Бейнелеу іс – әрекетін ұйымдастыруда жаңа технологияны пайдалану

Бейнелеу іс –  әрекетін ұйымдастыруда жаңа технологияны пайдалану

    Мектепке дейінгі  ұйымдарда бейнелеу іс-әрекетін  ұйымдастыруда тұлғаға бағдарланған  тәрбиелеу мен білім беру үдерісінде  интерактивті әдіс-тәсілдерді, жобалау  және зерттеу іс-әрекетін пайдалану  арқылы жүзеге асыру көзделеді.

Бейнелеу іс-әрекетінде жобалау әдісін пайдалануға қойылатын негізгі талаптар:

1. Бейнелеу іс-әрекетінің тақырыбын таңдау, оны орындаудың тиімді жолдарын ойлану, іздеу және оның маңызы мен мәнін шығармашылық бағытта шешу жолдарының қарастырылуы;
2. Нәтижеге жетуде бірлескен іс-әрекетті дұрыс ұйымдастыру, қажетті құрал-жабдықтарды таңдау, сурет салу, мүсіндеу немесе жапсыру жұмыстарын орындауға бағыт-бағдар беру;
3. Балалардың өздігінен дербес әрекет етуі үшін таңдалған тақырыпқа сәйкес іс- әрекеттің орындалу ретімен таныстыру: ең алдымен нені орындау, одан кейін неге көңіл бөлу, үлкен бөліктер мен ұсақ бөліктерді үлестіру, жалпы мазмұнның дұрыс шығуына мән беру (жеке, жұппен және топпен жұмыстар);
4. Жобаның (іс-әрекеттің) мазмұндық бөлігінің құрлымын жүйелеу (нәтижеге жетудің кезеңдерін нақтылу);
5. Зерттeу әдістерін тиімді пайдалану: мәселені анықтау, оның мақсаты мен міндеттерін нақтылау, оны шешудің болжамын жасау, зерттеу әдістерін талдау, соңғы нәтижені безендіру, алынған мәліметтерді өңдеу түзету қортынды жасау; 

Жобалау әдісінде оқытуға қойылатын мақсат:

- бейнелеу іс-әрекетімен  айналысу үшін балаларға  жағдай  жасау, алуан түрлі дерек көздерінен  білім дағдыларын өздігінен ынта-ықыласпен  жинақтай білу дағдыларын қалыптастыру;

- танымдық және тәжірибелік  міндеттерді шешу дағдысын  қалыптастыру;

- әртүрлі шағын топтармен  жұмыс жасай отырып, коммуникативтік,  дағдылырын қалыптастыру, шығармашылықпен  жұмыс жасай білуге үйрету;

- өздерінің зерттеу дағдыларын  дамыту (мәселені анықтау, ақпарат  жинақтау, бақылау, эксперимент жүргізу,  талдау жасау, болжам құру, тарату  т.б.);

- жүйелі ойлау дағдысын  қалыптастыру, көркемдік талғамын  дамытып, эстетикалық тәрбие беру;

Жобалау әдісінің теориялық позициясы:

-балаға басым назар  аударылып, оның шығармашылық  қабілетін дамытуға басым көңіл  бөлінеді;

- білім беру үдерісі  оқу пәнінің логикасына ғана  емес, іс- әрекеттің логикасына құрылады (бала үшін жеке тұлға ретінде  қарау және баланы оның қызығушылығын ояту) бала үшін жеке ойлау қабілетін дамыту және қызығушылығын арттыруға ықпал етеді;

- жеке жұмыс жасау барысында  жобалау әдісі арқылы әрбір  баланың өзіндік даму деңгейін  қамтамасыз етеді;

- жобалау әдісі баланың  физиологиялық психикалық дамуын  кешенді тұрғыдан қарастырады;

- алуан түрлі жағдаяттарды  пайдалану арқылы баланың білімінің  тереңдігі қамтамасыз етіледі;

- алуан түрлі бейнелеу  іс-әрекетіне қажетті құралдармен  жұмыс жасай білудің техникасымен  танысады және оны орындауды  меңгереді;

Жобалау әдісінің маңызы:

    Бала жұмыс  барысында шынайы объектімен  және процеспен толық танысады. Ол баланың нақты жағдаяттарды  шешуге, құбылыстарды терең танып  білуге және жаңа объектілерді  құрастыруға жетелейді. Жобалау  әдісін жүзеге асыру үшін және  оның мазмұнын ашу үшін ерекше  оқытудың формаларын пайдалану  қажет. Олардың ішінде жетекші  түрі еліктеу (имитация) ойыны  деп аталады. Имитациялық ойын  бұл еркін, адамды шынайы және  табиғи қалыпта ұстауға ықпал  ететін балалардың өзіндік «мен»  түсінігін қалыптастыратын шығармашылық, белсенділік, өздігінен дербес  әрекет етуге бағыт беретін   ойынның түрі. Бұл ойында әрбір  бала рольдерді өз еркімен  таңдап алады және баланың  танымдық іс-әрекеті олардың қызмет  ету құрлымының барысында орындалады. Олар үшін бұның маңызды зор  болып табылады.

Ойынның қызметі:

- психологиялық - балаға  түсірілген күшпенен эмоционалдық  көңіл - күйді үйлестіру;

- психотерапиялық - мұнда  балаға көмектесе отырып өзіне  және өзгелерге деген қатынасын  өзгерту, қарым - қатынас тәсілдерін  өзгерту, психикалық көңіл - күйлеріне  қарау;

- технологиялық - баланың  ойлауы мен қиялын шындыққа  жақындату;

    Ойында бала  өзін қауіпсіз сезініп, психологиялық  тұрғыдан еркін және өзінің  дамуына ықпал ету қажет. Әдістемелік  нұсқауларда сипатталған дәстүрден  тыс техникаларды тиімді пайдалану  балалар үшін өте қызықты әрі  шығармашылыққа жетелейтін жол  болғандықтан оны жобалау әдісінде  топтық және ұжымдық жұмыстарда  пайдаланған маңызды болмақ. Бейнелеу  іс–әрекетінде–жобалау әдісін  пайдаланудың маңыздылығы баланың  өзінің шығармашылық зерттеу  ізденісіне, танымдық қабілеттерін  дамытуға жол ашатындығында. Сондай-ақ, тәрбиешінің бейнелеу іс-әрекетін  ұйымдастыруына бағыт беретін  төмендегідей үлгіні ұсынамыз:

Бейнелеу іс–әрекетінде жобалау әдісін орындау үлгісі

Осы сызбадағы үлгіні пайдалана  отырып тәрбиеші технологиялық карта  жазуда, яғни сабақтың  құрылымын  нақты айқындай алады.

Зерттеу іс-әрекетін ұйымдастыру әдістері

    Бейнелеу өнері  сабақтарын ұйымдастыруда зерттеу  іс-әрекетінің негізгі құрамына  енетіндер – мәселені айқындап, тақырып таңдау, өздері салатын  сурет немесе жапсыру іс –әрекетіне  сәйкес алдын–ала бақылау жасап,  оған жан–жақты талдау жасап  алып, оны қалай салу керектігі  жөнінде орындалу ретін айтып  алу арқылы өз іс–әрекетінде  бейнелей білуге үйренеді. Қарапайым  тәжірибелер, жасап көріп осылардың  негізінде пайымдау мен қорытынды жасауға үйренеді. Мысалы: бояу түстерін араластыру арқылы басқа түс алуға болатынын, бояуды үрлеу, кляксаграфия, майшаммен сурет салу, түрлі-түсті борлар мен көмір қарындаштарды пайдалану, сулау тәсілдерін қолдану, бояуды шашыратып сурет салу, жіппен сурет салу, бастырма әдісін пайдалану арқылы баланың ой қиялы дамып, өзінің қарапайым тәжірибелерінің нәтижесіне жетуге талпынады. Бейнелеу іс-әрекетінде дәстүрден тыс әдіс – тәсілдерді пайдалану да зерттеу жүргізуге және баланың ой-қиялын шарықтатуға, іс-әрекеттің нәтижесі сапалы болуына ықпал етеді

Ересектер мен  мектепалды  тобында – бейнелеу іс-әрекеті бойынша зерттеу  жұмыстарын жүргізу әдістері. Мектеп жасына дейінгі кезеңдегі зерттеу, үлкендердің жүргізген зерттеулері сияқты келесі кезеңдерден тұрады:

- зерттеу тақырыбын таңдау;

- пікірлерді іздеу және  мүмкін нұсқаларды шешу;

- ақпараттарды жинау;

Оларды талдап қорыту;

Зерттеу кезіндегі ақпараттарды қорғауға дайындалу (хабарлау, әңгімелеу, көрнекілік, макет және т.б.

 Қарапайым тәжірибелер  мен зерттеу жүргізу әдіс – тәсілдері:

 «Дербес ойлану». Бұл тақырыпта суретті қалай салуға болады? Қандай құралдарды пайдалану тиімді? Бояу түстерін таңдау. Қағаз бетіне қалай орналастыруға болады.

   – «Басқа адамдардан сұраймыз». Сурет салу үшін ұсынылған тақырып туралы өзі не біледі, құрдастарынан, ата –аналарынан, іні, қарындастарынан, ата –әжелерінен сұрап мәліметтер жинақтайды. Сол зат жайында жалпы мағлұмат алу сурет салуға үлкен көмегін тиізеді.

«Кітаптардан  қараймыз». Салатын суреттің тақырыбына сәйкес кітаптардағы суреттерді тәрбиеші топта, ата–аналары үйінде көрсетеді, бейненің сипаты, құрылымы, пішіні, кеңістікте орналауына, түр–түсіне көңіл бөледі. «Теледидардан қараймыз» (бейне таспадан қарау). Осы тақыпқа сай бағдарламаларды қарау және оның орындалу жолдарымен таныстыруға мән беру.

–  «Эксперимент жасау». Бояуларды араластырып басқа түс алу, бояуларды шашыратып сурет салу, жіппен, майшаммен, саусақпен, бормен, ретуш қарындаштармен, үрлеу тәсілімен, монотопия тәсілімен сурет салып көрсету балалардың ой қиялын дамытуға ықпал етеді.

– «Компьютерден  ақпарат алуға болады». Мұнда сурет салып, мүсін жасап, жапсыру іс–әрекетін қатысты суреттерді қарап, оның мазмұнына, эстетикалық әсемдігі мен көркемдік сұлулыған баса назар аударылады. Компьютерден көрген материалдар балаларадың есте сақтау қабілеттерін дамытып, сурет салуда зейінін шоғырландыруға, ойлануға, көз алдына елестетуге ықпал етеді. Бірақ, суреттерді ұзақ қарауға болмайды, 10-15 минөттен артық отыруға болмайды.

бақылау жаса, байқап қара.

Қылқалам шеберлерінің өнер туындыларын қарап көру, оның әсемдігі мен бояу түстері, мазмұны жайында  қарапайым түсініктер қалыптастыру. Сәулет ғимараттары мен монументалды ескерткіштерге саяхаттар ұйымдастыру, жыл мезгілдерінің маусымдық  өзгерістеріне сәйкес белгіленген  орындарға саяхат жасап, бақылау  жүргізу де табиғат көрнісін бейнелеуде баланың ой қиялын ұштап, бейнелеу іс–  әрекетінде оны бере білуге көмектеседі. Бақылау жасау жаңа білімді алудың ең қызықты және лайықты, әдісі. Бақылауға  арналған әртүрлі құралдарды пайдалануға  болады:

 Лупа, бинокль, телескоп, микроскоп, түнде көретін приборлар  т.б. Дыбысты ажырататын құралдарды  пайдалануға болады. Бақылау жасауда  қандай құралдарды пайдаланатыныңды  алдын – ала ойланып ал.

–«телефон арқылы достарыңнан, таныстарыңнан, туыстарыңнан сұрап, біл» Телефон арқылы сұрау да балалардың іс –әрекетке қызығушылығын оятып, жауапкершілік, ұқыптылыққа баулиды. Сол сияқты, үн таспалар тыңдау, іс– әрекет барысында баяу музыка ойнап тұруы да балалардың көркемдік тәрбиесіне ықпал етері сөзсіз.

    Әдістердің таңдалуы  тәрбиешінің шеберлігіне және  нақты мүмкіншіліктерге тәуелді  болады. Көбірек мүмкіншіліктер  болса, анағұрлым бейнелеу іс–әрекетінде  зерттеу жұмысы қызықты болады..

БЕЙНЕЛЕУ ӨНЕРІ САБАҚТАРЫНДАҒЫ БОЙ СЕРГІТУ СӘТІ

     Баланың айнала  қоршаған ортадан алған әсерлерін  қабылдауы, оның жақсы қасиеттері  мен заттың жалпы бейнесі туралы  түсініктері негізінде қиялдау  қабілеті, мінез-құлық ерекшеліктері,  бояулардың, сызықтардың әсерлілігін  игеруі, сурет салуы, мүсіндеуде, жапсыру мен құрастыруда ойлағандарын  нақтылы түрде бейнелеуге бейімдейді. Соған сәйкес бала бейнелеу  іс-әрекетімен шұғылданып отырғанда  оған кедергі жасауға, көңілін  аландатуға болмайды. Ал, белгіленген  уақытта шаршағандық сезілсе,  бой сергіту сәтін өткізу тиімді. Бірақ, өткізілетін сергіту сәті  іс-әрекеттен, мазмұннан, сабақ  тақырыбынан алшақ болмау керек.  Керісінше, айналысып отырған істі бекітетін, тиянақтайтын, қайталап еске түсіретін, қимыл-қозғалыс жасау арқылы денесін, қол, аяқ, саусақ бұлшық еттерін икемге келтіру барысында баланың бастапқы ойы бұзылмай, бастаған жұмысын аяғына дейін аяқтап шығуға көмегін тигізетіндей жағдайға өткізілгені жөн. Сабақ тақырыптарына сәйкес жүргізілетін бірнеше бой сергіту сәттерінің мәтінін ұсынамыз.

Ерікті тақырыпта сурет  салуда қолданылатын бой сергіту  сәттеріне арналған жаттығулар:

а).Ал балалар тұрайық               (орындарынан тұрады)

Алақанды ұрайық     (алақан соғады)

Оңға қарай иіліп               (қолын беліне қойып, оңға иілу)

Солға қарай иіліп      (солға иілу)

Бір отырып, бір тұрып              (қолды алға созып, отырып тұру)

Біз тынығып алайық   еңкейін екі қолын сілкілеп, дем алып тыныстау)

ә). Орнымыздан тұрайық   (орындарынан тұру)

Белімізді жазайық  (қолдарын белге қойып, айналдыру)

Жоғары - төмен қарайық (бастарын көтеріп жоғары төмен қарау) 

Оңға, оңға түзу тұр ( оңға екі рет қисаю, түзелу)

Солға, солға түзу тұр (солға екі рет қисаю, түзелу)

Бойымызға күш жинап  (қолды жинақтақтан бүгіп иыққа әкелу)

Біз демалып қалайық  (еңкейіп терең тыныстау)

Заттық тақырыптарды бейнелеу сәтінде:

Қылқаламды қояйық

Орнымыздан тұрайық,

Қолымызды созайық (алға, жанына созады)

Оңға қарай иіліп,

Солға қарай иіліп

Белімізді жазайық.

Айналаға қарайық,

Отырайық, тұрайық.

Біз тынығып алайық.

Тынығып біз болған соң,

Әсем сурет салайық.

БАЛАНЫҢ КӨРКЕМДІК  ТАЛҒАМЫН ДИДАКТИКАЛЫҚ ОЙЫНДАР АРҚЫЛЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ

    Мектепке дейінгі  кезеңде бейнелеу іс-әрекеті баланың  жеке басының жан-жақты дамуына,  айналадағы дүниені белсенді  түрде тануына, алған әсерлерін  сурет салуда, мүсіндеуде және  қиып жапсыруда пайдалана білу  қабілетін жетілдіруге жәрдемдеседі.

Бейнелеу өнері – эстетикалық  тәрбиенің ең ықпалды және өзгермейтін  басты құралы. Эстетикалық тәрбие барысында мына міндеттерді шешу қажет:

• баланың эстетикалық қабылдауын, сезімі мен ұғымын, көркемдікті қабылдау қабілетін үздіксіз дамыту және талғамын қалыптастыру;
• баланы өмірдің көңілді сәттерін сезе білуге, айналадағы әдістемеліктерді көре білуге, жағымды да сазды әуендерді тындай білуге және оларды сүйе білуге баулу;

Балабақша тәрбиеленушілері көркемөнердің барлық түрімен айналасуға өте қабілетті болып келеді. Бірақ  олардың өзіндік ерекшеліктерін ескеру қажет. Мектеп жасына дейінгі  балалар шындықты шынайы, пәк күйінде  қабылдайды және оған барынша сенеді. Олар өте еліктегіш келеді: көргендер  мен байқағандарын ойын барысында  бейнелі түрде іске асырады. Ойын – бала үшін нағыз өмір. Егер тәрбиеші ойынды зеректілікпен ұйымдастыра  білсе, ол балаларға игі ықпал  жасауға толық мүмкіндік алады. Сондықтан да бейнелеу өнеріне баулуда  дидактикалық ойындарды тиімді пайдалану  балалардың ой-өрісін кеңейтіп, өмірдегі әсемдік пен әдемілікке деген  сүйіспеншілікке арттырады. Жақсыға  сүйсіне білуге, жаманға жек көре қарауға, өнердің алуан түрін  көріп, сезіп, тындау арқылы әсемдік  атаулыны танып білу қабілетін қалыптастырады, рухани жан-дүниесін байытып, қиялын өрістетеді. Өмірдегі, өнердегі сұлулық туралы түсініктерін жетілдіріп, өз өлкесінің  әсем табиғатымен, өз халқының өнеге  боларлық әдет-ғұрпымен, ұлттық өнерін сүйіп кең түрде танысуына  жол ашады. Бұл тұрғыдан алып қарағанда, бейнелеу өнерінің мүмкіндігі мол. Өйткені  өз мәні жағынан бейнелеу өнерінің жанартушылық және жасампаздық сипаты бар.

Бала алған әсерлерін  қайталауға, қиялындағы бейнелерді алуан  түрлі материалдардың көмегімен  біртіндеп бейнелі пішінде көрсетуге  үйренеді. Бірақ балада тәжірибе жеткіліксіз  болғандықтан, затты тек қарап  көру арқылы ғана толық қабылдай алмайды. Сондықтан неғұрлым толық елестетуге мүмкіндік беретін сезім түйсігі  мен басқа да түйсіну мүшелерін (көру, есту, сипап сезу, т.б.) белсенді түрде іске қосу қажет.

Балаларды көркемөнерге булудағы міндет – оларды заттар мен құбылыстарды жай ғана көшіруге емес, көркем заттар мен құбылыстарды әсерлі бейнелеуге бағыттау. Әсерлі, көркем бейнелеудің  негізгі белгісі - әсерлі бейнелер жасау. Алайда бала суретте, мүсіндеуде, жапсыруда  заттың өзіне тән қасиеттерін, пішінін, құрылысын, түсін беруге белгілі  бір дәрежеде қабілетті болмайынша, сондай дәрежеге көтерілмейінше, бейне  жасай алмайды. Салынған суреттің немесе жасалған пішіннің әсем де әсерлі болуы қолдың қимыл-қозғалысының жетілуі мен икемділік дағдыларының қалыптасуына тығыз байланысты. Соның нәтижесінде пайда болған айқын бейнелер балаларда жағымды көңіл күй және қанағаттану сезімін оятады. Орындалған жұмыстардың сәтті шығуы эстетикалық талғамның дамуына мүмкіндік жасайды. Адамдар жасаған заттардың өн бойында олардың еңбегі, өзара қарым-қатынастары көрініс табады. Адамдардың адам үшін, оның бақыты үшін жасаған өнер игіліктері әсемдік ретінде қабылданады. Сыртқы сұлулық заттың атқаратын негізгі қызметін сәйкес келген жағдадйда эстетикалық талғам мен адамгершілік қасиеттер үйлесім табады. Осы үйлесім үйлесім балаларға да түсініктірек болады.

Бейнелеу іс-әрекеті барысында  тәрбиенің сенсорлық, ақыл-ой, эстетикалық, адамгершілік және еңбек пен дене тәрбиесінің алуан түрлі жақтары  жүзеге асырылады. Бала ақыл-ой операцияларының  негізінде өз жұмысының нәтижесін  ойша елестетіп алып, содан кейін  әрекет ете бастайды. Олар іс-әрекетке кірісер алдында өздерінде қалыптасқан  түсініктердің негізінде ақыл-ойдың  алға қойған міндеттірін шешу үшін оны жүзеге асырудың әдістерін іздестіреді. Осы әдіс-тәсілдерді балаға меңгертуде ойынның алатын орны ерекше. Тәрбиелеу  барысында ойындық тәсілдерді қолдану  баланың бейнелеу іс-әрекетіне бейімдеуде маңызы зор. Дидактикалық ойындар –  тәрбиелеудің аса маңызды құралының  бірі болғандықтан, ол балалар меңгерген  дағдыларды бекіту немесе  үйрету үшін ғана емес, сол алған білімдерін іс-әрекетте білуге, жұмыс барысындағы  икемділік-дағдылармен қарулануға, ақыл-ойының дамуына, белсенділігінің  артуына, өз бетінше әрекет етуіне жәрдемдеседі.

Дидактикалық ойынның  маңызы:

• дидактикалық ойын балалардың ақыл-ойына күш түсіретін міндеттерді, қызықты таапсырмаларды қиындықсыз орындауға мүмкіндік береді.
• Дидактикалық ойын бүлдіршіндердің танымын қалыптастырады. Өйткені олар ойынды әр түрлі ойыншықтармен, заттармен, қосарлы суреттермен, кесінді үлгілермен ойнайды. Осындай ойын үстінде олар түстерді ажыратуға, пішінді, көлемді, заттардың ерекше белгісін, сипатын білуге және құрылым жасауға дағдыланады;
• Ойын балалардың зейінін тұрақтандырады, есте сақтауын, іс-әрекетке икемділігін, қабілетін өсіріп, байқағыштығын арттырады;
• Ойын үстінде бейнелеу өнерінің мәнерлеу құралдарын жеңіл меңгеріп, әсемдік пен сұлулықты сергек сезініп, көркемдік талғамы артады.

Дидактикалық ойындар  арқылы жүргізілген жаттығулар мен  қайталаулар баланы жалықтырмайды, өйткені олар біркелкі болмайды. Мұндай ойындар әр түрлі сипатта және түрлі мақсаттарға қолданылуы мүмкін. Дидактикалық ойын сәбилер тобында  олардың іс әрекетке деген құмырлығын арттыру үшін қолданылады. Ал ересек балаларға шеберлер, зергерлер, суретшілер т.б. болып, тікелей өздері рөлге  кіріп ойнау ұсынылады. Мұндай ойындық  жағдай мазмұнды жұмыс тақырыптарында оқиғаның, әрекеттің дамуы түрінде (ретінде) пайдаланылады. Тақырыптың қойылуы тек бірқатар заттарды бейнелеуге ғана емес, оқиғалардың берілуіне қозғау салуға тиіс. Мазмұнды сурет салу мен мүсіндеу жұмысы кезінде дидктикалық ойынды алдын ала ойнау қиялын дамытып, бейнелеудің мәнерлеу құралдарын еркін менгеруге мүмкіндік тудырады. Дидактикалық ойында балалар ойын әрекетін белгілі бір құрылымдық жүйемен орындайды: баланың ой-ниеті, мазмұн, ойын әрекеттері, ережесі және нәтижесі. Ойында дидактикалық сипаттың болуы тәрбиелік міндетті алға қояды, оның мазмұны балалардың танымын жетілдіруге бағытталады. Дидактикалық ойындардың маңызы – баланың дербестігін және ойлау мен сөйлеу белсенділігін дамытатындығында. Оның арғы тегі ойынды өлеңмен, қимылмен ұштастыру негізінде көп нәрсеге үйрететін ойындар жасаған халық педагогикасында жатыр. Сол арқылы балалар өз халқының мәдени бай мұрасымен – сәндік қолданбалы өнер түрлері, көркемөнер туындыларымен танысады. Осы орайды көрнекті ғалым, этнограф, академик Ә.Марғұлан: «Қазақ халқы кілең ою-өрек дүниесінің ортасында өмір сүреді» дейді. Осы ою-өрнектер бойынша қазақтың қолданбалы өнеріндегі әсемдіктің үйлесуін түсіндіруде, заттардағы, тұтынатын бұйымдардағы өрнектерді, сәндік суреттерді көру кезінде ойын элементтерін енгізуге болады. Тәрбиеші өрнектегі біркелкі немесе біртектес элементтерді тауып, олар қалай аталатынын, қайталанып  келуін көрсетуді, бірдей элементтердегі бірдей түстерді немесе бояудағы айырмашалақтарды атап айтуды ұсынады. Элементтердің қайталануы жөнінде, олардың дұрыс алмасып отыруы, пайдалануындағы алуан түрлілік туралы пікір білдіруге алып келеді. Мысалы: «түскиіз», «оюлы сырмақ», текемет», «өрнекті кілем», т.б. дидактикалық ойындар ұлттық тұтыну бұйымдары жөніндегі балалардың түсінігін толықтырып, ою-өрнектен белгілі бір құрылым жасау дағдыларын қалыптастырады. Сонымен қатар баланың алдында қандай да бір құрылым жасау дағдыларын қалыптастырады. Сонымен қатар баланың алдына қандай да бір міндеттер қойып, оны шешуге көңіл аударуды, зейін қоюды, ерік-жігер мен күшін жұмсауды, ережені ой елегінен өткізе білуді, іс-әрекеттердің жүйелігін, қиыншылықтарды жоюжолдарын қарастырады. Бұл ойындар балалардың түйсіну және қабылдау қабілетін дамытуға, сапасын өсіруге, білім мен икемділікті меңгерулеріне көмектеседі.

А.В. Запорожец дидактикалық ойындардың рөлін бағалай келіп, былай деп жазады: «Біз дидактикалық ойын жекелеген білімдер мен икемділіктерді игерудің формасы ғана болып қоймай, сонымен бірге баланың жалпы  дамуына көмектесетін, оның түрлі  қабілеттерін қалыптастыруға қызмет ететін болуына жетуіміз қажет». Дидактикалық ойын адамгершілік тәрбие міндеттерін  шешуге, балалардың көпшіл болып өсуіне ықпал етеді. Тәрбиеші балалармен дидактикалық ойындарды ұйымдастыра отырып, ойын олардың жан-жақты дамуына, өз мінез-құлқын реттеуге, әділ де адал, кешірімді де талапшыл болуына игі ықпал ететіндей  жағын қарастырады. Бұл ойындар  қандай да бір міндетті шешудің үнемді және ұтымды тәсілдеріне үйртуге мүмкіндік береді. Дидактикалық ойындардың артықшылығы да осында.

Әр жас тобына сәйкес дидактикалық ойындарды ұйымдастыруға төмендегідей сипаттама беруге болады:

3 жастағы балалармен бейнелеу  өнері бойынша арнайы ұйымдастырылатын  дидактикалық ойындарға басшылық  жасауда балалардың бейнелеу  іс-әрекетіне бейімделудегі түсініктерін  жетілдіру мақсаты көзделеді.  Желімсіз жапсыруда (бастыру)  қиылған бейнелерді кеңістікке  орналастыру арқылы түстерді  ажырату жөніндегі көлем, пішін  жайындағы ұғымдарын тиянақтайды.  Бейнелеу өнерінің мәнерлеу құралдарын  меңгертуде икемділікке жаттықтырады.

Сәбилердің бірінші тобына арналған дидактикалық ойындардың ережесі:

а) тәрбиеші фланелографта  дайын қиылған кескіндерді қозғалта отырып орналастырып көрсетеді;

ә) түр-түсіне, пішініне, кеңістікте орналасуына назар аударады;

б) балалар берілген тапсырмаларды  тәрбиешінің нұсқауы бойынша  орындайды;

в) тақырыптардың мазмұнына  сәйкес талаптарды кейде түрлендіріп, кейде балалардың қабілетіне қарай  жеңілдіктер жасап отырады.

«Қандай түс?» ойынын сәбилердің бірінші, екінші топтарында және естиярлар мен ересектер тобында да өткізуге болады. Жоғары топтарда ойынның тәрбиелік мәнін күрделендіре отырып ұйымдастыру үшін тәрбиешінің ізденуіне тура келеді. Мұнда қосымша түстерді қай негізгі түстерді бір-бірімен араластыру арқылы алуға болатыны сұралады. Бір-біріне жақын түстерді топтауға (қызыл, сарықызыл, алқызыл т.б.) тапсырмалар беруге болады. Түстерге байланысты ойыншықтар немесе үлгіні көрсетіп топтауға, әңгімелеуге бағыт беріледі. Кіші топтарда түсті заттың белгісі ретінде қарай отырып, қандай түспен ненің суретін салуға болатынын айтқызса, жоғары топтарда, мысалы: «Жасыл түсті бояумен неің суретін салуға болар еді? Көрсетші» деген сияқты сұрақ-тапсырма беріледі. Бала тікелей суретін салып көрсетеді. Іс-әрекетке бағыттауға арналған көрнекілік-жолақша орнына кез келген түстерді көре алатындай заттар: түрлі түсті сақиналар, таяқшалар, қарындаштар, орамалдар, жалаушалар, т.б. қолдануға болады. Ойын барысында балалардың ынталы, зейінді болуын қадағалап, көңіл күй өзгерістерінің (қуану, ренжу, шаттану, қанағаттану, т.б.) пайда болуына да ықпал еткен дұрыс. Осы әрекетке байланысты жоғары топтың балаларына бос уақыттарында өзі жақсы көретін адамдарының, жолдастарының ойыншықтарының, т.б. суретін салуды ұсына отырып, түсті баланың психикалық көңіл күйіне байланысты қалай қабылдайтынын анықтау керек.

«Кім тез  жинайды?» ойынын ұйымдастыру барысында балалардың сурет арқылы қабылдауын, заттың түр-түсін, пішінін, көлемін бейнелеудегі шеберліктерін жетілдіру үшін дербес әрекет етуге дағдыландыру қажет. Бұл ойында бейнелеудің әсерлі құралдарының бірі – сөздік әдістерді тиімді пайдаланып, балалардың байланыстырып сөйлеуін, сөздік қорын дамыта отырып, сипаттап айтып бере білуге баулу мақсаты көзделеді. Көкөністер мен жемістердің суретін салуда дөңгелек, сопақша пішіндерді көз мөлшермен бере білуге үйретіледі.

  «Моншақтарды тіземіз» ойынында топ бөлмесінде қағаздан қиылған ұсақ дөңгелектермен қағаз бетінде кеңістікті дұрыс бағдарлауды үйренсе, жазғы уақытта далада табиғи материалдармен ойнауды ұсынуға болады. Оған өсімдіктердің гүлдері, бүрлері, түсіп қалған түйіндер, ұсақ тастар алынып, олар жерге моншақ етіп тізіледі, немесе жерге, құмға, қыста қардың бетіне таяқшамен «моншақ тізіп» жаттығады. Ойын кезінде балалардың еркін, дербес әрекет етуіне мүмкіндіктер туғызып отыру қажет.

«Біздің ыдыстарымыз». Балалардың алған білімдері мен икемділіктерін бекіту мақсатында тәрбие жұмыстарына сәйкес басқа пішіндерді де пайдалануға болады. Сәбилердің екінші тобы мен естиялар тобында қарапайым жеңіл міндеттерді шешу көзделеді де, ересектер мен даярлық топтарында ол күрделенеді. Мұндайда ұқсас пішінді заттар, ұлттық тұтыну бұйымдарының кескіндері, т.б. алынады. Ойынды тақтада әр баланы жеке-жеке шақырып, тапсырманы орындауға немесе әр балаға үстел үстінде өз беттерінше құрап көрсетулеріне мүмкіндік жасау тәрбиешінің қалауы мен балалардың қабілетіне байланысты ұйымдастырылады.

«Бейнені құрастыр». Сәбилердің бірінші тобында «Бұл неге ұқсайды?» ойынының міндеттерін меңгергеннен кейін екінші сәбилер тобында «Бейнені құрастыр» деген атпен ойын мазмұны жағынан балалардың жас ерекшелігіне сәйкес тәрбиеші тарапынан күрделендіре өткізіледі. Балалардың ойлау, қиялын дамыту мақсатын көздей отырып, барлық  геометриялық фигураларды қатыстыру арқылы мынадай бейнелерді құрауға болады: дөңгелектер мен жіңішке жақтардан гүл, шар, бақ-бақ, ұшақтар, үлкен-кіші дөңгелектерден аққала, жатпайтын қуыршақ, мұнаралар, жарты дөңгелектен доп, шар, кесе, әр түрлі пішіндерден қайық, шелек, табақ, үшбұрыштардан мұнара, ракета, шырша, т.б. ересектер мен мектепке даярлық топтарында құрастырған бейненің бөліктерін өзгерту арқылы басқа бейне құратуға түр-түсіне қарай нақты бейнені беруді талап етуге болады. Түрлі түсті фигуралардан ұлттық ою-өрнек құрауды ұсыну да – тиімді тәсіл.

«Әдемі гүлдер». Балалардың эстетикалық талғамын арттыруға, әсемдікті, сұлулықты сезінуге тәрбиелеуде тәрбиеші олардың алған білім, дағдыларын бекіте, жетілдіре отырып, өз ойларын іс-әрекет барысында бейнелеп көрсете білу дағдыларын қалыптастырады. Ұжымдық жұмыс ретінде жалпылама ұйымдастырып, ойын барысында белсенділік көрсете алмаған балаларға жеке тапсырма береді. Ұсқ қиындыларды көп мөлшерде беріп, өз еркімен жұмыс істеуге баулиды. Гүлдер жайындағы түсініктерін жетілдіру мақсатында кім көп өлең-тақпақтар, жұмбақтар білетінін сұрап, сөздік ойындармен ұштастырады. (26-сурет)