Ирина Эланс
Геологиялық бөлім
КІРІСПЕ
Мұнай – газ өнеркәсібі Қазастан Республикасының экономикасында маңызды орын алады. Өйткені еліміздегі мұнай – газ саласының дамуы бір ғасырлық уақытты қамтиды. Сонымен қоса еліміз мұнай-газ, газконденсатты кен орындарына өте бай және де қазіргі уақытта жаңа кен орныдары ашылу үстінде.
Жалпы мұнай – газ саласының дамуы ауыр және жеңіл өнеркәсіптердің, транспорттың, жалпы экономиканың дамуына өз үлесін қосып келеді.
Қазіргі уақытта жалпы әлемдік мұнай – газ саласының, оның ішіндегі техникасымен технологиясының қарқынды дамуының нәтижесінде, елімізде қиында күрделі жобаларды қолға алып жатыр. Мысалға Каспий теңізінің шельфті кен орындарын алуға болады. Бұл кен орындарын өндіріске қосу үшін көптеген талаптарды қатаң орындау қажет. Ал, ол үшін соңғы үлгідегі техникамен технологияларды қолдану керек.
Негізінен еліміздің көптеген мұнай – газ кен орындары батыс аймақта шоғырланған.
Осы дипломдық жобаның негізі болып отырған С.Балғымбаев кен орны Қазақстан Республикасы, Атырау облысы, Исатай ауданында орналасқан. Кен орны өндіріске 1968 жылы қосылды. Қазіргі уақытта кен орнында игерудің соңғы сатысы жүріп жатыр. Бұл кен орнындағы ең басты мәселе ұңғы өнімінің жоғары сулануы болып отыр.
Жазылған дипломдық жұмысым осы кен орнындағы штангілі терең сорапты ұңғылардың жұмысына газдың әсерін талдау және жобалауы қарастырылған.
Штангілі терең сорапты ұңғылардың газдың әсерін талдай отырып және оларға жоба жасап, олардың әсерін жоюға арнайы қондырғыларды орнатуға есептер беріледі.
- Геологиялық бөлім
- Кен орын туралы жалпы мәлімет
С.Балғымбаев мұнай кен орны, бұрынғы аты Мартыши, Еділ -Жайық қосөзен аралығының теңіз аймағы маңында орналасқан. Бұл 1.1-суретте көрсетілген.
Әкімшілік негізде Қазақстан Республикасы, Атырау облысы, Исатай ауданына қарасты.
Ең жақын орналасқан елдімекендер аудан орталығы Аққыстау поселкесі, Х.Ерғалиев аулы (бұрынғы Новобогат) және Жанбай. Бұлар кен орнынан сәйкесінше солтүстікке және солтүстік – шығысқа қарай 22,41 және 30 км қашықтықта орналасқан.
Облыс орталығы Атырау қаласы, кен орнынан шығысқа қарай 76 км. арақашықтықта.
Облыс орталығы жақын елдімекендермен Атырау – Астрахань темір жолымен және асфальтты жолымен байланысады.
С.Балғымбаев кен орны экономикалық тұрғыдан жақсы жерде орналасқан. Бұл кен орны Ембі мұнайлы аймағының батысында, Солтүстік Каспий аумағында орналасқан О.Ш.Қамысты, О.Б.Қамысты, Жаңаталап, Гран және т.б. кен орындарымен қатар орналасқан.
С.Балғымбаев кен орнына техникалық су Бақсай өзенінен және қуатты гидромүмкіндігі бар суқаныққан қабаттардан алынады. Бұл су сапасы жағынан техникалық қажеттіліктерге сәйкес келеді. Ал таза ауыз су Жайық өзенінен құбыр желісі арқылы алынады.
Қарастырып отырған ауданымыз геоморфологиялық тұрғыдан жазық болып келеді, абсолютті белгісі солтүстікте минус 20 м және оңтүстікте минус 30 м.
Бұл аймақтың климаты шұғыл континентті, жазы құрғақ және ыстық, ал қыс мезгілі қары аз, салқын болып келеді. Өсімдіктер әлемі кедей, негізінен шөлейтті жерлерге сәйкесті.
Грунт суының деңгейі 1,5 -2 м тереңдікте орналасқан, бұл су әлсіз минералды, негізінен құмды барханды аумағына сәйкес келеді. Кен орнының аумағында өзендер жоқ. Солтүстік – шығыстан Бақсай өзені ағып өтеді, бұл өзен Жайық өзенінің бір саласы. Бұл өзенде су суландыру кезеңінде мол болады, ал жазда су Жайық өзенінен суайдау станциясы арқылы құйылады.
Теңіз жағалау сызығы кен орнынан оңтүстікке қарай 12-15 км жерде орналасқан.
1.1-сурет. Ауданның шолу картасы
1.2 Стратиграфия
С.Балғымбаев кен орны тектоникалық тұрғыдан тұзкүмбезді тектоникасы жақсы дамыған Каспий маңы ойпатына жатады және де Солтүстік Каспий жағалау аумағындағы Еділ –Жайық қосөзен аралығында, Ембі мұнайлы аймағының батысында орналасқан.
Ұңғылармен ашылған ең көне түзілім кунгур жасындағы түзілім болып саналады. 41Р ұңғысымен ашылған максималды тереңдік 3000 м. дейін жетеді.
Түзілім кристалды тұздармен және гипспен түзілген, арасында терригенді жыныстар орналасқан. Ұңғымен ашылған тұздың максималды қалыңдығы 13-96 м. құрайды.
Тұз үстінде гипспен араласқан жұқа кепрок жатыр. Ұңғымен ашылған, кепрок қалыңдығы 20 м. аспайды.
T. Триас кесіндісі аз зерттелген. Триас жүйесі литологиялық жағынан құмтасты және құмды-сазды ұсақтасты конгломерат және гипстен құралған. Ұңғылармен ашылған триас жүйесінің қалыңдығы 134-515 м аралығын құрайды.
J1. Төменгі юра түзілімі сұр, ұсақ түйірлі, ортатүйірлі құмның және де аздаған кремнийлі және кварцті галектің қосындысынан құралған. Сонымен қатар саз қабатшасынан, сұр, қара сұр, әртүрлі тығыздықтағы алевриттен және сұр, ашық – сұр, ұсақ-орта түйірлі, әктаспен және сазды цементпен қосылған, аздаған өсімдік қалдығы кездесетін құмтастан құралған.
Төменгі юра түзілімінің қалыңдығы 56-162 м. құрайды.
J2. Орта юра литологиялық түзілімінің сипаттамасы сазды және құмтасты қабатшаларының араласып келуімен ерекшеленеді.
Саздар, негізінен құмтасты, кей жерлерде өсімдік детриті араласқан ұсақ түйірлі құмдар кездеседі. Құмтастар ұсақтүйірлі, көбінесе әктасты, қатты болып келеді.
Орта юра түзілімінің жоғарғы бөлігі саздармен және мергелден құралған. Саздар сұр және жасыл-сұр, аздап құмтасты, сонымен қоса кейде өсімдік детритінің ұсақ үгінділері кездеседі. Мергел қара-сұр және сұр, қатты, кейде аз құмтасты болып келген.
Орта юра түзілімінің қалыңдығы 123-137 м. құрайды.
№16 ұңғымен ашылған максималды қалыңдығы–337 м. болды.
J3. Жоғарғы юра түзілімі литологиялық жағынан тығыз саздан және құмтасты қабатшасы бар мергелден құралған. Саздар әктасты, азқұмтасты. Мергел тығыз, кей жерлерде кальцит қабатшасымен араласып келген. Қиманың жоғарғы бөлігі – тығыз әктастан және мергелден құралған.
Жоғарғы юра түзілімінің максималды ашылған қалыңдығы 116 м.
K. Неоком түзілімі барлық бұрғыланған ұңғылармен ашылған, литологиялық жағынан аздаған мергел және алевролит қосындысы бар саздан құралады. Саздар тығыз, құмтасты, әктасты емес. Сазда және құмда ұсақ өсімдік қалдықтарының үгінділері кездеседі. Мергел тығыз, сазды, кальцит толтырылған жарылымды. Құмтастармен алевриттер қатты, ұсақ түйірлі.
Неоком қимасында каротаж бойынша готерив және баррем жікқабаттары анықталған.
№3 ұңғы бойынша неокомның максималды ашылған қалыңдығы 129 м. құрайды.
Апт қимасы көбінесе алевритті, әктасты емес, ұяшықты саздан және сұр, ұсақтүйірлі құмнан құралады. Сазда қатты мергелдер және кальцит араласқан алевриттер кездеседі. Сонымен қатар фауна қалдықтары, ұсақ кристаллды пирит ұяшықтары бар. Апттың жоғарғы бөлігінде мергель кездеседі.
Апт қалыңдығы 55-ден 81 м. аралығында.
Альб жікқабаты литологиялық тұрғыдан сазды – құмтасты түзілістен құралған. Саз тығыз, құмтасты, әктасты емес. Құмтастармен алевриттер қатты, ұсақ және түйірлі болып келген. Құмдар ұсақтүйірлі, аз тығызды. Мергел аздап кездеседі, тығыз және сазды.
Альб түзілімінің максималды ашылған қалыңдығы 332 м. құрайды.
K2. Жоғарғы бор түзілімі турон-коньяк, сантон, кампан және маастрих жікқабаттарынан құралған.
Жоғарғы бордың максималды ашылған қалыңдығы 352 м. құрайды.
Турон жікқабатында фосфоритті гальки, ақ бордың мергел түрлері кездеседі.
Жікқабаттың жоғарғы бөлігі әктасты, бор және мергелден құралған. Мергелде қара-жасыл саздар, кристаллды пирит кездеседі.
Сантон күрделі, негізінен арасы мергел және сазды болып келген бордан құралған. Бор тығыз, қара-жасыл саздың қосындысы бар. Мергелде тығыз, линзалы және жұқа қара-жасыл саз қабатшалары бар, сонымен қоса кристаллды пиритте кездеседі.
Кампан түзілімі литологиялық тұрғыдан сазды, тығыз мергелден, ақ бор араласқан кристаллды пириттен және минералды марганецтан құралған.
Маастрих жікқабаты аз тығыздықты бордан және мергелден және саздан құралған. Барлық қимада минералдар, кристалды пирит және кальцит қосындысы кездеседі. N. Неоген түзілімі біркелкі таралған және көне бордың жоғарғы бөлігінде ұзыннан, шұғыл бұрышты келісімсіз орналасқан.
Қабатшаның төменгі бөлігі суқаныққан құмнан, тұтқыр саздан құралған. Жоғарғы бөлігі тығыз әктасты қабатшалардан, тығыз әктасты саздардан, минералды марганецтардан және ұсақ түйірлі, қатты, сазды құмдардан құралған. Одан жоғары қима бойынша тұтқыр, әктасты, алевритті саздар және жұқа құм қабықшасы және арасында кристаллды гипс жиналған алевриттер кездеседі. Бұдан жоғары Каспий трансгрессиясының шөгінділері жатыр. Бұлар әртүрлі түйірдегі, негізінен суқаныққан құмдармен, құмтасты, қатты әктасты саздармен құралған. Неогенді – төрттік түзілімінің қалыңдығы 98-201 м болып келеді.
1.3 Мұнайгаздылығы
С.Балғымбаев кен орнында мұнайгаздылық Оңтүстік С.Балғымбаев аумағының төменгі бор түзілімінде, сонымен қатар мұнайлылық Солтүстік С.Балғымбаев аумағының орта юра түзілімінде анықталған.
Оңтүстік С.Балғымбаев аумағындағы төменгі бор түзілімінде 4 өнім қабаты бөлінген: апт-неоком, І неоком, аралық және ІІ неоком. І неоком, аралық және ІІ неоком қабаттарында мұнай тұтқышы, ал апт-неокомда газ-мұнай тұтқышы бекітілген.
Солтүстік С.Балғымбаев аумағындағы орта юра түзілімінде бір мұнай тұтқышы бекітілген.
Жыныс коллекторлары және петрофизикалық тәуелділіктері, бұның ішінде, кеуектілік параметрі кеуектіліктен және қанығу параметрі суқанығудан, барлау ұңғыларынан алынған керн бойынша анықталды. Зерттелген керн көлемі 32 ұңғыдан 536 м. құрайды және 217 үлгі зерттелді. Керн бойынша зерттелген өнімді қабаттардың кеуектілік коэффициенттері келесідей: апт-неокомда 0,267-0,348; І неокомда 0,310-0,332; аралықта 0,254-0,349; ІІ неокомда 0,242-0,326; орта юрада 0,230-0,311 құрайды. Үлгі ретінде алынған көрсеткіштер кеуектілік >= 0,15 ү.б. өткізгіштік > =0,015, саздылық <50%,карбонаттылық <20%.
Оңтүстік С.Балғымбаев.
Апт–неоком горизонтының жалпы қалыңдығы 9,2 м, максималды қалыңдығы 17,0 м (№178 ұңғы), орташа тиімді қалыңдығы 8,6 м құрады. Тиімді мұнай қаныққан қалыңдық 1-ден (№174 ұңғы) 16 м-ге (№ 32 ұңғы) дейін барады, орташа мәні 8 м. Тиімді газқанығу қалыңдығы 1-ден (№195 ұңғы) 8 м-ге (№25 ұңғы) дейін болды, орта мәні 4,1 м.
Апт-неоком горизонтының мұнайгаздылығы Солтүстік – батыс қанаттың үш алаңында және оңтүстік қанатта анықталды. Солтүстік – батыс қанатта мұнай тұтқышы, Оңтүстік қанатта мұнайгаз тұтқышы бекітілді.
І неоком горизонты жоғарыда жатқан қабаттан қалыңдығы 10 м болатын сазбен бөлінген.Горизонттың жалпы қалыңдығы 2 м. (№№83, 95 ұңғы) 19 м.(№65 ұңғы) дейін барады, орта мәні 3,9 м. Тиімді мұнай қанығу қалыңдығы 1 м (№42 ұңғы) 7 м (№№36, 120 ұңғы) аралығында, орта мәні 3,6 м. І неоком горизонтының мұнай тұтқышы Солтүстік – батыс қанаттың 3 алаңында және Оңтүстік қанатта анықталды.
Аралық горизонт жоғарыда жатқан І неоком горизонтынан қалыңдығы 10 м. болатын сазбен бөлінген. Горизонттың жалпы қалыңдығы 2,0 м (№193 ұңғы) 10,0 м (№198 ұңғы) аралығы, орташа қалыңдық 5,0 м құрайды. Тиімді қалыңдық 0,6 м (№66, 85 ұңғы) 7,0 м (№95 ұңғы) аралығы, орта мәні 2,0 м. Аралық горизонттың мұнайлылығы Оңтүстік қанатта және Солтүстік – батыс қанаттың Солтүстік –шығыс алаңында бекітілді.
ІІ неоком горизонты жоғары жатқан қабаттан қалыңдығы 5-8 м. болатын сазбен бөлінген. Қабаттың жалпы қалыңдығы 10,3 м. Тиімді қалыңдықтың орташа мәні 7,0 м. Тиімді мұнайқанығушылық 1,5 м (№198 ұңғы) 12,0 м (№89 ұңғы) аралығын құрайды.
ІІ неоком горизонтында мұнайлылық Оңтүстік қанатта және Солтүстік – батыс қанатта бекітілді.
Солтүстік С.Балғымбаев.
Орта юра горизонты. Солтүстік С.Балғымбаевтың орта юрасында екі өнімді горизонт бөлінеді: Ю-І және Ю-ІІ. Ю-І горизонтының жалпы қалыңдығы 15,8, тиімді қалыңдығы 1,5 м (№14 ұңғы) 9,2 м (№101 а ұңғы) аралығында, орташа мәні 5,3 м. Тиімді мұнай қаныққан қалыңдық 5,3 м. Ю-І горизонтының СМШ-919-921 м аралығы.
Ю-ІІ горизонты жоғарыда жатқан Ю-І горизонтынан қалыңдығы 50 м болатын сазбен бөлінеді. Бұл горизонт тек қана 3 ұңғы арқылы ашылған (№№23, 2, 101 а) . Жалпы қалыңдық 11,0 м құрайды.ҰГЗ мәліметі бойынша Ю-ІІ горизонтының СМШ -933,0 м деп бекітілді.
С.Балғымбаев кен орнындағы мұнай мен газдың физика-химиялық қасиетін зерттеу 1962 ж. басталды.
С.Балғымбаев кен орнының өнімді горизонттары 3 игеру объектісіне біріктірілген, оларды горизонттарға бөлу келесідей.
-І объект – апт-неоком + І неоком горизонттары;
-ІІ оъъект – ІІ неоком + аралық горизонттары;
-ІІІ объект – орта юра горизонты.
Қарастырып отырған кен орнының мұнайының ерекшелігі, оның газбен қанықпауы. Қабат қысымымен қанығу қысымының айырмашылығы 1,5 МПа-дан (апт-неоком гор.) 9,5 МПа-ға (орта юра гор.) дейін барады.
Газсызданған мұнайдың қасиеттері тереңдік сынаманы және ұңғы сағасынан алынған сынаманы газдыздандыру нәтижесінде алынды. Кен орынның мұнай қасиеттері барынша біркелкі. Физика – химиялық қасиеттері бойынша кен орынның мұнайы бор түзілімінде азпарафинді (2,0% дейін), аз күкіртті (0,50% салм.). Тығыздықтары 0,8815-0,9034 г/см3 аралығы. Ашық фракция саны (3000 С дейін) 16% -31% құрайды. Бор түзілімінің мұнайының ерекшелігі жоғары шайырлы 30% дейін көлемде. Ал, юра түзілімінің мұнайының ерекшелігі, бұнда ашық фракция саны мол, 66% дейін. Тығыздығы 0,7913-0,8164 г/см3 аралығында.
1.4 Мұнай және газ геологиялық және қалдық қорларының анализі
Алғашқы рет С.Балғымбаев кен орынның мұнай қоры 1966 ж. КСРО ГК3 бойынша 27571 мың т. деп бекітілді. (Құжат 4891-У 20.05.66 жылғы) 1996 жылғы қайталап есептеу кезінде Оңтүстік С.Балғымбаев мұнайының геологиялық қоры В+С1 категориясы бойынша 28572,5 мың.т.құрады, ал газ қоры – 31 млн. м3 болды.
2005 жылы С.Балғымбаев кен
орнының барлық өнімді
Кен орны бойынша алынатын мұнай қоры 15804 мың т. құрайды. Апт-неоком горизонт тұтқышындағы еркін газ қоры 6,9 млн.м3 деп есептелді.
Пайызбен ең үлкен қор апт-неоком горизонт тұтқышына келеді, 66,3% (18731 мың.т.), І неоком горизонтына 10,9%, аралық горизонтқа – 1,6%, ІІ неокомға 17,6%, Ю-І-3%, Ю-ІІ-0,6% келеді.
2 Кен орынның игерудің жүйесі
2.1 Игерудің технологиялық көрсеткіштің жүйесі
2.1.1 Игеру кешенін таңдау
С.Балғымбаев кен орнын өндірістік игеруге қосу үшін ұңғыларды өнімділікке зерттеді. Ұңғыларды өнімділікке зерттеу 3 және 14 мм. штуцермен 3-4 режимде жүргізілді. Режимдегі жұмыс ұзақтығы 7,2-ден 140 сағатты құрады.
Индикаторлық диаграмманы интерпретациялау нәтижесінде әрбір қабаттың өнімділігі, сонымен қатар 1м тиімді қалыңдықтың өнімділігі, гидроөткізгіштік, өткізгіштік, пьезоөткізгіштік коэффициенттері анықталды. Ұңғылардан алынған параметрлік көрсеткіштер бойынша әрбір қабаттың өнміділігі, гидроөткізгіштік, өткізгіштік, пьезоөткішгіштік коэффициенттері анықталды. Ұңғылардан алынған параметрлік көрсеткіштер бойынша әрбір горизонттың орташа мінездемесі жазылды. Ал, І және ІІ объектерде сәйкесінше бұл шама 6,9 және 8,1 м3/тәу/МПа/м. болды. Жоғары өтімділік көрсеткіші І пайдалану Кен орнында өнімділік қасиеті бойынша орта юра горизонты ерекшеленеді, жеке өнміділігі 54,8 м3/ тәу /МПа/м құрады. объектісіне сәйкес келеді. (3,12 мкм2). Орта юра горизонтының жоғары пьезоөткізгіштігі, бұл қабат жынысының аз тұтқырлығымен түсіндіріледі (орта мәні – 1,79 мПа*с).
Игерудің екі объектісі бойынша (апт-неокомдық және ІІ неокомдық горизонттар) әрбір ұңғының жұту көрсеткіші бойынша гидромүмкіндігі анықталды. Апт-неоком горизонтындағы ұңғыларды (№№8, 9, 19, 22) жұту көрсеткішіне сынау 3 режимде жүргізілді. Қысымдар 2,0; 4,0; 6,0 МПа болғанда, орташа жұтылу мәні 491,7 м3 тәулік болды. ІІ неоком горизонтындағы №5 және 7 ұңғыларға қысымдары 2,0-ден 8,0 МПа аралығында 3 режимде сынама жүргізілді. Орташа жұтылу көрсеткіші 79 м3 тәуліктен 720 м3/тәулік аралығында болды.
Горизонттардың геологиялық сипаттамасымен зерттеу нәтижелері бойынша апт-неоком, І және ІІ неоком және орта юра горизонттарында активті контур суларының арыны анықталды. Тек тектоникалық жарылыммен орталық блок жан-жағынан қоршалған. Апт-неоком горизонтының оңтүстік қанатындағы мұнай-газды тұтқышы газсуарынды режимде. Кен орнының оңтүстік қанатының І және ІІ неоком горизонттарының мұнай тұтқышы үлкен көлемді және активті суарынды режимі бар. Кен орынның солтүстік-батыс қанатындағы барлық горизонттарындағы (тек 1 орталық алаң кірмейді), сонымен қатар орта юра горизонттарындағы мұнай тұтқышының көлемі кішірек және бұнда да активті суарынды режим қалыптасқан.
С.Балғымбаев кен орнының алғашқы қабат қысымы ашық ұңғы оқпанында және ұңғыны әрі қарай игеру кезінде анықталды.
ІІІ пайдалану объектісінің І және ІІ объектіден алшақ жатуына байланысты, объектер арасында қысым айырмашылығы бар екені көрінді. Нәтижесінде қысым өзгерісінің тереңдікке тәуелділігінің екі өзгеше сызығы тұрғызылды. І және ІІ объект бойынша тәуелділік теңдеуі мынадай тұрғызылды.I және II объект бойнша тәуелділік теңдеуі мынадай Рқаб =0,0115 * Набс + 0,002. Қысым градиенті 0,0115 МПа/м. Тереңдік бойынша қабат температурасының таралуын ұңғыларды сынау нәтижесінде алынды. 3 пайдалану объектісіне жалпы тәуелділік былай жазылды T=f(h).Т=0,063*Набс – 11,386; Температуралық градиент 100 м. 6,30С құрады, ал геотермиялық саты 15,87 м/10С тең болады.
Алынған мәліметтердің анализі көрсеткендей, қазіргі таңда кен орынды алғашқы пайдалану кезеңіндегідей, ІІІ объект ұңғыларының өнімділік көрсеткіші жоғары болып тұр. Бұнда мұнайға қатысты өнімділік көрсеткіші 0,296 м3/тәу/МПа/м болды. Ал, І және ІІ объекті шамалары, сәйкесінше 0,050 және 0,105 м3/тәу/МПа/м құрады. Бірақта орта юра горизонтына қарағанда І және ІІ пайдалану объектісінің коллекторлық қасиеттері жақсы. Бұл объектердің орта гидроөткізгіштік мәні үінші объектімен салыстырғанда 2 есе жоғары, ал өтімділік коэффициенті 13-18 есе жоғары.
Қазіргі уақыттағы өнімділік және фильтрациялық шамаларын бастапқы кезеңмен салыстырғанда, бұлардың жалпы нашарлауы анықталады. Меншікті өнімділік ІІ объектіде 74 есе, ІІІ объектіде 185 есе төмендеген. Горизонттар бойынша гидроөткізгіштік коэффициенттерінің орташа төмендеуі 3,4 еседен (ІІ объет) 19 есе (ІІІ объект) аралығында. Қабаттың соңғы (ІІІ объект) өтімділігінің төмендеуі 6% - тен 38,7%.
Кен орнының өнімділік және фильтрациялық сипаттамаларының төмендеуі, кен орынды ұзақ уақыт пайдалану кезіндегі қабаттың сарқылуы әсерінен болды. Қазіргі уақытта кен орнынан 14339 мың т. мұнай алынған, бұл алынатын қордың 90,7% құрайды.
2.1.2 Пайдалану ұңғыларының орналасу анализі
С.Балғымбаев кен орнын игеру 1968 жылдан басталады. Кен орнын игеру динамикасы сурет Г-де көрсетілген.
01.01.2008 ж. мәлімет бойынша кен орнынан жалпы 14439,9 мың т. мұнай өндірілді, бұл балансты қордың 51,4%, алынатын қордың 92,0% құрайды. Сонымен қатар 74381,3 мың т. сұйық, 273,2 млн.м3 газ өндірілді. Объектілер бойынша жалпы өндірілген өнім көлемі келесідей бөлінеді: максималды үлес І объектіде – 77,6%, ІІ объектіде – 19,0%, ІІІ объектіде 3,4%.
2009 жылы мұнай өндіру көлемі 99,1 мың т. құрады. Ол объектер бойынша былай жіктелген: 57,9 мың т – І объект; 26,3 мың т. – ІІ объект; 14,9 мың т – ІІІ объект. Өндірілген мұнайдың сулануы 93,4% болды.
Жалпы кен орны бойынша соңғы мұнай алу коэффициенті 0,51% құрады. І және ІІ объекті қабаттарына жылдық су айдау 1650,0 мың т. болды.
Динамиканы анализ жасау кезінде әрбір игеріліп жатқан горизонттың, игерудің негізгі технологиялық көрсеткіштері: мұнай және сұйық өндірудің өсуі, тұрақтауы және төмендеуі, өндіру ұңғылардың орта тәуліктік өнімділігіне тәуелді деңгейдің өзгеруі, айдау ұңғыларының жұту көрсеткіштері, өнімнің сулануы, су айдау көлемі, ұңғылар қоры және т.б. тұрғызылды.
І объект.
Объектіні игеру 1968 жылдан басталады. Игерудің басынан бастап объектіден 11134,4 мың т. мұнай, 59538,2 мың т. сұйық, 212,5 млн.м3 газ өндірілді. Бастапқы қордан өнім алу қарқыны 0,5 % құрады, соңғы мұнай беру көрсеткіші – 0,51%.
Объектіден мұнай өндірудің динамикасын бақылап отырсақ, екі кезеңді ерекшелеуге болады: -Игерудің бастапқы кезеңінен 1973 жылға дейін жылдық мұнай өндіру көлемі өсіп отырды, ол 1973 жылы максималды 786,0 мың т. құрады. Бұл өсім, объектіні интенсивті бұрғылау нәтижесінде пайдалануға жаңа өндіру ұңғыларын қосумен (63 бірлік) түсіндіріледі. Алғашқы өнімнің сулануы 23,4 % болды. Алғашқы екі жылда объектіні игеру табиғи режимде жүрді, 1970 жылдан бастап қабатқа су айдай бастады, оның жылдық көлемі 1973 жылы 4 айдау ұңғылар қорымен 1026,3 мың м3 құрады. Компенсациясы – 80,9% болды. Қарастырып отырған кезең соңында, орта тәуліктік мұнай және сұйық дебиті сәйкесінше 27,5 және 49,6 т/тәулікке жетті.
-Келесі кезең интенсивті (1973-2007 жылдар аралығы), содан кейін қазіргі күнге дейін жалғасып жатқан жылдық мұнай өндірудің біртіндеп төмендеу кезеңі. 1982 жылға дейін жылдық мұнай өндіру көлемінің төмендеуі, жылдық сұйық өндірумен су айдау көлемінің өсуімен пропорционалды келді. Бұл өндірілген өнімнің интенсивті сулануымен сипатталады (94,4%). Ұңғылар қорын арттырғанымен, орташа мұнай дебиті біртіндеп 37,5 т/тәуліктен 12,0 т/тәулікке төмендеді, ал ұңғылардағы сұйықтың орташа тәуліктік өнімі тікелей пропорционалды өсті де, игерудің осы кезеңінде максималды деңгейге жетті (77 т/тәу). 1983 жылдан бері жылдық су айдау деңгейі 3768,8 мың м3-тан 1453,0 мың м3 дейін төмендеді. Компенсация 120,7% құрады. 01.01.2008 жылы айдау ұңғыларының саны 20 бірлікті құрап, олардың орташа жұтылу көрсеткіші 168,0 м3/тәулік болды және өндіру ұңғылары 97 бірлікті құрап, орташа дебиті 2,0 т/тәулік болды, ал өндірілген өнімнің сулануы соңғы бес жылда тұрақты 95% құрады.
ІІ объект.
Объектіні өндірістік пайдалану 1968 жылдан басталады. 01.01.2008 жылғы жағдай бойынша объектіден өндірілген мұнайдың жалпы жинақталған қоры 2822,6 мың т. мұнай, 13332,7 мың т. сұйық және 52,6 млн.м3 газды құрайды.
Негізгі динамикалық көрсеткіштер бойынша, жалпы объектіні игеру кезеңін келесі этаптарға бөлуге болады: -Игерудің басынан бастап 1972 жылға дейін мұнай өндіру көлемінің қарқынды өсуімен сипатталады. Бұған кен орынды меңгеру үшін бірінші кезеңде жаңа ұңғылар бұрғыланып, пайдалануға берілуімен түсіндіріледі.Объектіні игерудің бүкіл уақытында жылдық мұнай өндірудің деңгейі 1969 жылы максималды болды. Осы жылы 162,0 мың т. мұнай өндірілді. Осы кезеңде өндірілген өнімнің аз сулануымен (5%) сипатталады, орта тәуліктік мұнай дебиті 30,0 т/тәулік болды.
-1972-1986 жылдар кезеңі өндірілген
өнімнің біртіндеп сулануымен, мұнай
өндіру деңгейінің
-1987-1992 жылдар кезеңінде жылдық мұнай өндіру көлемі 76 мың т. өсті. Бұрғылаудан жаңа өндіру және айдау ұңғыларын қосу, мұнай дебитінің орта тәуліктік өсуіне әкелмеді. Су айдау компенсациясы 99-30% аралығында өзгерді. Ұңғы өнімінің сулануы тұрақты болды және 85% құрады.
-1993 -1998 жылдар кезеңінде мұнай өнідірудің жылдық көлемі төмендеді, содан кейін 1999-2004 жылдар аралығында мұнай өндіру деңгейі тұрақтанып 30,0 мың т. құрады және одан әрі жылдық мұнай өндіру 26,3 мың т-ға аздап түсті. Жылдық сұйықтық өндіру деңгейі әркезде жоғары болып, 430-440 мың т. аралығын құрады. Өнімнің сулануы 93%-ға өсті. Бұл кезең аяғында жұмыс істеп тұрған өндіру ұңғыларының саны 47 бірлікті құрап, олардың орта тәуліктік мұнай дебиті 2,0 т/тәулік, сұйықтық дебиті 26,5 т/тәулік болды. 4 өндіру ұңғысын айдау ұңғысына ауыстыру нәтижесінде, су айдау ұңғысының саны 8 бірлікке өсті.
ІІІ объект
Бұл горизонтты өндірістік пайдалану 1968 жылдан басталады. Игерудің барлық уақытында өндірілген мұнай көлемі 482,1 мың т., сұйықтық -1465,3 мың т. болды. Игерудің барлық уақытындағы негізгі көрсеткіштерді саралап, үш негізгі кезеңге бөлуге болады:
-1968-1972 жылдар кезеңінде,
І және ІІ объект тәрізді
жылдық мұнай және сұйық
-1973-1996 жылдар кезеңінде
жылдық мұнай және сұйық
-1997-2007 жылдар кезеңінде
тоқтап тұрған ұңғыларды іске
қосу нәтижесінде мұнаймен
2003-2007 жылдар аралығында
С.Балғымбаев кен орны
Жобалық (1987) және фактілі көрсеткіштердің сәйкес келмеуімен және 2005 ж. мұнай және еріген газ қорын қайта есептеу нәтижесінде, «С.Балғымбаев кен орнын игерудің қазіргі жағдайының анализі» құрастырылды және кен орнындағы игерудегі объектілердің технологиялық көрсеткіштері қайта есептелді. Жұмыс ЦКР-да қаралды және бекітілді (Протокол №40. 2006 жылдың 17 қарашасы).
Бұл құжат бойынша І және ІІ объектерде ҚҚҰ жүйесі болады. ІІ объектіде 3 өндіру ұңғысы бұрғылануы тиіс.
ІІІ объектіні игерудің технологиялық көрсеткіштері бойынша екі вариант қарастырылады:
1 вариант. Қабат энергиясының түгесілуімен. Қосымша 3 өндіру ұңғысын бұрғылау.
2 вариант. №15 бақылау ұңғысы
арқылы өнімді қабатқа су
І объектінің игеру ұзақтығы – 2020 жылға дейін, ІІ объектінікі 2024 жылға дейін. ІІІ объектіні игеру ұзақтығы, мұнай алу коэффициенті 0,75-ке жетуге тиіс болса, ҚҚҰ кезінде игеру ұзақтығы (ІІ вариант) 2017 жыл, ҚҚҰ жүйесі болмаса (І вариант) 2049 жыл болды.
Игеруді аяқтау сатысы барлық өндірілген мұнай көлемі, В+С1 алынатын қор категориясына тең болғанға келеді.
2.1.3 Кен орынның игеру режимі
Қазіргі уақытта, кен орынды пайдалану механикалық тәсілмен жүргізілгендіктен, атап айтсақ пайдалану объектілерінің бүкіл өндіруші ұңғылары (бірнеше ұңғыны қоспағанда) штангілі терең сорапты қондырғымен жабдықталғандықтан (ШТСҚ), өндіруші ұңғылардың жұмыс кезінде қабаттық және түптік қысымды өлшеу, техникалық тұрғыдан мүмкін болмайды. Өндіруші ұңғыларда қабат қысымының тереңдік өлшеуін жүргізу, жөндеу кезеңінде орындалады, сонымен қоса - бақылау ұңғыларында және айдау ұңғыларын пайдалану уақытында жүргізіледі.Өндіру және айдау ұңғыларын пайдалану уақытында статикалық және динамикалық қысымдарды анықтау, эхолотпен алынған, сұйықтың статикалық және динамикалық деңгейі мәліметтерін өңдеу арқылы алынады. Қазіргі таңда, қолда бар мәліметтер бойынша объектердегі энергетикалық мүмкіндіктерді саралайтын уақыт бойынша орта қабат қысымы өзгерісі графигі тұрғызылды. Онда жеке-жеке І объекті (апт-неоком+І неоком горизонттары), ІІ объекті (ІІ неоком + аралық горизонттар) және ІІІ объекті (орта юра горизонты) графиктері тұрғызылды. Жобадағы көлемде мұнай өндіруге жету үшін негізгі факторлардың бірі қабат қысымымен қанығу қысымының арасындағы айырмашылық болып саналады. Қазіргі уақытта пайдалану объектісінің ешқайсысында қабат қысымы қанығу қысымына дейін төмендеген жоқ. І объектіде максималды төмендеген кез 1999 ж. болып, қабат қысымы 7,1 МПа құрады. Объектіде алғашқы су айдау кезінде компенсация өсті де, 1992 ж. максимумға жетті (200% жоғары). Одан әрі компенсация деңгейі төмендей бастады. ІІ объектіде қабат қысымы 6,6 МПа дейін 1974 ж. төмендеді (қабат қысымымен қанығу қысымының айырмашылығы 2,8 МПа болды), осы кезең, ҚҚҰ кезеңінің басы болды. Келесі жылдары қабат қысымы өсті де, 7,0 МПА деңгейден төмен түскен жоқ. ІІ объектіні игеру кезеңдерінде компенсация көрсеткіші тұрақты емес, өзінің максималды мәндеріне 3 рет жеткен (123-130%): 1974, 1984, 1998 жылдары. ІІІ объектіні игерудің бастапқы кезеңінде қабат қысымы 8,3 МПа дейін төмендеп, кен орынды игерудің барлық уақытында тұрақты сақталды. ІІІ объектіде ҚҚҰ жүйесі қолданылмағандықтан, қабат қысымымен қанығу қысымының айырмашылығы жоғары деңгейде (7,0 МПа жоғары).
С.Балғымбаев кен орнында мұнай өндірудің максималды тиімді деңгейіне жету үшін ҚҚҰ жүйесі қолданылады. І объектінің өнімді қабатына салқын су айдау 1970 жылдан басталады, ІІ объектіде – 1974 жылдан бері. ІІІ объектіде ҚҚҰ жүйесі жоқ.
Кен орнының энергетикалық жағдайын бағалау үшін 2006 жылы І және ІІ объектінің изобар картасы жасалды.
Изобар картасын жасау үшін, І пайдалану объектісінде анықталған қабат қысымдарының мәндері (61 мән) СМШ (-708) белгісінен анықталды. Аудан бойынша соңғы қабат қысымы 7,5 МПа болды. Бұл жерде Оңтүстік және Солтүстік – шығыс алаңдарында 7,5 МПа болды. Ең төменгі қабат қысымының мәні Оңтүстік – батыс алаңда – 7,3 МПа. Жалпы объект бойынша қабат қысымының мәні 5,2-ден 8,8 МПа аралығында өзгереді. Төмен қысымның кішкене ошағы (5,2 МПа) Оңтүстік алаңның №46 ұңғы айналасында. Сонымен қоса осы алаңның №82 және №94 ұңғылары маңындада төменгі қысым анықталған (6,5 МПа). Төменгі қысымның кішкене ошақтары Оңтүстік алаңның №№1, 62, 113, 138 ұңғылары маңындада анықталды (6,5 МПа). ІІ пайдалану объектісінің изобар картасын жасау үшін Оңтүстік алаңдағы 10 ұңғының 10 мәліметі алынды. Минималды мән – 7,0 МПа болды, ал ең жоғарғы мән 8,6 МПа құрады. Картада төменгі қысым ошағы (6,5 МПа төмен) жоқ.
- Геологиялық процестер
- Геологиялық процестер
- Геологиялық процестер
- Геология местарождения
- Геология месторождения
- Геология нефти и газа
- Геология поиски и разведка нефти и газа
- Геология и полезные ископаемые Республики Беларусь
- Геология и разведка
- Геология и рельеф Шотландии
- Геология как наука
- Геология как наука. История геологии
- Геология как самостоятельная наука
- Геология Карачаганака
