Саралап, деңгейлеп оқыту технологиясының мазмұны

Саралап, деңгейлеп оқыту технологиясының  мазмұны.

          Оқыту  технологиясын пайдалану – оқушы  ынтасын басатын, объективті емес, жіберген қателіктері үшін жазалауға  бағытталған бағалау тәсілін  өзгертуді талап етеді.Таным процесі  үстінде кез келген тұлғаның белсендік көрсетуге, әлде бір себептермен қате жіберіп алған жағдайда оны өзі түзетуге құқығы бар болуы тиісті.

          Саралап, деңгейлеп оқыту педагогикалық  технологиясында алынған нәтиже  сәйкесті меңгеру деңгейлері  түрінде анықталады. Бұл жағдай :

 а) оқушының  оқу материалын жеңілден күрделіге  қарай жүйелі меңгеруі;

 ә) алынған  нәтижені өлшеуге болатындығы;

 б) оқу  процесінің жарыс түрінде ұйымдастырылуы;

 в) бағалаудың  жетелеушілік қасиеті;

 г) дамыта  оқытудың әдіс – тәсілдерін  қолдануға ыңғайлы жағдайлар жасалуы, т.б. себептерге байланысты оқушының оқу материалын қажетті минимум деңгейінде меңгеруіне жағдай жасайды. Меңгерудің әр кезекті деңгейіне өтіп отырған сайын ынта, мотив, белсенділік, білік пен дағды да өсіп отырады. Ендеше оқыту технологиясын оқу процесіне енгізу – білім сапасын қажетті деңгейде қамтамасыз етуге оны көтеруге, тіпті басқаруды қамтамасыз етеді.

          Деңгейлік саралау негізіндегі  педагогикалық технология мазмұнының  ерекшілігі:

- жеке құрылымдарға  бағдар беру;

- білім  мазмұнының сипаты мен көлемі, оқу жоспарының, материалының, баяндау түрлерінің дидактикалық құрылымы.

          Оқушылар бір сыныпта, бір бағдарлама  және бір оқулық бойынша оқи  отырып, материалды әртүрлі деңгейде  игере алуы деңгейлік саралау  деп аталады. Сондықтан міндетті дайындық деңгейі анықтаушы шарт болып табылады. Міндетті дайындық деңгейіне жету оқушының мазмұнды игеруге қойылатын ең аз қажетті талаптарды орындағанын сипаттайды. Осының негізінде материалды игерудің жоғарырақ деңгейлері қалыптасады.

          Бұл деңгейлердің тапсырмаларына төмендегідей талаптар қойылады:

I – деңгейдегі  тапсырмаларға:

1) жаттап  алуға лайықталған болуы керек;

2) алдыңғы  сабақта жаңадан меңгерілген  білімнің өңін өзгертпей қайталап, пысықтауына мүмкіндік беруі  тиіс;

3) тапсырмалар жаңа тақырып үшін типті және өмірмен байланысты болуы керек;

II – деңгейдегі  тапсырмаларға :   

1) өтіп  кеткен материалдарды реттеуге  және жүйелеуге берілген тапсырмалар.  Бұлар өзгертілген жағдайлардағы  тапсырмалар, яғни бұрынғы тапсырмаларға ұқсас, бірақ оларды орындау үшін алғашқы алған білімдерін түрлендіріп пайдалану қажет.

2) оқушының  ойлау қабілетін жетілдіруге  берілетін тапсырмалар. Оларда  біздің ұлттық ерекшеліктеріміз  ескеріліп, танымдық және үйретімділік  маңызы болуы қажет болады. Бұлар : логикалық есептер, ребустар мен сөзжұмбақтар.

III – деңгейдегі  тапсырмаларға :

1) танымдық – іздену (эвристикалық) түрдегі тапсырмаларды орындау барысында оқушылар жаңа тақырып бойынша меңгерген алғашқы қарапайым білімдерін жетілдіріп , тереңдетумен қатар, ол тағы да жаңа білімді меңгеріп, өзі үшін жаңалық ашуы тиіс;

2) әртүрлі әдіс, тәсілдермен шешілетін  есептер;

3) өздігімен мысалдар мен есептер  құрастыру және оны өздігімен  шығару, өмірден алынған мәліметтер  негізінде диаграмма, графиктер  салу, жергіліктіжағдайда өлшеу  жұмыстарын жүргізу, көрнекті  құралдар дайындауға берілетін  тапсырмалар. Ой қорытуға арналған, дағды қалыптастыратын тапсырмалар.

IV – шығармашылық деңгей тапсырмалары:

1) оқушылардың жинаған өмірлік  тәжірбиесі мен қалыптастырған  ұғым, түсініктерінің, қиялы мен  белсенді ой еңбегінің нәтижесінде  жаңаша, бұған дейін бомаған, белгілі  бір дәрежеде олардың жеке басының икемділігін байқататын дүние жасап шығуына негізделген.

2) олимпиадалық есептер;

3) берілген тақырыпқа өз бетімен  реферат, докладтар дайындау.

          Демек,  бұл тапсырмалар – оқушылардың  біліктілігі мен дағдысын қалыптастыру  және оны бағалау деңгейі болады.         

2. Кескін  картамен жұмыс жасаудың ережелері.

          Оқушылар кескін картамен сыныпта  жаңа тақырыпты өткенде, бекіту  мен сарамандық жұмыстар арқылы  білім тексергенде және үй  тапсырмасын орындағанда жұмыс  жасайды. Көп кезеңдерде бұл жұмысты оқушылар атласпен салыстыра отырып, кескін картада қажетті нысандардың орнын тауып, оларды белгілеп жазады.

          Кескін карта жер бедері, жер  беті сулары, елді мекендер және  пайдалы қазба кен орындарына  байланысты географиялық атауларды есте сақтауға үлкен көмегін тигізеді.

          Кейбір нысандар кескін картада  белгіленген (мысалы, мемлекеттердің  шекаралары, ірі қалалар, өзен  – көлдер) тек қажетті шартты  белгілерді дұрыс тауып, оны  қарындашпен белгілеп, жазу қажет.  Мысалы, өзен – көлдерді оқығанда оқушылар кескін картада аталған өзен – көлдерді тауып, олардың аттарын жазады.

          Егер аталған нысандар кескін  картада белгіленбесе, оқушылар  бірінші берілген мәліметтер  негізінде олардың орналасқан  жерін анықтап, содан кейін ғана шартты белгілермен түсіріп жазу қажет.

          Мен осы нысандардың аттарын  кескін картаға түсіруде бірнеше  қағидаларды есте сақтау қажеттігін  оқушыларға алдын – ала ескертемін. Мәселен, өзеннің аты ағыс бағытымен,  көлдің аты кескініне қарай,  тау жотасы созылу бағытына қарай, қала параллельге бағыттас жазылу керек.

          Жоғары сыныптарда кескін карта  күрделі картографиялық жұмыстар  жасауға, яғни, картограмма құрастыру,  карта диаграммамен экономикалық  картосхема жасауға пайдаланылады.  Мысалы, шаруашылық салаларының орналасуын өткенде оқушылар кескін картадан шартты белгілерді пайдаланып, шикізаттардың орналасқан аудандарын, ескі және жаңа өнеркәсіп аудандарын, т.б. көрсетеді.

          Осы жұмыс жасаған жылдарым  ішінде тәжірибем көрсеткендей, кескін картамен жұмыс географиялық нысандардың аттары және олардың