Ирина Эланс

Автор который поможет с любыми образовательными и учебными заданиями

Мемлекет нысаны. 2

«МАРАТ ОСПАНОВ атындағы БАТЫС ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК МЕДИЦИНА УНИВЕРСИТЕТІ»

СТУДЕНТТІҢ ӨЗІНДІК ЖҰМЫСЫ

Мамандығы:___________________

Дисциплина:___________________

Кафедра:______________________

Курс:_________________________

Тақырып:______________________

Орындау түрі:__________________

Орындаған:_______________________

Тобы:____________

Бағасы:____________

Оқытушының қолы:

Күні:__________

Ақтөбе – 2013

Жоспар:

І Кіріспе.......................................................................................................................3

ІІ Негізгі бөлім............................................................................................................4

1. Мемлекеттік аппараттың сипаттамасы. Мемлекеттік аппараттың түсінігі және оның нысандары............................................................................................4

2. Мемлекет құрылымының нысаны.........................................................................6

3. Мемлекеттің саяи жүйесі........................................................................................9

4. Мемлекеттің басқару нысаны...............................................................................11

ІІІ Қорытынды.........................................................................................................12

Пайдаланылған адебиеттер тізімі............................................................................13

Кіріспе

Қазақстан егемен, дербес, тәуелсіз мемлекет болып жарияланғаннан бері Республиканың өзіңдік құқық жүйесі қалыптаса бастады. Оған демократиялық, интернационаддық қасиеттер тән. Қазақстан құқығының өзіне тән калыптасу жолдары мен тәсіддері бар. Оның бастаулары қаңдай екені Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясыңда айтылған. Конституцияның 4-бабында былай жазылған: "Қазақстан Республикасыңда қолданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес заңдардың, өзге де нормативтік-кұқыктық актілердің, Республиканың халықаралық шарттық және өзге де міндеттемелерінің, соңдай-ак Республика Конституииялык Кеңесінің және Жоғарғы Соты нормативтік каулыларының нормалары болып табылады.

Әдетте, құқықтың қалыптасуының ұш жолы бар: 1) нормативтік актілер; 2) үлгі істер (прецедент); 3) құқықтық әдеттер. Өз кезінде қазақ мемлекеттілігінің құқығы осы ұш жолмен қалыптасқан; Оған дәлел "Қасым ханның қасқа жолы" (XV ғ.), "Есім ханның ескі жолы" (XV ғ.), Тәуке ханның "Жеті жарғысы" (XVIII ғ.). Сонымен қатар қазақ коғамында билердің ұлгі шешімдері де қазақгың ұлттық құқықгық әдеттерін дамытқан. Қиыннан қиыстырып тапқан билердің шешімдері ұқсас істерді қарағанда кұші бар құқықтык норма ретінде пайдаланылған. XIX ғасырда билер съезінде қабыдданған ережелерде құқықтық нормалар жазылып, нормативтік актілер ретінде пайдаланылған. Солармен катар қазақ қоғамында ежелден қалыптасқан құқықтық әдеттер де қоғамдық қатынастардың ретгеушісі бо- лыортырған.

Тәуелсіз Қазақстан Респу бликасыңда ұлттық құқық тек қана нормативтік актілер арқылы қалыптасуда. Құқықтың нәр алатын бастауы — Қазақстан Республикасының Конституциясьи Конституцияның ең жоғары зандық күші бар және Республиканың бүкіл аумағыңда ол тікелей қолданылды. Одан төмен—конституциялық заңдар. Ондай заңдар ерекше қатынастарды реттейді.Одан кейінғі — жай заңдық Конституцияға өзгерістер мен қосымшаларды республикалық референдум өткізу арқылы немесе Парламент еңгізеді. Конституциялык және жай заңдарды Парламент қабылдайды. Парламент Президентке бір жылдан аспайтын мерзімге заң шығару өкілеттігін беруге қақылы. Конституцияда аталған жағдайда Президент заң күші бар Жарлык шығаруға қақылы. Президент өз өкілеттігіне жататын мәселелер бойынша нормативтік Жарлық шығарады. Қазақстан Республикасының Үкіметі өз құзырындағы мәселелер бойынша Республиканын бүкіл аумағында міндетгі күші бар қаулылар шығарады. Конституциялық Кеңес өз құзырыңдағы мәселелер бойынша нормативті қаулыларшығаруға құқылы. Ол Қазакстан құқығының құрамды бөлшегі болып есептеледі. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты да өз құзырына жататын мәселелер бойынша нормативті қаулылар қабылдауға құкылы.

1. Мемлекет нысанының тусінігі , мазмұны және мемлекеттік басқару нысаны

Мемлекеттің сырткы нысаны мен ішкі мазмұнының диалектикалық бірлігі байқалады. Мемлекеттің нысаны қоғамның экономикалық, мәдени, рухани мазмұнына байланысты. Демократиялық мемлекеттер туралы айтатын болсақ, олар тек қана республика немесе шектелген монархия түрінде өмір сүреді. Ал шығыс мемлекеттер көбіне монархия болатыны жақсы мәлім. Қытай, Үндістан, Египет (Мысыр), Англия, АҚШ мемлекеггерінің философтары Аристотель, Монтескье, Локк, Вашингтон, Де Голль мемлекеттің нысанына көп көңіл бөлген. Мемлекеттің мазмүны оның нысанынан бөлінбейді, олар бір-бірімен тығыз байланыста дамиды.

Тәуелсіз Қазақстаңда екі жылдан кейін, 1993 жылгы Конституциясының орнына екінші 1995 жылғы Конституция алыңды. Бұл соңғы Конституция мемлекеттін сыртқы нысанын өзгертіп, Қазақстанда президенттік республиканың саяси жүйесі құрылды. Мемлекетгің тарихи даму пропесінде оның нысаньша бірнеше жағдайлар әсер етеді. Бірінші жағдайға географиялық, климат, тарихи факторлар жатады. Егер мемлекет континентте қалыптасса немесе оның шекарасы теңізге, мүхитқа шықса, бұл екі жағдайда екі мемлекетгің нысаны екі түрлі болады. Аралда орналасқан мемлекеттердің континентгік мемлекеттермен салыстырғанда демократиялық режимдері күштілеу екені байқалады. Шығыс мемлекетгерде бірінші ірі цивилизациялардың дамуы ұлы өзендермен байланысты болды: Қытайда — Хуанхэ, Египетте — Ніл, Вавилонда — Тигр және Евфрат, Үндістанда — Ганг. Шығыс мемлекеттерде — монархия, Еуропада — шектелген монархия немесе республика құрылған. Ежелгі демократиялық республикапар Жерорга теңізінің жағасыңда орналаскан мемлекетттерде болғаны жақсы белгілі. Қазақстанның географиялық жағдайы, екі - Ресей және Қытай сияқты ірі мемлекеттермен көршілес болуы, теңізге қашықтығы және ашық жолдың жоқтығы мемлекетгің дамуына едәуір нұқсан келтіріп отыр.

Мемлекеттің құрылысына экономикалық және саяси жағдайлар әсерін тигізеді. Ежелгі — феодалдық немесе шығыс мемлекеттерде рулық қоғамның қалдықтары көп уақытқа «дейін сақталып келді (Ману заңдарында, Салистік жинағыңда Салическая правда), Орыс мемлекетінің жинағыңда — Русская правда). Кейін алғашқы қоғамның ыдырау процесіңде ол қалдықтар жойылады да мемлекеттің нысаны қатты өзгереді. Мысалы, Үндістанның мемлекет құрылысы туралы қатаң қағида болған: патшаның әділетті болуы, жеке меншікті бұзбайтын, брахмандарды сыйлайтын және олардың айтқан ақылдарын тындауы міндетгі болған. Бұл туралы Ману заңдарында айтылған.

Ресейдің феодалдық мемлекетіңде халық жиналысының, соттың, рулық кауымның рөддері кепке дейін сакталып кедді. Саяси жағдай, топтардың арасындакы қарым-қатынастар шиеленіскен жағдайларда демократиялық басқару туралы айту қиын. Дағдарыс кезіңде көбіне мемлекетті басқару бір адамның қолыңда болады: Наполеон, Рузвельт, Гитлер, Пиночет. Ал мемлекеттің экономикасы жақсы дамыған кезде, жағдай тыныш уақытта демократиялық әдістер жақсы қолданатыны мәлім (Греция, Рим, Швейцария, Бельгия).

Мемлекеттің құрылымына қоғамның ұлттық құрамы, тарихи әдет-ғұрыптары немесе ерекше тарихи жағдайлары да әсерін тигізеді. Ресей, Үндістан, Америка, Мексика мемлекеттері кеп ұлттық мемлекеттерге жатады, сондықтан олардың мемлекеттік құрылымдары федерация. Ал Жапония, Германия, Польша бір ұлтгық мемлекеттер, бірақ біреулері тұтас мемлекет, екіншілері, мысалы, Германия федерация. Бұл жагдайды аңықтау үшін Германияның мемлекеттік процесін және тарихын жақры білу керек. XIX ғасырда Пруссия мен Австрияның гегемония үшін күресі Пруссиянын жеңісімен аяқталды. Бірақ феодализм кезеңінен Германияның капитализмге көшкенімен, буржуазиялық мемлекеттің калыптасуы аяқталған жоқ. Соңдықтан қазір де немістер бірнеше тәуедді мемлекеттерде тұрады: ФРГ, Швейцария, Австрия — олар федерадияға жатады.

Мемлекет құрылымының нысаны

Республика. Егер мемлекетте жогарғы және төменгі органдардың бәрі сайлаумен белгілі мерзімге құрылатын болса, осындай мемлекеттік басқару формасы республика деп аталады. Республика мемлекеттік органдар белгілі бір мерзімге сайланып құрылады. Республика деген сөз көне дөуірдегі мемлекетгерде бірінші рет қолданды. Бүл термин халықпен байланысты. Мемлекетті басқаратын адамдар мен органдарды халык бір белгілі кезеңге сайлайды. Сайланбаған қызметкерлер мен оргаңдар республикада болмайды. Республиканың ең бірінші түрі — Греция, Афин республикасы. Олар халықты өте шектеулі тұсінді, бұл республиканың басқару органдарына жөне сайлауга тек Грецияның азаматтары қатысатын. Ал азаматтары болып 20 жасқа толған ер адамдар, ата-анасы Афинаның азаматгары, жеке меншігі бар, әскерде қызмет еткен, барлық құқықтарын пайдалана алатын адамдар саналатын. Әйел адамдар, метистер, шет елдердің азаматгары жөне құлдар саяси өмірге қатынасқан жоқ. Грецияның негізгі органы — халық жиналысы, ол барлық қызметкерлерді сайлаған, олардан есеп алатын, мемлекетгің негізгі мөселелерін шешетін заң шығарды. Басқа органдар бесжұздік Кеңес, гелиэй, қызметкерлер, стратегтер, белгілі уақытка ғана сайланатын және халық жиналысының алдында жауапты болатын.

Антикалық республиканың аристократтық түріне Рим жөне Спарта республикасы жатады. Бүларда сайлауға жөне мемлекетгі баскаруға азаматтардың бөрі емес, тек қана ақсүйектері жіберіледі, мысалы, Спартада спартиаттар, Римде патрицийлер.

Орта ғасырларда республнка өте снрек кездеседі, кебіне ол рес- публика - кдла (Псков, Новгород, Бремен, Любек, Венеция, Флоренция).

Жаңа кезенде республиканың екі түрі кездеседі: президенттік жене парламентгік республикалар^ Президенттік республиканы АКДІ 1787 жылгы Конституциясыңда бекіткен. Олар Англияның корольдерінен коп озбырлық, заңсыздық кергеннен кейін, абы- ройлы билікті орнатуды анық түсінді. Деспотиялық режим құрыл- мауы үшін биліктің беліну принциптерін енгізді. Сонымен, мемлекетгің жаңа басқару формасын ойлап шығарды. Президентгік республикада билік үшке бөлінеді: заң шығару парламентгің қолын- да, атқару билік — президент пен өкіметгің қолында, ал сог билігі тәуелсіз сот оргаңдарында. Президентгі халық сайлайдьіу АКДІ- та - 4 жылда бір рет президенттік сайлауы өтеді. Президент мемлекеттің бірінші басшысы, өкіметті өзі басқарады, Сенаттың келісімімен министрлерді тағайыңдайды, әскер оған бағынады. Президент — республика бірлігінің тұтастығының символы. Кейбір президенттік республикаларда президентпен қатар премьер-ми- нистр үкімепі басқарады. Кебіне оны президентгің өзі тагайын- дайды және ол президенттің алдында жауапты./Парламенттің өкіметті тарататын құқығы жоқ Кейбір мемлекеттерде президент премьер-министрден басқа бірнеше министрлерді озі тағайын- дайды, ал қалған министрлерді Премьер-министрдің өзі парламенттің келісімімен тағайындайды. Президенттік республи- калардың бір кұшті билігі бар жауапты адамб болғаннан, оның тұрақты саяси режимді құратыны байкдлады. Мемлекеттің Заң шыгару билігі парламенттің қолыңда, және парламент белгілі кызметкерлерді және жоғарғы сотты тағайындағанда келісімін береді. Парламештің алған заңцары екі рет тексеріледі: прези дент вето куюыгын колданып, кзбылданган зандарға қолын қояды, Конституциялық сот заңның Консгитуцияға сәйкестігін тексереді. Сот билігі ерекше сот органдарының қолында. Сот қызметкерлері президенттік республикаларда белгілі уақытқа немесе омірбойы тағайьшдалады. Оларды тағайындайтын заңцар әрбір мемлекет- терде ерекше, бірақ бұл процеске президент те, парламент те қаты- сады. Үш билік бір—біріне тең болуға тиіс деп көп конституция- ларда жазылған, ол ұшеуінің аракдтынасын реттеп отыратын президенттің билігі.

Президенттік республикалардын варианттары көп. олардыц бірше жартылай президентгік республика жатады (мысалы: 1958 жылғы Конституциясы бойынша Франция Түркия).

Парламентгік республика. Бұл мемлекетгі басқару нысанында билік парламенттің қолына жиналған Кабинет пен премьер министрді парламенттің төменгі палатасы тағайындайды, тексереді және түсіреді. Өкімет парламенттің алдында жауапты. Парламенттік басқару нысаны жагдайыңда билік жүргізу функциясы мемлекет пен үкімет басшылары арасыңда белінген. Пре- зидент тек мемлекет басшысы. Үкімет атқарушы билікті жүзеге асырады, әрі парламентгегі партиялық кепшілік негізінде құры- лады. Күшті үкімет - әлсіз президент.

Сонымен, өкіметге парламенттің сенімі болған кезде ол өзінің қызметін істей аладьг, ал болмаған жағдайда отставкага шығады. Мүндай республикаларда президент мемлекетгің басшысы, оның биліктері өте аз. Парламентгік республикаларға Италия жатады, —- Мемлекет формасының екінші элементшс мемлекеггік құрылымының нысаны жатады. Бұл мемлекетпц әкімшілік- жергілікті бөлінуі, сол болімдердің бір—бірімен кдтынасы және мемлекеттің және бәлімдердің арасындағы байланыстары. Мемлекетгік құры- лым - үлтгық мемлекеттік қатынастарды, әкімшілік- территория- ларлык жұйені, олардың ерекшеліктерін бейнелейді. Мемлекеттер бұл элемент бойынша унитарлық, федеративтік және конфедеративтік мемлекетгерге бөлінеді.

Тұтас мемлекеттер. "Кдзақстан Республикасының жері тұтас, ол белінбейді және оған қол сүғуга болмайды" делінген Консти- туцияның кіріспесінде (унус деген сөз — бір, жалғыз деп лат. тілінен аударылады). Тұтас мемлекеттер тек қана әкімшілік-жергілікті аудандарға бөлінеді. Мысалы. Қазақстанда әкімшілік-аумақгық құрылысы 14 облыстан тұрады, оларды Президент тағайындаған әкімдер басқарады. Облыстар аудандарға, қдлалықаудандарға, ауыл- дарға, селолар мен поселкілерге бәлінеді. Ал жергілікті өкілді орган- дар маслихат деп аталады, оған депутаттарды халық сайлайды. Жергілікті әкімшілік-аймакгық бөліністердің құқықгары тең. Жергілікті аткару орган - әкім.

Федерация. ( федус деген сөз — одақ деп лат. тілінен аударыла- ды). Қүрама мемлекет бірнеше зиялы мемлекеттерден тұрады. Қүрама мемлекет — кұрделі мемлекет, ол федерацияның мүшелерін бірікгіреді. Мемлекеттік оргакдар екіге бөліне;й: жалпы федера- цияның органдары және орбір мұшесінің жеке органдары. Феде- рацияның субъектілері ішкі істерін ерікті өздері шешеді, ал федеративтік орталық органның қолында барлық ішкі-сыртқы билік болады. Федеративтік республика халықаралық құқықгьтң алдында тек бір мемлекет болуға тиіс. фірақ тәжірибеде кеибір федерацияның субъектілері өздері халыкдралық қатынастарға шығуға құқьіғы бар еді, мысалы, СССР (Украина мен Белорусия ООН мүшесі), Югославия, США, Канада. Көбіне олардың тәуелсіздігі формальды тұрінде кдлғаны мәлім. Халықаралыққүқық федерацияның өкілі ретіңде шарттарға орталық билік қолын қой- ғанын дұрыс санайды.

Федерацияда конституция, астана, азаматтық, зандар, сот және кдржы жұйесі бәрі екіге бөлінеді. Федерацияның екі тұрлері бар: үлттық қүрама және жергідікті құрама. Біріншісіне бүрынғы КССО, Югославия, Ресей, Үндістан жатады, ал екіншісіне АҚШ, Авст- рия, ФРГ, Швейцария жатады Олардың мемлекетгік құрылысы тарихи дамуымен байланысты

Конфедсрация. Бүл өте көлемді және кұрделі конфедерациялы мемлекетгердің одағынац және халыкдралық үйымнан айыру өте қиын. Конфедерация - белгілі мақсатка жету үшін бірнеше ерікті мемлекеттердің уакытша одағы. Конфедерация мұшелері өздершщ тәуелсіздігін толык сактайды: азаматгығын. заңдарын, мемлекетгік аппаратты, сот және қаржы жүйесін, өздерінін акшасын. Конфе- дерация кабылдаған шешімдерді олардың жогарғы органдары мақулдау керек. Тарихта конфедерацияның бірнеше түрлері кездеседі: Америкада 1781 жылы Конфедерацияның баптары қабылданған бодатын, бүл бұрынғы Англияңың 13 отарларын біріктірді. Вашинггон бұл федерацияны "күмнан істелген арқан" деп атады. Конфедерацияның жалпы Конгресс деген оргакдары құрьщды, ол тек кана үш сүрақты шешті: өскер, акдіа, шет ісгер, басқа кызмет бабы әр штаттың қолында сақгалған еді. Германияда конфедерация 1815-1866 жылдары, Швейцарияда - 1815-1845 жыл- дары, Египет пен Сирия 1958 жылы біріюсен Араб республикасын қурдьг, 1961 жылы Сирия бүл одақган шықгы. Сонымен, конфедерацияда орталық биліктің шешімдері тек конфедерация субъектінін мемлекеттік органдарына жайьшады да, жеке адамдарға және ұйымдарға жайылмайды. Конфедерацияның субъектілері халықаралық қарым-қатынастардың субьектілері болып кала береді. Конфедерациялар өте әлсіз және тұрақгы емес.

Мемлекетгің саяси жүйесі

Мемлекеггік нысанның соңғы элементі — саяси жүйе. Бүл жүйе деген сөзді екі мағынада қолданады. Бірінші — саяси жүйені мемлекеттің бүкіл саяси жүйесіне таратады, ал оның екінші жа- ғынан саяси жүйені тек мемлекетгін қолданатын адістері деп түсінуге болады. Сонымен, саяси жүйені — мемлекетгін колдана- тын әдістері, азаматгардың қүқықгары мен бостандыктарынын дамуы және кепідціктері, демократиялық институтгарды қолдану.

Саяси жүйе демократиялық және демократияга қарсы жүйелерге бөлінеді. Саяси жуйенің мынандай түрлері болады: деспотиялық, аристократиялық, шектелген демократиялық, теократиялық, өс- кери-полицейлік, формальды—демократиялық, либералды-демок- ратиялық, патерналистік, бонапартистік, әскери, авторитарлық, тоталитарлық, фашистік, расистік, отарлық, социалистік, проле- тарлық және басқа түрлері. Саяси жүйелердің негізгі бөлінуі: де- мократиялық және демократияға қарсы жүйелер.

Демократияға қарсы жүйелер. Халық баскдру процесіне қатыс- пайтын және оның еркімен санаспайтын жүйе осы түрлерге жа- тады. Фашистік жүйе. (Болгария, Германия, Жапония, Италия). Халықгың саяси қүқықгары шектеледі, жалғыз партия мемлекеггік аппараггы басқарады және онымен біртүтас болады, әскер, баска қүқық қорғау органдары күшейеді, мемлекеггің экономикасы және сыртқы саясаты соғыспен байланысты болады. Әскери жүйе (Чили, Португалия) мемлекеттіктөңкеріс өткеннен кейін өкілетгік орган- дардың рөлі төмендеп, әскер мемлекетгің негізгі, функциясын басып алады. Расистік жүйе осы әдістердің бәрін тек кдна бір үлтқа немесе бірнеше үлттарға қарсы қолданады. Феодалдық мемлекеттершің көбіңде шіркеудің күшті жүйесі қүрылады. Шіркеу Мемлекет теориясы мемлекетпен кэтар күшті рөл атқарады, ол монархтың тақкэ отырғанына қатысады, мемлекетгік Кеңесте өзінің жеке орындарына ие болады, оған қарсы істелген қылмыстарды өзі өте қатты жазалайды. Бұл араб халифатының, Еуропафеодалдықмемлекетгерінің саяси режимдері. Авторитарлық жүйелер бір адамның билігімен байланысты болады (Тито, Сталин, Чаушеску, Кастро, Людовик ХІҮ, Наполеон).

Демократиялық жүйе. Бұл халықтың құқыктарына кепілдік бер- ген, демократиялық әдістердің көбін мемлекет баскэру процесінде қолданған жүйе. Бірақ демократияның даму жолы өте үзын, сон- дықган демократиялық жүйесі күшті дамыған мемлекетгер бар (Англия, Бельгия, Исландия), демократия адістері жаңа калыпта- сып келе жатқан мемлекетгер (Кдзақстан, Оңтүстік Корея), т.б.

Сонымен, мемлекетгің сыртқы нысанын анықгау үшін біз үш элемештеріне корытынды түсінік беруге тиіспіз: мемлекетгі бас- КЭРУ нысаны, мемлекетгік қүрылымының нысаны және саяси режим. Мысалы: Қдзақстан президенттік түтас республика, де- мократиялық жүйесі қалыптасып жатқан дәрежеде. Германия (1933) президентгік республика, федерация, фашистік жүйе. Англия — түтас парламентгік монархия, либералдық-демократиялық жүйе. АҚШ — федеративтік презиценттік республика, демократи- ялықжүйе. Араб халифаты — теократиялық қүрама монархия, діни саяси жүйе.

Басқару нысаны – жоғарғы мемлекеттік билік органдарының құрамы, құрылу тәртібі және өкілеттіліктерінің арақатынасы.Басқару нысаны мынадай негізгі түрлерге бөлінеді: монархия және республика. Монархия – бұл тақ ұрпақтан ұрпаққа мұрагерлік жолмен берілетін, жоғарғы мемлекеттік билік бір адамның – монархтың қолында болатын басқару нысаны. Монархиялар шексіз – бұнда монарх бірден бір мемлекеттік билік органы болып табылады, және шектеулі – бұнда жоғарғы билік өкілеттіліктері монархпен және қандай – да бір монархтың билігін шектейтін басқа органның арасында бөлінген, болып бөлінеді. Шектеулі монархиялар өз кезегінде өкілді (дуалистік), бұл кезде монархта атқарушы билік, үкіметті құру құқығы, олардың алдында жауапты министрлерді тағайындау және ығыстыру құқығы, вето құқығы және парламетті шектеусіз тарату құқығы қалдырылған, және парламентарлық, бұнда монархтық құқықтық жағдайы біршама шектелген, өйткені мемлекет басшысы тағайындаған министрлер парламенттің сенім вотумына тәуелді болады, монархтың заңмен қарастырылған жағдайда ғана кідіртушілікті қажет етпейтін вето құқығы, парламентті тарату құқығы ғана қалдырылады, болып бөлінеді. Республика – бұл жоғарғы мемлекеттік билік нақты бір мерзімге сайланған органдарға берілгенн және сайлаушылары алдында жауап беретін басқару нысаны. Жоғарғы мемлекеттік билік органдарын сайлауға қатысу құқығы берілген тұрғындардың топтарына байланысты барлық республикалар ақсүйектік, автократтық және демократиялық болып бөлінеді.

Демократиялық республикалар өз кезегінде мынадай болып бөлінеді:1) парламенттік, бұнда саяси өмірде шешуші рөл басында премьер –министр болатын парламент құрған үкіметке тиесілі болады; 2) президенттік, бұнда сайланған мемлекет басшысы, сонымен біруақытта үкіметтің басшысын тағайындайтын және үкіметті тарататын үкімет басшысы болады.; 3) аралас, бұнда үкіметті президент пен парламент біріге отырып құрады. ҚР президенттік басқару нысандағы мемлекет болып табылады.

Қорытынды.

Құқықтық мемлекет атауы алғаш рет ХIХ ғасырдың бірінші ширегінде пайда болып, кейін Еуропаның бірқатар елдеріне таралды. Бірақ құқықтық мемлекет туралы негізгі көзқарастар антикалық заманда қалыптасып, мемлекет пен құқықтың арақатынасы жайлы тұжырымдамалар жасалған еді. Жаңа заманда құқықтық мемлекет туралы көзқарастардың қалыптасуы табиғи құқық доктринасының бекітілуі, зайырлы заң дүниетанымының пайда болуы мен нығаюы, абсолюттік және полициялық тәртіпті сынға алу, адамдардың бостандықтары мен теңдігін, мызғымас құқықтарын тану, биліктің заң шығарушылық, атқарушылық және сот тармақтарына бөліну тұжырымдамасының қалыптасуы, конституционализм теориясы мен тәжірибесінің дамуы арнасында жүрді. Бұл ережелердің жасалуына Г. Гроций, Б. Спиноза, Дж. Локк, Ш. Монтескье, Д. Адамс, Д. Медисон, т.б. қомақты үлес қосты. Құқықтық мемлекетте биліктің, азаматтың, қоғам мен құқықтың теңдігі және олардың заң алдындағы құқықтық теңдігі негізгі орын алады. Құқықтық мемлекетте қоғам өмірі заңмен реттеледі, заң үстемдік еткен жағдайда, сот ісі тәуелсіз болып, тек заңға бағынады. Құқықтық мемлекет әрбір жеке адамның заңды мүдделерінің, ар-намысы мен қадір-қасиетінің қорғалуына кепілдік беруі, барлық азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын, олардың бірлестіктері мен қауымдастығын қамтамасыз етуге тиіс. Оның негізгі белгілері: құқықтық заңның үстемдігі, билік бөлінісі қағидаларын конституциялық-құқықтық реттеу негізінде егеменді мемлекеттік биліктің ұйымдасуы мен қызмет етуі, индивид, қоғам мен мемлекеттің өзара қарым-қатынасының құқықтық нысаны. Құқықтық мемлекетте қоғам, топ мүшелері мен азаматтар қауымдастықтарының мемлекет алдында, жалпы мемлекеттің, оның органдары мен басқармаларының, лауазымды адамдардың қоғам, азаматтар алдындағы жауапкершіліктерінің қатаң тәртібі орнауы қажет. Құқықтық мемлекетте биліктің бір адамның, органның немесе әлеуметтік топтың қолында шоғырлануына жол берілмейді. Өзінің жетілген үлгісінде құқықтық мемлекет тұжырымдамасы биліктің барлық институттарының өкілді болуын, лауазымды адамдардың сайлануын білдіреді. Құқықтық мемлекет жағдайында сот әділдікті жақтаушы, кең мағынада құқықты қорғаушы, негізгі міндеті – адам құқықтарын қорғау болуы тиіс. Қоғам мен мемлекеттің өзара байланысы, өзара тәуелділігі мемлекет заңдарында көрсетілген құқықтар мен міндеттер арқылы жүзеге асады. Қазіргі кезде құқықтық мемлекет тұжырымдамасы адам құқықтарымен тығыз байланыста қарастырылады және адамның жеке, азаматтық, саяси және экономикалық құқықтары мен бостандықтарының қорғалуын білдіреді.

Пайдаланылған әдебиеттер:

http://kk.wikipedia.org
Орысша-қазакша заңдық түсіндірме сөздік-анық тамалық. - Алматы: Жеті жарғы, 2008
“Қазақ Энциклопедиясы”, II-том
Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007.