Тамақтанудың биохимиясы

Орындаған: Толеугазиев А.Т.

Топ: 204  
 

Факультет: ҚДС

Тексерген: Кусаева А.С.

Тақырыбы: Тамақтанудың биохимиясы  
 

СЕМЕЙ   МЕМЛЕКЕТТІК МЕДИЦИНА  УНИВЕРСИТЕТІ  

 БИОХИМИЯ  ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ  ПӘНДЕР  КАФЕДРАСЫ  
 

Семей 2011 жыл

Жоспар:

• Кіріспе
• Негізгі бөлім
• Адам тағамының құрамы
• Тағамның негізгі компоненттері
• Қорытынды

Кіріспе 

    Биоэнергетика заңына сәйкес тамақтану дегеніміз клетканың физиогиялық қызметтерін және тірі жүйелердің құрылымдық ұйымдастығын сақтауды қамтамасыз ету үшін қажетті энергияны, көміртегі атомын және басқа элементтерді қоршаған ортадан алу әдісі болып табылады. Адам және жануарлар хемогетеротрофты ағзаларға жатады, яғни тамақтану үшін органикалық молекулалар мен олардың химиялық энергиясын пайдаланады.

Адам тағамының құрамы 

      Адам өсімдіктекті және жануартекті тағамды пайдаланады. Адамның күнделікті пайдаланатын тағамының құрамында күрделі ағзалык заттар (нәруыздар, майлар және көмірсулар) бар. Бұл заттар сол калпында жасуша жарғакшасы аркылы өте алмайды. Жасуша жарғакшасы аркылы өту үшін карапайым заттарға ыдырау керек. Тағамдық заттар алдымен ерітінді күйге айналып, содан кейін қанға сіңіріледі. Қан аркылы ұлпалар мен жасушаларға жеткізіледі.

Тағам құрамындағы минералдык заттар (тұздар), витаминдер және су ағзаға тікелей сіңіріледі.

 25 48 68 78 98 119

 25 51 65 81 86 99

• 157 241 297 424 471

782        1315        1871           2291              2940             3340 

 белоктар

 липидтер

 көмірсулар

 ккал 

Жылдар бойынша  жасы 

<1           1-3            3-7            7-11            11-15            15-18 
 

 тағамдық

 компоненттер

 (ккал) 

      Балаларда белоктарды, липидтерді, көмірсуларды тұтынудың физиологиялық нормасы мынадай:

Су -тірі ағзаларда кең тараған минералдық зат. Сусыз тіршілік ететін бірде бір ағза жоқ. Ағзада судың керекті мөлшері оның тағаммен түсуі арқылы қамтамасыз етіледі, тәулігіне шамамен 2,0 -2,2 л. Шамамен 250 -300 мл су ағзада биологиялық тотығу процестерінде органикалық молекулалардың катаболизмінде түзіледі. 

      Минералды элементтер ағзада эртүрлі молшерде жэне эртүрлі қосылыстарда болады. Олардың кейбіреуінің молшері коп болуы мүмкін ( макроэлементтер) жэне бірнеше граммға жетеді. Барлық минералдық элементтер агзада иондар түзуші қосылыстар түрінде (катиондаг мен аниондар) кездеседі. Сонымен, минералды элементтер биоэлектрлі, осмостық, қүрылымдық, ретгеуші. тась:- малдаушы, энергетикалық, дэнекер жэне синтетикалық қызметтер атқарады. 

Минералды элементтер

Су

   Белоктар — α-аминқышқылдарының қалдығынан кұралған Құрылысы күрделі жоғары молекулалы биополимерлер. Белоктарды протеиндер деп те атайды (грек. "протос" — алғашқы, маңызды деген мағынаны білдіреді). Тірі организмнің бүкіл әрекеті белокты заттармен байланысты. Белоксыз тіршілік болмайды. Белоктардың организмде атқаратын негізгі кызметтері 35-кестеде келтірілген.

 Белоктар азықтың құрамына кіреді. Адам тәулігіне, шамамен, — 100 г белок қабылдауы керек. Азықпен түскен белок әуелі асқазанда, сосын ішектегі ферменттердің әсерінен гидролизденіп, аминкышқылдарына дейін ыдырайды. 

 Белоктар

      Көмірсулар құрамына көміртегі, сутегі және оттегі атомдары кіреді. Жасушалар құрамында күрделі органикалық қосылыстар  1% мөлшерінде болады. Көмірсулар жасушаның барлық тіршілік әрекетінде қозғалысқа, секрецияға, биосинтезге бөлінуге, т. б. жұмсалатын энергияның көзі болып табылады. Жасушаларда үздіксіз жүретін тотығу реакцияларының нәтижесінде көмірсулар қарапайым заттарға дейін толық (СО2 және Н2О) ыдырайды. Көмірсулардың бір грамм молекуласы ыдырағанда  17,6 кДж энергия босап шығады  

Көмірсулар

   Липидтер — май тәрізді заттар.

Барлық торшалар құрамына кіреді, тіршіліктің көп процестеріне қатынасады. Биологиялық мембраналардың негізгі құрамдарының бірі болғандықтан липидтер олардың өткізгіштік қасиетіне, оның кұрамындағы ферменттердің әсеріне, иммунологиялық тәнділікке қатынасады. Липидтердің көпшілігі майлы қышқылдардың, спирттердің, альдегидтердің туындылары 

Липидтер

   Тағамның ауыстырылмайтын минорлы компоненттеріне витаминдер жатады. Витаминдер дегеніміз - адам ағзасында синтезделмейтін төменмолекулярлы органикалық заттар, бірақ кейбір тағаммен аздаған мөлшерде ағзаға түскенде қалыпты метаболизм мен клеткалардың сәйкес физиологиялық қызметтерін атқаруын қамтамасыз етеді. 

Тағамның минорлы компоненттері

Витаминдер 

Майда еритін

(A, Д, Е, К) 

Суда еритін

(B1, B2,  B3, PP, B5, B6,

B9, B12,  H, C, B15)

Майда еритін витаминдер 

А витамині (ретинол)

      Ретинол - антиксерофтальмикалық, антигемеролапикалық витамин. Өзінің химиялық табиғаты бойынша ол циклды қанықпаған бір атомды спирт болып табылады.

      А витаминінің барлық түрлерібелокты, липидті, көмірсулы алмасуға әсер етеді, фосфорлы – кальцийлі, калийлі алмасуды реттейді.  

Д витамині (кальциферол)

      Кальциферолдар - антирахиттік витаминдер. Химиялық табиғаты бойынша олар стериндер тобына жататын циклды қанықпаған бір атомды екіншілік спирттер болып табылады. Бұл заттар жіңішке ішекте өт қышқылдарының көмегімен сіңіріледі және хиломикрондардың құрамында лимфада, сонан соң канға түсіп, бауырға жеткізіледі 

Е витамині (токоферол)

      Токоферолдар - көбею витаминдері, олар токолдың бүйірлі изопреноидты тізбегі бар ароматтық спиртінің метильденген туындыларынан құралған. Майда еритін барлық витаминдер сияқты токоферолдар от қышқылдарының көмегімен сіңіріледі және жіңішке ішектің қабырғасынан хиломикрондардың құрамында алғашында лимфа ағынымен, сонан соң қан ағынымен барлық мүшелер мен тканьдерге жеткізіледі.  

К витамині (нафтохинон)

      Нафтохинондар – антигеоморрагиялық витаминдер, химиялық табиғаты бойынша бүйірлі изопреноидты тізбегі бар туындылар болып табылады. Менахинон жэне басқа да нафтохинондар қанның үю процесін реттейді, ол протром­бин, проконвертин, Кристман жэне Стюарт факторларының синтезін ынталандыру аркьшы жүзеге асады.

Суда еритін витаминдер 

Тиамин-антиневриттік витамин. Өсімдік әлемінде кең таралған. Негізінен тұқымның қабығы мен ұрығында болатындықтан, ол кебегі бар ұнда көп кздеседі. Тиамин сол сияқты бұршақта, кейбір ет тағамдарында көп болады. Кейбір ішек бактериялары тиаминді синтездеп, онымен адам ағзасын қамтамасыз етеді. Тәуліктік қажеттілігі 1,5-2 мг.