c.) қолдау.

3. Индустриядан  кейiнгi экономика тұрғысынан алғанда  озық салаларды дамытуда қазiргi ғылыми-техникалық әлеует салаларын  пайдалану. 

Қазақстан қазiрдiң  өзiнде мына салалардағы әзiрлемелер негiзiнде ғылымды көп қажет ететiн өндiрiстердi дамыту үшiн белгiлi бiр ғылыми базаға ие, оның iшiнде: биотехнологиялар (ауыл шаруашылығы дақылдарының жаңа сорттары мен жануарлардың генотиптерi, бактериялар штамдары және басқалары); ядролық технологиялар; ғарыштық технологиялар; жаңа материалдар, химиялық өнiмдер және басқаларды жасау.

4. Қазiргi заманғы  ғылыми-техникалық бағыттардың жаңа  материалдар мен химиялық технологиялар  және ақпараттық технологиялар  салаларында зерттеулер жүргiзу үшiн қажетті жағдайлар жасау.

5. Ғылыми-техникалық  және өндiрiстiк ұйымдар мен  кәсiпорындардың инновациялық қызметiн  ынталандыруға, ғылым мен инновациялар  салаларына инвестициялар тартуға,  өнеркәсiп пен қызмет көрсету  саласына инновациялардың жылдамырақ енуiне бағытталған заң шығару базасын жетiлдiру.

Индустриалдық - инновациялық саясатты iске асыру  нәтижесi 2015 жылы мұнай және газ кен  орындарын қарқынды игеру кезiнде  өнеркәсiп өндiрiсi мен экономика  құрылымының түбегейлi өзгеруiне әкелмейдi.

Индустриалдық-инновациялық саясатты iске асыру:

¾ ЖIӨ құрылымындағы өнiмдердi шығарудың үлес салмағын 2015 жылы 46,5 %-тен 50-52 %-ке дейiн ұлғайту;

¾ ЖIӨ құрылымындағы ғылыми және ғылыми-инновациялық қызметтiң үлес салмағының қызметiн 2000 жылы 0,9 %-тен 2015 жылы 1,5-1,7 %-ке дейiн көтеру;

¾ ЖIӨ құрылымындағы өңдеу өнеркәсiбiнiң үлесiн 2000 жылы 13,3 %-тен 2015 жылы 12-12,6 %-ке төмендеуiнiң қарқынын баяулату (осы көрсеткiш салыстыру үшiн индустриялық саясатты жүргiзбесе 2015 жылы 10,9 %-тi құрайтын болады);

¾ Индустриалдық-инновациялық саясатты iске асырмаса, өнеркәсiп өндiрiсiндегi тау-кен салаларының қосылған құн үлесi 2015 жылы 55-56 %, оның ішiнде 2000 жылы 31,0 % және 25,6 % салыстырғанда мұнай өндiру - 50-51 % жетедi. Стратегияны iске асыруды ескере отырып, тау-кен өндiрiсi 45-47 % ғана құрайды. Бұл ретте ғылымды қажетсiнетiн және жоғары технологиялы өндiрiстiң үлесi 2000 жылы ЖIӨ 0,1 %-тен 2015 жылы 1-1,4 %-кe дейiн өседi.

Өңдеу өнеркәсiбiнiң  қосылған құн құрылымында сапалы өзгерiстер болады. Металлургия және металдарды өңдеу үлесi өңдеу өнеркәсiбiнiң қосылған құнының жалпы көлемiнен 40,1 %-тен 27-28%-кe дейiн төмендейдi, ал ауыл шаруашылығы өнiмдерiнiң үлесi 38,1 %-тен 45-46 %-ке дейiн өседi. Бұл ретте ғылымды қажетсiнетiн және жоғары технологиялы өнiм 2000 жылғы 0,6 %-ке қарағанда 9-11 %-тi құрайды.

Бұл ретте күнкөрiстiң  төменгi деңгейi, ең аз жалақы және зейнетақы  өседi. Ел тұрғындарының нақты ақшалай  табысы 2,1-2,4 есе ұлғаяды.

Индустриялық-инновациялық саясат Қазақстанның 2015 жылға дейiнгi кезеңге арналған мемлекеттiк экономикалық саясатын қалыптастырады және экономика салаларын әртараптандыру арқылы дамудың шикiзаттық бағытынан қол үзу арқылы елдiң тұрақты дамуына қол жеткiзуге бағытталған. 

Жанс

Мемлекеттің инвестициялық  тартымдылығын қамтамасыз ету жолдары.

Кіріспе

Бұл тақырыпты  алғандағы мақсат  еліміздің инвестициялық  саясаттың ролін, яғни алатын орнын, маңыздылығын, тәуелсіз елімізге қажеттілігін атап көрсету . 

Оған дәлел 2005 жылдың 18-ақпандағы Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. Онда еліміздің 1990- жылдардың басындағы экономикалық ахуалынан неден басталғаны туралы айтылады. Қазақстанның іщкі өнімінің екі есе ұлғаюына, нарықтық экономиканың құрылуына инвестицияның тигізген әсері мол болды. Жолдауда « Экономикаға 30 миллиард АҚШ долларындай тікелей шетел инвестициясы тартылды. Бұл бүгінгі Қазақстанның тұрақты, тиімді әрі сенімді әріптес екенін барша инвесторларға көрсетеді» деп айтылуы инвесторлармен қатар еліміздің экономикасының даму жолына түскендігін, әлем Қазақстанға өз қаржысын салғысы келетінін көрсетеді. Өйткені инвестиция дегеніміз  табыс табу және капиталды ұлғайту мақсатымен өндірістік және басқа да қызметтерге қаржы жұмсау болып табылады, яғни қаржы үнемі жұмыс істеуге басқаша айтқанда, қандай да бір табыс түсетін жұмысты немесе іске жұмсалынуы тиіс. Елбасы  Н.Ә.Назарбаевтың ең алғашқы, яғни 1997 жылы 10-қазанда Алматы қаласында өткен Республика белсенділерінің жиналысындағы «Қазақстан – 2030» барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы» Жолдауында шетел инвестициясы тоқталды.  

«Шетел инвестицияларын  тиісінше қорғауды және пайданы кері қайтарып алу мүмкіндіктері бұрынғысынша назарда бірінші кезектегі мәселелер  қатарында ұсталады.» -деп атап өтілуі инвестициялардың  еліміздің экономикасын дамытуға қажеттілігін көрсетеді.  

2003 жылдың 9-сәуірдің  Президенттік Қазақстан Жолдауында  үкімет 2015 жылға дейінгі Индустриялық - инновациялық даму бағдарламасын  әзірлеген:  

Инвестициялық сипаттағы тікелей мемлекеттік  шығасылардың жылына орта есеппен 38 миллиард теңге (250 миллион доллар) болатынын жоспарлап отырмыз. Бұл қаражаттың едәуір бөлегі өндірістік және ғылыми инфрақұрылымды жасақтау мен жаңартуға жұмсалатын болады.  

Индустриалық - инновациялық даму бағдарламасын іске асыру мақсатында даму институттарының жүйесі құрылады әрі капиталданатын болады. 

Соның ішінде, қазірдің өзінде жинақтаушы, сондай-ақ тұрақтандырушы уәзипалар атқарып жатқан Ұлттық қор бар. 

Қазақстанның  инвестициялық қоры құрылатын болады. Ол капиталына үлестік қатысу арқылы қосылған құны жоғары тауарлар өндіретін қазақстандық компаниялардың құрылуына жәрдемдесуге тиіс.  

Ғылыми - техникалық және кәсіпкерлік салалардың тұрақты  өзара іс - қимылын қамтамасыз ету  мақсатында Инновациялық қор құрылып, оған инновациялар мен венчурлық кәсіпкерлікті дамыту мен енгізу жөнінде неғұрлым кең өкілеттіктер жүктеледі.  

Инвестициялық саясат. Он жылдықта  әлеуметтік –  экономикалық салада жалпы ішкі өнімді екі есе ұлғайтуды, сөйтіп, негізінен  алғанда, кедейшілік мен жұмыссыздық  проблемасын шешуді міндетімізге алған. 

Экономика саласында 2004 жылы экономикалық өрлеудің барынша  жоғары қарқынына жету басты міндет ретінде алға қойылып отыр.  

Мұның өзі инвестициялардың тез өсуіне және жалпы ішкі өнімдегі жинақтау нормасының артуына тікелей байланысты.  

Экономикалық  өсімнің жоғары қарқынын тұрақты  ұстап тұру үшін біздің таяудағы 4-5 жылдың ішінде негізгі капиталдың ІЖӨ -ге қатысты жалпы жинақталу көлемін 28 пайыз деңгейіне дейін жеткізуіміз  керек. Соның ішінде мемлекеттік  инвестициялардың ІЖӨ жөнінде 2-ден 4 пайызға дейінгі өсіміне жету шарт.  

2003 жылы мемлекеттік  бюджеттің асыра орындалатыны, сөйтіп  көкейге қонымды маңызды деңгейге - бір триллион теңгеге жақындайтыны  қазірдің өзінде білініп отыр.  

Сондықтан, 2003 жылдың ішінде–ақ бюджетті нақтылай түсу қажет, ал экономиканың стратегиялық салаларында жұмыс  істейтін мемлекеттік ірі кәсіпорындар акцияларының пакеттерін сатудан алынған жоспардан тыс түсімдерді  Ұлттық қорға жіберу керек.  

Осыған орай мен Үкіметке 2003 жылдың бюджетін Парламентте нақтылаған кезде артылған қаражатты жинақтауға, сондай-ақ әлеуметтік дамуға  бағыттауды тапсырамын.  

Мемлекеттік инвестициялар . Индустриалық- инновациялық даму бағдарламаның  іске асырылуын қамтамасыз ететін қаржы  институттарын құру мен капиталдандыру мақсатында : 

- Даму банкінің  жарғылық капиталын ұлғайтуда  және оның кредиттік жадығатын  молықтыруға – 12 миллиард теңге; 

- құрылатын Қазақстан  инвестициялыққорының жарғылық  капиталына – 23 миллиард теңге  ; 

-  құрылатын  Инновациялық  қорға – 36 миллиард теңге; 

- Экспортты сақтандыру  жөніндегі корпорация құру үшін -7.7 миллиард теңге жіберуді ұсынамын.  

Жеке инвестициялар .Біздің экономикамыздағы жеке сектордың  рөлі барған сайын арта беруге тиіс. Бүгінгі таңда зейнетақы жинақтау жүйесінің жиынтық капиталы 300 миллиард теңгеге жуықтап отыр. Банк жүйесіндегі депозиттер 600 миллиард теңгеден асып түсті.  

Банктердің жиынтық  меншік капиталы бір жылдың ішінде үштің біріне ұлғайып, миллиард доллардан  асып түсті, ал экономикаға берілген кредиттер соңғы үш жылда 4.5 есе көбейді.  

Мұның бәрі де экономикалық өрлеудің жоғары қарқынын қамтамасыз етеді және демеп отырады. 

  1.1   Инвестицияның  мәні, қызметі. 

Инвестициялар деп - өнеркәсіпке, құрылысқа, ауыл шаруашылығына  және өндірістің басқа да салаларындағы шаруашылық субъектісіне мүліктей, заттай сондай-ақ ақша қаражаты түрінде , яғни капитал түрінде салынып ол шаруашылықты әрі қарай өркендетіп дамыту үшін жұмсалынатын шығындардың жиынтығын айтады. 

Инвестиция дегеніміз- бүгінгі күні қолда бар ақшаны, мүлікті және басқа да заттарды , яғни капиталды қандай да бір өндірісті дамыту үшін жұмсап, сол арқылы клешекте , яғни алдағы уақытта пайыз түрінде немесе басқадай үлкен кәсіпкерлік табыс табу болып табылады. 

Бұл жоғарыда айтылған процеспен екі фактор байланысты болып келеді. Оның біріншісі – уақыт, ал екіншісі – тәуекелдік . Сонымен қатар инвестиция  экономикалық өсудің негізі бола отырып , елдің әлеуметтік дамуына жағдай жасайды. Осы айтылғандармен қатар инвестиция экономикалық дамудың жоғарғы және тұрақты қарқынын қалыптастырудың , ғылыми- техникалық прогресс жетістіктерін өсірудің , инфрақұрылымды дамытудың маңызды факторы болып саналады. 

Нақтылық инвестиция дегеніміз – шаруашылық субъектісіндегі  белгілі бір материалдық, өндірістік қорлардың, яғни активтердің (жер, жабдық , құрылыс) өсуіне , дамуы жұмсалану үшін салынатын салымдар болып табылады. 

Қаржылық инвестиция дегеніміз – акционерлік қоғамдар немесе мемлекет шығарған акцияларға , облигациялар және басқадай құнды  қағаздарға банктердің депозиттерін салынған салымдар болып табылады.  

Қаржылық инвестициялар  иелену мерзіміне қарай мынадай  категорияларға жіктеледі: 

а) қысқа мерзімдік  иелену- иелену мерзімі бір жылға  дейін; 

ә) ұзақ мерзімдік  – иелену мерзімі бір жылдан артық;   

Инвестор –  қор нарығында құнды қағаздарды сатып алушылар болып табылады. 

Ұлттық инвестор дегеніміз- Қазақстан Республикасында  инвестицияны жүзеге асыратын Қазақстан  Республикасының Заңды тұлғасы. 

Инвестиция дегеніміз  – табыс табу және капиталды ұлғайту  мақсатымен өндірістік және басқа да қызметтерге қаржы жұмсау болып табылады , яғни қаржы үнемі жұмыс істеуге басқаша айтқанда, қандай да бір табыс түсетін жұмысқа немесе іске жұмсалынуы тиіс. Инвестор өз алдына дербес екі топқа бөлінеді: 

- жеке инвесторлар  (жеке адамдар). 

- инстиуттандырылған инвесторлар (банктер , инвестициялық қорлар , зейнетақы қорлары , тағы басқалары). 

Инвестициялық саясат дегеніміз – халық шаруашылығының әр түрлі салаларында пайда табу мақсатымен ұзақ мерзімді капитал жұмсау саясаты. Күрделі қаржыны тиімді пайдаланудың , оларды шешуші бағыттарға шоғырландырудың , қоғамдық өндірісте тепе- теңдікті қамтамасыз етудің жолдарын көрсететін шаруашылық шешімдерінің жиынтығы. Егер инвестициялық саясат дұрыс шешілсе, әрбір шығындалған теңгеге келетін ұлттық табыстың мөлшері өседі, өнім молаяды. Инвестициялық саясат күрделі қаржыны, қорларды өндіретін , өндейтін және ол өнімдерді пайдаланатын салалар арасында дұрыс пайдалануды қамтамасыз етуі керек. Қазіргі кезде күрделі қаржыны жаңа өндіріс орындарын тұрғызудан гөрі оларды техникалық жағынан қайта жарақтандыруға, қайта құруға бағытталып, одан әрі өндіріске жұмсалған күрделі қаржының ара салмағын өсіре беру көзделіп отыр. Нарықты экономикаға көшу кезінде инвестициялық саясат сұранысты қанағаттандыруға бағытталуға тиіс. 

Тікелей инвестиция дегеніміз- капиталды экспорттаушының  қабылдаушы ел территориясында өндірісті  ұйымдастыруын айтады. Тікелей инвестициялар  арқылы халықаралық корпорациялар  дүниежүзілік нарықта өз бөліктерін жүргізеді.  

Ал , капитал  дегеніміз - тауар өндірісінің жұмыс  күші тауарға айнала бастаған кезінде  пайда болады. Капиталдың алғашқы  қорлануы процесінде тікелей өндірушілер  өндіріс құрал- жабдықтары капиталистік кәсіпкерлердің қолына жинақтала бачстады. Өндіріс құрал жабдығынан айырылған жұмысшы өз жұмыс күшін капиталистерге сатуға мәжбүр болды. Бұл процесс тауар өндірісінің капиталистік өндіріске айналуын көрсетеді.  

Капиталды әлем елдерінде пайдаланудың негізгісі  мыналар : 

1.                      Инвестициялаушы елдегі капиталдың  мол қорлануы; 

2.                      Дүниежүзілік шаруашылықтың әр  түрлі бөліктеріндегі капиталға  сұраныс пен ұсыныс арасындағы  тепе-теңдіктің бұзылуы; 

3.                      Жергілікті рынокты монополизациялау мүмкіндігі; 

4.                      Капитал экспортталатын елде  арзан шикізат пен жұмысшы  күшінің болуы; 

5.                      Саяси тұрақтылықтың және қолайлы  инвестициялық ахуал; 

Капиталды шетке  шығару мына нысандарда жүргізіледі: 

- өнеркәсіп,  сауда т.б. кәсіпорындарына тікелей  инвестициялар ; 

- портфельдік  инвестициялар (шетелдік облигацияларды, акцияларды және басқа да құды  қағаздарға алу үшін);  

Ішкі инвестициялық  ресурстар өте тапшы бүгінгі  экономикалық жағдайда экономиканы тұрақтандыруға , реформаларды тереңдету және құрылымдық өзгерістерді жүзеге асыру шетел капиталын тартпайынша мүмкін емес. 

Шетел инвесторы - шетелдік заңды тұлғалар, шетел  азаматтары , шетел мемлекеттері , халықаралық  ұйымдар , шетелде тұрақты тұрғылықты мекені бар Қазақстан Республикасының азаматтары , егер олар шаруашылық қызметін жүргізу үшін азаматтығын алған немесе тұрақты тұрғылықты мекені бар елде тіркелген жағдайда. 

Шетелдік инвестиция дегеніміз-қабылдаушы елдегі компанияның  қызметін бақылап, басқарып отыру үшін капиталдың мақсатты түрде ауысуы болып келеді. Шетелдік инвестициялардың елдер мен өнеркәсіп салалары арасында бөлінуі кәңіргі халықаралық экономиканың құрамына айтарлықтай әсер етеді. 

Шетелдік инвестицияларын  тарту саясаты 1991 жылдан басталып, оң нәтижелер беруде. Шетел капиталын басқаратын Қазақстан эксимбанкі, сырттан қарыз алу жөніндегі комитет және инвестициялар жөніндегі комитет тәрізді органдар құрылды. Сөйтіп Қазақстанда шетел капиталы үшін қолайлы ахуал ққалыптасты.  

Шетел инвестицияларын тартудың басты бағыттарына тіршілікті қамтамасыз ету салалары мен экспорт бағдарындағы өндірістер – мұнай-газ және мұнай – химия салалары , электр энергетикасы , металлургия , коммуникация және де Қазақстан дәнді дақылдапр , жүн , мақта т.б. ірі өндіруші болу себепті, ароөнеркәсіп кешені жатады. Мұнай-газ саласында күш-қуат мұнай мен газ өндіріп , экспорттқа шығаруды арттыруға сыртқы мұнай құбырлары мен ішкі газ құбырларын салуға жұмсалады.    

1995 жылдың шетелдік  инвестициялардың көлемі 235 млрд. $-ға артып, 2.6 трлн $ деңгейін жетті. Шетелдік инвестицияларды тартудың маңызды көзі- потрфель инвестициялары . Олар ірі корпорациялардың , мемлекеттік және жекеменшік банктердің облигациялық қарыздарын қаржыландырады.  

Қаржы емес активтерге жұмсалған инвестициялар  мынадай элементтерді: негізгі капиталға жұмсалған инвестицияларды , материалдық айналым қаражаты қорын толтыруға жұмсалған инвестицияларды , өндірілмеген және материалдық емес активтерге жұмсалған инвестицияларды , басқа да қаржы емес активтерге жұмсалған инвестицияларды өзіне қосады. 

2004 жылғы қаңтарда  қаржы емес активтерге инвестициялардың  бағалау көлемі (материалдық айналым  қаражатының қорларын толтыратын  инвестицияларсыз ) 57.6 млрд. Теңгені  құрады, оның 56.9 млрд теңгесі (98.7%) негізгі капиталға инвестицияларға келеді.  

2004 жылғы қаңтарда  негізгі капиталға инвестициялар  56.9 млрд. теңге болды, бұл 2003 жылдың  қаңтарымен салыстырғанда 17.2%көп. 

2004 жылғы қаңтарда  инвестицияның өсуі республиканың  12 өңірінде байқалды. Ең көп өсу  Жамбыл (4.8 есе), Павлодар (2.2 есе), Оңтүстік Қазақстан(1.6 есе), Қостанай , Атырау, Қарағанды (1.4 есе) облыстары мен Астана қаласында да (1.9есе ) байқалды. Өсім сондай-ақ Шығыс Қазақстан , Ақмола, Қызылорда, Алматы облыстарында мен Алматы қаласында да (4-13%) байқалды.  

Өткен жылдың қаңтарымен салыстырғанда инвестиция көлемінің  төмендеуі Ақтөбе (45%), Батыс Қазақстан (44%), Солтүстік Қазақстан мен Маңғыстау (6%)облыстары байқалды. 

Мұнай өндіру және табиғи газ (негізгі капиталға инвестициялардың жалпы көлемінен (61%) , жылжымайтын мүлікпен операция (12%), өңдеу өнеркәсібі (8%), көлік және байланыс (4%)) басым салалар болып табылады. 

Шетел инвестицияларының  жалпы республикалық көлемінің  ең көп үлесі Атырау (46%) және Батыс  Қазақстан (33%) облыстарында игерілді. 

азақстанның инновациялық индустрияландыруы - бұл дамудың  жалғыз ғана дұрыс жолы - Ўлттық инновациялық қордың басшысы    

«Қазақстан-2030»  Стратегиясы шеңберіндегі үдетілген  индустриалды-инновациялық даму бойынша  ҚР Президенті қойған міндеттемелерін іске асырудағы Ўлттық инновациялық қордың (ҰИҚ) рөлi туралы ҰИҚ басшысы Әуелбек Тоқжанов әңгімелейді.

- Осыдан біршама  ертерек елдiң үдетілген индустриалды-инновациялық  дамуының бес жылдық жоспарының  жобасы 2009 жылғы 1 тамызға дейін  дайын болуы керектігі туралы шешiм қабылданған еді. Бұл жоспардың iске асыруында ҰИҚ қандай рөл ойнайды? 

- Бiздің елдiң  инновациялық индустрияландыруы  - дамудың жалғыз ғана дұрыс  жолы. Елімізде инновациялық жүйенi  дамытуға арналған барлық алғышарттар  бар: ғылыми әлеует, инновациялық және қаржылық инфрақұрылым, инновациялық кәсiпкерлiк. Бұл технопарктер мен бизнес-инкубаторлардың құруын, ғылыми зерттемелерге гранттердің бөлінуін, сонымен бірге өндірісте инновациялық жобалардың іске асырылуы мемлекеттiк-жекеменшік әріптестік (МЖӘ) тәсілдерінің кеңінен қолдануын көздейді.

Бiздiң қор  осы уақытта венчурлық инфрақұрылымды дамытатынын ескерткiм келедi: ҰИҚ  мемлекеттiк-жекеменшік әріптестік қағидалары негізінде отандық инвесторлармен бiрге құрылған Қазақстанның алты венчурлық  қорында әрiптес болып табылады. Қазақстандық венчурлық қорлардағы ҰИҚ-тың еншiсі – 49 пайызға дейiн жетеді. Олардың инвестициялық саясаты келешекте экспорттық әлеуетке иеленетін перспективті салаларда жобалар iздестiру және оларды тартуға бағытталған.

Ўлттық инновациялық қор жобаларды дамытудың әртүрлi кезеңдерiнде қаржыландырады: идея мен үлгі жасауынан бастап өндiрiстiң кеңейтуiне дейiн. ҰИҚ-тың қаржыландыруының тетігі – жоба құнынан 49% дейiн үлестiк инвестиция салу. ҰИҚ-тың портфелiнде қазір тоғыз жоба бар. Одан басқа, қазақстандық ғалымдар мен кәсіпкерлерге 2004 жылдан бастап тәжiрибе-конструкторлық зерттемелерге (ТКЗ) 48 грант берiлді. Қордың одан арғы міндеті – өз еншісіндегі үлесін сату жолымен инновациялық жобалардан «шығу» және ТКЗ-ны коммерцияландыру. Мысалы, бiздiң тәжiрибе-конструкторлық зерттемелерiмiздiң бiрi – кәушiктi гидридтеу катализаторы. Бiз оның коммерцияландыруы бойынша үлкен жұмыс өткiземiз. Мұндай технология арнайы синтетикалық кәушiктiң өндiрiсiнде, негiзiнен екi елде ғана - Германия мен Жапонияда қолданылады. Бiздiң ғалымдарымыз бiрнеше рет арзан, бiрақ сапа бойынша жол бермейтiн аналог жасаған. Катализатор жоғары сапалы резина, шиналар және басқа да бұйымдар өндiрiсi үшiн қажеттi. Шығарылатын өнiм төмен және жоғары температураларда әрі өте агрессивтi ортада жұмыс iстеуге қабiлеттi екенін атап өту керек. Бізде зерттеменің коммерцияландыруының екі жолы бар: патентті мүдделі компанияларға сату немесе өзіміздің технологиялық патентiмiзді беру жолымен резина-техникалық бұйымдар өндiрiсі зауыты құрылысына (мысалы Ресейде) үлескер болып кіру.

ҰИҚ индустриалды-инновациялық дамудың алдағы бес жылда венчурлық  және инновациялық инфрақұрылымды дамыту бойынша өз жұмысын жалғастырады. Ұлттық инновациялық жүйені әлемiнiң  бiр елiнде де нарық өз еркімен  қалыптастырмаған, оның себебі жекеменшік сектор тарапынан бастамашылықтың болмауы және тәуекел етуге бармауы деп атап өту керек. Сондықтан, жүйенiң белсендi қатысушысы (локомотиві) рөлiн атқару, мемлекетке тап болып қалады.