Великая депрессия в США. Новый курс Рузвельта

МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РБ

“УА” БЕЛАРУСКІ  ДЗЯРЖАЎНЫ ЭКАНАМІЧНЫ УНІВЕРСІТЭТ 
 
 
 
 
 

Кафедра эканамічнай  гісторыі 
 

Рэферат 

па  дысцыпліне: Гісторыя Беларусі

на  тэму:“Вялікая дэпрэсія” у ЗША. “Новы курс” Рузвельта.” 
 

Студэнтка

ФМЭА, 1 курс, ДАЗ-1                                                           Астапчык А.А. 
 

Праверыў кандыдат                                                                   Бушчык Г.П.

гістарычных навук,

дацэнт       
 
 
 
 
 
 
 

Мінск 2011

Змест 

Уводзіны………………………………………………………………………….....3

1. “Вялікая дэпрэсія” у ЗША……………………………………………………....4                                    

1.1. Першыя праявы крызісу………………………………………………………4

1.2.  Палітыка прэзідента Герберта Гувера і яго рэспубліканскага кабінету…..7

2. “Новы курс” Рузвельта………………………………………………….……...12

2.1. Прыход да  ўлады Ф.Д. Рузвельта…………………………………….……...12

2.2. Барацьба  новага кіраўніцтва супраць крызісу………………………...........14

Заключэнне………………………………………………………………………...23

Літаратура………………………………………………………………………….24 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Уводзіны 

Адным з самых  суровых выпрабаванняў у гісторыі эканомікі была «вялікая дэпрэсія» ў ЗША, якая доўжылася з восені 1929 па вясну 1933 гадоў. Напэўна, з часоў Грамадзянскай вайны гэта краіна не перажывала нічога падобнага - літаральна за паўгода мільёны людзей, якія жылі непараўнальна лепш, чым калі б тое ні было, і прыкметна лепш за ўвесь астатні свет, ператварыліся ў няўпэўненых у заўтрашнім дні беднякоў.

Мне здаецца, што  актуальнасць гэтай тэмы тлумачыцца тым, што ў нашай краіне адбываюцца працэсы, падобныя з тымі, якія мелі месца падчас «вялікай

дэпрэсіі» ў  развітых капіталістычных краінах, і ў прыватнасці, у ЗША.

Таму мэта рэферата - зразумець прычыны таго крызісу, што адбыўся, яго вынікі і сутнасць тых мер, якія прадпрымаліся для выхаду з яго. У сувязі з мэтай рэферату мною былі выдвінуты наступныя задачы:

1. Вызначыць умовы і прычыны ўзнікнення эканамічнага

    крызісу 1929-33 гг.

2. Прасачыць за палітычным курсам і яго вынікамі двух кіраўнікоў магутнай дзяржавы – ЗША – Гувера і Рузвельта.
3. Больш падрабязна спыніцца на палітыцы “Новага курсу”, азначыць шэраг праведзеных рэформ.

У дадзенай працы  выкарыстаны вучэбныя дапаможнікі Чунтулава і Сарычэва, Казенка і Севасц’янава, Маркава, у якіх змешчаны матэрыялы на тэму “Эканамічная гісторыя капіталістычных краін”, “Гісторыя міравой эканомікі”,  “Гісторыя ЗША”. Акрамя таго, выкарыстаны інтэрнэт-рэсурсы, у прыватнасці артыкул “Вялікая дэпрэсія” Вікіпедыі і артыкул Лоурэнса Рыда “Великие мифы о великой депрессии”, якія даюць уяўленне аб разнастайнасці сучасных поглядаў на прадмет палітыкі амерыканскіх кіраўнікоў – Гувера і Рузвельта. Выкарыстаная манаграфія Малькава В. Л. «Франклин Рузвельт. Проблемы внутренней политики и дипломатии» адлюстроўвае шэраг пытанняў, недахопаў і поспехаў “Новага курсу” Рузвельта.

1. “Вялікая дэпрэсія” у ЗША

1.1. Першыя праявы  крызісу 

Біржавы крах 1929 г. быў адным з першых знешніх  праяў найглыбокіх крызісных  працэсаў, якія адбываліся ў эканоміцы  капіталістычнага свету. Ён выклікаў велізарныя ўзрушэнні ва ўсім жыцці краіны. Гіганцкая разбуральная сіла эканамічнага крызісу выявілася перш за ўсё ў падзенні прамысловай вытворчасці.

    У параўнанні з дакрызісных узроўнем 1929 г. агульны аб'ём прадукцыі амерыканскай прамысловасці ўпаў у 1930 г. да 80,7%, у 1931 да 68,1% і ў 1932 да 53,8%. Перыяд з лета 1932 г. да вясны 1933 г. стаў перыядам найбольшага паглыблення крызісу. І толькі ўвесну 1933 г. узровень прамысловай вытворчасці ЗША пачаў павольна расці, азначаючы сабой пачатак пераходу эканомікі з крызісу ў працяглую дэпрэсію. [2, с. 152]

    Самае  моцнае падзенне выпуску прадукцыі  ў гады эканамічнага крызісу  мела месца ў галінах цяжкай  прамысловасці. Гэта тлумачылася  перш за ўсё тым, што пазіцыі  манаполій былі там асабліва  трывалымі і скарачэнне вытворчасці  ў іх руках з'явілася асноўным сродкам не дапусціць празмернага падзення цэн і падняць на высокі ўзровень свае прыбыткі. У выніку здабыча вугалю скарацілася за 1929 - 1932 гг. з 543 млн. да 321 млн. т, або на 42%, а выплаўленьне сталі ўпала за гэтыя гады з 61,7 млн. да 15,1 млн. т, г.зн. больш чым у 4 разы. Улетку 1932 г. сталеліцейная прамысловасць была адкінута да ўзроўню 1901 г., а выплаўленьне чыгуну звалілася нават да адзнакі 1896. З 285 доменных печаў дзейнічалі ўсяго 46. [2, с. 152]

    Найшырэйшыя  памеры набылі ў гады крызісу спусташэнне і банкруцтва прамысловых, гандлёвых і фінансавых прадпрыемстваў і фірмаў. Па афіцыйных дадзеных, у 1929 - 1933 г. адбылося каля 130 тыс. камерцыйных банкруцтваў. Крызіс з велізарнай сілай ударыў і па банкаўскай сістэме краіны. За 4 гады крызісу спынілі існаванне 5760 банкаў, г.зн. пятая частка ўсіх банкаў ЗША, з агульнай сумай дэпазітаў у 3,5 млрд. дал. [2, с. 152]

    Неверагодна  цяжкія былі сацыяльныя наступствы  крызісу. Нацыянальны даход краіны, які складаў ў 1929 г. 86, 8 млрд. дал зваліўся ў 1933 г. да 40,3 млрд., г.зн. больш чым удвая. Удары крызісу ў той ці іншай ступені адчулі нават манапольныя аб'яднанні.

    Але,  несумненна, найбольшы цяжар эканамічнага крызісу аб'ектыўна лег на плечы радавых грамадзян. Наймоцнае падзенне прамысловай вытворчасці, закрыццё дзесяткаў тысяч заводаў, фабрык, шахтаў, велізарныя недагрузкі вытворчага апарата - усё гэта прывяло да каласальнага росту беспрацоўя. Армія беспрацоўных, вельмі значная і ў перыяд капіталістычнай стабілізацыі 20-х гг., узрасла цяпер у шмат разоў. Па дадзеных урадавай статыстыкі, у 1933 г. у ЗША налічвалася 12.830 тыс. цалкам беспрацоўных, а іх доля ў агульнай колькасці працоўнай сілы складала 24,9%. [2, с. 153]

    Аднак  прагрэсіўная грамадскасць расцэньвала гэтыя лічбы як значна заніжаныя. Так, па падліках прагрэсіўнай арганізацыі амерыканскіх эканамістаў - Асацыяцыі па даследаванні праблем працы, колькасць беспрацоўных у ЗША да пачатку 1933 г. склала 16,9 млн. Гэта азначала, што ў перыяд найбольшага абвастрэння эканамічнага крызісу кожны трэці працоўны быў пазбаўлены занятасці. Вельмі шырокае распаўсюджванне атрымала частковае беспрацоўе. Па дадзеных Амерыканскай Федэрацыі працы у 1932 г. цалкам занятымі заставаліся толькі 10% працоўных.

    Масы  беспрацоўных і члены іх сем'яў пазбавіліся усялякіх сродкаў да існавання. І калі сюды дадаць яшчэ той факт, што ў ЗША адсутнічала сістэма дзяржаўнага сацыяльнага страхавання і многія банкі лопнулі, выносячы з сабой ўклады грамадзян, то можна сказаць, што ў людзей не заставалася ніякіх надзей ні на дапамогу з боку дзяржавы, ні на тое, каб вярнуць свае грошы. Многія людзі апынуліся перад рэальнай пагрозай галоднай смерці. Сюды трэба таксама дадаць псіхалагічны стан людзей. У краіне, дзе было прынята працаваць і самому вырашаць свае праблемы, ні на каго не спадзяючыся, людзі не маглі рэальна дапамагчы сабе самі. Яны апынуліся як бы ў становішчы сляпых кацянят, тыкалі насамі ў пошуках шляху. Людзі гублялі веру ў сябе, свае сілы. Пачыналася псіхалагічная дэпрэсія, якая была ў сто разоў горш эканамічнай.

    Аднак  становішча людзей, якія захавалі  працу, было не лепшым. Да пастаяннага  непрыемнага пачуцця няўпэўненасці ў заўтрашнім дні і боязі страціць працу, дамешвалася тое, што ім пастаянна паніжалі зарплату. Гэта мела месца ва ўсіх галінах прамысловасці. Нават па данных афіцыйнай статыстыкі, сярэднегадавы заробак рабочага скараціўся ў 1933 г. у параўнанні з 1929 г. на 30%. Такім чынам, скарачаўся агульны фонд заработнай платы амерыканскіх рабочых, які за гады крызісу скараціўся рэальна прыкладна на 60%. Гэта азначала, што працэс збяднення зноў аднавіўся з надыходам крызісу.

    Не  лепшым быў і надзел фермераў. З надыходам прамысловага крызісу  і новым яшчэ большым абвастрэннем  крызісу перавытворчасці ў сельскай  гаспадарцы, большасць з іх апынулася на мяжы поўнага спусташэння. Цэны на важнейшыя прадукты земляробства і жывёлагадоўлі ўпалі ў 1932 г. у 2 - 3 разы ў параўнанні з 1929 г. Адпаведна грашовыя даходы фермераў знізіліся за гэтыя гады з 11 312 млн. да 4748 млн. дал, або на 58%. Многія фермы апынуліся ў вельмі цяжкім становішчы. Яны былі дзесяткі разоў закладзены і перазакладзены. Крэдыторы пачалі распрадаваць гэтыя фермы за даўгі. [2, с. 154]

    На  Поўдні землеўладальнікі пачалі  выганяць са сваіх земляў кропераў-здольнікаў (у ЗША так называлі арандатараў зямлі), большую частку якіх складалі былыя рабы. Былі выпадкі лінчавання.

    Такім чынам становішча ў краіне было вельмі цяжкае. 
 
 
 
 
 
 

1.2. Палітыка прэзідента  Герберта Гувера  і яго рэспубліканскага  кабінету. 

    З  самага пачатку эканамічнага крызісу, у 1929 г. прэзідэнт Гувер правёў шэраг дзелавых сустрэч з лідэрамі дзелавога круга. Ён пераконваў прадстаўнікоў буйнога бізнесу не звяртацца да вузкаэгаістычных мер, не згортваць вытворчасць, не звальняць працоўных і захоўваць ранейшы ўзровень заробкаў. Са свайго боку ён дамогся ад лідэраў АФТ афіцыйнай адмовы ад страйкаў на перыяд крызісу ў імя дасягнення «нацыянальнага адзінства».

    Прэзідэнт  і члены яго кабінета, грунтуючыся  на ідэалогіі «цвёрдага індывідуалізму»,  рашуча пярэчылі супраць выкарыстання дзяржавы для непасрэднага рэгулявання эканомікі і сацыяльных адносін. Яны адпрэчвалі ўсе прапановы аб дзяржаўнай дапамоге беспрацоўным і тым больш увядзенні федэральнай сістэмы страхавання. У лепшым выпадку дзеячы рэспубліканскай адміністрацыі пагаджаліся з тым, што ў экстраардынарных ўмовах крызісу для дапамогі беспрацоўным могуць быць выкарыстаны сродкі муніцыпалітэтаў і штатаў, звычайна ж яны ўскладалі гэтыя функцыі выключна на прыватную дабрачыннасць. Уся практычная дзейнасць рэспубліканскага ўрада ў гэтай сферы звялася да арганізацыі ў невялікіх памерах грамадскіх работ.

    Мне здаецца, што нельга так прамалінейна асуджаць прэзідэнта Гувера і яго адміністрацыю. Па-першае, сусветны эканамічны крызіс быў беспрэцэдэнтным у гісторыі капіталістычнага свету. А следствам гэтага сталі дзве з'явы:

1) рэспубліканцы  адразу не ўсвядомілі таго, што  адбывалася на іх вачах, яны  думалі, што гэта проста часовая  «затрымка» у развіцці амерыканскага  капіталізму. Таму змагацца з  гэтым яны спрабавалі старымі метадамі, метадамі старых эканамічных школ. Таксама мелі месца стэрэатыпы мыслення: з самага дзяцінства людзям выклікалі думку аб тым, што амерыканская сістэма капіталізму будзе заўсёды квітнець, што «цвёрды індывідуалізм» - гэта ўсё для краіны. На аснове гэтага рэспубліканцы і казалі: індывідуалізм выратуе бізнэс і дзяржаву.

2) Кажуць, што  вялікае бачыцца на адлегласці. І я лічу, што менавіта на адлегласці, г.зн. праз нейкі мінімальны прамежак часу, можна было ў поўнай меры зразумець, што ж адбылося, якія прычыны і следства таго, што адбылося. Таму Ф. Рузвельт і змог хоць бы збольшага вывесці краіну з крызісу, бо ён мог ацэньваць сітуацыю, чаго нельга было зрабіць падчас самога крызісу. А што ў яго атрымалася, гэта ўжо залежала ад яго самога і яго асабістых якасцяў.

  Гувер з'яўляўся  прыхільнікам індывідуалістычнай рынкавай гаспадаркі. І рэспубліканскі ўрад нейкі час не звяртаўся да дзяржаўнага рэгулявання. Аднак ужо ў 1929 г. былі прынятыя тэрміновыя меры па актывізацыі ФРС (Федэральная рэзервовая сістэма) і істотнага патаннення крэдыту, у снежні таго ж года прэзідэнт правёў праз кангрэс чарговае зніжэнне падаткаў на даходы карпарацый. У чэрвені 1930 г. уступіў у сілу новы тарыфны закон Хоулі - Сміта, яшчэ раз павялічыў памеры імпартных пошлін і стаў сапраўдным апагеем пратэкцыянізму. Такім чынам, эканамічная палітыка прэзідэнцтва Гувера ў першыя ж месяцы крызісу была далёкая ад прынцыпаў палітыкі laissez-faire (неўмяшання дзяржавы ў эканамічныя справы).

    Восенню  1931 г. у сувязі з рэзкім пагаршэннем гаспадарчай кан'юнктуры і  крахам буйных банкаў ўрад быў вымушаны яшчэ больш адступіць ад канонаў «цвёрдага індывідуалізму». Г. Гувер выступіў з прапановай стварыць Нацыянальную крэдытную карпарацыю з капіталам у 500 млн. дал, які меркавалася сабраць шляхам добраахвотных узносаў банкаўскіх груп. Калі ж апынулася, што ўладальнікі найбуйнейшых банкаў не маюць намер расходаваць сродкі на дапамогу сваім калегам, якія трапілі ў бяду, на выратаванне манаполій, якія апынуліся перад пагрозай краху, былі кінуты буйныя дзяржаўныя сродкі. У студзені 1932 г. кангрэс прыняў закон аб заснаванні рэканструктыўнай фінансавай карпарацыі (РФК). Усяго за адзін год РФК размеркавала субсідый і пазык на 2 млрд. дал.

    Дзейнасць  гэтай арганізацыі сведчыла аб  тым, што ў перыяд крызісу 1929 - 1933 гг. ў ЗША зноў пачалося ўзмацненне дзяржаўна-манапалістычных тэндэнцый. Аднак пакуль ва ўладзе знаходзілася рэспубліканская адміністрацыя, гэтыя тэндэнцыі выяўляліся толькі эпізадычна, а галоўнае, яны выяўляліся ў форме дзяржаўнага субсідавання, а не ў форме непасрэднага дзяржаўнага рэгулявання. Яны не распаўсюджваліся на сферу сацыяльных адносін. [1, с. 291]

    У  аграрным сектары таксама былі распачаты некаторыя меры. У 1929 г. было створана Федэральнае фермерская кіраванне, якое пачало скупку сельскагаспадарчых тавараў, каб не дапусціць занадта моцнага падзення цэн. Такім чынам урад спрабаваў вывесці з крызісу аграрны сектар. Да сярэдзіны 1931 г. на ўрадавых складах назапасіліся велізарныя запасы пшаніцы і бавоўны. Аперацыі гэтай арганізацыі прынеслі немалыя выгады верхавіне буйнога фермерства і асабліва манапалістычным пасрэдніцкім кампаніям, у распараджэнні якіх знаходзіліся асноўныя запасы прадукцыі. Аднак засяроджванне буйных таварных запасаў без надзеі на выгадны збыт аказвала вельмі неспрыяльны ўплыў на рынак. Калі ж у другой палове 1931 г. фермерскае кіраванне спыніла закупкі і пачатало распродаж уласных запасаў, гэта прывяло да поўнай дэзарганізацыі сельскагаспадарчага рынку і да яшчэ большага пагаршэння становішча асноўнай масы фермерства.

   У перыяд  крызісу назіралася рэзкае абвастрэнне  сацыяльнай актыўнасці людзей. Рабочыя,  фермеры, студэнты, жанчыны, проста  непрацуючая моладзь, афраамерыканцы - вось далёка не поўны спіс  удзельнікаў гэтых рухаў. Рабочыя  заяўлялі аб сабе шляхам страйкаў. Усяго за 1930 - 1932 гг. у краіне баставала каля 850 тыс. рабочых. Пасля некаторага спаду стачачны рух аднавіў сваю дзейнасць з другой паловы 1933 г. [4]

    Яшчэ больш інтэнсіўна развіваўся ў гэты перыяд рух беспрацоўных. Што цікава, што менавіта Камуністычная партыя ўзяла ў свае рукі арганізацыю мас, хоць у той час яна налічвала не больш дзесяткаў тыс. членаў. За час «вялікай дэпрэсіі» ўзмацніліся сацыялістычныя гледжанні людзей на хвалі беспрацоўя, галечы. Радавыя амерыканцы расчароўваліся ў капіталістычнай ідэалогіі, якая пакуль не змагла дапамагчы ім. У ліпені 1930 г. прайшоў першы агульнаамерыканскі з'езд беспрацоўных. З'езд стварыў Нацыянальны савет беспрацоўных, які аб'яднаў дзейнасць саветаў беспрацоўных на месцах.

    Нараўне з камуністамі ў руху беспрацоўных прынялі ўдзел Сацыялістычная партыя і левая апазіцыйная група.

    Да  сацыяльнаму руху трэба яшчэ  дадаць актыўную дзейнасць фермерства, якое змагалася супраць прымусовай  распродажы ферм за нявыплату  даўгоў і падаткаў. Гэта мела месца асабліва ў канцы 1932 - пачатку 1933 г. Актыўную ролю ў гэтай барацьбе грала Ліга аб'яднаных фермераў, кіраваная камуністамі. На Поўдні з 1931 г. дзейнічаў Саюз кропераў-здольнікаў (арандатараў зямлі ў ЗША, галоўным чынам у паўднёвых штатах, у той час сярод іх было шмат былых рабоў). Дамінантную ролю у сацыяльным жыцці краіны адыгралі прафсаюзы.

    Моладзь  праявіла таксама выключную актыўнасць. У асноўным яе барацьба сканцэнтравалася вакол закона аб моладзі, які быў унесены ў кангрэс, але так і не быў прыняты. Цэнтрам моладзевага руху стаў Кангрэс амерыканскай моладзі, у якім кіруючую ролю граў Камуністычны саюз моладзі. [4]

    У  гэтай абстаноўцы разгарнулася  выбарчая кампанія 1932 г. Кожная  партыя хацела прыцягнуць на  свой бок людзей. Але рэспубліканцы не прапанавалі што-небудзь істотна новае. У адрозненне ад іх, платформа дэмакратычнай партыі ўтрымоўвала ў сабе праграму так званага «новага курсу» і, што немалаважна, абяцанне адмяніць «сухі закон», які дзейнічаў тады ў ЗША. Таму некаторыя палітычныя аналітыкі таго часу проста дзялілі рэспубліканцаў і дэмакратаў на «сухіх» і «мокрых». Да таго ж у дэмакратаў было вялікае поле для крытыкі, што дапамагло ім атрымаць перамогу на выбарах 1932 г. За Рузвельта прагаласавалі 22,8 млн. чалавек, што дало яму 472 выбаршчыкаў, тады як Гуверу ўдалося атрымаць толькі 15,8 млн. галасоў і усяго толькі 59 выбаршчыкаў. Дэмакраты атрымалі таксама большасць у абедзвюх палатах кангрэсу. Пасля 12-гадовага перапынку ўлада зноў апынулася ў іх руках.

   Такім  чынам, перад прыходам Рузвельта да ўлады была ўжо створана вельмі спрыяльная глеба: не дзейсныя меры старой ўлады прадвызначылі вынік галасавання. Прэзідэнта Гувера абвінавачвалі ў няздольнасці супрацьстаяць эканамічнай дэпрэсіі. На працягу апошніх двух гадоў Гувер пастаянна абвяшчаў, што горшае ўжо ззаду як раз перад новым пагаршэннем эканамічнага становішча. У выніку ў супрацьлегласць паспяховай кампаніі Рузвельта рэспубліканская кампанія прэзідэнта Гувера апынулася катастрафічнай.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2. “Новы курс” Рузвельта.

2.1. Прыход да ўлады Ф.Д. Рузвельта. 

   На выбарах,  якія адбыліся 8 лістапада 1932 года, дэмакраты на чале з Франклінам  Д. Рузвельтам заваявалі Белы  дом і забяспечылі сабе большасць  у абедзвюх палатах кангрэсу. Аднак прэзідэнтам да 4 сакавіка 1933 года заставаўся Г. Гувер. А новы склад заканадаўчага корпуса мог сабрацца на першую рэгулярную сесію толькі ў снежні 1933 г. Гэта працэдура была зменена XX папраўкай да канстытуцыі, ратыфікаванай 23 студзеня 1933 г.

Згодна з гэтай папраўкай зноў абраны кангрэс пачынаў працу праз два месяцы - 3 студзеня, а дата ўступлення новага прэзідэнта ў выкананне сваіх абавязкаў пераносілася на 20 студзеня. Пакуль жа, у 1932 - 1933 гг., Дзейнічала старое канстытуцыйнае правіла, што ўскладняла і без таго крытычную сацыяльна-палітычную абстаноўку ў краіне.

    «Такім  чынам, перш за ўсё, дазвольце  выказаць маё цвёрдае перакананне,  што адзінае, чаго нам варта баяцца, - гэта самога страху (...), які здольны паралізаваць намаганні, так неабходныя, каб ператварыць адступленне ў наступ, - сказаў 32-ы прэзідэнт ЗША Франклін Дэлана Рузвельт, прымаючы прысягу раніцай 4 сакавіка 1933 года ». [6, с. 30]

    Да сакавіка 1933 г. у ЗША склалася вельмі напружаная абстаноўка. Услед за новым паглыбленнем прамысловага і аграрнага крызісу пачаўся поўны развал банкаўскай сістэмы краіны. Да таго часу, калі Рузвельт стаў кіраўніком дзяржавы, крызіс дасягнуў свайго апагею і пераадолеў сваю крытычную кропку і ўжо ўвайшоў у стадыю дэпрэсіі, што ў нейкай меры дапамагала прэзідэнту вывесці краіну з таго цяжкага становішча, у якім яна апынулася.

    «Праблему  рэалізацыі», як лічыў Рузвельт, можна было дазволіць шляхам  скарачэння залішняй вытворчасці  і павышэння цэн, а таксама  шляхам дасягнення «поўнай занятасці», г.зн. ліквідаваўшы беспрацоўе, дзякуючы чаму павялічыўся б пакупніцкі попыт. Аднак «поўную занятасць» магчыма было забяспечыць, толькі цалкам загрузіўшы наяўныя вытворчыя магутнасці, што залежала, у сваю чаргу, ад наяўнасці ў прадпрыемстваў неабходных фінансавых сродкаў і досыць ёмістага ўнутранага рынку. Цяжкі цыклічны крызіс 1929 - 1933 гг., які выліўся ва ўмовах агульнага крызісу сусветнага капіталізму, аказаўся больш глыбокім, а здольнасць капіталістычнай сістэмы занадта аслабленай для таго, каб крызіс мог адысці звычайным шляхам. Таму ўрад быў вымушаны выступіць са сваёй праграмай аздараўлення эканомікі. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2.2. Барацьба новага  кіраўніцтва супраць  крызісу. 

Банкаўская  рэформа

 У ЗША ўрад Г. Гувера спрабаваў аслабіць дзеянне крызісу шляхам аказання фінансавай дапамогі банкірам і прамыслоўцам. Была створана "Рэканструктыўная фінансавая карпарацыя", якая крэдытавала кампаніі, каб выратаваць іх ад банкруцтва. Дарэмна спрабавала выключыць з рынку лішкі сельскагаспадарчай прадукцыі адукаванае урадам "Федэральнае фермерская бюро", якое аказала практычна дапамогу толькі буйным фермерам.

   За кошт падзення попыту пачалася дэфляцыя - агульнае зніжэнне індэкса цэн за 1929-1932 г. склала 25%. 9 сакавіка 1931 года быў прыняты надзвычайны закон аб банках, галоўным пастулатам якога было прадастаўленне Федэральнай-рэзервовай сістэмай ЗША (Цэнтральны Банк) банкам пазык. Мінфін атрымаў асаблівыя каманды па прадухіленні масавага адбірання укладаў з банкаў. Устаноўлена забарона на экспарт золата. Уведзены банкаўскія вакацыі, г.зн. амаль усе банкі былі зачынены для правядзення фінансавай праверкі. Пасля яе да канца сакавіка 80% банкаў было адкрыта, а 20% ліквідавана. Але гэта дапамагло мала. Як толькі Рузвельт заняў свой пост, былі тэрмінова распачаты надзвычайныя меры па выхадзе банкаўскай сістэмы з крызісу. Адным з першых крокаў была аб'ява 6 сакавіка 1933 года, усяго праз два дні пасля інагурацыйнай прамовы Рузвельта, «банкаўскіх вакацый» на тыдзень, падчас якой указам прэзідэнта былі зачыненыя усе банкі ЗША і ўзяты пад кантроль паліцыі з тым, каб правесці праверку іх дзейнасці і выключыць найменшыя намёкі на махінацыі.

   Далей з мэтай «ачысткі» банкаўскай сістэмы была праведзена татальная рэвізія ўсіх банкаў. Збяднелыя банкі патрапілі пад знешняе кіраванне. Устойлівыя банкі атрымалі права на далейшую працу. 15 сакавіка адкрыліся прыкладна 30% усіх банкаў. У выніку гэтых мер адбылося ўзбуйненне банкаўскай сістэмы - большасць банкаў, прызнаных «здаровымі», былі буйнымі. Было прынята два найважнейшых закона, якія рэгулююць банкаўскую сферу - 21 чэрвеня 1933 г. - Закон Гласса-Сцігалла, а ў 1935 г. - Закон Флетчара-Сцігалла. Менавіта тады была створана сучасная фінансавая сістэма ЗША.

   Закон Гласса-Сцігалла забараняў камерцыйным банкам працаваць з каштоўнымі паперамі, гэта права атрымлівалі спецыялізаваныя фінансавыя арганізацыі - тым самым былі зніжаны рызыкі, якім падвяргаліся грошы ўкладчыкаў банка. З мэтай спынення прыцягнення сродкаў па падвышаных стаўках, характэрных для правядзення высокарызыкоўных аперацый, была уведзена забарона на выплату працэнтаў па бягучых рахунках, працэнты па дэпазітных рахунках сталі рэгулявацца Федэральным Рэзервам. Па новаму быў рэгламентаваны біржавы крэдыт. Быў прыняты закон аб страхаванні дэпазітаў і створана Федэральная карпарацыя страхавання дэпазітаў - банкі адлічвалі ўзносы ў страхавы фонд, у выпадку банкруцтва карпарацыя саніруе банк і выплачвае ўклады ў межах устаноўленага законам ліміту на ўклад у адным банку. Менавіта гэтая мера шмат у чым дала магчымасць у выніку стабілізаваць сітуацыю з «ўцёкамі ўкладчыкаў». Былі раз'яднаны інвестыцыйныя і камерцыйныя банкі.

Была створана Федэральная карпарацыя, якая страхавала ўклады кліентаў камерцыйных банкаў. Прэзідэнт ЗША атрымаў права прызначаць членаў Савета кіраўнікоў Федэральнага Рэзерву. Савет ўсталёўваў нормы рэзерваў для банкаў-членаў Федэральнага Рэзерву, ўліковую стаўку для федэральных-рэзервовых банкаў і цалкам кантраляваў замежныя аперацыі федэральных-рэзервовых банкаў, а таксама аперацыі на адкрытым рынку. Адначасова быў узмоцнены кантроль над біржай і рынкам каштоўных папер. [1, с. 290]

Адмена  залатога прывязка

Падчас "Вялікай  Дэпрэсіі" у ЗША разбуралася  ўсё, акрамя курсу даляра - даляр  стаяў, як сцяна, так як ён быў прывязаны  да золата. Федэральны Рэзерв працягваў  упарта скарачаць грашовую масу, яшчэ больш пагаршаючы дэпрэсію. З прычыны чаго паміж 1929 г. і 1933 г. аб'ём грошай у звароце скараціўся на 33%. Насуперак ходкім паданням, першай рэальнай мерай прэзідэнта Рузвельта быў банальны дэфолт: “Тут трэба адзначыць, што па прычыне дамінуючага становішча амерыканскага даляра ў сусветнай валютнай сістэме кожны дэфолт у ЗША звычайна прымае форму дэвальвацыі, то ёсць абясцэньвання валюты. Механізм просты: дапусцім вы ангелец і ў вас быў 1 млн. фунтаў стэрлінгаў, якія вы абмянялі на даляры па курсе 2 даляра за фунт. Атрыманыя 2 млн. даляраў вы ўклалі ў амерыканскія аблігацыі і праз год атрымалі іх назад разам з невялікім прыбыткам. Дапусцім, гэты даход склаў 100 тыс. даляраў - такім чынам, усяго ў вас зараз 2,1 млн. даляраў. Але за гэты час амерыканскі ўрад правёў дэвальвацыю сваёй валюты, так што цяпер за 1 фунт даюць ўжо не 2, а 3 даляра. У выніку вашыя 2,1 млн. даляраў ператвараюцца ўсяго толькі ў 0.7 млн. фунтаў, у той час як першапачаткова вы мелі 1 млн., так што вынікам усіх вашых аперацый становіцца страта ў памеры 30%.”

У дзень сваёй  інаўгурацыі 5 сакавіка 1933 г. выбраны прэзідэнт Рузвельт абвясціў пра амаль двухразовае зніжэнне курсу даляра па дачыненні да золата. "Адначасова з залатым" рабаваннем стагоддзя "былі абвешчаныя тыднёвыя банкаўскія канікулы (гэта значыць прымусовыя выхадныя ў фінансавых установах), з-за якіх ні адзін прыватны укладчык не мог у экстраным парадку атрымаць свае ўраз абясцэненыя зберажэнні". Да гэтага моманту цана золата ў далярах была жорстка зафіксаваная, і ўрад катэгарычна не меў права яе мяняць. Больш таго, прэзідэнцкім дэкрэтам насельніцтва абавязвалася здаваць усе асабістыя залатыя зліткі і манеты, якія ў яго меліся, дзяржаве - прычым па старай, значна больш нізкай цане золата. Праз 4 гады ўсё адабранае дзяржавай золата было ўрачыста звезена ў спецыяльна пабудаванае сховішча Форт-Нокс, што ў штаце Кентукі. "Рузвельт не толькі зрабіў банкаўскі выхадны - аддаў распараджэнне аб часовым спыненні работы банкаў і забароне далейшага выпуску дапаможнай валюты, але пераконваў грамадзян растацца са сваім золатам, кажучы, што «кансалідацыя рэсурсаў краіны неабходна, каб вывесці Амерыку з дэпрэсіі». Пасля гэтага прыватнае валоданне залатымі зліткамі і манетамі, за выключэннем калекцыйных, было абвешчана незаконным. Большая частка золата, якая знаходзілася ў той час у руках сярэдніх амерыканцаў, была у форме залатых манет. Новы закон на самай справе азначаў нішто іншае, як канфіскацыю. Парушальнікам пагражала 10-гадовае турэмнае зняволенне і штраф $ 10.000, эквівалент $ 100.000 сёння. Тым, хто здаў сваё золата, выплачвалася фіксаваная цана ў $ 20,66 за ўнцыю. Гэтая канфіскацыйная мера была гэтак непапулярна, што ніхто ва ўрадзе не ўзяў на сябе смеласць прызнацца ў аўтарстве. Цікава, але на цырымоніі падпісання пастановы Рузвельт недвухсэнсоўна патлумачыў ўсім прысутным, што аўтарам дакумента з'яўляецца не ён, і ён яго нават не чытаў. Нават Сакратар казначэйства заявіў, што не быў азнаёмлены з дакументам, толькі дадаўшы - "... гэта тое, на чым настойвалі эксперты».

   Як толькі золата было сабрана, афіцыйную цану золата рэзка павысілі да $ 35 за ўнцыю. Аднак па новай, больш высокай цане, прадаваць золата мелі права толькі замежнікі. Гэтая цана захавалася да 1971 г., калі быў забаронены свабодны абмен золата на даляры. Урад скупіў золата па больш высокіх цэнах, чым гэта адпавядала курсу даляра па дачыненні да золата, што прывяло да штучнага зніжэння курсу даляра. Такім чынам, было зафіксавана залатое ўтрыманне даляра.

Аздараўленне  эканомікі

16 чэрвеня 1933 года Кангрэс прыняў Закон аб рэканструкцыі нацыянальнай прамысловасці, Ніра (ангельская абрэвіятура NIRA - National Industrial Recovery Aсt), які ўсталёўваў дзяржаўную дапамогу індустрыі і дзяржаўны кантроль за сумленнасцю ўзаемаадносін у бізнэсе. Ва ўмовах адмены антытрэставага заканадаўства бізнес атрымаў магчымасць самакіравацца, а прафсаюзы права на калектыўную абарону. Галоўнай мэтай было спыненне канкурэнцыі за кошт рабочых, адсюль павышэнне пакупніцкай здольнасці насельніцтва і ўсё гэта спрыяла выхаду з крызісу. Усім асацыяцыям прадпрымальнікаў загадвалася выпрацоўваць кодэксы «сумленнай канкурэнцыі», якія вызначалі ўмовы, аб'ём вытворчасці, мінімальны ўзровень коштаў. Гаворка ішла аб умовах найму на працу, працы, абароне правоў спажыўцоў і г.д. Кодэкс павінен быў распрацоўвацца гандлёвымі групамі, а калі іх няма, то уводзіўся без асаблівых агаворак зверху.