Негізгі құралдардың есебі мен аудиті. 2

Тақырыбы: «Негізгі құралдардың есебі  мен аудиті»

Мазмұны

 

Кіріспе...............................................................................................................3

 

Бөлім 1. Өндірісті басқаруды ұйымдастыру және субъектінің

Қызметін экономикалық талдау..................................................................4

1.1. Өндірісті басқарудың  құрылымы және технологиялық  процестердің

қысқаша сипаттамасы........................................................................................4

1.2. Кәсіпорынның қаржы  - экономикалық қызметін талдау........................11

1.3. Қазақстан Республикасында  қазіргі заманғы бухгалтерлік 

есеп пен аудиттің даму концепциясы..............................................................15

 

2. Негізгі құралдардың есебі.........................................................................24

2.1.       Негізгі құралдарды жалпы ұғымы, оларды топтастыру

және бағалау......................................................................................................24

2.2 Негізгі құралдардың  келіп түсуі мен есептен шығарылуы 

және олардың есебі...........................................................................................26

2.3 Негізгі құралдардың  амортизациясының және оларды  жөндеудің есебі....................................................................................................................33

2.4 Негізгі құралдарды  жалдаудың есебі....................................................................................................................37

2.5 Субьетінің негізгі  құралдарды қайта бағалау және  түгендеу..............................................................................................................39

2.6 Компьютерлендіру жағдайында  негізгі құралдардың есебін ұйымдастыру......................................................................................................41

 

3. Негізгі құралдардың аудиті және  талдауы...........................................44

3.1. Негізгі құралдардың  тиімді пайдалануын талдау.................45

3.2. Өнімді (жұмысты, қызметті), өндіру көлемін арттыру, қор

қайтарымы мен қор шығындылығының резервтері........................................50

 

Қорытынды......................................................................................................52

 

Әдебиетттер тізімі............................................................................................54

 

 

Кіріспе

 

Бүгінгі таңда Қазақстан  Республикасында Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру әдістемелік нарықтық қатынастарға сай жасалуы туындалып отыр. Нарықтық экономикаға дамыған сайын олармен бірге өндірістер, кәсіпорындар, компаниялар, банктермен шаруашылық серіктіктер бірге дамуда.

Қазіргі нарықтық экономикаға  өту кезінде көптеген субъектілер  жекешелендіріп негізгі құралдар Акционерлік  қоғаммен және шаруашылыққа қарады.

Негізгі құралдар материалдық  өндіріс салаларында, сонымен қатар  өндірістік емес салаларда бір жылдан астам уақыт бойы қызмет ететін және де жұмыс істейтін материалдық - заттық құндылықтар. Оларға жататындар: ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар жабдықтар, көлік құралдарын, өндірістік және шаруашылық мүлкі, құрал - саймандар  жатады. Шаруашылық қызметте пайдалануға  арналған негізгі құралдарды сатуға немесе ақшаға айналдыруға болмайды. Ақшалай бағаланбаған негізгі қорлар, негізгі құралдар деп аталады. Олар бухгалтерлік есепте осы бағамен  көрінеді және субъект балансында көрініс  табады.

Егерде осы негізгі  қорлардың бағасы нарықтық экономикада  сатып алу құнымен көрсетілсе, оладың бағалануы инфляция коэфиценттеріне  байланысты болады.

Қазақстан Республикасында  қазіргі жағдайда халықаралық тәжірбиедегі негізгі құралдардың есепке алынуының  жетік әдістері енгізілуі қолға  алынған. Соған сәйкес негізгі құралдардың  есебін дұрыс ұйымдастыру үшін бухгалтерлік есептің № 6 «Негізгі құралдарды есепке алу» стандартына сәйкес жүргізіледі. Осы стандартта негізгі құралдардың  амортизациялық тозу сомасын есептеу  әдістері көрсетілген.

Дипломдық жұмыстың мақсаты "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясы акционерлік қоғамының "Луговой рельс дәнекерлеу кәсіпорны" филиалының  негізгі құралдардың есебі мен талдауын ұйымдастыру.

Бұл мақсатқа жету үшін келесі мәселерді қарастыру қажет:

• өндірісті басқаруды ұйымдастыру, басқару құрылымын және кәсіпорынның негізгі қаржы - экономикалық кәсіпкерліктерін зерттеу;
• негізгі құралдардың есебін жүргізуді қарастыру;
• талдау жүргізу әдістемесінің мәнін және ролін анықтау.

Бұл жұмыста өндірістің меншікті негізгі құралдардың есебі сонымен  бірге оның аудитін , оған қоса толығымен  өндірістің талдауын жасалынған.

Қазіргі заман талабына сай  негізгі құралдырадың есепке алуда  компьютерлендіру жүйесі толығымен  қарасытырлған.

 

1. "Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясы акционерлік қоғамының "Луговой рельс дәнекерлеу кәсіпорны" филиалының экономикалық сипаттамасы

1.1 "Қазақстан  темір жолы" акционерлік қоғамының 

техника -экономикалық сипаттамасы

"Қазақстан  темір жолы" үлттық компаниясы  акционерлік қоғамының "Луговой  рельс дәнекерлеу кәсіпорны"  филиалы " Қазақстан темір жолы" ұлттық компаниясы акционерлік қоғамының Қоғам тұрған жерден тыс жерде орналасқан оқшауланған құрылымдық бөлімшесі болып табылады.

Филиал Қазақстан  Республикасының заңнамасына сәйкес құрылған және қоғамның директорлар кеңесінің шешімі (2004 жылғы 18 мамырдағы №11 хаттама) негізінде қайта тіркелуі тиіс.

Филиал өз қызметін Қазақстан Республикасының заңнамасына, Қоғамның бүйрықтарына, өкімдеріне жэне өзге актілеріне, Қоғамның Жарғысына, сондай - ақ Ережеге сәйкес жүзеге асырады.

Филиалдың орналасқан жері: 485541, Қазақстан Республикасы, Жамбыл облысы, Рысқүлов ауданы, Луговая станция, Призаводская көшесі, 1.

Филиалдың жеке теңгірімі болады. Филиал өз қызметін ұйымдастыру және жүргізу үшін заңнамада белгіленген тәртіппен банктерде ағымдық шоттарын ашады.

Филиалдың өз атауы, тауарлық белгісі және Қоғамның атауы бар мөрі, мөртаңбасы және бланклері болады.

Филиалдың қызмет мерзімі  шектелмеген.

Қоғам қызметінің мәні:

– Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен бағдарлама бойынша магистральдық темір жол желісінің қүрылысын, күтіп ұсталуын және жаңғыртылуын жүзеге асыру;

– Тасымалдау процесін бақылау;

– Магистральдық темір жол желісіне қызмет көрсету;

– Теміржол көлігімен жүктердің, оның ішінде қауіпті жүктердің тасымалдауын жүзеге асыру;

– Теміржолдың жылжымалы құрамын, оның ішінде қауіпті жүктерді тасымалдау үшін қолданылатын арнайы контейнерлерді жөндеу;

– Жүк жіберушілердің, алушылардың тасымалдауға қажеттілігін қанағаттандыру, тасымалданатын жүктердің сақталуын және олардың белгіленген пунктеріне дер кезінде жеткізілуін қамтамасыз ету;

– Маркентингілік қызмет;

– Әртүрлі көлік түрлерін пайдалана отырып, тікелей және аралас қатынастар жүйесін үйымдастыру;

– Қазақстан Республикасының тасымалдау элеуетін барынша    толық пайдалану жөніндегі шараларды жүзеге асыру;

– Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникациялар министрлігімен келісу бойынша темір жолдың транзиттік- көліктік коридорларын қалыптастыру жөніндегі шараларға қатысу;

– Сыртқы экономикалық қызмет және шетелдік үйымдармен экономикалық ынтымақтастықты дамыту;

– Өнімдерді, қызметтерді экспорттау (импорттау);

– Ақпаратты қорғаудың техникалық қүралдарын, ақпаратты өңдеудің қорғалған техникалық құралдарын әзірлеуді, ретке келтіруді, пайдалануды, сақтауды, сервистік қызмет көрсету және жөндеуді қоса алғанда, Қазақстан Республикасының мемлекеттік құпияларын техникалық қорғау жөніндегі қызмет;

– Қоғамның қызметі туралы материалдарды эзірлеу және қорыту, Қоғамның жарнамалық қызметін жүзеге асыру үшін кітаптар, альбомдар, журналдар, буклеттер, бейнефильмдер шығару;

– Ақпараттық қызмет көрсету;

– Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған өзге де қызмет болып табылады;

Филиал ескірген жарамды рельстеді жөндеу мен  пісірудың, жолдағы рельстерді егеудің, бунақтағы рельстерді пісірудің жалғағыштары дэнекерлеудің, сондай -ақ желімденген бүрандалы түйіспелердің, рельстік жалғағыштардың және басқа да өнімдердің көлемін үлғайту мақсатында қүрылған.

Филиал қызметінің мәні:

Жолдағы рельстерді егеу, айқастырмаларды және рельстердің ұш жағын балқыту, жалғағыштарды дәнекерлеу, бунақтағы рельстерді пісіру бойынша өндірістік жоспарларды орындау;

Ескірген жарамды  рельстерді қайта қалпына келтіру  жүмыстарын, сондай-ақ рельстік жалғағыштарды желімденген бүрандалы түйіспелерді жолдық қүрал саймандар мен керек жарақтарды дайындау;

Жолдың үстінгі қүрылысы материалдарын жөндеу үшін ережелер, нүхқаулар жэне технологиялық процестер картасын әзірлеуге қатысу болып табылады;

Филиалды жалпы басқаруды  Қоғам жүзеге асырады;

Филиалды басқару бойынша  Қоғамның қызметтеріне:

Филиал туралы ережелерді бекіту, оған өзгертулер мен толықтырулар енгізу;

Филиал қызметінің негізгі бағыттарын белгілеу, Филиалдың  жоспарын және олардың орындалғаны туралы есептерді бекіту;

Филиал директоры  мен, оның орынбасарымен, Филиалдың  бас инженерімен және бас бухгалтерімен жеке еңбек шарттарын жасау, өзгерту және түзу;

Штатық кестені бекіту және Филиалдың қүрылымын белгілеу;    

Тағайындалуы  Қоғамның келісімі бойынша жүргізілетін Филиалдың лауазымдар номенклатурасын бекіту;

Филиалдың өндірістік - қаржылық қызметінің жоспарларын  бекіту;

Филиал қызметінің нәтижелері бойынша жылдың есептерді, аудитордың есептері мен қорытындыларын бекіту, Филиалдың пайданы бөлу тәртібі мен шығындарды өтеу тәртібін белгілеу;

Филиалдың материалдық  қаражатарының көлемін, нысанын, сондай- ақ оларды бөлудің тэртібін белгілеу;

Қазақстан Республикасының  заңнамасы мен Қоғамның Жарғысында көзделген өзге іс-әрекеттер жатады;

Филиалдың қызметін тікелей  басқаруды директор жүзеге асырады;

Филиалдың директоры  Филиалдың жүмысын үйымдастырады  және    Қоғам берген сенімхат негізінде оны басқарады, Филиалға жүктелген міндеттерді орындау орындаушылық жэне еңбек тәртібінің жағдайы және осы Ережемен белгіленген қызмет түрлерін Филиалдың жүзеге асыруы үшін жауапты болады;

Филиалдың директоры:

Қоғам берген       сенімхат бойынша Қоғам белгілеген     өкілеттіктер шегінде әрекет етеді;

Қоғам бекіткен жоспарларға сәйкес Филиалдың қызметіне басшылықты жүзеге асырады;

Филиалға бекітіліп берілген қаражатқа өзіне берілген қүқықтар шегінде иелік етеді;

Берілген өкілеттіктер шегінде Филиалдың барлық қызметкерлері  үшін орындалуы міндетті болып табылатын бұйрықтар мен өкімдер шығарады;

Банктерде Филиалдың ағымдық  шоттарын ашады;

Лауазымдар номенклатурасына сәйкес Филиал қызметкерлерімен 
еңбек шарттарын жасасады, өзгертеді, бұзады, Филиал қызметкерлерінің 
лауазымдық   нүсқаулық   карточкаларын   бекітеді, Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сәйкес оларға көтермелеу шараларын және жазаларды қолданады;

Филиал қызметкерлерінің қызметтік және коммерциялық құпияны қүрайтын мәліметтерді жария етілуден қорғау жөніндегі іс - шараларды орындауын қамтамасыз ету, құпиялық режимін сақтау;

Белгіленген тәртіппен өзге де қүқықтарға ие болуы мүмкін;

Тағайындалуы  Қоғамның келісімі бойынша жүргізілетін Филиалдың қызметкерлерімен өзге еңбек шартын бұзу туралы Филиалдың директорына орындалуы міндетті болып табылатын нүсқаулар беруге Қоғамның қүқығы бар;

Филиалдың директорының орынбасары өз құзыреті шегінде, шығыс хат- хабарларға қол қояды;

Филиалдың Мемлекеттік  ұйымдармен және өзге де мекемелермен Филиалдың қызмет мәселелері бойынша хат- хабар алмасуына тек жетекшілік ететін құрылымдық бөлімшенің немесе Қоғам басшылығының келісімі арқылы рухсат етіледі;

Филиалдың оған Қоғам берген қаражаттан, сондай- ақ Қоғамның жалпы теңгеріміне кіретін ақшалай, материалдың құралдардан, шаруашылық қызметің барысында сатып алынған құнды қағаздар мен материалдық емес активтерден тұратын мүлікке ие болады;

Филиал теңгеріміне  кіретін -мүлік Қоғамның меншігі  болып табылады;

Филиал осы  Ережеде белгіленген міндеттерді  орындау үшін Қоғам белгілеп берген шешім жэне шартпен қаржы - шаруашылық қызметті жүзеге асырады;

Филиалдың қаржы- шаруашылық қызметін тексеру Қоғамның оған уәкілеттік берілген бөлімдері, қажет болған жағдайда Қоғам тағайындайтын немесе тарататын аудиторлық қызметтер жүзеге асырады;

Филиалдың қаржы- шаруашылық қызметін бақылауды олармен  жасалған шарттар негізінде аудитор немесе аудиторлық ұйымдар жүзеге асыруы мүмкін;

Аудитор және аудиторлық ұйымдар өздеріне қажетті барлық материалдарды, бухгалтерлік немесе өзге құжаттарды және жеке түсініктемелерді Филиал қызметкерлерінен талап етуге құқылы;

Аудитор және аудиторлық ұйымдар өздері жүргізген тексерулердің нәтижелерін Қоғамның Басқармасына және (талап етуі бойынша) Қоғамның директорлар кеңесіне жібереді;

Филиалдың қызметі  Қоғамның директорлар кеңесінің  шешімі бойынша, сондай - ақ Қазақстан Республикасының заңнамасымен белгіленген басқа жағдайларда тоқтатылады.

Қаржылық қорытынды  есептің негізгі элементі болып  табылатын кәсіпорын активтеріне сипаттама беру үшін сол активтердің соңғы жылдардағы нақты бары және олардың қүрамы мен қүрылымындағы болған өзгерістер зерттеледі.

Баланс  мэліметтері  бойынша  кәсіпорын  активтерінің  қүрамы  мен орналасуына талдау жасау үшін төмендегі талдамалық кесте жасалынды (1.1-кесте).

Кестеде келтірілген  мэліметтерден «Қазақстан темір  жолың акционерлік қоғамының активтерінің нақты қүнын көрсететін баланс валютасының 2006 жылдың басындағы көрсеткішті сол жылдың аяғындағы көрсеткішпен салыстырғанда 387711 мың теңгеге немесе 35 пайызға кемігенін көреміз.

Сонымен бірге  кестенің мэліметтерінен үзақ мерзімді активтердің үлесіне қарағанда  жоғары. Егер есепті жылдың басында  ұзақ мерзімді активтердің үлесінен 20,6%-ға (60,3-39.7) артқан болған болса, жылдың аяғында 74%-ды (87-13) құрады.

Есептегі жылы ұзақ мерзімдердің активтерінің құны 33795 мың теңгеге немесе 5%-ға кеміген болса, ал ағымдағы активтердің құны да бірнеше есе кеміген. Оның сомасы 353916 мың теңгеге немесе 21,4%-ға кеміген.

Кесте 1.1

«Қазақстан темір жолы»  акционерлік қоғамының баланс активтерінің есептегі жылғы құрамы мен орналасуы

Көрсеткіштер	2006 ж. басында		2006 ж. аяғында		Өзгеріс (+,-)
	Сомасы, мың тг	Үлесі, %	Сомасы, мың тг	Үлесі, %	Мың, тг	%
Активтер құны, барлығы	1133392	100	745681	100	-387711	-35,0
Оның ішінде: Ұзақ мерзімді активтер	682966	60,3	649171	87,0	-337,95	-5,0
А) Негізгі құралдар	682966	60,3	649171	87,0	-337,95	-5,0
Ағымдағы активтер	450426	39,7	96510	13,0	-353916	-21,4
Оның ішінде: Тауар-материалдық	427247	37,7	96336	12,9	-330911	-22,5
Б) Ақша қаражаттары	6	-	-	-	-	-
В) Дебиторлық қарыздар	23173	2,0	174	0,1	-22999	-25,0
Кәсіпорнының өндірістік потенциалы	1110213	98,0	745507	100,0	-364706	-32,0
Активтердің мобильдік коэф. (4 ж/1 ж)	х	0,39	х	0,13	х	х
Мобильдік және имобильдік	х	-	х	-	х	х
Қорлар қатынасы коэфф. (4 ж/1 ж)	х	0,66	х	0,15	х	х
Негізгі құралдардың нақты құнының  коэфф. (3 ж/1 ж)	х	0,60	х	0,87	х	х

 

Ағымдағы активтердің  ішіндегі көрсеткіштерде ең үлкен үлес салмақты тауарлы материялды босалқылар құрайды. Жыл басында олардың сомасы 427247 мың теңгені немесе 37,7 пайызға кеміп отыр, ауытқуы 33091І мың теңгеге немесе 22,5 пайызға кемігендігін байқауға болады.

Ары қарай кәсіпорынның өндірістік потенциалын қарастыратын болсақ, бүл көрсеткіште жоғарыда талдап кеткен үзақ мерзімді және ағымдағы ективтердің кемуінің негізінде жылдың басында 1110213 мың теңгеге немесе 98 пайызға кеміген, ал жыл соңында 745507 мың теңгеге немесе 100,0 пайызды құраған. Жалпы кәсіпорын активтерінің құнының 32 пайызына ие.

Акционерлік қоғамның активтерінің мобильділік коэффициенті оптимальды деңгейі кем екендігі байқалады, өйткені ол жыл басында 0,39 пайызға тең болса, ал жыл аяғында 0,13 пайыз құраған.Бүл коэффициенттің оптимальды белгісі 0,5 көп болуы тиіс.

Келесі анықтаған коэффициентіміз  мобильдік және имобильдік қорлардың қатынасы. Бүл коэффициент жыл басында 0,66 үлесі құраса, ал жыл соңында 0,15 пайызды құраған. Жыл соңындағы деңгейі нормаға сай келмейді. Өйткені оның нормасы да 0,5 -тен жоғары болуы қажет. Негізгі қорлардың нақты құнының коэффициенті қойылған талаптар сай келгендігін анықтауға болады.

Кәсіпорынның  қаржылық жағдайына талдау жасаудың келесі кезеңінде баланс активтерінің құралу көздеріне талдау жасалынады.

Мүнда кәсіпорынның мүлкі мнешікті капиталдың және міндеттемелердің есебінен құралатындығын ескеру қажет. Меншікті капитал мен міндеттемелердің ара қатынасы кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының мәнін ашып көрсетеді.

Қаржылық қорытынды  есеп активтері құралу төмендегі 1.2- кесте  бойынша жасалынады. «Қазақстан темір жолы» акционерлік қоғамы активтерінің құралу көздерінің 2006 жылғы құрамы мен құрылымы кестенің мәліметтерінен кәсіпорын мүлкінің құралу көздерінің есепті жылда 38771І мың теңге немесе 35,0 пайызға кемігенін көреміз. Бүл өсім негізінен сырттан алынған капиталдың өсімімен қамтамасыз етіледі. Меншікті капиталдың шамасы есепті жылдың басында -9711І мың теңгені немесе  -8,5 пайызды қүраса, ал жыл аяғында  97386 мың теңгеге немесе 13,06 пайызға кеміді. Жылдың басындағы көрсеткішпен салыстырғанда 275 мың теңгеге немесе 28,3 пайызға кеміген.

Меншікті капиталдың кәсіпорынның барлық капиталына қатынасы ретінде анықталатын тәуелсіздік коэффициенті есепті жылдың ішінде 0,085-нен 0,130-ке дейін төмендеген, яғни ол кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының төмендегенін көрсетеді. Негізгі тәуелсіздік коэффициентінің дұрыс деңгейі немесе нормасы (0,5-0,6) жоғары болуы керек.

1.2- Кесте

«Қазақстан темір  жолы» акционерлік қоғамы активтерінің

құралу көздерінің 2006 жылғы құрамы мен құрылымы

 

	Көрсеткіштер	2006 жылдың басына		2006 жылдың аяғына		Жыл ішіндегі өзгеру(+,-)
			Сомасы мың теңге	Үлесі	Сомасы мың  теңге	Үлесі	Мың теңге	%-бен
А	Б	1	2	3	4	5	6
1.	Кэсіпорынның   барлық капиталы, Оның ішінде:	1133392	100	745681	100	-387711	-35,0
1.1	Меншікті капитал	-97111	-8,5	97386	13,06	275	-28,3
1.2	Сырттан            алынған капитал	1230503	108,5	648295	87,0	-582208	-47,3
2.	Тэуелсіздік коэффициенті (1.1:1)	X	0,085	X	0,130	X	X
3.	Қаржыландыру коэффициенті (1:1.2)	X	0,921	X	1,150	X	X
4.	Сырттан            алынған капиталдың     меншікті капиталға қатынасының коэффициенті (1.2:1.1)	X	-12,6	X	6,656	X	X
5.	Инвестициялау коэффициенті	X	0,142	X	0,150	X	X

 

Меншікті капиталдың кәсіпорынның барлық капиталына қатынасы ретінде анықталатын тәуелсіздік коэффициенті есепті жылдың ішінде 0,085-нен 0,130-ке дейін төмендеген, яғни ол кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының төмендегенін көрсетеді. Негізгі тәуелсіздік коэффициентінің дүрыс деңңгейі немесе нормасы (0,5-0,6) жоғары болуы керек. Зерттеп отырған кәсіпорында бүл теңсіздік оң көрсеткіш болып есептелінеді. Бірақ та ол жылдың аяғында жыл басына қарағанда кеміген. Сондықтан зерттеу жүргізілген кәсіпорында қаржылық түрақтылық деңгейі төмендеп келеді деген тұжырым жасаймыз.

Кәсіпорынның  қаржылық тұрақтылығын сипаттйтын келесі көрсеткіш меншікті капиталдың сырттай алынған капиталға қатынасы ретінде анықталады. Зерттеу жүргізілген кәсіпорында есепті жылдың басында қаржыландыру коэффициенті 0,921-ге (61440 :19663) тең болса, жылдың аяғында 1,150 (70628 :30807), яғни оның деңгейі есептегі жылдың ішінде 0,83- ке төмендеді.

Бухгалтерлік  есеп беру көрсеткіштері бойынша  жүргізілетін негізгі өндірістік қорлардың қозғалысы және техникалық жағдайы талдауда үлкен маңызға ие болады. Ол үшін келесдей көрсеткіштер есептеледі:

Жаңару коэффициенті (Жкоэф). Ол жаңадан қабылданған негізгі  қүралдардың құнын жыл соңындағы жалпы қорлардың қүнына бөлу арқылы анықгалады:

 

 

 

        Негізгі қорлардың жаңару мерзімі  (Т жаң). Мерзім басындағы негізгі   құралдардың   қүнын   келіп   түскен   негізгі   қүралдардың қүнына бөлу арқылы анықгалады:

 

 

 

            Есептен шығару коэффициенті (К е.ш). Есептен шығарылған негізгі құралдардың құнын мерзім басындағы негізгі құралдардың құнына бөлу арқылы анықгалады.

 

 

 

Өсім коэффиценті (Кө). Негізгі құралдардың құнының  өсім сомасы мерзім басындағы олардың құнына қатнасы ретінде анықгалады:

 

 

Тозу коэффиценті (Кт). Негізгі қорлардың тозу сомасын  негізгі қорлардың бастапқы кұнына бөлу арқылы анықгайды.

Жарамдылық коэффиценті (Кж). Негізгі қорлардың қалдық құнын негізгі қорлардың бастапқы құнына бөлу арқылы анықгайды.

Жоғарыдағы кестеден көріп отырғанымыздай, 2005 жылға қарағанда 2006 жылы негізгі құралдар қүнының 9306 мың теңгеге артқандығын көріп отырмыз. Есепті жылы негізгі қүралдардың кіріс болғаны мен есептен шыққан соммасы бірдей сомманы құраған. Негізгі құралдардың жылдық өсімін анықтау үшін жыл аяғындағы негізгі құралдардың болғанынан жыл басындағы болғанының ауытқуы негізінде анықталады. Ол 2005 жылы 282292 мың теңге болса, ал жыл аяғында 205396 мың теңгені құраған. Өсім проценті жыл соңында 18,8 пайызға тең болған.

1.3- Кесте Негізгі құралдардың қозғалысы мен жағдайын талдау

 

Негізгі кұралдардың  түрлері	2005 ж	2006 ж
		Сомасы,   мың теңге	Сомасы, мың теңге
І.Негізгі қорлардың, қозғалысы	-	-
1. Жыл басында  болғаны, мың теңге	1083640	1092946
2. Кіріс, мың  теңге	400674	443775
З.Шығыс, мың теңге	400674	443775
4. Жыл аяғында  болғаны, мың теңге	682966	649171
б.Жылдық өсім (4 қ : 2 қ),мың теңге	282292	205396
б.Өсім проценті ((5 қ : 1 қ)*100%)	26,0	18,8
7.Шығу коэффициенті  ((3 қ: 1 қ)*100%)	36,9	40,6
8.Жаңару   коэфф. ((2 қ :4қ)*100%)	58,6	68,4
П.Негізгі қор  жағдайы	-	-
9.Жыл басындағы  тозу құны, мың теңге	400674	443775
10.Жыл аяғындағы тозу  құны,  мың теңге	443775	473517
11. Жыл басындағы  тозу коэффициенті ((9қ: 1қ)*100%)	36,9	40,6
12.Жыл аяғындағы  тозу коэффициенті  ((10қ:4қ)*100%)	65,0	72,9
ІЗ.Жыл    басындағы   сақтану коэффиц. (100 : 11 қ ), %	63,1	59,4
14.Жыл   аяғындағы   сақтану коэффиц. (100 : 12 қ ), %	35	27,1

 

1.2   " Қазақстан   темір   жолы"      үлттық   компаниясы   акционерлік қоғамындағы бухгалтерлік есеп беруді үйымдастыру

 

¥жым жүмысты  жақсы істеуі әрі қызметтерін  әрі қарай дамыту үшін белгілі бір кезеңдер арасында қызметіне талдау жүргізу керек. Сол талдаудың нәтижесінен кәсіпорынның қаржылық жағдайын және нарықгық активтілік жағдайын көруте болады. Талдауды кәсіпорынға жүргізгендіктен таддауда қолданылатын белгілі бір бухгалтерлік есеп-қисаптар болады. Есеп-қисаптардың негізгі формалары:

Форма 1. Бухгатерлік  баланс

Форма 2. Кірістер мен шығыстарар туралы есеп беру

Форма 3  Қолма-қол  ақша қозғалысы туралы есеп беру

Форма 4 Меншікті капитал  қозғалысы туралы есеп беру

Түсіндірме хат

Осы формалардың  ішіндегі ең негізгісі бухгалтерлік баланс болып табылады. Кәсіпорын балансы арқылы біз кәсіпорынның қаржы түрақгылығын бағалау, обьективті ғылыми негізделген және үйлесімді басқару, өндірістік әсіресе қаржылық шешімдер қабылдау үшін қажет. Тек терең және ұқыпты талдау негізінде ғана оның қызметін обьективті бағалап, кәсіпорынның қаржылық тұрақгылығын нығайту немесе жақсарту және оның іскерлік белсенділігін арттыруға бағытталған басқару шешімдерін қабылдау үшін, басшылыққа нақгы ұсыныстар беруге болады.

Кәсіпорынның  қаржылық қорытынды есеп беруінде мынандай ақпараттар ашылып көрсетілуі керек:

-негізгі қүралдардың  әр түрі бойынша олардың қозғалысы: енгізілуі, шығып кетуі, бастапқы құнының өзгеруі, өзгеру себептері ескеріле отырып есеп берілетін кезеңнің басындағы және аяғындағы бастапқы қүны;

-негізгі құралдардың  әр түрі бойынша амортизация есептелген кезде: амортизация есептеудің қолданылатын әдісі; амортизацияланатын негізгі құрал-жабдықгардың есеп беру кезеңінің басындағы және аяғындағы бастапқы құны, есеп беру кезеңінің басындағы және аяғындағы жинақгалған амортизация сомасы;

-бағалау жүргізген  кезде: негізгі құралдардың әр  түрі бойынша есеп беру кезеңінің басындағы және аяғындағы ағымды құны; қайта бағалау жүргізудің негіздемесі мен мерзімділігі; қайта бағалау өткізілген күні; қайта бағалау өткізу әдісі; сараптық бағаны кім бергені;

Қаржылық қорытынды  есеп ақпараттарын пайдаланушылар үшін есеп беру кезенінің соңында мынаңдай ақпараттар ашылып, көрсетілуі тиіс:

-уақытша   пайдаланылмайтын   негізгі   құрал-жабдықгардың

бастапқы немесе ағымды құны;

-пайдаланудағы,  амортизациясы толық есептелген  негізгі құралдардың бастапқы  немесе ағымды құны;

-міндеттемелер  бойынша кепіл ретінде аманатқа  берілген негізгі құралдарға қойылған шектеулер мен олардың нақгы бары;