Желтоқсан қөтерілісі
Саржайлауым менің, Жай жайлауым менің, Ән – жайлауым менің. Беу-беу, Сарыарқа! Аққу аңсап қонған Ақ маңдай көлдер. Сал самалы саумалдай болған Мақпалдай белдер. Бал бұлағы есіліп аққан, оу, Сарыарқа, Арғымағы көсіліп шапқан, оу, Аңыз дала, Абыз дала, Қобыз дала, Сарыарқа! Қасиетті төрім: Кер биігім, Жез киігім, Шер-күйігім, Сарыарқа! Кең бесігім менің, Көл-көсірім менің, Сенде сырым менің, Беу, беу, Сарыарқа!
Кутты болсын ертенги той мерекен,
бул омирде сен жамандык кормеген.
денин сау боп узак омир суре берип,
кулашынды биектерге сермеген.
сиздер ушин улкен бакыт той бугин,
таусылмасын ашык аспан ай-кунин.
денсаулыгын мыкты болып аркашан,
сыйга тартсын омир бакыт байлыгын...
Желтоқсан оқиғасы — 1986 жылы 17 — 19 желтоқсан аралығында Алматыда болған қазақ жастарының КСРО үкіметінің отаршылдық, әміршіл-әкімшіл жүйесіне қарсы наразылық қимылдары.
Себептер
Желтоқсан
оқиғаларына арналған
Көтерілістің басталуына Мәскеудегі орталықтың республика халқының пікірімен санаспастан Ресейдің Ульянов облысы партия коммитетінің 1-хатшысы Г.В. Колбинді ҚКОК-нің 1-хатшысы етіп тағайындауы түрткі болды.
Қазақстан
тәуелсіздігін алған соң
Оқиғаға қатысқандарды
саяси тұрғыдан қуғындау басталды.
99 адам сотталды, 264 студент оқудан шығарылды.
1987 ж. жазда КОКП Ок қаулысы шығып,
желтоқсан оқиғасы қазақ
Осы күнге дейін мемлекет желтоқсан көтерілісінің тарихи маңызын түсіруге зор үлес қосып келеді. Көтерілісінің құпиялары толығымен ашылған жоқ.
Көтер3ліс хронологиясы
17 желтоқсан
күні таңертеңгі сағат 8-де
қаладағы Л.И.Брежнев атындағы
алаңға (қазіргі Республика алаңы)
саяси тәуелсіздікті талап
18 желтоқсан күні алаңға қайта
жиналмақ болған
Осы әскери күштер 19 желтоқсан күні қаланың әр тұсында қайтадан шеруге шықпақ болған 6 топты басып, таратты. Алаңдағы көтерілісшілер таратылған соң ішкі істер бөлімдеріне 2401 адам жеткізілген (Алматы түрмесіне сыймағандықтан, қала сыртына апарып тасталғандарды қосып есептегенде барлығы 8,5 мың адам ұсталған). Желтоқсан көтерілісі құрбандарының қатарында Е.Сыпатаев, С.Мұхаметжанова, К.Молданазарова, Қ.Рысқұлбеков, М.Әбдіқұлов, Л.Асанова сынды ержүрек қазақ жастары бар.
Желтоқсанның 19 — 23 аралығында халықтың наразылық шерулері мен митингілер Қазақстанның Жезқазған, Талдықорған, Көкшетау, Қарағанды, Арқалық, Павлодар, Жамбыл, Талғар, Сарқан, т.б. қалалары мен Сарыөзек, Шамалған, Шелек елді мекендерінде жалғасты.
Тарихи маңызы
Желтоқсан көтерілісіне КОКП ОК-нің қаулысымен “қазақ ұлтшылдығының көрінісі” деген баға беріліп, көтеріліске қатысқан азаматтар қуғын-сүргінге ұшырады. КСРО-ның тоталитарлық, отаршыл саясатына қарсы қазақ жастарының азаттық күресі тарихи маңызы бар үлкен оқиға болды.
Желтоқсан көтерілісі туралы
Кино:
«Аллажар», Желтоқсан
Қаллдыбай Әбенов
1988-89 жылы фильмді бастағанда
«маған ешкім кедергі
«Қазақ ССР-ында 1986 жылғы желтоқсан оқиғалары кезіндегі қылмыстық істері үшін сотталғандарға қолданылған шаралар» туралы республика прокуратурасының комиссияға берген ақпар-деректері бойынша 99 адамның тізімін кітапқа кіргізудің сәті түсті.
Әуелде олардың аты-жөндерін баспасөз беттерінен тірнектеп теріп жүрдім. Бірақ, қырық шақтысын кездестіріп, жазып алғаныммен көңіл толмады, тізім толық болмайтын сияқты.
Содан комиссия төрағасы М. Шахановқа жолығып, аз-кем әңгімелесіп, сол адамдардың тізімін тауып беруге көмектесуін өтіндім. Сондай-ақ "Желтоқсан" қозғалысының белсенді мүшесі, комиссияға белсене көмектескен, өзі де еш айғақсыз, дәлелсіз айып тағылып түрменің тар қапасында отырып келген А. Нәлібаевпен де жолығып сұхбаттастым. Олардың көмегіне ризалық сезімімді білдіре отырып, жазықсыз жаламен сотталған және түрмеге қамалған қаһармандардың тізімін беруді ойластырдық.
Намыс үшін бас тіккен ұландар:
Рахметов Құрманғазы Әденұлы - ҚазМУ-дың студенті, 7 жыл.
Жуандықов Болат Дүйсенұлы - ет комбинатының жұмысшысы, 5 жыл.
Тілегенов Жармұханбет - Алматы театр-көркемөнер институтының студенті, 5 жыл.
Мейірбеков Еркінбек Бөкенбайұлы
- СМУ-23-тің электрмен
Расалиев Нұрлыбай Жолдыбайұлы - СМУ-23-тің бетоншысы, 4 жыл.
Декелбаев Ерлан Әбдірашұлы - "Радиотехника" магазин-салонының инженері, 6 жыл.
Қалмұратов Құрбанбай
Асылбаев Молдағали Молдаханұлы - жұмыссыз, 7 жыл.
Мұзафаров Алик Құндақбайұлы - СМУ-23-тің тас қашаушысы, 4 жыл.
Шыныбаев Нұрман Әлібекұлы - политехникум студенті, 8 жыл.
Ермеков Тоқтар - АГТХИ студенті, 5 жыл.
Отарбаев Кенжебай - СМУ-11-дің пісірушісі, 6 жыл.
Нәлібаев Аманжол - Ішкі істер министрлігінің бұрынғы капитаны, 5 жыл.
Құдайбергенов Расылхан Омарұлы - Кинотехникум студенті, 5 жыл.
Бисембаев Ерлан Бермаханұлы - Алматы зоовет институтының студенті, 8 жыл.
Байболов Дүйсенбек - байланыс техникумының студенті, 5 жыл.
Исабеков Сәбит Қалдықазыұлы - СМУ-30-дың бетоншысы, 4 жыл.
Аймаханов Құттыбек Әуелбекұлы - СМУ-11-дің бетоншысы, 5 жыл.
Молдыбаев Әділ Әбдетұлы - УПТК-ның бетоншысы, 5 жыл.
Рамазанов Амандық Сәбитұлы - Киров атындағы заводтың жұмысшысы, 5 жыл.
Есбосынов Аманжол Әсетұлы - СМУ-39-дың балташысы, 3,5 жыл.
Рузиев Абайдулла Абдуллаұлы - Киров заводының жұмысшысы, 5 жыл.
Байсымбеков Ерлан Мамырханұлы - ауылшаруашылығы институтының студенті, 5 жыл.
Таубаев Бақытқали Артыпбайұлы - РСУ-дың балташысы, 4 жыл.
Егізеков Арыстан Назымбекұлы - Алматы үй құрылысы комбинаты №5 цехының жұмысшысы, 4 жыл.
Рамазанов Аскар Райымбетұлы - жұмыссыз, 5 жыл.
Шабаров Алтай Қонысбайұлы - Алматы үй құрылысы комбинатының жұмысшысы, 3 жыл.
Есімбаев Қадыр Сейітханұлы - АДК-нің жұмысшысы, 3 жыл.
Иманбаев Ермек Қоштайұлы - Талғардағы №4 СПТУ оқушысы, 3 жыл.
Әбілқайыров Қасым Бердіқожаұлы - Алматы сәулет-құрылыс институтының студенті, 5 жыл.
Мәлібеков Ержан Әбдірахманұлы - №1 автопарк слесары, 5 жыл.
Байғандиев Тілек - №1 автопарк жүргізушісі, 6 жыл.
Дәулетов Жеңіс Садықұлы - АГТХИ студенті, 4 жыл.
Есжанов Тыпышбек Қарлыбайұлы - СХИ студенті, 5 жыл.
Есіркепов Уызбек Шәкірұлы - СХИ студенті, 5 жыл.
Оразбаев Думан Пышанұлы - СХИ студенті, 3 жыл.
Рахметов Қайрат Рахатұлы - ААСИ студенті, 4 жыл.
Әуезов Жәлел Әуезұлы - АЗВИ студенті, 5 жыл.
Әбдіреев Еламан Кеңесұлы - құрылыс техникумының студенті, 4 жыл.
Арымбеков Жанас Қуатбекұлы - "Поршень" заводының токарі, 5 жыл.
Қамбаров Қалдыбек Бахытбайұлы - АЗВИ студенті, 5 жыл.
Бекбосынов Асқарбай - құрылыс техникумының студенті, 2 жыл.
Әбдіқұлов Мырзағали - Шамалған АТП курсының оқушысы, өлім жазасы.
Жұмажанов Ерікжан Досанұлы - СХИ студенті, 3 жыл.
Қайранбеков Бауыржан Оқташұлы - ААСИ студенті, 3,5 жыл.
Мүлікбаев Өткірхан Қошқарұлы - жұмыссыз, 3,5 жыл.
Қуандықов Ермұхамед Әбдікерімұлы - ҚазМУ
студенті, 5 жыл.
Әбдіқадыров Берікбол Нүсіпұлы - жұмыссыз, 2 жыл.
Қожахметов Хасен Кәріпжанұлы - Қазақ телевидениесінің редакторы, 4 жыл
Қарабаев Шора Халықұлы - ҚазМУ проректорының көмекшісі, 6 жыл.
Түкенов Қанат Жеңісұлы - АЗВИ студенті, 3 жыл.
Ысмағұлов Орал Әлменұлы - ҚазМУ студенті, 3 жыл.
Жолболдин Берікжан Елемесұлы - жұмыссыз, 3 жыл.
Рысқұлбеков Қайрат Ноғайбайұлы - ААСИ студенті, өлім жазасы.
Тәшенов Түгелбай Тұрманұлы - СМУ-37-нің балташысы, 15 жыл.
Тайжұмаев Жамбылбек - Алматы электротехникум студенті, 14 жыл.
Күзембаев Қайыргелді Қалиақпарұлы - СМУ-40-тың жұмысшысы, 14 жыл.
Қасенов Рүстембек Қадырбекұлы - АДК жұмысшысы, 2 жыл.
Қанетов Аманбай Дүйсенұлы - АГТХИ студенті, 3 жыл.
Айтмұрзаев Құрманғазы - АГТХИ студенті, 4 жыл.
Иманқожаев Бақтыбек Жұмабекұлы - АГТХИ
студенті, 3,5 жыл.
Қасенбаев Мейрамғазы Жайнарұлы - АГТХИ
студенті, 2 жып.
Көпесбаев Ертай Төңірбергенұлы - ААСИ студенті, 4
жыл.
Уақов Әркен Батталұлы - ААСИ доценті, 8 жыл.
Шаймерденов Ерік Тұрлығазыұлы - АЗВИ студенті, 3 жыл.
Шекербеков Мұратбек Жандарбекұлы - №67 шахтаның проходчигі (Жезқазған обл.).
Арынғазиев Болат Төлеғазыұлы - Алға қаласы жасөспірімдер мектебінің жаттықтырушысы, 2 жыл 6 ай.
Телеуов Болат Қойшыбайұлы - 2 жыл 6 ай.
Қалбөкенов Берік Құтырбайұлы - Алға қаласы СПТУ-2 дене тәрбиесінің жетекшісі, 2 жыл.
Баянғазин Азамат Мақұлбекұлы - Титан-магний комбинатының (Өскемен) слесарі, 1 жыл.
Ардынқанов Ербол Жарықжанұлы - педучилище студенті (Өскемен), 1 жыл.
Сақатов Тұрсынхан Селыханұлы - тау-кен техникумының студенті (Өскемен), 2 жыл еңбек түзеу жазасы.
Ақтанов Ербол Дәркенұлы - пединститут студенті (Өскемен), 1 жыл 6 ай.
Машанло Рүстем Ибрагимұлы - пединститут студенті (Талдықорған), 2 жыл.
Нүкенов Амангелді Теміршотұлы - ауылшаруашылығы институтының студенті (Целиноград), 3 жыл.
Сонымен 2 азаматқа өлім жазасын беру туралы үкім шығарылған, 72-ін бас бостандығынан айырған, біреуі еңбек түзеу жазасын алған.
Ел мен ердің намысын ту еткен қызғалдақтай жас арулар:
Сәбитова Жансая Әлкейқызы - Алматыдағы №19 жұмысшы жастар орта мектебінің оқытушысы, 5 жыл.
Салықова Нағима Аскарқызы - Алматы бас киімдер фабрикасының бухгалтері, 3 жыл.
Еспенбетова Қаншайым Мұхатқызы - "Поршень" зауытының токарі, 3 жыл 6 ай.
Махметова Айткүл Әбдірахманқызы - №1 баспахананың жұмысшысы, 2 жыл.
Әбілқайырова Гүлнар Бердіқожақызы - бас киімдер фабрикасының тігіншісі, 3 жыл.
Панинова Гүлвира Төлебайқызы - бас киімдер фабрикасының тігіншісі, 2 жыл.
Шамаева Галимат Әбенқызы - бас киімдер фабрикасының тігіншісі, 2 жыл.
Лепесбаева Гүлнар Сабырғалиқызы - бас киімдер фабрикасының тігіншісі, 2 жыл.
Рақымжанова Гүлмира Әкімжанқызы - бас киімдер фабрикасының тігіншісі, 2 жыл.
Иманбаева Қайыпхан Сұлтанқызы - "Поршень" зауытының токарі, 3 жыл.
Рамазанова Ғалия Файзуллақызы - тігінші-мотористка, 1 жыл (еңбекпен түзеу жазасы).
Мергенова Бақша - мүгедектігіне байланысты жұмыс істемеген, 3 жыл.
Әлиева Раушан - Қарағанды мемлекеттік университетінің студенті, 1 жыл.
Еркінбекова Әлия Төреханқызы - Қарағанды медицина институтының студенті, 1 жыл 6 ай.
Досанова Жанат Әбдірахманқызы - Қарағанды медицина институтының студенті, 1 жыл 6 ай.
Мусина Гүлден Қанафияқызы - Қарағанды медицина институтының студенті, 1 жыл 6 ай.
Сәрсенбекова Раиса
Кәрімғазина Гүлжан Ғазизқызы - кооператив техникумының студенті, 1 жыл.
Серекенова Анар Жемісханқызы - Заң техникумының студенті, 1 жыл 6 ай.
Айтжанова Жанат Нәукенқызы - пединституттың студенті, 1 жыл 6 ай.
Шынықұлова Ләйлә Бекенқызы - пединституттың студенті, 1 жыл еңбекпен түзеу жазасы.
Шоқаева Ғалия Құдысқызы - жатақхана вахтері, 2 жыл.
Мусина Мәншүк Жанатқызы - юристік техникумының студенті, 1 жыл 6 ай қара жұмысқа жіберілген.
Сөйтіп, 20 жас ару бас бостандығынан айрылған, 2-не еңбекпен түзеу жазасы берілген, біреуі қара жұмысқа жіберілген.
Зерделей келгенде нені байқаймыз: 99 адамның екеуіне - Қ. Рысқұлбеков пен М. Әбдіқұловқа өлім жазасы беріліп еді, кейін олардың ісі қайта қаралып 20 жыл бас бостандығынан айырумен алмастырылды, әуелде бір адам - Т. Тәшенов - 15 жылға, екеуі - Ж. Тайжұмаев пен Қ. Күзембаев -14 жылға, екеуі - 8 жылға, үшеуі - 7 жылға, төртеуі - алты жылға, жиырма екі адам 5 жылға бас бостандығынан айырылған болатын.
Жоғарыдағы адамдардың аттары қолыма түскен ресми орындардың тізімі бойынша келтірілді. Ол тізім менің қолыма 1990 жылдың аяғына таман түсіп еді. Ал "Жас алаш" газетінің 1992 жылғы 5 қыркүйекте шыққан санында сол тізім жарық көрді. Тізімде жоқ болғанмен төрт адамды бөлек айтпақпыз. Олар - Бөлеков Ғабиден (65-бап бойынша ақталып, оған 177-бап тағылады), Жолтышев Хамидолла (еркінен тыс емдеуге жіберіледі), Нұрмұхамбетов Қайрат (істі облыстық прокуратура жапқан), Сағыпаев Асқар (психикалық ауруға байланысты бөлек іске аударылған).
Сонымен іс қозғалып, сотты болғандар 99-да, 102-де, 103-емес, 110 болып отыр. Іздестірсе әлі де табылуы мүмкін.
Көпшілік қауымның талаптары ескеріліп олардың істері кайта қаралып, жаза мерзімдері қысқартыла келіп, кейбіреулері мерзімді уакыттарын өтеп, бәрі дерлік түрмеден босап шықты. Тек 1991 жылдың аяғына дейін түрмеден босатылмағаны екеу, олар Т. Тәшенов пен М. Әбдікұлов. Ал 38-і ақталмай жатыр.
Ақиқаттың жолы қиын да қатерлі. Қалайда бас тіккен қауым соған қол жеткізді, сотты болған, әртүрлі жаза алған азаматтар түптің түбінде бес жылғы сергелдеңнен кейін ақталды. Савицкийді өлтірді деген кінә тағылған Қайрат Рысқұлбеков те ақталды. Әттең деп тіліңді тістейсің, кеш ақталғанына өкінесің. 1992 жылғы 21-ақпан күні өткен республика Жоғарғы Сотының құрбандарды ақтаған пленумы кеш қалды. "Ештен де кеш жақсы" демекші, бұл кезде Қайраттың жарық дүниеден кетіп қалғаны қабырғаға батса да, оның толық ақталғанына шүкіршілік етесің.
Ресми орынның ақпарат тізімінде сотталған 99 адамның ғана көрсетілуі күдік туғызатын сияқты. Сотты болып, жаза алғандар одан артық болуы керек. Олай деуімізге дәлеліміз мыпау: мысалы сол тізімде Қасымхан Майқанов деген азаматтың есімі жоқ, ал оның өзі былай дейді: "Мен де қаһарлы желтоқсан тұтқындарыпың бірімін. Маған таңылған "айып" негізінде Сібір өлкесінде бір жарым жыл кесімді жазамды өтеп қайттым. Рас, кейін ақталдым". ("Алматы Ақшамы", 17. 10. 1991). Қ. Майқанов "Желтоқсан" партиясының мүшесі, құрылысшы болып істеген. Ол 1991 жылдың қыркүйек айында Алматыдағы орталық әмбебап дүкенінің алдындағы алаңда аштық жариялап, республика үкімет басшыларына төмендегідей талаптар қойды:
-"1986 жылғы 17-18 желтоқсанның құрбандарын
толық ақтап, олардың тартқан
моральдық және материалдық
- Соларды жазалаған басшылар (партократия) жауапқа тартылсын".
Не керек, жазықсыз желтоқсан тұтқындарының қасыретін ойға алып, жазалаушыларды жауапқа тартатын шаралар колданатын жанашыр басшы шықпай отыр. Сондай-ақ, санатқа әдейі қосылмады ма, әлде басқа бір құпиялылық бар ма, кім білсін, Қ.Майқанов сияқты тар қапасқа отырғызылып, бірақ прокуратура тізімінен тыс қалғандар жоқ дегенге енді сене алар ма екенбіз. Өмірлерін ызғар қарып, үсік шалған, жас жандары жапа шегіп, адамдық арларына дақ түскен, кеудесін зіл батпан басып, көңілі жүдегендер, із жасыру мақсатында сотталғандар қатарынан өшіріліп тасталғандар әлі де табылатынына күмән етуіміз жарамас.
Қазақ ССР денсаулың сақтау министрлігінің дерегі бойынша желтоқсан оқиғасында жарақат алып ауруханаларға түскен адамдардың саны 83. Олардың 82-сі қазақ, біреуі башқұрт азаматы. Олар №2, №4, №5 қалалық клиникалық, денсаулық сақтау министрлігінің 4-ші Бас басқармасының Орталық жедел дәрігерлік жәрдем беру, орталық қалалық клиникалық, Алматы облыстық ауруханаларына, хирургия институтына жатқызылды. Қақтығыс кезінде 44 адам бас сүйегі мен миына жарақат алған екен. Бұл нені білдіреді? Әскерлер, милиция қызметкерлері, жасақшылар бар қаруын, негізінен,
қорғансыз желтоқсаншылардың бастарыпан аяусыз ұрып, асқан қатыгездік істеген. Ауруханаға түскендердің ішінде миы қозғалғандары, омыртқасы омырылғандары, жақ сүйектері, қабырғалары, аяқ-қолдары, бет-ауыздары жарақаттанғандары қаншама. Политехникалық институттың студенті Н. Садықовтың кеудесіне пышақпен көптеген жара салынған. Миы қозғалған 21 адамды өмір бойы мүгедек болып қалмайды деп кім айта алады.
Ауруханаларға жатпай амбулаториялық
емдеу жолымен медициналық
Сөйтіп, соққы жеген, изоляторларда отырған, сотталған, жұмыстан қуылған, оқудан шығарылған, партиядан, комсомолдан қуылған жастардың бәрі дүрбелең құрбандары. Әділетсіздіктің ащы дәмін татқан олар "басқа түссе баспақшыл" күй кешті, әуелде еш жерден, ешкімнен қорған таба алмады.
Талдықорған қаласының саз колледжі
Реферат
Талдықорған қаласы, 2012жыл
Сағындым
Абақтыда айдан, күннен жаңылдым,
Сарғайдым ғой, сар даламды сағындым.
«Қарашығым, құлыным», - деп зарлаған
Алыстағы сорлы анамды сағындым…
Алтын күнді, қара жерді сағындым,
Жан жолдасым – жүйрік желді сағындым.
Асау тайдау еркелетіп өсірген –
Ағайынды, туған елді сағындым…
Бостандықта өткен күнді сағындым,
Желдей заулап кеткен күнді сағындым.
Жыл құсындай ұшсам, қонсам ерікті –
Ойдағыны еткен күнді сағындым…
Ойыны бір кұрдастарды сағындым,
Тілегі бір жолдастарды сағындым.
Келешекке бірге жоспар құрысқан –
Сырласатын жан достарды сағындым.
Уға толы жас жүрегім, жабықтым,
Таныс дауыс ести алмай зарықтым.
Не дегенін, не істегінін біле алмай,
Қоры болдым ғой азат жүрген халықтың!..
Астана (до 6 мая 1998 года - Акмола) объявлена столицей Республики Казахстан с 10 декабря 1997 года Указом Президента Республики Казахстан от 20 октября 1997 года и с одобрения Парламента Республики Казахстан. Международная презентация новой столицы Казахстана - Астаны состоялась 10 июня 1998 года. Первой столицей Казахстана с 1920 года был город Оренбург (ныне в Российской Федерации). В 1925 году столица Казахстана была перенесена в Кзыл-Орду.
Сооружение Турксиба стало основной причиной переноса столицы в Алма-Ату. Юридически это произошло 3 апреля 1927 года, фактически переезд состоялся в 1929 году.
Перенос столицы из Алматы был обусловлен экономической, экологической, географической целесообразностью.
Алматы находится на большом отдалении от географического центра республики. Кроме того, по численности населения город приближается к отметке в 1,5 млн. чел. и становится малоперспективным по пространственному размещению. Город плотно застроен, густо населен и не имеет свободных площадей для своего развития. Обострены транспортные проблемы. В нем из года в год осложняется экологическое положение - по загрязненности Алматы выходит на первое место среди казахстанских городов.
После обстоятельного изучения всей территории Казахстана по 32 параметрам, среди которых: социально-экономические показатели, климат, ландшафт, сейсмические условия, окружающая среда, инженерная и транспортная инфраструктура, строительный комплекс, трудовые ресурсы и другие, из всех вариантов наиболее предпочтительным оказался город Акмола.
Состояние города, его территория, нахождение практически в географическом центре Казахстана и поблизости крупных хозяйственных регионов, на пересечении крупных транспортных магистралей, имеющаяся возможность увеличения численности населения до 400 тыс.чел., хорошо налаженное тепло-, водо- и энергоснабжение, развитая транспортная инфраструктура, нормальная экологическая обстановка определили этот выбор.
Акмола начинает свою историю с 1830 года, когда в урочище Карауткуль было начато строительство крепости Акмола. "Акмола - главный городок Акмолинского округа области сибирских киргизов на реке Ишим. Центральный по своему положению пункт всей области соединен пикетными дорогами и линиями на востоке с городом Каргалы, на юге - с укреплением Актау, на западе - с Атбасарской станицей и через нее - с Кокчетавом". Эти строки из "Географическо-статистического словаря Российской империи", изданного в 1863 году в Санкт-Петербурге, свидетельствуют о том, что удачное географическое расположение Акмолы было отмечено уже в те годы. По источникам, акмолинские степи всегда были контактной территорией, где взаимодействовали разные этносы и культуры. В середине первого тысячелетия до нашей эры через эти степи пролегал так называемый путь через Великую степь, упоминаемый древнегреческим историком Геродотом. Впоследствии он трансформировался в широко известный Великий Шелковый путь. На многочисленных караванных тропах располагались города, в которых процветали торговля и ремесла, а население, помимо традиционного животноводства, занималось обработкой земли. Это были очаги цивилизации.
Акмола и в 19-м столетии была крупным торгово-экономическим центром степи. 16 июля 1863 года Акмола официально была объявлена окружным городом.
21 октября 1868 года согласно "Временному
положению по управлению в
степных областях Оренбурга и
Западно-Сибирском генерал-
Таков был первый этап наиболее сильного развития города.
Вторым, наиболее важным этапом в развитии города стало освоение целины. В декабре 1960 года город с населением около 100 тысяч жителей стал центром Целинного края, куда входили все северные области Казахстана. Вскоре, в 1961 году Акмолинск был переименован в Целиноград.
С упразднением в 1971 году Целинного края Целиноград стал центром области. В 1992 году городу вернули его прежнее название - Акмола.
Акмолинская область расположена на севере центральной части Республики Казахстан. Территория составляет 96,8 тысяч кв.км. Характер поверхности неоднородный: мелкосопочник, невысокие горы, равнинные и речные долины. На севере - отроги Кокшетауской возвышенности, в южной и юго-восточной части выступают отроги Сарыарки (Казахского мелкосопочника), северо-восточная часть - равнинная.
Климат резко континентальный, с резко возрастающей к югу засушливостью. Средняя температура января - 14-18, июля 20-24 градуса по Цельсию. Зимой морозы достигают - 40, лето жаркое, свыше 35 градусов, с пыльными бурями и суховеями. Продолжительность теплого периода 194-202 дня, холодного - 163-171 день. Безморозный период 105-130 дней. Годовое количество осадков 200-300 мм. Наиболее крупные реки - Ишим, Нура, озера - Тениз, Карасор, Коргальжын, Балыктыколь, Кыпшак. Животный мир области насчитывает 55 видов млекопитающихся, 180 видов птиц, 30 видов рыб. Наиболее редкие из них - архары, балобаны, беркуты, дрофы, журавли-красавки, орлы степные, пеликаны кудрявые, стрепеты, фламинго - занесены в Красную книгу. Для охраны редких, исчезающих видов животных на территории области созданы Коргалжынский государственный заповедник и ряд заказников.
В области произрастает 66 видов растений. Площадь всех зеленых насаждений и массивов составляет 4391,6 га. Население области по переписи 1989 года составило 866,5 тысяч человек. Плотность населения - 7,5 чел. на 1 кв. км. В Астане проживает 271 тысяча чел. В городе функционирует целый ряд высших учебных заведений, в том числе Евразийский университет имени Л. Гумилева. Не только в Казахстане, но и далеко за его пределами известны работы ученых Казахского научно-исследовательского института зернового хозяйства имени А. Бараева. Действуют три музея, два драматических театра, работают отделения Союзов писателей и художников Казахстана, издается более 40 газет и два литературно-художественных журнала. Акмолинская область является одной из житниц республики, крупным центром сельскохозяйственного машиностроения. На ее долю приходится одна пятая часть производимого зерна, десятая часть продукции животноводства, четвертая часть продажи зерна государству. Посевные площади составляют 3422,6 тысяч га.
Развито также мясомолочное животноводство, свиноводство, овцеводство, коневодство и птицеводство. В недрах ее выявлены месторождения золота, урана, бокситов, сурьмы, меди, бурого угля, каолиновых руд, кварцевых песков и другие полезные ископаемые.
Развитие промышленности в области было традиционно связано с сельским хозяйством, переработкой сельскохозяйственного сырья.
Область ведет активную внешеэкономическую деятельность, развивает взаимовыгодные связи с государствами ближнего и дальнего зарубежья. Главными торговыми партнерами являются Россия, Узбекистан, Беларусь, Таджикистан. В основном, в государства СНГ вывозятся зерно, мясо, мука и молочная продукция, оттуда поступают топливно-энергетические ресурсы, продукция химической промышленности, древесина, пиломатериалы, бумага, прокат черных металлов, товары народного потребления. Из числа стран дальнего зарубежья основная доля экспорта приходится на США, Китай, Францию, Германию, Турцию, Австрию. В эти страны поставляется окись урана, молибден, минеральные удобрения. В импортных поступлениях преобладают продукты питания и оборудование для агропромышленного комплекса. Астана и примыкающий к нему северный регион страны имеют огромные перспективы развития. На севере Казахстана сосредоточены все разведанные в республике запасы технических алмазов, две трети олова, более 30% циркония, 25% урана, 15% золота, что дает возможность активно развивать горнорудную промышленность. Перенос столицы расширяет влияние Астаны на приграничные регионы - промышленно развитые Карагандинскую, Павлодарскую, Восточно-Казахстанскую, Костанайскую области. Это создает предпосылки к развитию предпринимательского бизнеса, что в свою очередь повлечет за собой открытие головных контор компаний и фирм, филиалов крупных банков, а затем и переезд самих банков. К 1999 году здесь должны будут сосредоточены высшие административные управленческие структуры, а это означает рост численности специалистов. Вместе с центральными аппаратами будут развиваться службы информационного, технического, технологического и торгово-бытового обслуживания. Все это ускорит рост коммерческих структур - фирм, компаний, акционерных обществ в столице и пригородной зоне. В столице разрастутся масштабы местного рынка. Активизируется деятельность тех сфер, которые предоставляют высококачественные товары и услуги. Город имеет все объективные и субъективные предпосылки для усиления своих позиций в международном агробизнесе. Будут развиваться агробиржа, фондовый рынок, валютная биржа, крупные банки, страховые, транспортные компании, постоянные ярмарки и выставки и др. Есть большие перспективы по развитию транспорта, торговли. Астана станет крупным культурным и научным центром Казахстана. В столице будет создана современная социальная и духовная инфраструктура, откроются отделение Академии наук, новые учебные заведения, Национальная библиотека, Национальный музей, картинная галерея современного искусства, Центр социально-экономических технологий, Бизнес-Центр, детский парк, аквапарк, учреждения культуры и здравоохранения. Население города имеет тенденцию к росту, особенно за счет расширения таких сфер жизни, как транспорт, связь, коммунальное хозяйство, сервисное обслуживание.
