Салық жүйесі. 2

 

 

 

 

Жоспар

 

 

 

 

Кіріспе

 
1. Қазақстан Республикасының салық жүйесі

1. Салық мәні, мазмұны және элементтері
2. Жалпы мемлекеттік салықтар

 

2. Жанама және тікелей салыққа сипаттама

2.1.   Тікелей салықтар және жанама салықтар

 
Қорытынды 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе 

Салықтар барлық елдерде олардың қоғамдық экономикалық қозғалысы мен саяси іс бағытына қарамастан ұлттық мемлекет әдістерінің негізгі көзі – ұлттық табысты қайта бөлудің басты қаржылық инструменті, мемлекеттің кірістерін және бюджеттін әдістерін қалыптастырудың шешуші көзі болып табылады.

Нарықтық қатынастарға көшумен байланысты біздің еліміздің экономикасында көптеген жаңа мәселелер мен қажеттіліктер пайда болды. Олар жаңа мамандар мен жаңа теориялық және тәжірибелік дисциплиналардың,соның ішінде салық салу жүйесін негіздеді.

Салық салу жүйесін жекелей алғанда,оны  нарықтық қатынастардың жаңалықтарына  жатқызуға болмайды, бірақ жаңалық болып тәуелсіз бақылаудың пайда болуы табылады. Ол қоғамдық тәжірибелік қажеттілікті жүзеге асыруды-пайдаланушылар қызығушылығындағы экономикалық субъектілер ісі жөніндегі қаржылық ақпараттардың нақтылығын растауды қамтамасыз етті.

Салықтар мемлекетпен бірге  пайда болды және мемлекеттің  өмір сүріп,дамуының негізі болып табылады.

 

Қазақстан Республикасының  салық жүйесі

 

1. Салық мәні, мазмұны және элементтері

 

Салықтар дегеніміз – мемлекеттік бюджетке заңды және жеке тұлғалардан белгілі бір мөлшерде түсетін міндетті төлемдер.

Салықтар – шаруашылық жүргізуші субъектілердің, жеке тұлғалардың мемлекет пен екі арадағы мемлекеттік бюджет арқылы жүзеге асырылатын, қаржы қатынастарын сипаттайтын экономикалық категория. Салықтардың экономикалық мәні мынада: салықтар шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық табысының қалыптасуындағы қаржылық қатынастардың бір бөлігін білдіреді. Сондай-ақ шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық табысының белгілі бір мөлшерін мемлекет үлесіне жинақтап, жиынтықтаудың қаржылық қатынастарын көрсетеді.

«Салық»ұғымымен «салық жүйесі» ұғымы тығыз байланысты. Мемлекетте алынатын салық түрлерінің, оның құру мен алудың нысандары мен әдістерінің, салық қызметі органдарының жиынтығы әдетте мемлекеттің салық жүйесін құрайды.

1991 жылға дейін, яғни КСРО ыдырағанға дейін, елде көбінесе экономиканы басқарудың әміршіл-әкімшіл жүйесіне, бағаларға қатаң мемлекеттік реттеуге сәйкес келетін салық жүйесі қызмет етті. Бюджеттің басты кіріс көздерінің бірі болған айналым салығы тіркелген бөлшек сауда және көтерме сатып алу бағаларын қолдануға және мемлекетті реттеп отыруға бағытталған болатын. Қазақстан егемендікке ие болғаннан кейін 1991-1995 жылдары қабылданған бірқатар заңдарға сәйкес республикада жаңа салық жүйесі қалыптасты.

1991 жылғы желтоқсанның 25-інен бастап біздің елімізде салық жүйесі жұмыс істей бастады. Ол «Қазақстан Республикасындағы салық жүйесі туралы» заңға негізделді. Бұл заң салық жүйесін құрудың қағидаттарын, салықтар мен алымдардың түрлерін, олардың бюджетке түсу тәртібін белгіленген алғашқы құжат еді. Осы заңға сәйкес Қазақстанда 1992 жылға қаңтардың 1-нен бастап 13 жалпы мемлекеттік салық, 18 жергілікті салықтар мен алымдар енгізді.

Қазақстан Республикасының Үкіметі 1995 жылдың басында салық реформасының ұзақ мерзімді тұжырымдамасын қабылдап, онда еліміздің салық жүйесі мен салық заңнамасын бірте-бірте халықаралық салық салу қағидаттарына сәйкестендіру көзделді. Осыған байланысты «Салық және бюджетке төленетін басқада міндетті төлемдер туралы» 1995 жылғы сәуірдің 24-інде Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар жарлығы шықты. Енді бұрынғы 42 салықтар мен алымдар едәуір қысқартылып, олардың саны небәрі 11 болып қалды.

Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы сәуірдің 24-індегі заң күші бар жарлығы Қазақстан Республикасының 1999 жылғы шілденің 16-сындағы № 440-1 заңына сәйкес заң мәртебесін алды. Осы уақыт аралықтарында Президент жарлықтарымен және Қазақстан Республикасының заңдарымен бұл заңға өзгертулер мен толықтырулар еңгізіледі.

Салықтардың, оларды төлеушілердің, салықтарды алу әдістерінің, салық жеңілдіктерінің жиынтығының болатындығынан салық жүйелерінің әжептәуір күрделі үлгілері болуы мүмкін.

Барлық өркениетті елдерде салықтардың бүкіл жиынтығы әр түрлі қағидаттар бойынша жіктеледі.

Салықтар мемлекеттің құрылуымен бірге пайда болады және мемлекеттің  өмір сүріп, дамуының негізі болып табылады. Мемлекет құрылымының өзгеруі, өркендеуі қашан да болса оның салық жүйесінің қайта құрылуымен, жаңаруымен бірге қалыптасады.

Әр бір мемлекетке өзінің ішкі және сыртқы саясатын жүргізу үшін белгілі  бір мөлшерде қаржы көздері қажет. Мемлекет салықтарды экономиканы дамыту, тұрақтандыру барысында қуатты экономикалық тетік ретінде пайдаланылады.

Салықтардың мәнін толық түсіну үшін, олардың экономикалық маңызын түсіну қажет. Ал салықтардың экономикалық маңызы олардың атқаратын қызметіне тікелей қатысты. Салықтар негізгі мынадай қызметтері (функциялары) бар:

1. реттеушілік;
2. фискалдық;
3. қайта бөлу.

Жоғарыда көрсетілген негізгі функциялармен қатар салықтардың ынталандыру, бақылау функцияларын атап кетуге болады

Реттеушілік қызметі – салықтың ең негізгі қызметі. Осы қызмет арқылы салықтар ел экономикасына өз ықпалын тигізеді, яғни салықтар реттеу жүзеге асырылады. Салықтық реттеудің ең басты мақсаты – өндірістің дамуына ықпал ету. Салық түрлері, салық салу әдістері салықтық реттеудің тетіктері болып саналады.

Жоғарыда көрсетілген салықтық реттеудің тетіктері тек қана өндірістің дамуын реттеп қана қоймайды. Сонымен қатар ақша және баға саясаты, шетелдік инвесторларды ынталандыру, шағын және кіші кәсіпкерлікті дамыту жұмыстарын жүзеге асырады. Әрине, салықтық реттеу тетіктері тиімді қызмет атқару үшін, олардың басқа да экономикалық тетіктермен тығыз байланыста болуы қажет. Салықтық реттеуде салық ставкалары мен салық жеңілдіктерінің алатын орны ерекше. Себебі ғылыми негізделмеген, шектен тыс жоғары қойылған ставкалар кәсіпкерлердің ынтасын төмендетіп, өндірістің төмендеуіне және мемлекеттік бюджет кірісінің азайтуына әкеліп соқтырады. Осы сияқты салық жеңілдіктерінің де теңсіз жағы және бар. Дамыған елдердің тарихынан салық ставкалары жөнінде мынаны байқауға болады:

1. егер төленетін салық мөлшері салық төлеуші табысының 50 процентінен асып кетсе, онда ол өндірістің тоқтап қалуына соқтырады;
2. егер салық мөлшері салық төлеуші табысының 45-50 проценті аралығында болса, онда жай, ұдайы өндіріске әкеледі;
3. егер салық мөлшері, салық төлеуші табысының 35-40 проценті мөлшері аралығында болса, онда ұлғамайлы ұдайы өндіріске әкеледі.

Салықтардың екінші қызметі – фискалдық  немесе бюджеттік қызметі. Бұл қызметі (функциясы) арқылы мемлекеттік бюджеттік  кіріс бөлімі құрылып, салықтардың қоғамдық міндеті артады. Себебі, салықтар мемлекеттік бюджеттің кірісін топтастыра отырып, әлеуметтік, әскери-қорғаныс, тағы басқа да шаралардың іске асуын қамтамасыз етеді.

Қайта бөлу қызметі арқылы түрлі субъектілер табысының бір бөлшегі мемлекет пайдасына өтеді. Бұл қызметтің іс-әрекетінің көлемі ішкі жалпы өнімді салықтардың алатын үлес салмағы арқылы анықтайды. Соңғы жылдардағы мәліметтер бойынша, Қазақстан Республикасының ішкі өнімдегі салықтардың үлес салмағы 40 проценттен көбірек болып отыр. Бұл экономикасы дамыған басқа елдерден әлдеқайда жоғары. Еліміздегі мемлекет мүддесі үшін қаржы көздерін орталықтандырудың бір айғағы осы.

Мемлекет мына жоғарыда көрсетілген салықтардың қызметін (функциясын) пайдалана отырып, еліміздің салық жүйесін анықтайды. Салық механизмінің қызмет ету жолдарын белгілейді, жалпы экономикалық саясатты негізге ала отырып салық саясатын анықтайды.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 35-бабында: «Заңды түрде белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеу әркімнің бұрышы әрі міндеті болып табылады» - жазылған.

Салықтардың әлеуметтік-экономикалық мәнімен мазмұны олар қарайтын функцияларда толық ашыла түседі. Қазіргі кезде салықтар фискалдық, реттеуші және қайта бөлу сияқты негізгі үш функияны орындайды. Олардың әр қайсысы – осы қаржы категориясының ішкі қасиетін, белгілерімен ерекшеліктерін білдіреді.

Фискалдық функция барлық мемлекеттерге  тән негізгі функция. Оның көмегімен  бюджеттік қор қалыптасады. Мұның өзі салықтардың қоғамдық міндеттерін арттыра түседі. Өйткені салықтар мемлекеттік бюджеттің кірістерін толтыра отырып, экономиканы, әлеуметтік-мәдени шараларды жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.

Салықтардың реттеуші функциясы мемлекеттің  экономикалық қызметінің ұлғаюымен  байланысты пайда болады. Ол халық шаруашылығының дамуына қабылдаған бағдарламаларға сәйкес ықпал етеді. Бұл кезде салықтардың нысандарын таңдау ставкаларының алу әдістерінің өзгеруі, жеңілдіктерімен шегермелер пайдаланады. Бұл реттегіштер қоғамдық ұдайы өндірістің құрылымына, қордалану мен тұтыну ауқыбына ықпал етеді.

Қайта болу функциясы арқылы түрлі  субъектілер табысының бір бөлігі мемлекет қарамағына өтеді. Бұл функцияның іс-әрекетінің көлемі ішкі жалпы өнімде салықтардың алатын үлесі арқылы анықталады. Соңғы жылдары Қазахстанда ішкі жалпы өнімдегі салықтар үлесінің төмендеу тенденциясы орын алып отыр. Егер 1997 жылы ішкі жалпы өнімдегі олардың үлесі 19,7 пайыз болса, 1998 жылы ол 16,6 пайызға, 2000 жылы-22,6 пайыз, 2001 жылы - 22,2 пайыз болды (салыстыру үшін: Украинада – 29 пайыз, Ресейде – 33,3 пайыз).

Салық салу объектілерін есепке алу  және оларды бағалау тәсілдеріне  қарай салық алудың мынадай төрт әдісі қолданылады:

1. кадастырлық;
2. салық төлеушінің декларациясы бойынша;
3. табысты алу көзінен ұстап қалу, патенттік негізде.

Мемлекеттік салық салу саясаты – салық саласындағы шаралар жүйесін қоғамның оның нақтылы кезеңіндегі әлеуметтік-экономикалық мақсаттар мен міндеттеріне қарай әзірленген экономикалық саясатқа сәйкес жүргізеді.

Нарықтық экономиканың қалыптасу  кезеңінде салық саясатының негізгі  бағыты немесе салық саясатының басты мақсаты – салық жүйесін құру және оның тиімді қызмет етуіне мүмкіншілік беретін салық механизмін іске асыру.

Салық жүйесі - өзінің құрамы жағынан  бірнеше компоненттерден тұратын  күрделі модель. 
Салық жүйесі компоненттерінің құрамы мынадай:

1. қаржы қатынастары және осы қатынасты анықтайтын салықтар;
2. салық механизмі, яғни салық салу әдістері мен жолдары;
3. нұсқаулар мен әдістемелік құжаттар;
4. салық салуды басқару және салық қызметі органдары.

Салық салудың әдістері мен жолдары, нұсқаулар мен әдістемелік құжаттар, салық салуды ұйымдастыру, салық  салудың негізгі принциптері және т.б. салық механизміне жатады. Салық жүйесінің жақсыда, тиімді қызмет істеуіне салық салу механизмінің тигізер ықпалы өте зор.

Енді осы салық жүйесінің  құрамы мен салық салу механизміне  кеңірек тоқталайық.

Қандай да бір механизмінің құрамында  бірнеше тетіктер және элементтер болады. Салық салу механизмі

де сол сияқты белгілі бір  салық элементтерінен құралады.

Салық салу элементтері мыналар: субъект, объект, салық көзі, салық ставкасы, салық өлшем бірлігі салық оклады, салық жеңілдіктері, салық төлеу мерзімі мен тәртібі, салық төлеушінің және салық қызметі органдарының құқы мен міндеттері, - салықтың төлеуін бақылау, салықтық жазалау шаралары.

 

2. Жалпы мемлекеттік салықтар

 

Заңды тұлғалардан алынатын табыс  салығы салық жүйесінің құрамының  бір бөлігі болып табылады. Бұл  салық заңды тұлғалардың табысына салынатын тікелей салық.

Салық төлеушілер салық жылында  салық салынатын табысы бар заңды  тұлғалар (мемлекеттік кәсіпорындар, шаруашылық серіктестіктері, өндірістік кооперативтер, коммерциялық емес ұйымдар). 
Оның ішінде:

1. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісінен басқа резидент және резидент емес заңды тұлғалар;
2. кәсіпкерлік қызметінен алынған табысы бойынша коммерциялық емес және бюджеттік ұйымдар.

Салық салу объектісі болып, салық  салынатын табыс саналады.

Салық салынатын табыс жылдық жиынтық, табыс пен белгіленген шегерістер арасындағы айырма ретінде анықталады.

Жылдық жиынтық табыс – заңды  тұлғалардың күнтүзбелік жыл  ішінде түрлі көздерден алған  табысы. Заңды тұлғаның жылдық жиынтық  табысына кәсіпкерлік қызметтен  түскен табыстардың барлық түрі жатады, оларға:

1. өнімді (жұмысты, қызметті) өткізуден түскен табыс жанама салықтарсыз;
2. үйлерді, ғимараттарды, сондай-ақ амортизациялауға жатпайтын активтерді, олардың құның инфляцияға орай түзетуді ескере отырып сату кезіндегі құнының өсімінен түскен табыс;
3. сату операцияларынан тыс табыстар, соның ішінде:
1. проценттер, берілген кредиттер мен депозиттер үшін төлемдер және процент бойынша басқа да табыстар;
2. заңды тұлғаға қатысудан түскен акциялар бойынша алынғанда дивиденттер, сондай-ақ заңды тұлғаны тарату кезінде мүлікті бөлуден түскен табыс,бұған инфляцияны ескере отырып жарғылық қорға қосылған жарналар кірмейді;
3. тегін алынған мүлік пен ақша қаражаты;
4. роялти;
5. өтелетін шегерістер;
6. басқа да табыстар;
7. есепті жылы анықталған өткен жылдардағы табыс;
8. банк және сақтандыру ұйымдарының резервтік қорларының мөлшерін азйтудан түскен табыстар.

 

Жанама және тікелей салықтарға сипаттама.

 

2.1 Тікелей салықтар және жанама салықтар

 

Салықтардың анықтамасы; мәні және мазмұны жоғарыда айтылған болатын. Оған тоқталмай, енді салықтарды топтастыру туралы айтып өтеміз.

Салықтарды мынадай нышаны, белгілері  бойынша топтастырамыз немесе жіктейміз:

1. салық салу объектісіне байланысты;
2. қолданылуына қарай;
3. салық салу органына байланысты;
4. экономикалық ерекшелігіне байланысты;
5. салық салу объектісін бағалау дәрежесіне қарай.

Салық салу объектісіне қарай салықтар тікелей және жанама салықтар болып  жіктеледі.

Тікелей салықтар жалғаусыз немесе тікелей табысқа немесе мүлікке  салынады. Тікелей салықтарға мына салықтар жатады:

1. заңды және жеке тұлғалардың табысына салынатын салық;
2. мүлік салығы;
3. жер салығы;
4. бағалы қағаздармен жүргізілетін операцияларға салынатын салық.

Жанама салықтар-баға немесе тарифке  үстеме түрінде белгіленген салық  төлеушінің кірістері мен мүлкіне  тікелей байланысты емес салықтар. Жанама салықтарға қосылған құнға салынатын салық, акциздер жатады. Жанама салықтарға сондай-ақ сыртқы экономикалық қызметтен түсетін түсімдер де (кеден баждары түріндегі, экспортқа және импортқа салынатын салық түріндегі кеден кірістері, ішкі рынокте сатылатын тауарлар бағасы мен олардың фактуралық құнының айырмасы) жатады.

Жанама салықтар мемлекеттің фискалдық  мүдделерін білдіреді. Оларды саналы қолдану  баға белгілеудің процесіне жағымды  ықпал жасауы және тұтынудың құрылымына әсер етуі мүмкін.

Жанама салықтар салудың мәні салықтың тауар бағасына (немесе қызметтің  тарифіне)қосылатындығында, кіріктілетіндігінде. Бұл жағдайда салықты тауардың (қызметтің) нақты тұтынушысы төлейді, алайда тұтынушы мен мемлекет арасында тікелей байланыс болмайды.

Салықты алатын және оған билік жасайтын органға қарай орталық (жалпымемлекеттік) және жергілікті салықтарды ажыратады.

Пайдалану тәртібіне қарай барлық салықтар жалпы және мақсатты (арнаулы) болып бөлінеді.

Жалпы салықтар тиісті деңгейлердегі  бюджеттерде шоғырландырылады және жалпымемлекеттік қажеттіліктерді  қаржыландыруға пайдаланылады. Мақсатты (арнаулы)салықтардың нысаналы арналымы болады және әдеттегідей түрлі арнаулы  қорлардың қаржы базасын құруға арналады.

Объектінің экономикалық белгілері  бойынша табысқа салынатын салықтар және тұтынуға салынатын салықтар болып  ажыратылады. Табысқа салынатын салықтар төлеушінің салық салынатын кез келген объектіден алған табыстарынан алынады. Тұтынуға салынатын салықтар-бұл тауарлар мен қызметтер көрсетуі тұтыну кезінде төленетін шығынға салынатын салықтар.

Бірінші жағдайда салықты есептеу  мен оны алу, салық салу объектілерінің нақты табыстылығын есепке алмай  табыстылық (жер салығы, мүлік салығы)нормасын көрсете отырып, олардың тізімдемесі  негізінде жүзеге асырылады.

Мағлұмдамада салық төлеушілер табыстың көлемін, қажетті жеңілдіктерді, шегерімдерді көрсетеді және салық  сомасын есептеп, төлейді. Олар салықтардың түрлері бойынша салық мағлұмдамасын есепті салық кезеңіне сәйкес тапсырып отырады. Мәселен, корпорациялық табыс салығын, жеке табыс салығын, көлік құралдарына салынатын салықты және жер салығын төлеушілер (арнаулы салық режімін қолданатын заңды тұлғаларды қоспағанда) салық органына олар бойынша мағлұмдаманы есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31-інші наурызына дейін береді.

Жеке табыс салығы бойынша мағлұмдаманы мынадай салық төлеушілер:

1. төлем көзінен салық салынбайтын табыстары барлар;
2. тұрғын үй салу мен осындай құрылыс үшін құрылыс материялдарын сатып алуды қоспағанда салық жылында 2000 айлық есептік көрсеткіштен жоғары сомаға біржолғы ірі сатып алуды іске асырғандар;
3. Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлерден табыстар алатын жеке тұлғалар;
4. Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлердегі шетел банктеріндегі шоттарда ақшасы бар жеке тұлғалар;
5. Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы заңнамалық актілеріне сәйкес мағлұмдама беру жөнінде міндеттеме жүктелген адамдар;
6. Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, судъялар табыс етеді.

Салық төлеушіден салық мағлұмдамасын  табыс етудің белгіленген мерзіміне  дейін жазбаша өтініш алған жағдайда уәкілетті мемлекеттік орган  салық мағлұмдамасын табыс ету  мерзімін екі айдан аспайтын мерзімге ұзартуға хұқылы. Бірақ салық мағлұмдамасын  тапсыру мерзімін ұзарту салық төлеу  мерзімін өзгертпейді.

Үшінші әдіс бойынша салық төлеуші  жұмыс істейтін ұйымның, мекеменің  бухгалтериясы одан салықты табыс  алынған жерде есептеп, ұстайды (төлейді).

Төртінші әдіспен салық кәсіпкерлік  қызметтің сан алуан түрлеріне  берілетін патент негізінде төленеді. Патент-арнаулы салық режимін  қолдану құқығын куәландыратын  және салық соммасының бюджетке төленгендігін  растайтын құжат.

Салық есебінің екі әдісі қолданылады:

1. кассалық;
2. есептеу әдісі.

Кассалық әдіске сәйкес табыстар мен  шегерімдер жұмысты орындау, қызмет көрсету, мүлікті жөнелту мен  кірістеу және ол бойынша жасалынған ақы төлеу мезетінен бастап есепке алынады.

Есептеу әдісі бойынша табыстар мен шегерімдер ақы төлеудің уақытына қарамастан жұмысты орындау, қызмет көрсету, тауарларды өткізу және кіріске  алу мақсатымен тиеп жіберу мезетінен  бастап есепке алынады. Бұл әдіс салық службалары үшін қолайлырақ және оның Қазақстанның барлық төлеушілері қолдануға қабылдаған. Төлеушілер үшін оның кемшілігі – салық төлемдері жеткізілім тіпті уақытында төленбеген жағдайда да аударылуы тиіс, бұл айналым қаражаттарын оқшауландыруға ұрындырады.

Қазақстан Республикасының салық  жүйесі салықтардың және баждардың  түрлерін, салық қатынастарын реттейтін  құқықтық нормаларды және салық службасының  органдарын қамтиды.

Қазақстан Республикасындағы салықтардың,салық  сипатындағы алымдардың тізбесі  мыналарды қамтиды:

1. салықтар:

1. корпорациялық табыс салығы;

2. жеке табыс салығы;
3. қосылған құн салығы;
4. акциздер;
5. жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлімдері;
6. әлеуметтік салық;
7. жер салығы;
8. көлік құралына салынатын салық;
9. мүлікке салынатын салық.

2.         алымдар:

2.1. заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым;

2.2. жеке кәсіпкерлерді мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым;

2.3. жылжымайтын мүлікке құқықтарды және олармен жасалған мәмілелерді мемлекеттік тіркеу;

2.4. радиоэлектрондық құралдарды және жиілігі жоғары құрылғыларды мемлекеттік тіркеу;

2.5. механикалық көлік құралдары мен тіркемелерді мемлекеттік тіркегені үшін алым;

2.6. теңіз, өзен кемелері мен шағын көлемді кемелерді мемлекеттік тіркегені үшін алым;

2.7. азаматтық әуе кемелерін мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым;

2.8. дәрі-дәрмек құралдарын мемлекеттік тіркегені алым үшін;

2.9. автокөлік құралдарының Қазақстан Республикасының аумағы арқылы жүру алымы;

2.10. аукциондардан алынатын алым;

2.11. елтаңбалық алым;

2.12. жекелеген қызмет түрлерімен айналасу құқығы үшін лицензиялық алым;

2.13. телевизия және радио хабарларын тарату ұйымдарына радио жиелік спектрін пайдалану;

3.         төлемақылар:

3.1. жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы;

3.2. жер бетіндегі көздердің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлемақы;

3.3. қоршаған ортаны ластанғаны үшін төлемақы;

3.4. жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төлемақы;

3.5. орманды пайдаланғаны үшін төлемақы;

3.6. ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін төлемақы;

3.7. радиожиілік спектрін пайдаланғаны үшін төлемақы;

3.8. кеме жүретін су жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақы;

3.9. сыртқы (көрнекі) жарнаманы орналастыру үшін төлемақы.

4.         мемлекеттік баж.

5.         кеден төлемдері:

5.1. кеден бажы;

5.2. кеден алымдары;

5.3. төлемақы;

5.4. алымдар.

Салықтардың және бюджетке төленетін  басқа да міндетті төлемдердің сомасы «Бюджет жүйесі туралы» Заң мен  тиісті жылға арналған республикалық  бюджет туралы заңда белгіленген  тиісті бюджеттердің кірісіне түседі.

Салық жүйесі өзінің құрамына мемлекеттік  салық қызметінің – Қаржы министрлігін, облыстардағы, аудандардағы, қалалардағы және қалалардағы аудандардың салық комиттеттерін қамтиды. Салық қызметі органдары салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің толық түсуін, міндетті зейнетақы жарналарының толық және дер кезінде аударылуын қамтамасыз ету жөніндегі, сондай-ақ салық төлеушілердің салықтық міндеттемелерін орындауына салықтық бақылауды жүзеге асырады.

«Салық» және «салық салу» ұғымдарын  ажырата білген жөн: бірінші жағдайда – бұл экономикалық және қаржы категориясы, екіншісінде-экономикалық-құқықтық механизмді пайдалана отырып салық төлемдерін өндіріп алу (есептеу және алу)процесі.

 

Қорытынды

 

Мемлекет құрылымының өзгеруі, өркендеуі әрқашан салық жүйесінің  қайта құрылуымен, жаңаруымен қабаттаса  жүреді.

Ұйымдық-құқықтық жағынан алғанда  салықтар – бұл заңмен алдын-ала  анықталған, белгілі бір көлемде  және белгіленген мерзімде қажет  қорына түсетін міндетті төлемдер.

Салықтардың экономикалық мәні мемлекеттің  заңды және жеке тұлғалармен қалыптасатын ақша қарым- қатынастарымен анықталады, сондықтан салықтар экономикалық категория  ретінде қаралуы мүмкін.Салықтарда мемлекеттің экономикалық мазмұны  нақты түрде көрінеді, ал салықтардың  әлеуметтік-экономикалық мәні , олардың  түрлері мен рөлі қоғамның экономикалық құрылысымен , мемлекеттің табиғатымен  және функцияларымен айқындалады. Белгілі  философ Френсис Бэкон салықтарды төлеу әрбір азаматтың қасиетті борышы деген еді.

Осы жоғарыда келтірілген мәселелер  курстық жұмыстың толықтай мазмұнын ашады және ол болашақ білікті  мамандар үшін өз пайдасын тигізеді . Бірақ та бұл жұмыста келтірілген деректер салық жүйесін бастағысы келген адамға аз болады ,салықтың әлі де мазмұнын ашатын мәселелері толықтай қарастыруға болады. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер:

 

1. Мелников В.Д., Ильясов К.К. «Финансы» - Алматы, 2001.

 

2. Мелников В.Д., Ильясов К.К. «Финансы» - Алматы, 2001.

 

3. Құлпыбаев С.К., Баязитова Ш. «Қаржы теориясы» Оқу құралы – Алматы: Мерей,2001.

 

4. Есенғалиев В.А., Хайруллина – Орал 2002

 

5. Салық және бюджетке түсетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі)

 

6. Егемен Қазақстан 1999-18 мамыр

 

7. ҚР Парламентінің жаршысы 1999 # 20

 

8. ҚР Парламентінің жаршысы 1999 # 23

 

9. ҚР Парламентінің жаршысы 1999 # 24

 

10. ҚР Парламентінің жаршысы 1999 # 14

 

11. Салық кодексі. Юрист, 2001-2002