Энергетикалық дипломатия

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ.................................................................................................................3

І-бөлім. Батыстағы халықаралық энергетикалық дипломатия саласының құрылымы

1.1 Батыста халықаралық энергетика саясаты мен дипломатия мәселесінің қалыптасуы..............................................................................................................5

1.2 АҚШ-тың Батыс елдеріндегі энергетикалық саясаты...................................6

ІІ-бөлім. АҚШ-тың ХХI ғасырдағы энергетикалық дипломатиясының құрылымы

2.1 АҚШ-тың экономикасына және геоэкономикалық саясатының қалыптасуы...............................................................................................................8

ІІІ-бөлім. Қазақстан – АҚШ және Ресей-ң энергетикалық саладағы келешектегі іс-қимылдарды

3.1 Астана мен Вашингтон энергетикалық саладағы келешектегі іс-қимылдардың бірлескен жоспары........................................................................9

3.2 Қазақстан мен Ресей аумағында ортақ энергетикалық нарық құрылуы....10

ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................................14

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.....................................................16

КІРІСПЕ

Зерттеу такырыбының өзектілігі. Энергетикалық дипломатия-бұл алдыңғы қатарлы мемлекеттердің экономикалық бақ берекесі тікелей байланысты сала. Энергоресурстар (мұнай мен газ) шектеулі, олардың бағалары тұрақсыз, бұл олардың бәсекелестігін жаһандық деңгейде ошықтырып отыр. Алдыңғы қатарлы мемлекеттер бәсекелестік күрестің анархиясына, әсіресе жаһандандыру жағдайларында, араласудың қауіптілігін түсінеді, сондықтан олар энергетика саласындағы мәселелерді бірігіп шешудін жодарын таппақшы. Бірте-бірте екіжақты және көпжақты энергетикалық дипломатия қалыптасады. Оның мақсаттары — әртүрлі мемлекеттер мүдделерінің тепе-теңдігін табу, энергоресурстар өндірісінің дамуына ат салысу, оларды тасымалдаудың қазіргі кепілді жүйелерін құру. Осы мақсаттарды жүзеге асыру оңай емес, өйткені мемлекеттердің мүдделері кейбір кездері бір-бірлеріне қайшы келеді. Мүдделерге қатысты мемлекеттер сатып алушылар, сатушылар және энерготасымалдаушыларды тасымалдайтындарға бөлінеді. Соған қоса, әр топтың ішінде нарықтарға қол жеткізу мен оларды бақылауға, энергия жеткізудің ең қауіпсіз жолдарын қамтамасыз етуге күрес жүріп жатыр. Германдық сарапшы Ф.Мюллер былай деп белгілейді: «әлемдік саясатта энергоресурстардың сенімді қамтамасыз ету тақырыбы маңызды болып келеді; қазіргі кезде мемлекеттердің көбісі бұл мәселемен өзінің келешектегі өмір сүруімен байланыстырады.» /2.27, 5/

Зерттеу тақырыбынының мақсаты. Энергетикалық дипломатияның құрылымын зерттей отырып, шетел мемлекеттерімен энергетикалық саладағы байланыстарды қаратыра отырып, тақырыптың мәнін ашу.

Әлемдік жағдай анықтайтын келесі фактор макроэкономикалық болып келеді. Экономика дамуының белсенділігіне энергиятұтынудың құрылымы мен динамикасы, әлемдік энергетикалық нарықтағы жағдай тәуелді болып келеді. Қазір ұсыныс Қытай, Үндістан, Азиаттық-Тынықмұхиттық аймақтың бірқатар мемлекеттері тарапынан өсіп келе жатқан сұраныстың артынан үлгермей жатыр. Нәтижесінде, мұнай бағалары өсуде, ал бұл әлемдік экономикада тұрақсыздандыру қауіпін тудырады. Энергетикалық секторда көбісі жаңа технологияларды құру жетістіктеріне тәуелді. Көпшіліктің айтуы бойынша, мұнай, газ және көмірді таяу келешекте одан да пайдалы альтернативті энергиятасымалдаушымен алмастыра алмайды. Сонымен қатар, адамзаттың энергияның жаңа көздерін пайдалануда термоядролық синтез, су, сутегі және т.б./2.68/энергияларындағы жетістіктерге сенетін оптимистер де бар.

Зерттеу тақырыбынының міндеттері. Зерттеу мақсатына байланысты мынадай міндеттер қарастырылды:

-         энергетикалық дипломатияның мәнін, құрылымын қарастыру;

-         энергетикалық дипломатияның мемлекеттер ересындағы байланыстарын ашып көрсету т.б.

І-бөлім. Батыстағы халықаралық энергетикалық дипломатия саласының құрылымы

1.1 Батыста халықаралық энергетика саясаты мен дипломатия мәселесінің қалыптасуы

Батыста халықаралық энергетика саясаты мен дипломатия мәселесі 1973 ж. энергетикалық дағдарыстан кейін кең түрде қарастырыла бастайды, әсіресе, АҚШ, Жапон және Батыс Еуропа кәсіпкерлері, ғалымдары мен қоғамдық-саясаси қараткерлері кіретін, «үшжақты комиссия» шеңберіндегі талдаулық зеттеулер негізінде. Осы ХХI АҚШ-тың геоэкономикалық саясаты жеке тұрғыдан қарастырылған жоқ. Ол жалпы әлемдік деңгейде басқа мемлекеттермен қатар қарастырылды. Бұл туралы монографиялардың өздері де щағын болып келеді. Осы тақырып жаңа болғандықтан, ол көбінде переодикалық баспаларда кеңінен таралған. Соған қоса бұл мәселе көбінесе шет елдерде көп зерттелген, сондықтан осы ғылыми жұмыста шет ел авторларының еңбектері басым. Солардың ішінен ресейлік энергетика дипломатия мәселерінің алдынғы қатарлы сарапшысы С.З.Жизниннің[1]  әлемдік энергетикаға қатысты еңбектерін айтып кетуге болады. Осы арада К.В. Симоновты айта кету керек. Оның ақырғы шыққан кітабы[2] әлемдік энергетиканың жұмыс істеуінің, энергиямен қамтамасыз ету мәселелерің шешудегі халықаралық ынтымақтастықтың маңызды сұрақтарын талдауға арналған (әсіресе, ол үлкен назарды мұнай-газ секторына бөлді ). Бұл монография автордың басқа еңбектерінде - «Русская нефть» и «Энергетическая сверхдержава»- көрініс тапқан ойлардың жалғастырады. Кітап оңдағы көзқарастар мен бағалардың стандартты еместігімен, саяси және экономикалық талдаулардың бір-бірімен байланысымен ерекшеленеді.

К.Симонов жаңа зерттеуің шығара отырып, XXI ғасыр басындағы адамзатты ресурстық қамтамасыз ету мен жетістіктер арасындағы сәйкестік жойылып кеткенің айтады. Бажанов Е.П. монографиясын[3] да атап кетуге болады. Ол өзінің еңбегінде XXI ғасыр басындағы халықаралық қатынастардағы мәселелерді талдайды. Оның айтуынша ғасыр басындағы халықаралық қатынастар көбінде экономика шеңберінде, соның ішінде энергетикалық мәселелерге қатысты, жүреді. Әлемдегі таусылатын ресурстардың мөлшерінің азаюы оларды иемденуге үлкен бәсекелестікті туғызуда. Автордың тағы да бір белгілейті, ол энергиятасымалдаушы ресурстардың, соның ішінде мұнай мен газ, көп бөлігі ислам әлемі елдерінде орналасуы. Ислам әлемінің Батысқа достық емес көз қарастары, әрине Батыс мемлекеттерін қиын жағдайға тұрғызуда. Осы тақырып Мюллер Ф., Мастепанов С.,Торкунов А.В., Разумнова Л.Л., Шарипов У.З., Васильев А. Монографияларында да көрінісің тауып, авторлар тарапынан өте жақсы талданылды.[4]

1.2 АҚШ-тың Батыс елдеріндегі энергетикалық саясаты

Қытай, Үндістан мен басқа дамушы мемлекеттердің мұнайға өсіп келе жатқан сұранысы АҚШ-ты келешекке ауқымды мұнай қорларын жасауға итермелейді. Бұл үдеріс АҚШ-тың экономикалық және ұлттық қаіпсіздігіне қатер болып келеді. Әлемдегі экономикасы бәрінен қарқынды дамып келе жатқан Қытай қазіргі кезде әлемнің бірқатар аймақтарында энергетикалық саясатың жүзеге асыруда. Қытай 20 жылдан кейін мұнай тұтыну деңгейің Американың қазіргі кездегі деңгейге (күніне 21 млн.баррель) дейін жеткізуді көздеп отыр.

АҚШ өзінің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуде геоэкономикалық саясатың жүзеге асыра бастады. АҚШ мұнайды Батыс және Шығыс Еуропа елдері, Прибалтика және ТМД елдерін бірге қосқандадағы тұтынатын мөлшерді өзі жалғыз тұтынады. АҚШ-қа мұнайдың әлемдік тұтынудың ¼ бөлігі тиіп отыр. Сол арада олардың осы энергиятасымалдаушының мөлшері жалпы әлемдік өндірісте едәуір қысқарып, ХХI ғасыр басында 10% ғана құрады. Егер тұтынудың өсуі жалғаса берсе, онда АҚШ өзінің мұнай қорлары шамамен 10 жылға жетеді. Срапшалар айтқандай Америка мұнай жеткізушілердегі іркілістерге қатысты өте тәуелді.

АҚШ-қа және Батыс елдері үшін ең қиын болып табылатыны ол олардың энергиямен қамтамасыз етілуі қазіргі кезде және келешекте оларға жау болып келетін әрі тұрақсыз мемлекеттерден тәуелді. Вашингтонның стратегиясы Шығыс Еуропадан Орталық және Шығыс Азияға апаратын Еуразиялық коридордағы мемлекеттеріне бақылау орнатуды қарастырады. Оның көзіне Ресей, Парсы шығанағының елдері, Африка және Орта Азия түсіп отыр. Ресейлік энергетика дипломатия мәселерінің алдынғы қатарлы сарапшысы С.З.Жизнин дәл осы жерлерде келешекте әлемдік энергетикалық саясаттың ошағы құрылады деп болжауда.

АҚШ-тың энергетикалық саясатының негізін салушы мақсаты – өзінің экономикасына энергияның жеткілікті, қымбат емес және сенімді жеткізімдеріне қол жеткізуді қамтамасыз етіп, осы арқылы экономикалық өсу мен гүлденуге ие болу болып табылады.

ІІ-бөлім. АҚШ-тың ХХI ғасырдағы энергетикалық дипломатиясының құрылымы

2.1 АҚШ-тың экономикасына және геоэкономикалық саясатының қалыптасуы

АҚШ-тың экономикасына және геоэкономикалық саясатына 1973 жылғы дағдарыстың қандай әсер тигізгеннен кейін қалай өзгергені, және одан кейін Вашингтонның сыртқы саяси приоритетердің өзгеруіне байланысты қолданылған әрекеттер көрсетіледі. ХХ ғасыр аяғы мен XXI ғасыр басында халықаралық аландағы болған жағдайлардың да АҚШ-тың геоэкономикалық саясатына тигізген әсері мен одан кейін өзінің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатымен жаңа саяси аспектілер мен жүзеге асырған шаралары көрсетіледі.

АҚШ-тың өзінің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатымен геоэкономикалық саясатта пайда болған жаңа бағыттары көрсетіледі. Бұрын Вашингтонның көзі Парсы шығанағының елдері ммен Солтүстік, Батыс Африка елдеріне түскен болса, онда қазіргі танда оның геоэкономикалық саясатының приоритететі бағыттарына Ресей, Каспий аймағындағы мемлекеттерге қоса Орта Азия елдері кіргізілді. Бөлімде АҚШ -тың энергетасымалдаушылар көп шоғырланған, әлемдік энерегетикалық нарыққа әсерін тигізе алатын аймақтардағы Қытай, Батыс Еуропа елдері мен Ресеймен жүргізіп жатқан бәсекелестік күрестері туралы жазылады.

Бұл бөлімде АҚШ-тың ХХI ғасырдағы геоэкономикалық саясатын қарастырдым. Бұл мақсат келесі міндеттерді шешуді талап етеді:

- геоэкономикалық тәжірибе негізінде АҚШ геоэкономикалық басым бағыттарын пайымдау;

- АҚШ-тың дүниежүзінің түрлі аймақтарына катысты сырткы саяси тәжірибесі аясында оның геоэкономикасына тән жалпы және дара ерекшеліктерді анықтау, жария және шынайы мақсаттарын пайымдау;

- АҚШ геоэкономикасына ықпал жасайтын факторларды саралау;

- АҚШ геоэкономикасына қатысты әлемдегі аймақтардағы ыңтымақтастық қарым-катынас сипатын ашу;

- АҚШ-тың геоэкономикасы әлемдегі аймақтадар үшін тиімді пайдаланудың маңызын анықтау.

ІІІ-бөлім. Қазақстан – АҚШ және Ресей-ң энергетикалық саладағы келешектегі іс-қимылдарды

3.1 Астана мен Вашингтон энергетикалық саладағы келешектегі іс-қимылдардың бірлескен жоспары

Астана мен Вашингтон энергетикалық саладағы келешектегі іс-қимылдардың бірлескен жоспарын айқындады.

Наурыздың 11-12-сінде Вашингтонда өткен Энергетикалық серіктестік жөніндегі бірлескен қазақстан-американ комиссиясының 5-інші мәжілісіне Энергетика және минералдық ресурстар министрі С.Мыңбаев бастаған қазақстандық энергетиктердің өкілетті делегациясы қатысты.

Энергосеріктестік жөніндегі комиссияның жалпы отырысының алдында Сауат Мыңбаев АҚШ-тың энергетика министрі Сэмюель Бодманмен келіссөз өткізіп, оның барысында екі ел министрлері қазақстан-американ энергетикалық ынтымақтастығының ауқымдылығы мен тиімділігін, өзара ынтымақтастықты әрі қарай дамытуға деген екіжақты мүддені атап көрсетті және қазақстандық рыноктағы американ энергетикалық бизнесінің белсенділігіне жоғары баға берді. Министрлер қазақстан-американ энергетикалық диалогын нығайтудың маңыздылығы туралы ортақ пікірге келді.

Осыдан кейін өткен Комиссия отырысында тараптар мұнай-газ, электр энергетикасы, қоршаған ортаны қорғау, энергетиканың балама көздерін пайдалану және коммерциялық ядролық технологиялар, сондай-ақ энергетикалық нысандардың қауіпсіздігі саласындағы ағымдағы ахуал мен перспективаны талқылады.

Мәжіліс қорытындысы бойынша қабылданған хаттамада энергетика саласындағы Қазақстан мен АҚШ-тың перспективалық өзара іс-қимылдарының негізгі бағыттары анықталды.

Мәжіліс барысында С.Мыңбаев мәлім еткендей, 2001 жылы Энергетикалық серіктестік жөніндегі бірлескен комиссия аясында орнатылған диалог энергетикалық қарым-қатынастардың барлық векторы бойынша Қазақстан мен Құрама Штаттардың арасындағы ағымдағы және перспективалық ынтымақтастық мәселелерін талқылаудың бірегей мүмкіндігіне айналып отыр. Елбасы Н.Назарбаевтың 2001 жылдың желтоқсан айында Құрама Штаттарға жасаған сапары барысында қол қойылған Энергетикалық серіктестік туралы декларацияда энергетикалық саладағы ынтымақтастық екі ел арасындағы стратегиялық қарым-қатынастардың негізгі элементтерінің бірі деп танылған болатын.

Сапар аясында С.Мыңбаев сондай-ақ АҚШ-тың Еуразиялық энергетикалық дипломатиясының үйлестірушісі Стивен Маннмен кездесті.

3.2 Қазақстан мен Ресей аумағында ортақ энергетикалық нарық құрылуы

Қазақстан мен Ресей аумағында ортақ энергетикалық нарық құрылуы тиіс - ресейлік депутат пікірі Мұнай мен газ өндіруді жыл сайын арттырып келе жатқан Қазақстан оны барлау мен өндіру, тасымалдауда заманауи технологияларды да кеңінен қолданып отыр. Осы бағытта халықаралық ынтымақтастығы, соның ішінде ежелгі көрші Ресеймен әріптестігі де тереңдеп келеді. Алайда әлем елдері алдында көшбастау үшін әлі де бірқатар мәселелер шешімін табуы тиіс. Алматыда ашылған халықаралық мұнай-газ конференциясының мінберінен Ресейдің Федералдық жиналысының Федерация кеңесіндегі ТМД істері жөніндегі комитетінің төрағасы Вадим Густов осындай пікір айтты[5]. 

В. Густов мырзаның пікірінше, екі көршінің экономикадағы ынтымақтастығының көрсеткіші әрі болашағы зор сала - энергетикалық сала деуге болады. «Мысал үшін айтсақ, қазір энергетика саласында Каспий құбыр желісі консорциумы, Қарашығанақ газ кенішін жасау жобасы, Екібастұз ГРЭС-2, Орынбор ГӨЗ негізінде және уран өндірісінде біріккен кәсіпорындар құру сынды ірі жобалар бар. Жалпы алғанда біз мұнай-газ саласындағы ынтымақтастықтың артып отырғанына қанағаттанамыз және осы бағытта Қазақстан мен арадағы әлеуетті мүмкіндіктерді барынша пайдаланамыз. Мысал үшін Атырау-Самара магистралды мұнай құбырын үлкейту бағытында бірлескен мұнай теңгерімі жобасын жасауды, мұнай тасымалдауды 2020 жылға дейін назарға ала отырып, жалғастырамыз. Сондай-ақ алдағы уақытта Каспий құбыр желісі консорциумының өткізу мүмкіндігін арттыру бағытында бірлескен іс-қимылдар жасау, Орталық Азия-Орталық газ құбырын модернизациялауға қатысу маңызды деп ойлаймын. Біздің көзқарасымызда Қазақстан мен Ресейдің энергетикалық әріптестігінің квинтэссенциясы нәтижесінде екі елде де энергетикалық ресурстармен қамтамасыз ету, экспорттық әлеуетті арттыру мүмкіндігі туады. Сондықтан осы бағытта бірқатар маңызды істер тұр» дейді Ресей өкілі.
Мәселен, екі ел бірлескен іс-қимылдар жасай отырып, мұнай-газ тасымалдау құрылымын дамытып, өнімді үшінші елдерге экспорттауға, екі елдің тасымалдаушылық әлеуетін тиімді пайдалануға кірісуі керек. Бұл бағытта ол өнімдерді Шығыс Азия елдеріне, әсіресе, Қытай бағытында көбірек шығару керек деген пікірде. «Қытай үшін Қазақстан мен Ресейдің стратегиялық маңызы зор, сонымен қатар тасымалдау да қолайлы. Бізге белгілісі, Қытай басшылығы ел нарығына келіп жатқан мұнай өнімдерінің жартысынан астамы Қазақстан мен Ресейден келуі тиіс деп санайды. Қытай мен оған жақын елдер экономикасындағы күннен-күнге өсіп жатқан энергетикалық ресурсқа деген сұраныс, бұл бағытқа мұнай-газ өнімдерін экспорттау тиімділігі Қазақстан мен Ресейдің әріптестігін ұлғайта түседі. Бұл бағытта бүгіннен-ақ ұзақ мерізімді жаңа Еуразиялық мұнай бағдарламасының басталуы, Қазақстан мен Ресей аумағында ортақ энергетикалық нарық құрылуы тиіс. Осы бағдарлама аясында Қытай мен Солтүстік-Шығыс Азия бағытындағы кейбір Ресей мен Қазақстандық жобалардың бірігуін көруге болады. Қазақстан мен Ресейдің ұлттық мемлекеттік қызығушылығы мүддесінен қарағанда Қазақ-Ресей мұнай альянсы Мәскеу мен Астананы әлемдік мұнай нарығындағы ірі сатушыға айналдыратыны түсінікті. Бүгінде әлемдік мұнай нарығында тек бағалық қана емес, геосаяси құрылым да өзгеруде. Азия елдерінде негізгі «тартылыс орталығы» құрылуда. Бұның айналасында энергетика саласында көп бағытты даму орын алуда. Осы ретте Астана мен Мәскеу көп бағытты Еуразиялық энергетикалық әріптестікте ортақ нарық құру арқылы басты құрылым жасаушы рөл атқаруы мүмкін» дейді В. Густов.

Оның айтуынша осы бағытта қазір Қазақстан мен Ресейдің энергетикалық нарығын дамытудың жалпы стратегиясы үкіметаралық деңгейде жасалып, қабылануы тиіс.

«Бұл замануи талапқа сай екі елдің сауда-экономикалық байланыстарын, энергетикалық ресурстардың еркін және тоқтаусыз тасылуын, кедендік, салықтық кедергісіз саясатты қамтамасыз ететін құқықтық база жасалуды талап етеді. Сондай-ақ Қазақстан мен Ресейде энергоресурстардың ортақ нарығын қалыптастыру ЕурАзЭҚ аясында біртұтас энергетикалық аумақ қалыптастыруға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда өндірісі дамыған Батыс Еуропа елдері мысалына қарасақ, Еуроодақ аясында энергоресурстардың бәсекеге қабілетті нарығын қалыптастыруға тырысып бағуда. Бұл энергетикалық нарықты аймақтандыру бағыты болашақта энергетика саласында үлкен басымдылыққа жетуге ұмтылыс екендігін көрсетеді. Қазір халықаралық мұнай-энергетикалық кешеннің халықаралық ықпалдастық үдерістері кезеңінде жеке елде тіпті энергетикалық ресурс қоры үлкен елде өзінің жеке энергетикалық қауіпсіздігін сақтау өте қиын. Ал Қазақстан мен Ресей аумағында ортақ энергетикалық нарық құру ішкі нарықты арзан энергиямен қамтамасыз ету, үшінші елдерге сату сынды бірқатар бағыттардағы байланыстарды қалыптастыруға мүмкіндік береді».
Бұнымен қатар В Густов Қазақстан мен Ресей Каспийдегі мұнай-газ жағдайына басты назар аударуы тиіс деген пікір айтады Оның айтуынша, қазіргі кезде Каспийдегі мұнайгаз әріптестігі «үлкен назар» аударуды қажет етеді. «Осы ретте Ресей Каспий аймағының бір бөлігі ретінде оның тұрақты дамуына өзінің жауапкершілігіне ала отырып, ықпал етеді. Біз мұнай мен газды үлкен көлемде өндіру, бұл - тек қана ұлттық экономиканың дамуы ғана емес, бұл - ресурстарды абайлап пайдалану, экологияны, теңіз биоресурстарын пайдалану алдындағы үлкен жауапкершілік екендігін түсінеміз. Сондықтан экологиялық таза энергетикалық технологиялар да Каспий аймағы елдерінің басты назарында болуы тиіс. Күннен-күнге мұнай-энергетикалық кешен инновациялық технологиялардың дамуын қажет етіп отырғаны анық. Қазақстан мен Ресейдің инновациялық салада ықпалдастығы экономикалық дамуды қамтамасыз етудің негізгі факторларының бірі. Бұл бағытта бірлескен іс-қимылдар біздің елдерге әлемдік бәсекеге қабілетті елдер қатарына қосылуға, әлемдік нарықта өз орнымызда алуға мүмкіндік береді. Бұған Ресей тарапынан нақты қадамдар да жасалуда. Биыл Ресей Федерациясы президентінің ұсынысымен инновациялық салада Қазақстан-Ресей әріптестігін дамыту үшін жұмыс тобы құрылып, оның қызметі, негізгі жұмыс бағыттары айқындалды. Екі ел мұнай және газ өндіруші зауыттарды салуға, модернизациялауға бірлесе отырып күш жұмсауы тиіс. Бұл бағытта менің ойымша, ЕурАзЭҚ көлемінде Еуразиялық даму банкінің (қазірдің өзінде бірқатар ірі жобалар қаржыландырылуда) қаржылық қолдауымен жоғары технологиялар саласында инновациялық әріптесікке қол жеткізуге болады. Ресей өкілі ретінде айтарым, қазіргі ауқымды әлемдік саяси, экономикалық жағдайда Ресей-Қазақстан әріптестігі белсенді бола түсуі тиіс. Бұл бағытта ел президенттері де басты назар аударуда. Ресей парламентарилері де бұл бағытта барлық көмегімізді аямаймыз» дейді Ресейдің Федералды жиналысының Федерациялар кеңесінің ТМД істері жөніндегі комитетінің төрағасы.

ҚОРЫТЫНДЫ

Бүгін Ақордада Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Қанат Саудабаев АҚШ Мемлекеттік департаментінің Еуразиядағы энергетикалық дипломатия жөніндегі үйлестірушісі Стивен Маннды қабылдады.

Кездесуде Қазақстан мен АҚШ-тың мұнай-газ өнімдерін шығару және тасымалдау саласындағы ынтымақтастығының ахуалы мен даму перспективалары талқыланды.
Тараптар Қашаған кен орнын одан әрі дамыту жөніндегі таяуда қабылданған шешімнің маңызын атап өтті. Аталған шешім оны игеру жоспарының тиімді жүзеге асырылуын қамтамасыз етуге және 2011 жылға қарай мұнай игеруді өнеркәсіптік деңгейге шығаруға мүмкіндік береді.

-Президент Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның көмірсутегін тасымалдау үшін көп вариантты құбыр желілері жүйелерін кеңейтуге айрықша мән береді, мұны энергетика саласын ғана емес, сондай-ақ бүкіл ел экономикасын табысты дамытудың маңызды кепілі деп санайды. Біз АҚШ-пен еліміздің энергия көздерін әлемдік нарыққа тасымалдау көлемін кеңейту жөніндегі белсенді ынтымақтастық пен диалогты жалғастыруға ниеттіміз, - деп мәлімдеді Қ.Саудабаев.

Осы орайда, кездесу барысында Каспий құбыр арнасы консорциумы құбыр желісін кеңейту, Қазақстанның Бургас-Александруполис құбыр желісі жобасына қатысуы, Қазақстанның Каспий тасымалдау жүйесін құруы, сондай-ақ көмірсутегін тасымалдаудың баламалы жобаларын дамытудың болашағы талқыланды.

Сонымен, қорыта келе, энергетикалық дипломатия дегеніміз бұл алдыңғы қатарлы мемлекеттердің энергетикалық саладағы байланыстары экономикаға тікелей байланысты сала. Энергоресурстар (мұнай мен газ) шектеулі, олардың бағалары тұрақсыз, бұл олардың бәсекелестігін жаһандық деңгейде белгілі. Алдыңғы қатарлы мемлекеттер бәсекелестік күрестің анархиясына, әсіресе жаһандандыру жағдайларында, араласудың қауіптілігін түсінеді, сондықтан олар энергетика саласындағы мәселелерді бірігіп шешудін жолдарын таппақшы. Бірте-бірте екіжақты және көпжақты энергетикалық дипломатия қалыптасады. Оның мақсаттары — әртүрлі мемлекеттер мүдделерінің тепе-теңдігін табу, энергоресурстар өндірісінің дамуына ат салысу, оларды тасымалдаудың қазіргі кепілді жүйелерін құру. Осы мақсаттарды жүзеге асыру оңай емес, өйткені мемлекеттердің мүдделері кейбір кездері бір-бірлеріне қайшы келеді. Мүдделерге қатысты мемлекеттер сатып алушылар, сатушылар және энерготасымалдаушыларды тасымалдайтындарға бөлінеді. Соған қоса, әр топтың ішінде нарықтарға қол жеткізу мен оларды бақылауға, энергия жеткізудің ең қауіпсіз жолдарын қамтамасыз етуге күрес жүріп жатыр.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Oil and Gas Journal, KAZENERGY, BP Statistical Review of World Energy, Petroleum Economist, BUSINES WEEK, International Petroleum Encyclopedia шет елдік журналдары

2. Энергетическая дипломатия. М.: Научная книга, 1999.

3. Нефтяные приоритеты российской дипломатии и энергетическая стратегия России // Дипломатический вестник. 2002. № 2

4. Глобальная энергетическая война. Тайны современной политики. - М.: Алгоритм, 2007

5. Интернет ресурстары: www.inform.kz

6. Актуальные проблемы международных отношений в начале XXI века // Отв. ред. Бажанов Е.П. М.: Научная книга, 2002

7. Дипломатический ежегодник // Научная книга, 2004.

3

[1] Энергетическая дипломатия. М.: Научная книга, 1999., 64., Нефтяные приоритеты российской дипломатии и энергетическая стратегия России // Дипломатический вестник. 2002. № 2

[2]  Глобальная энергетическая война. Тайны современной политики. - М.: Алгоритм, 2007)

[3] Актуальные проблемы международных отношений в начале XXI века // Отв. ред. Бажанов Е.П. М.: Научная книга, 2002

[4] Дипломатический ежегодник // Научная книга, 2004.

[5]Интернет ресурстары: www.inform.kz