Коллоидты ерітінділер

Коллоидты ерітінділер. Көптеген косметикалық сұйықтықтар коллоидтық ерітінділер күйінде болады. Коллоидты ерітінділер таза гомогенді ерітінді емес. Онда сұйық немесе газды ортада (мысалы, суда) кішірек молекулалардан тұратын ірі молекулалар немесе бөлшектер диспергирленеді. Коллоид немесе коллоидты бөлшек кішкентай болғаны соншалықты жерге түспей, қалқымалы күйде тұрады. Оның бөлшектірінің көлемі 1-ден 100 нм-ге дейін ауытқиды, ал ең үлкені 500 нм болады.

Тірі ағзада барлық физиологиялық  үдерістер  ерітінділерде, коллоидты  ерітінділерде және гельдерде (гель – тығыз коллоидты ерітінді) жүзеге асырылады.  Тірі ағзалардағы физиологиялық  үдерістер сұйық ортада жүреді, ал жасушалардағы бөлшектер жоғары молекулалы органикалық қосылыстардан  тұрғандықтан, коллоидтық ерітінділердің барлық тіршілік үдерістерінде атқаратын  маңызы зор. Қарапайым коллоидтық ерітінділердің мысалы ретінде жұмыртқа мен соя  ақуыздарын, сабын мен синтетикалық жуғыш заттардың ерітінділерін, желатин және лецитин желесін, желімдерді қарастыруға болады. Барлық коллоидтық ерітінділердің негізгі компоненті,әрине  су-(90%-дейін). Судың мөлшері 90%-дан  едәуір аз болатын тығыз коллоидтық ерітінділер гель деп аталады. Ал косметикада түрлі гельдер кеңінен қолданылады..

Диффузия. Тепе-теңдікке ұмтылу, құрамындағы заттарды теңестіру, яғни, біркелкіленуге тырысу кез келген ерітіндіге тән қасиет. Мысалы, егер қантты стақандағы суда ерітетін болсақ, ондағы қант стақан түбіне тұнып қалмай, біртіндеп біркелкі концентрация ретінде суға толықтай жайылып ериді. Бұл құбылыс диффузия деп аталады (қант сұйықтықта диффундалады). Жылулық қозғалыстың әсерінен зат бөлшектерінің жүйенің бір бөлігінен екінші бөлігіне өз еркімен тасымалдану құбылысын диффузия деп атайды.

Диффузия коллоидты және басқа да қарапайым ерітінділердегі  сияқты жүзеге асады. Адам ағзасындағы  барлық ерітінділер сияқты диффузия заттардың қозғалысын қамтамасыз етеді. Осылайша, жасушалар жасуша аралық ұлпалық сұйықтықтарда диффундалып, әрі қарай қантамырлармен қозағалатын  қажетті қоректік заттарды қабылдайды. Ал қалдық заттар қарама-қарсы бағытта  қозғалып, жасушалардан шығарылады.

Егер ерітіндінің құрамдас бөліктерінің концентрациясы әр жерде  әртүрлі болса, диффузияның жүру жылдамдығы арта түседі. Диффузияның  жылдамдығына, сонымен қатар, температура  да өз ықпалын тигізеді. Температура  артқан сайын диффузия өсе түседі.

Осмос. Осмос – еріткіш молекулаларын өткізіп, еріген затты өткізбейтін жартылай өткізгіш қабық (осмометр) арқылы еріткіштің қозғалысы. Осмостың классикалық үлгісі төмендегі суретте осмометрдің қант ерітіндісін таза судан бөлуі ретінде көрсетілген. Ерітіндідегі су концентрациясы таза суға қарағанд төмен. Таза еріткіш жағынан алғанда мембрана арқылы су молекуласының диффузиясы ерітіндідегі су концентрациясын мембрананың екі жағынан да теңестіруге тырысуда. Алайда концентрацияларда өзгешелік бар кезде мембрана екі жағынан да осмостық қысымға түседі. Сыртқы ыдыстағы еріткіш  пен осмометрдегі ерітінді арасында тепе теңдік күй орнайды. Мұндай тепе теңдік ке сәйкес келетін қысымды осмостық қысымы деп аталады. Осмос қысымы – осмосты тоқтату үшін ерітіндіге түсірілетін қысым.  Сонымен осмос қысымы деп ерітіндіні еріткішпен тепе теңдік күйде ұстап тұру үшін осмометр ішіндегі ерітіндіге түсірілетін қысым.

Осмостың классикалық үлгісі

Сурет 1 (қант ерітіндісі, су, жартылай өткізгіш қабық)

Жартылай өткізгіш қабат болмаған жағдайдың өзінде осмос қысымы туралы айтылады. Бұндай жағдайда ерітіндінің еріткіштің қосымша көлемін өзіне «сіңіріп» алуын меңзейді. Ерітінді концентрациясы жоғарылаған сайын оның осмос қысымы да арта түседі.

Біздің ағзамыздағы жасушалардың қабырғаларының өзі мембрана болғандықтан, осмостың физиологиялық үдерістердегі маңызы зор. Тірі табиғатта үнемі жасушаға және жасушадан судың осмостық қозғалысы жүріп тұрады. Егер жасушаның өз  ішіндегі қысымға өзі түскен ерітіндінің осмостық қысымы сәйкес келетін болса, онда жасуша құрамындағы сұйықтықтың көлемі өзгермейді, бірақ су екі бағытта да тең дәрежеде өтеді. Бұндай ерітінді изотоникалық деп аталады.

Адам қанының осмос қысымы NaCl ерітіндісінің 0,9 %-на тең. Егер қан жасушалары осмос қысымы өз қысымынан төмен ерітіндіге түссе, су жасушаға оны ісіндіріп, жарып жіберетіндей дәрежеде кіреді. Сондықтан да адамға сұйықтық құйған кезде (мысалы, көп қан кеткенде), изотоникалық ерітіндіні пайдалау керек.

Диализ. Осмостың ертікіш затты емес ерітіндіні өткізетін жартылай өткізгіш қабық арқылы жүзеге асатынын айтып кеттік. Кейбір қабықтар коллоидты бөлшектерді өткізбей, төмен молекулалы ерітілген заттарды да өткізеді. Бұл құбылыс диализ деп аталады. «Жасанды бүйрек» құрылғысының жұмысы диализге негізделген. Яғни, жартылай өткізгіш мембрана арқылы қанға қажетті барлық коллоидты заттар мен қан жасушаларын, т.с.с. сақтай отырып, қаннан төмен молекулалы қалдық заттарды шығарады.

Тұтқырлық. Сұйықтықтағы тұтқырлық немесе ішкі үйкеліс дегеніміз сұйықтық ағысына қарсылық көрсету дегенді білдіреді. Әдетте ерітіндінің тұтқырлығы ондағы кедергінің артуымен өсе түседі. Әсіресе, жоғары молекулалы заттар сұйықтықтың ағу қабілетін нашарлатады, яғни, оның тұтқырлығын арттырады.

Сұйықтықтың тұтқырлығы температура артқан сайын төмендейді. (алайда, құрамында тұтқырлығы температураға байланысты болмайтындықтан косметикалық препараттарда жиі қолданылатын силикондар кездесетін ерітінділер жатпайды).

Суспензиялардың сипаттамасы, жіктелуі

Суспензиялар – бұл дисперстік фазасы 10^-5см-ден үлкен өлшемді қатты заттың бөлшектері, ал дисперсиялық ортасы – сұйықтық болып келетін дисперсиялық жүйелер.

Суспензияларды шартты түрде  бөлшек сияқты белгілейді: бөлімінде  ортаның агрегаттық күйі, ал алымында дисперстік фазаның агрегаттық күйі көрсетіледі: Қ/С. Суспензияларға басқа  да анықтама беруге болады: суспензиялар - бұл сұйықтықтардағы ұнтақтардың жүзгіндері.

Екінші анықтама шындыққа жақынырақ, өйткені «суспензия»  терминінің өзі ескі латыншадан аударғанда (suspensio) –«іліп қою, асып қою» деген  мағынаны білдіреді.

Формальды түрде суспензиялар лиозольдерден (коллоидтық ерітінділерден) дисперстік фаза бөлшектерінің өлшемдерімен ғана ерекшеленеді. Суспензиялардағы қатты бөлшектердің өлшемдері (10^-5 см үлкен) лиозольдердің (10^-7-10^-5 см) өлшемдеріне қарағанда бірнеше реттелікте үлкен болуы мүмкін. Бұл сандық айырмашылықтар суспензиялардың маңызды ерекшеліктерін, көптеген суспензияларда қатты фазалардың бөлшектері броундық қозғалысына қатыспайтынын көрсетеді. Сондықтан суспензиялардың қасиеттері коллоидтық ерітінділердің қасиеттерінен ерекше болады; оларды дисперстік жүйелердің жеке бір түрі ретінде қарастырады.

Кейінірек суспензиялардың  нақты қасиеттерін қарастырғанда, коллоидтық химияның алдыңғы бөлімдерінде қарастырғандай, оларды коллоидтық ерітінділердегі  ұқсас қасиеттерімен салыстыру  пайдалы.

Суспензиялардың жіктелуі

Суспензиялар бірнеше  белгілері бойынша бөлінеді.

1. Дисперстелген ортаның табиғаты бойынша: органикалық суспензиялар (дисперсиялық ортасы – органикалық сұйықтық) және сулы суспензиялар (дисперсиялық ортасы су болады).
2. Дисперстік фаза бөлшектерінің өлшемдері бойынша: дөрекі суспензиялар (d>10^-2 см); жұқа суспензиялар (-5*10^-5<d<10^-2  см ), лайлар (1*10^-5<d<5*10^-5  см).
3. Дисперстік фаза бөлшектерінің концентрациясы бойынша: сұйылтылған суспензиялар және концентрленген суспензиялар (қойыртпақтар).

Сұйытылған суспензияларда бөлшектер  сұйықтықта оңай қозғалады, бөлшектер арасындағы байланыс жоқ  болады және әрбір бөлшек кинетикалық  тәуелсіз болады. Сұйытылған суспензиялар – бұл бос дисперстік құрылымсыз жүйелер.

Концентрленген суспензияларда бөлшектер арасында белгілі бір  құрылымның түзілуіне әкелетін күштер әсер етеді. Ендеше, концентрленген суспензиялар – бұл байланысқан дисперстік  құрылымдалған жүйелер.

Құрылым түзілу басталатын концентрациялық интервалдың (аралықтың) нақты мәндері әртүрлі және бірінші  кезекте фазалардың табиғатына дисперстік фаза бөлшектерінің өлшеміне, температураға, механикалық әсерлерге тәуелді  болады. Бұл мәселе концентрленген суспензиялар қасиеттеріне арналған бөлімінде  толығырақ қаралатын болады. Бұл  жерде тек сұйытылған суспензиялардың  механикалық қасиеттері басты түрде  дисперстік ортаның қасиеттерімен, ал байланысқан дисперстік жүйелердің механикалық қасиеттері дисперстік фаза бөлшектерімен және бөлшектер  арасындағы байланыстар санымен  анықталатынын ғана айтқанымыз жөн.

Сұйылтылған суспензиялардың алу жолдары.

Суспензияларды, басқа да дисперстік  жүйелерді алу сияқты екі топтық  әдістермен алуға  болады: дөрекі дисперстік жүйелер  жағынан  –диспергациялық (ұсақтау, майдалау) әдістерімен, шын еірітінділер жағынан  – конденсациялық әдістермен.

Суспензияларды алудың нақты  әдістерін қарастыра отырып, суспензия  дегеніміз – бұл сұйықтықта ұнтақтардың  жүзгіндері екенін еске түсіру пайдалы. Ендеше сұйылтылған суспензияларларды  өндірісте де, күнделікті өмірде де кең таралған және қарапайым алу  әдісі әртүрлі араластыру құрылғыларының (миксерлер, араластырғыштар) және т.б. пайдаланумен үйлесімді сұйықтықта сәйкес ұнтақты араластыру болып  табылады. Концентрленген суспензияларларды  алу үшін сәйкес ұнтақтарды сұйықтықтың  аз мөлшерімен араластырады. Суспензиялар лиозольдерден тек олардағы бөлшектері бірнеше реттілікте ірі болғандықтан ғана ерекшеленгенімен, суспензияларға лиозольдерді алу кезіндегі әдістерді  қолдануға болады. Осы кезде майдалау әдіспен ұсақтау дәрежесі лиозольдерді алу кезіндегіден аз болуы керек. Конденсациялық әдіс кезінде конденсация  бөлшектерінің өлшемі 10^-5  -10^-2 см болатындай етіп өткізу қажет. Пайда болған бөлшектердің өлшемі кристалдардың туынтектерінің пайда болу және олардың жылдамдықтарының қатынасына тәуелді болады. Аса қанықтырудың аз дәрежесі кезінде ірі бөлшектер, ал үлкен дәрежесінде- ұсақ бөлшектер пайда болады. Жүйеге алдын ала кристаллизация туынтектерін енгізу монодисперстік суспензиялардың пайда болуына әкеледі. Дисперстілікті азайту ұсақ кристалдар ерігенде, қыздыру кезінде изотермиялық айдау нәтижесінде қол жеткізілуі мүмкін.Ол кезде майда бөлшектер ериді де, ал соның нәтижесінде ірі бөлшектер одан әрі іріленеді.

Осы кезде дисперстік фаза бөлшектерінің байланысуын және айтарлықтай өсу мүмкіндігін  шектейтін шарттары сақталуы тиіс. Пайда болатын суспензиялардың  дисперстігін БАЗ ендірумен реттеуге болады.

Суспензияларды диализбен, электрдиализбен, сүзуменен, центрифугалаумен еріген заттардың қоспаларынан тазартады.

Суспензиялар лиозольдердің  коагуляциясы нәтижесінде де пайда  болады. Сәйкесінше коагуляцияны жүзеге асыру әдісі – бұл суспензияны  алу әдісі.

Жоғарыда айтылғандардың  барлығы өндірістік және күнделікті суспензияларға тиісті. Табиғи суспензиялар  (Жердің барлық су қоймалары болып  табылады) аэрозольдердің бұзылуы нәтижесінде, сонымен қатар жауын-шашын кезінде  тасу-тартылу құбылыстары, топырақтардың  майдалануы, жағалау күшінің әсерімен тау жыныстарының суға ену салдарынан пайда болады.

Сұйылтылған суспензиялардың қасиеттері.

Сұйылтылған суспензияларда құрылымының жоқ болуы және концентрленген суспензияларда олардың болуы, осы  жүйелердің қасиеттерінде айтарлықтай  ерекшелікті көрсетеді. Сұйылтылған  суспензиялардың қасиеттеріне тоқталайық.

Сұйылтылған суспензиялардың  лиозольдерден дисперстік фаза бөлшектерінің  өлшемімен ерекшеленетінін айтып  кеткен едік.

d -10^-5 – 10^-2см

d -10^-7-10^-5см

Бұл қасиеттердің қандай сапалық  өзгерістеріне алып келетін екен? Соны қарастырып көрейік.. 

Сұйылтылған суспензиялардың оптикалық қасиеттері.

Спектрдің көрінетін бөлігінің  толқын ұзындығы 4*10^-5 см-ден (күлгін түс) 7*10^-5см-ге дейін (қызыл түс) аралығында жатады. Суспензиядан өтетін жарық толқыны жұтылуы (онда суспензия түсті болады), геометриялық оптиканың заңдары бойынша дисперстік фаза бөлігінің бетінен шағылуы мүмкін (онда суспензия лайланып көрінеді)  және тек жоғары дисперстік суспензияларда Рэлей заңынан ауытқитын жарықтың шашырауы байқалуы мүмкін.

Оптикалық микроскоптан сұйылтылған  суспензиялардың көбісіне сәйкес өлшемдері 5*10^-5 см аз емес бөлшектері көрінеді.

Сулы  суспензиялардың электркинетикалық  қасиеттері.

Суспензиялардың электркинетикалық  қасиеттері гидрозольдердің қасиеттеріне ұқсас және электркинетикалық потенциалдың және дисперстік фаза бөлшектерінің  бетінде қос электрлік қабаттың пайда болуымен болады. Осындай реттіліктегі суспензияның  дзета – потенциалының  өлшемі зольдікіндей: кварцтың суспензиясы - -44мВ, саздың суспензиясы - -49мВ, балқытылған корунд суспензиясы (Al O )- -20.5мВ күкіртті мышьяк кірнесі– -90мВ, темір (III) гидроксидінің кірнесі - +52мВ болады.

 Суспензиялардағы дзета  – потенциалдың шамасын берілген  суспензияны тұнбалану нәтижесінде  алынған (әдетте мұндай диафрагманы  суспензияларды центрифигурлаумен  алады), ұнтақтан жасалған тұрақты  диафрагма арқылы сұйық дисперсиялық  ортаның қозғалуының  жылдамдығын  бақылай отырып электросмостық  әдіспен өлшеуге болады.

Дзета – потенциалды анықтау  үшін суспензияның электрфорезасын  пайдалану суспензияның ірі бөлшектері электродқа қозғалуымен қатар ауырлық  күшінің әсерінен шөгетіндіктен  қиындау болады.

Алайда суспензияларда лиофобтық  зольдерге  байқалғандай электркинетикалық  құбылыстардың барлық төрт түрі байқалады: электрофорез, электроосмос, ағу потенциалы, седиментациялық ипотенциал.

 Сонымен қатар, электрфорез  құбылысын алғаш 1809 жылы Мәскеу  университетінтің профессоры Рейсс  сазды суспензия мысалында, ал  электроосмос құбылысы – кварцты  құмның диафрагмасы болып табылатын  кварцтың суспензиясы мысалында  сипаттады.

Электркинетикалық құбылыстардың  ең маңызды қолдану аумағы - әртүрлі  беттерге электрофоретикалық әдіспен  жабуларды түсіру. Жоғарғы үгітілу  қабілетін қамтамасыз ететін берілген әдіс күрделі тетіктерді бір қалыпты  жабылуларды алуға мүмкіндік  береді.  Жабылудың электрофорездік  әдіс кезінде электродтың бірі-сол  жабылу болатын бұйым (нәрсе) болады да, ал екіншісі дисперстік фазасы бұйымның бетін жабатын суспензиясы бар  ыдыс болады. 

         Электродта жабулар қалыптасқаннан  кейін электроосмос туындайды,  нәтижесінде сұйық жабудың қабатынан  шығады және жабулар тығызырақ  болады.

Біздің елде электрофоретикалық әдіспен автомобиль тетіктерінің бетін  грунттау автоматты түрде жүзеге асырылады.

Сұйылтылған суспензиялардың молекулалық –  кинетикалық қасиеттері.

Суспензиялардағы бөлшектердің өлшемдері үлкен аралықты алып жатады: 10^-5  см-ден 10^-2  см-ге дейін және одан да көп. Сондықтан суспензиялардың молекулалық- кинетикалық қасиеттері әртүрлі болады және олардың дисперстілік дәрежесімен анықталады.

Өлшемдері 10^-5 -10^-4 см болатын суспензиялар үшін Лаплас – Перрен гипсометриялық заңымен сипатталатын диффузиялық – седиментациялық тепе-теңдік байқалады.

= e

Мұндағы:  A= -бөлшектің тығыздығы, -дисперсиялық ортаның тығыздығы; g –еркін түсудің үдеуі; -h=0 болғанда ыдыс түбіндегі бөлшектің концентрациясы; -ыдыстың һ-биіктігіндегі бөлшектің концентрациясы ; V-бөлшектің көлемі, радиусы сфералық бөлшектер үшін   V= .

Бұл  суспензияларда тепе-теңдіктің  орнығуына және конвенциялық тұнуға кедергі жасайтын конвенциялық жылулық  ағымдар әсер етеді.

10^-4 см-ден 10^-2 ге дейінгі аралықта жататын өлшемдегі бөлшектері бар суспензияларда броундық қозғалыс мүлдем жоқ, оларда жылдамдығы 

        U = , теңдеуімен анықталатын жылдам шөгу байқалады. Мұндағы: -ортаның тұтқырлығы.

Егер  U өлшесек ,бөлшектің радиусын (r ) анықтауға болады:

r=

Бұл тәсіл суспензиялар мен  ұнтақтардың седиментациялық талдау негізіне жатады. Седиментациялық талдауды толығырақ төменде қарастырамыз.

Сұйылтылған суспензиялардың седиментациялық  тұрақтылығы.

Суспензияның  седиментациялық тұрақтылығы –бұл жүйенің бөлшектерді уақыт бойынша  бүкіл  көлемде таралуын сақтау қабілеті, басқаша айтқанда жүйенің ауырлық  күшіне қарсы әрекет ету қабілеті.

Көптеген суспензиялар полидисперстік жүйе болғандықтан, құрамында броундық қозғалысқа қатыса алмайтын ірі бөлшектері бар суспензиялар седиментациялық (кинетикалық) тұрақсыз жүйелер болып  табылады. Егер бөлшектердің тығыздығы  дисперсиялық ортасының тығыздығынан аз болса, онда олар қалқып шығады, ал егер көп болса- шөгеді.

Суспензияның шөгуін зерттеу  бірінші кезекте тұнбаның жинақталу  қисықтарын (седиментациялық қисықты) алумен байланысты.  m=f(t).Жинақталу  қисықтары екі түрде болуы  мүмкін: майысумен және майысусыз . Седиментациялық  қисықтың түрі седиментацияланатын  суспензияның агрегаттық тұрақты немесе тұрақсыз болуына тәуелді болады. Егер шөгу бөлшектердің іріленуімен, соған  сәйкес шөгу жылдамдығы өсетін болса, оны шөгу қисығында майысу нүктесі  пайда болады.Егер суспензия агрегаттық тұрақты (коагуляция жоқ) болса, онда тұнба  қисығында майысу нүктесі мүлдем жоқ болады. Осы екі жағдайда алынған  тұнбалардың сипаты әртүрлі болады.

Агрегаттық тұрақты  суспензияларда бөлшектердің шөгуі баяу өтеді және өте тығыз тұнба қалыптасады. Бұл беттік қабаттардың бөлшектердің агрегатталуына қарсыласуымен түсіндіріледі; бір-бірімен сырғанау арқылы бөлшектер минимальды потенциалды энергия күйіне көшуі мүмкін; басқаша айтқанда тығызырақ орналасуы мүмкін. Бұл жағдайда бөлшектер арасының қашықтығы мен координациялық сан мыналардың :

• ауырлық күшінің;
• бөлшектердің молекулааралық тартылуының;
• суспензияның агрегаттық тұрақтылығын қамтамасыз ететін бөлшектердің арасындағы итеру күшінің арасындағы қатынаспен анықталады.

Агрегаттық тұрақсыз суспензияларда бөлшектердің шөгуі агрегаттардың түзілу нәтижесінде тезірек жүреді. Бірақ бөлінген тұнба бірінші жанасу кезінде бөлшектер өз ара кездейсоқ орналасуын сақтайтындықтан олар өте үлкен көлемді алады, олардың арасындағы байланыс күші олардың ауырлық күшімен шамалас немесе одан да көп. Пайда болған агрегаттардың немесе флокульдардың анизотропиясы байқалады. Зерттеулер үлкен седиментациялық көлемді тұнбалар алынатын спиральды немесе тізбекті алғашқы агрегаттар мүмкін болатынын көрсетті.

Агрегаттық тұрақты және тұрақсыз жүйелерде седиментациялық  көлемнің айырмашылығы, егер бөлшектер  орташа өлшемді болса, анығырақ байқалады.Егер бөлшектер ірі болса, онда суспензия  агрегаттық тұрақсыз болғанына қарамастан, тұнба тығызырақ болады, өйткені  ауырлық күші бөлшектердің байланысу  күшінен айтарлықтай басым болады.Егер де бөлшектер өте ұсақ (майда) болса, онда агрегаттық тұрақты жүйеде ауырлық  күшінің аз болуына байланысты қозғалғыш  тұнба алынады.

Сұйылтылған суспензиялардағы агрегаттық тұрақтылық.

        Суспензиялардың агрегаттық тұрақтылығы – бұл уақыт бойынша дисперстілік дәрежесінің, басқаша айтқанда бөлшектер өлшемі мен олардың жеке қасиеттерінің өзгеріссіз сақталу қабілеті.

     Сұйылтылған  суспензиялардың агрегаттық тұрақтылығы  лиофобтық зольдердің агрегаттық  тұрақтылығына ұқсас болады. Бірақ  суспензиялар агрегаттық тұрақтылығы  жоғары жүйелер болып табылады, өйткені өте ірі бөлшектерге  ие, соған сәйкес еркін беттің  энергиясы аз болады.

Суспензиядағы  агрегаттық тұрақтылықтың бұзылуы кезінде коагуляция, дисперстік фаза бөлшектерінің жабысуы төмен болады. Коагуляция- бұл өз бетінше өтетін процесс, өйткені, ол фаза аралық беттің азаюы есебінен жүйенің еркін энергиясының азаюымен болады Бұл процесс лиозольдерде өтетін процеске ұқсас, онымен қоса лиозольдер коагуляциясы суспензиялардың пайда болуына әкеледі және одан ары да жүре келе тұнбаның пайда болуына әкеледі. Бұл тұнба көбінесе, концентрленген суспензия (қойыртпақ), басқаша айтқанда қасиеттері басқа бөлімде қарастырылатын құрылымдық жүйе болып табылады.

Суспензияның агрегаттық тұрақтылығына қол жеткізу үшін берілген екі шарттың кем дегенде  біреуін орындауы қажет:

• дисперсиялық ортаның дисперсті фазасының бөлшектернің беттеріне   жұғуы;
• стабилизатордың (тұрақтандырғыштың) бар болуы

Бірінші шарт. Егер суспензия бөлшектеріне дисперсиялық орта жақсы жұқса, онда олардың беттерінде серпімді қасиеттеріне ие және ірі агрегаттардағы бөлшектердің байланысуына қарсыласатын сольваттық қабат түзіледі.Бөлшектердің жақсы жұғылуы полярлы сұйықтар үшін полярлы бөлшектерде және полярлы емес сұйықтар үшін полярлы емес бөлшектерде байқалады.

 Сольваттық тұрақтылық механизмі бар (стабилизаторсыз) агрегаттық тұрақты суспензиялардың мысалы ретінде кварцтың судағы суспензиясын және бензолдағы күйенің суспензиясын айтуға болады. Кварц суда, ал күйе бензолда жақсы жұғады, бұл суспензиялар үшінші компонентсіз, яғни (стабилизаторсыз) агрегаттық тұрақты болады. Егер жұғуды болдырмай дисперсиялық ортаны ауыстырса, онда агрегаттық тұрақсыз жүйе алынады, яғни күйе бөлшектеріне жұғылмайды, гидраттық қабат пайда болмайды және қорғалмаған бөлшектер бір – бірімен оңай байланысады.

Екінші шарт. Егер суспензия бөлшектерінде дисперсиялық орта нашар жұқса, онда стабилизаторды қолданады.

Стабилизатор  – бұл дисперстік жүйеге қосқанда оның агрегатты тұрақтылығын жоғарылататын , басқаша айтқанда бөлшектердің бірігуіне  кедергі жасайтын зат.

Стабилизатор ретінде  суспензиялар үшін

-кіші молекулалық электролиттер.

-Коллоидтық БАЗ

-ҮМҚ қолданады.

Олардың тұрақтандырғыш жерінің  механизмі әртүрлі; тұрақтандырғыштың  табиғатына байланысты тұрақтылықтың  бірнеше факторлары, лиофобтық зольдердегіге  ұқсас жүзеге асырылады. Тұрақтылықтың  мүмкін болатын себептері мынадай: адсорбциялы-сольваттық, электростатикалық, құрылымды-механикалық, энтропиялық, гидродинамикалық. 

Егер тұрақтандырғыш ионогенді  болса (ерітіндіде иондарға ыдырайды), онда тұрақтылықтың электростатикалық  факторы міндетті түрде әсер етеді: бөлшектердің беттерінде қос электрлік  қабат түзіледі, электрокинетикалық потенциал және бөлшектердің жабысуына  қарсыласатын сәйкес электростатикалық  итеру күші пайда болады. Бөлшектерді  электростатикалық итеру ДЛФО теориясымен (... бөлімді қара) сипатталған. Егер бұл ионогенді зат- кіші молекулалы органикалық емес электролит болса, онда оның тұтақтандыру іс-әрекеті  тек осы фактормен шектеледі.Егер ионогенді зат- коллоидтық БАЗ және полиэлектролит болса,онда тұрақтылықтың  басқа да факторлары жүзеге асырылады.

Коллоид күйінің ерекшелігі. 1. Барлық коллоидты ерітінділер-дің  сәуле шашырату кабілеті болады (мұны опалесценциялау дей-ді). Бұл құбылысты  тәжірибе жүзінде жасап көруге болады. Ол үшін сәуле жолына линза қойып, одан шықкан сәулені коллоидты ерітінді аркылы жіберсе, одан опалесценцияны көруге болады. Мұны Тиндаль конусы дейді.

2. Нағыз ерітінділермен салыстырғанда коллоидты ерітінділер-дегі диффузия жылдамдығы төмен.

3. Коллоидты ерітінділердін, осмостық қысымы аз, кейде олар-ды байқау да қиын. Демек, коллоидты ерітінділердегі диффузия жылдамдығы мен осмостық қысымының төмен болуы ондағы ері-ген зат бөлшегінің нағыз ерітіндімен салыстырғанда ірі екендігін көрсетеді. Расында да коллоидты ерітіндідегі бөлшек ірі болған сайын оның диффузия кезіндегі қозғалысы қиындап, жылдамдығы төмендейді, өйткені бөлшек іріленген сайын кедергі де арта түсе-ді. Сондай-ақ ондағы бөлшек өлшемі осмостық қысымға әсер ете-ді. Берілген бірдей көлем мен тығыздықтағы екі ерітіндінің қай-сысында бөлшек ірілеу болса, сонда бөлшек саны аз болады. Ал осмостық қысым концентрацияға, яғни бөлшек санына тікелей тәуелді.

4. Коллоидты ерітінділер диализге бейім, яғни онымен ерітінді-де бірге еріген төменгі молекулалы заттарды жартылай өткізетін жарғақты пленкалар көмегімен тазартуға болады. Мұндайда тө-менгі молекулалы заттар (нағыз ерітінділер) жарғақ арқылы өте-ді де, коллоидты ерітінділер қалып қояды.

5. Нағыз ерітінділер өте тұрақты, ал коллоидты ерітінділер тұ-рақсыз. Олай болса, коллоидты бөлшектер болмашы ғана сыртқы әсер салдарынан қоагуляцияланады.

6. Коллоидты ерітінділер, әдетте, электрофорез құбылысына бейім. Бұл құбылыс электр өрісіндегі коллоидты бөлшекті ОЕ, не теріс электродқа тасымалдаумен сипатталады.