Қонақ үй, классификациясы

Кіріспе

Зерттеу мақсаты: қазіргі таңдағы туризм саласында қонақ үй кәсіпорнының түрлері және осы бизнестің даму ерекшеліктері.

Зерттеу міндеті: ұлт пен қоғамның материалдық әл-ауқатын құрайтын тауарлар мен қызметтерді өндіру; елге келуші туристердің қызығушылығын арттыру; экономикаға тікелей не жанама түрде әсер ету.

 Зерттеу нысаны: бүкіләлемдік туристік ұйым анықтамасы бойынша, қонақ үй – нақты бөлмелер санынан құралған, біріңғай басшылығы бар, белгілі қызметтер жиынтығын (минимум – төсек-орынды, бөлмені, жуыну бөлмелерін жинастыру) ұсынатын және сол қызметтер мен бөлменің жабдықталуына қарай дәрежелер мен қатарларға топтастырылатын ұжымдық орналастыру құралы; Қазақстан Республикасының қалаларында орналасқан орналастыру объектілері.

Зерттеудің әдіс-тәсілдері: осы тақырыпқа сай келетін барлық әдебиеттерге шолу жасау; қажетті мәліметтерді іріктеп алу, оларды саралау, зерттеу; қазақша мағлұматтар жеткіліксіз болғандықтан орысшадан қазақшаға аудару; соңғы жылдардың статистикалық мәліметтеріне талдау жасау, салыстыру; әр бір алынған мәліметтер мен нәтижелерді өз ойынмен толықтыру.

Зерттеу өзектілігі: әлемнің көптеген елдерінде қонақ үйлер жиналыстар мен іскерлік кездесулер өткізу, демалыс пен сауықтыру мақсатында маңызды орын алады. Тағы қонақ үйлер келушілерді қызықтыру орны болып саналады. Себебі, тек тұтынушылар арқылы осы бизнес қарқынды дами алады. Сонымен қатар, қонақ үй шаруашылығы жұмыс күшін тарту құралы ретінде қалыптасқан. Көптеген мамандықтар мен көрсетілетін қызметтер салаларында мыңдаған жұмыс орындары пайда болып, сол арқылы жұмыссыз адамдарды жұмыспен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Қонақ үй тағы басқа сала өнімдерінің көтерме саудасының орталығы болып саналады. Қонақ үйдің толыққанды кәсіпорын болып қалыптасуы үшін өзге салалардың өнімдерін пайдалану қажеттілігін тудырады.

Мәселені шешу жолдары: отандық қонақ үйлердің әлемдік қабылданған стандарттарға сай болуын қадағалау; жұлдызды деңгейге толығымен сәйкес келуін қамтамасыз ету; қызмет көрсету саласы бойынша арнайы білікті мамандар даярлау; елге шетел инвесторларын көптеп тарту; қонақ үй құрылысын реттеу; туристерге көрсетілетін қызметтің сапасын жоғарылату; қонақ үй бөлмесі және ондағы қызметтің құны нарықтағы құннан аспауын мемлекет тарапынан қолға алу.

 Зерттеу нәтижелері: қазіргі таңдағы қонақ үй шаруашылығының даму эволюциясы, ерекшеліктері, Қазақстандағы осы бизнестін даму мәселелері мен сол мәселелерді шешу жолдарына толығымен зерттеу жүргізіліп, алынған нәтижелерге байланысты қажетті қорытынды шығарылды.

1. Әлемдік қонақ үй индустриясының даму эволюциясы.

Адам баласы саяхаттай  бастаған сәттен бастап, үйден тыс  жерде түнеу қажеттілігі туды. Қандай да бір сұраныс ұсынысты тудырады, сондықтан, саяхатшылар тарапынан  болған түнеу мен тамақтану қызметіне  байланысты сұранысына жауап ретінде  сол қызметтерді ұсынатын кәсіпорындар пайда болды. Кейбір зерттеушілер осы  секілді кәсіпорындардың пайда  болуын ежелгі шумерліктердің дөңгелектер  ойлап табуымен байланыстырады. Алайда бізге жеткен мәліметтердің ең дұрысы болып, Ежелгі Грек пен Рим таверналары  саналады. Сонымен қатар, бұл уақытта  римдіктер Рим империясының түгел  дерлік аумағын аралап шыққан саяхатшылар  болатын. Мысырдаңы пирамидаларға  сапар шегу кең тараған еді.

Қазіргі таңдағы қонақ  үйлер классификациясы Рим империясында да болған: ежелгі римдік карталарда түнеу  орындары көрсетілетін қызметтерге  байланысты әр түрлі таңбалармен  белгіленетін. Ежелгі қонақ үйлердің болғандығы жайында Евангелияда  да атап көрсетіледі: «Иса пайғамбардың ата-анасына халық санағына байланысты қонақ үйден орын табылмағандықтан, ол үңгірде дүниеге келді». Қонақ үй индустриясының даму тарихының кезеңдері мен қонақ үйлердің орналасу жеріне және сипаттамаларына байланысты талдау жүргізу арқылы осы саланың белсенді дамуын байқауға болады (кесте 1).

Кесте 1. Қонақ үй индустриясының тарихи даму кезеңдері.

Ерте ортағасырларда саяхатқа шығу өте қауіпті болғандықтан, «қонақ үй бизнесі» дамымай қалды. Бұл уақыт аралығында саяхатшылардың көбісі қазіргі таңда діни жорық деп аталатын бағыт бойынша орын ауыстырып отырған: сол замандағы Қасиетті жерлерге аттанған. Орналасу мен тамақтану үшін олар шіркеулерге тоқтайтын, сонымен қатар, барлық көрсетілген қызметтерді екі күндік мөлшерде тегін алатын. Қазіргі тілмен айтатын болсақ, ортағасырлық шіркеулер «қонақ үйлер тізбегін» құраған болатын.

Осы уақытта Константинопольден шығысқа қарай аумақтарда б.з.д. Vғ. бастап сұлтанның жарлығымен кез келген діннің саяхатшыларына керуен-сарайлар үш күнге тегін берілді, қазіргі тілмен айтқанда «толық пансион». Ал мүлдем кедейлерге қосымша тегін аяқ киім берілген.

200 жылдан астам уақытқа  созылған крест жорықтарының  дәуірі басталған кезден бастап, Иерусалимге аттанған саяхатшылар  саны күрт артып кеткендіктен, ең алдымен солтүстік Италияда, кейіннен басқа да мемлекеттерде кәсіби қонақ үй бизнесі дами бастады.

Келесі уақыт аралығында қонақ үй шаруашылығының дамуы Еуропада ұдайы пошта және көлік жүйесінің дамуымен байланысты болды (дилижанстар Батыс Еуропада, ямдық бекеттер Ресейде). Пошта жолдарының бойында осы заманғы мотельдерге ұқсас кәсіпорындар орналасқан. Ондағы тұрғын жағдайлары спарталыққа ұқсас еді. Біздің күнге дейін сақталып жеткен мекен ету ережелерінде бір кереуетте бес адамнан артық және аяқ киімін шешпей жату тыйым салынған.

Әлемде қолданылып жүрген «отель» сөзі XVIII ғасырда «мейрамхана» сөзімен бірге айналысқа енген. «Отель» сөзі ежелгі римдік хоспитеумстың латын түбірінен пайда болды. Ең алдымен отель деп бір күнге, аптаға, айға жалға берілген көппәтерлі ғимаратты атаған. Бұл мағынада осы терминді Францияда да қолданған еді. XVIII ғасырда бұл сөз Ламанштан «өте отырып», осы күнгі мағынаға ие болды. Жуық арада ол Америкаға кең таралды – таверналардың көбісі отельдер деп атала бастады. Себебі, қожайындарының ойынша бұл сөз оларға еуропалық(француздық) сәулеттік ажарлайтын.

Қонақ үйлерді техникалық тұрғыдан жабдықтау жағынан көптеген жаһанданулар отаны Америка Құрама Штаттары болып саналады. Иммигранттардың АҚШ-қа үздіксіз келуінен оларды уақытша орналастыру қажеттілігі осы салаға деген сұранысты арттырды. Бұл үдіксіз сұраныс нәтижесінде қонақ үйлер белсенді дамыды.

Қонақ үй шаруашылығының белсенді дамуының тағы бір себебі АҚШ-та еуропалық елдерге қарағанда түрлі қоғамдық мерекелер мен салтанатты кештер өткізетін аристократиялық сарайлардың болмауынан. Қонақ үйлер осындай мерекелерді өткізетін жерге айналды. Ол үшін арнайы кең залдар салынған болатын. Қонақ үйлердің залдарында билеу дәстүрі ХХ ғасырдың 50-жылдарына дейін жалғасын тапты. Ұзақ уақыт бойы қонақ үй бизнесі АҚШ-та зор беделге ие болды. Мысал ретінде, Америка Құрама Штаттарының президенттері Дж.Вашингтон мен А.Линкольн таверна қожайындары болған.

Қазіргі заманғы жуынатын орны, құлпы бар бір не екі адамдық  қонақ үй бөлмелері Америкада 1829 жылы пайда болды. ХІХ ғасырдың ортасынан  орталықтан жылытуы бар алғашқы қонақ үй іске қосылған болатын. Әлемдегі ең алғашқы жеделсаты мен жуынатын бөлмесі бар бөлмелер де америкалық қонақ үйлерде орнатылған еді. Осы уақыттағы қонақ үй бөлмесінің жабдықталған моделін алғаш рет ХХ ғасырдың басында әйгілі отельші Статлер жасаған. Сонымен қатар, ең бірінші алты қабатты қонақ үй де Америкада салынған болатын. [1]

Бұл уақытта Еуропада қонақ  үй шаруашылығының дамуына швейцарлық Цезарь Ритц та өз үлесін қосқан болатын. Оның есімімен әлі күнге дейін  әлемдегі ең қымбат әрі беделді қонақ үй жүйелерінің бірі аталған. Алайда, Ритцтің өзі өмір бойы жалдамалы басқарушы болып жұмыс істеп, ешқашан да қонақ үйдің қожайыны болып көрмеген. Ритцтің бұл бизнеске енгізген жаңашылдығының бірі болып, мейрамханаларда әр кеш сайын оркестрдың ойнап отыруы жатады. Оның уақытында оркестр Штраустың шығармаларын орындаған еді. Мейрамханадағы жағымды әуен тамақтану процесін созып, сусындардан түсетін пайданы одан сайын жоғарылатты. Ритц пен Статлер қонақ үй бизнесінің әуесқойлары еді. Олар жай көзбен қарағанда ең маңызды емес боп көрінетін тетіктерге үлкен мән беретін. Осылайша Ритц қонақ үйдегі мейрамханаға келген әйелдердің әшекей-бұйымдары одан сайын қатты жарқырауы үшін мейрамхана жарығымен көп тәжірибелер жүргізген. Ал Статлер болса, ванналардың сумен толу уақытын және әжетханадағы судың ағу уақытын хронометраждаған.

Статлердің арқасында  қонақ үйлерде үлкен айналар, кереуеттің үстінде шамдар, есік жанында  сөндіргіштер, телефон, канцелярлық  қағаз пайда болды. Қонақ үй қызметкерлері  үшін арнайы киімді де енгізді. Сонымен  қатар, ол қонақ үй құрылысы кезінде бөлмелерді екі-екіден, вертикалды сантехникалық құбырларға симметриялы және осы екі бөлмеге ортақ етіп орналастыруды ұсынып, сол арқылы құрылыс шығындарын айтарлықтай төмендетті. Статлер әлемге қазіргі таңға дейін қызмет көрсетудің «ғылыми» әдісі ретінде кең таралған «Тұтынушынікі әрдайым дұрыс» («Клиент всегда прав») ұранының авторы болып саналады.

Ритц пен Статлердің кәсіптері  «жоғары» тап өкілдерінің жоғарғы  дәрежелі қонақ үйлерге көптеп орналасуының сәнді болуына негіз болды. Мысал  ретінде, Ритц қызмет еткен Лондондағы «Savoy» қонақ үйі ағылшындар аристократиясының  әдеттерін өзгертіп жіберді: кешкі астарын енді тек қана ер адамдар ғана жиналатын клубтарда емес, әйелдермен бірге қонақ үй мейрамханаларында ішетін бодды.

ХІХ ғ.соңы мен ХХ ғ.басында  Еуропа мен Американың үлкен қалаларында  саяхат сәнді уақыт өткізу ретінде қалыптасып кеткен жаңа миллионерлер тарапынан барлық талғамдарға сай болатын салтанатты әрі сәнді қонақ үйлер пайда болды.

ХХ ғ. 20-ж. қонақ үй бизнесінде болған ең басты әрі зор жаңалықтардың  бірі болып, қонақ үй сферасында тек  саяхатшыларға ғана емес, сонымен  қатар, көліктеріне де түнеу орындары бар мотельдердің жаңа кәсіпорындық тип ретінде қалыптасуы саналады. Жақын арада ХХ ғасырдың ең үздік  автомобилі болып саналған әйгілі фордтық  «Т» моделінің құрастырылуынан кейін Америкада осы көлікке сұраныстың артуынан мотельдер пайда болды. Бірақ мотелдедің алғашында Америкада, кейіннен Еуропада кең өріс алып дамуы тек екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін ғана байқалды.

Соғыстан кейінгі бірінші  онжылдықта (1945-1955) көлік және әуе  индустриясының қалыптасуы бүкіл әлем қонақ үйлеріне серпіліс берді. Бұл  уақытта қонақ үй базасы туристке, саяхатшыға, қонаққа орналастыру, тамақтану, демалу бойынша толық қызметтер  жиынтығын ұсынатын қызмет индустриясына  айналды. Қонақ үй адамдардың уақытша орналасатын жерінен мақсатты тұтынуға арналған көптеген қызметтер көрсетілетін толық сервисті отелге, туристік кешенге айнала бастады. Көлік жолдарындағы, темір жол вокзалдарында, әуежайларда орналасқан қонақ үйлер, сонымен қатар, үлкен сауда немесе әкімшілік маңызы бар қалаларда іскер және  бизнесмен адамдарға арналған қонақ үйлер, пансионаттар мен курорттық демалыс орындар, конгресс-отельдер мен конгресс-орталықтар, қонақ үйлер мен кемпингтер, ойынхана-отельдер, жастар қонақ үйдері, таулы паналар мен жатақханалар, балықшылар мен аңшылар үйі – бұл түрлі мақсаттарға негізделген қонақ үйлердің толық емес тізімі. [2]

Қонақ үйлердің мамандануы, кішігірім қонақ үйлер мен фешенебелді зор отельдер санының ұлғаюына, сонымен қатар, ерекше табиғаты бар жерлерде орналасқан қайталанбас, сәнді әрі сәулетті қонақ үйлер тенденциясы сақталған.

Қазіргі таңда әлемде 300 мыңға  жуық қонақ үйлер мен отельдер бар. Олардың түрлілігін сөзбен айтып  жеткізу қиын: бір қабатты және 88 қабатты, су асты және қалқыма, кішігірім және үлкен, арзан мен қымбат, шулы ойын-сауық залдары бар отельдер мен демалысқа арналған тыныш отельдер және т.б.

Қонақ үйлердің ұйымдары –  тізбектер мен ассоциациялар  да дамуда. Жаңа материалдар техникасының жетілген жетістіктерін, тіршілікті, қауіпсіздік пен жайлылылқты қамтамасыз ету жүйесіндегі озық технологиялар мен жаңа ақпараттық технологияларды қолдану тұрғысынан қонақ үйлер күннен күнге алға озуда. Дамыған қонақ үй базасы туристік индустрияның, яғни ХХІ ғасыр индустриясының негізі ретінде қалыптасуда.

Қазіргі таңда сатылу көлемі жөнінен туризм басқа экономика  салаларының ішінен алдыңғы қатарда  болғандықтан, қонақ үй секторының маңызын бағаламау мүмкін емес. Туризм саласының дамуы тікелей қонақ үй шаруашылығының дамуына байланысты. Сондықтан, экономиканың алға басуына қонақ үй бизнесі де өз септігін тигізеді.

2. Қонақ үй түрлерінің ерекшеліктері.

Маркетингтің басты заңы нарықтағы кез келген тауар не қызмет тұтынушының сұранысына сәйкес болуын талап етеді. Маркетингтің басқа  заңы біріңғай нарықтың жоқтығын және нарықтың сараланымдарға бөлініп, әр қайсысында белгілі бір сұранысқа ие тұтынушылардың болуын атап көрсетеді. Осыдан әр бір тауар осы не өзге нарық сараланымына ыңғайланады. Бұл, әрине, қонақ үй қызметтерін ұсынатын кәсірорындарға да қатысты. Отельдердің мамандануы және олардың туристік нарықтың түрлі сараланымдарына ыңғайлануы әлі соңына дейін жетпесе де, кез келген саяхатшыға негізделген әмбебап отельдер дәуірі артта қалғанын осы күні байқауға болады.  Күннен күнге көптеген қонақ үйлер нарықтың белгілі сараланымдарына негізделе мамандануда. 

Нарық сараланымы түрлі нышандарға байланысты қалыптасады. Қонақ үй бизнесі  үшін ең басты базистік сараланым  болып, клиенттің саяхатқа шығу мақсаты  саналады. Мысалы, егер отель бизнес туризмге негізделсе, онда ол қаланың іскерлік орталығында басты мемлекеттік мекемелерге жақын жерде орналасуы керек. Мұндай қонақ үйлерде клиенттерге факс, электронды пошта, ксерокс, халықаралық телефонмен, сонымен қатар, аудармашы және стенографист қызметтерін пайдалануға мүмкіндік беретін бизнес орталықтардың болуы маңызды. Сондай-ақ, отельде келіссөздер жүргізетін бөлме және көліктерді жүргізушімен немесе жүргізушісіз жалдау мүмкіндігінмен қамтамасыз етілуі керек. Қонақ үй қорының құрылымында бір бөлмелілердің үлесі көп болуы қажет. Әр бір бөлмеде жақсы жарықтандырылған үстел, қаламен байланысы бар телефон, желіге қосылған компьютер және шалбарды үтіктеуге басқыштың болуы міндетті. Бұл, әрине, бөлмеде әдетте болатын құрылғылар жиынтығына қосымша ретінде. Бизнесмендер іс-сапарлар кезінде көп күш жұмсайтындықтар, қонақ үй демалыс және релаксация қызметтерін ұсынуы керек. Сондықтан, бизнес отельде монша, хауыз, жаттығу залының болуы маңызды. Кешке қарай бизнесмендер ең аз түрде болса да, көңіл көтеретін сауықпен айналысуды қалайтынын ұмытпаған жөн. Бизнес отельдің басты факторы – қонақ үй беделі. Себебі, бизнесменнің қандай отельде тоқтағаны бойынша оның келіссөздер жүргізуші серіктестері онымен ұсынылып отырған фирманың жағдайын пішіп-кеседі. Сондықтан, бизнес отельдер әдетте төрт жұлдызды деңгеймен бағаланады.

Бизнес-отель табыстарды жоспарлаған кезде өз клиенттерінің  ерекшеліктерін ескеруі керек: олар өие жиі сапарға шығып тұрады, бірақ, келу уақыты ұзаққа созылмайды, сондай-ақ олар жұма күндері үйлеріне қайта оралады. Сондықтан, қонақ үйді демалыс күндері толтыру мәселесі туындайды. Клиенттер тұрақты рейстермен ұшып тұратындықтан, қонақ үй белгіленген уақыттарда көліктердің жіберілуімен қамтамасыз етуі керек.

Танымдық мақсаттарда  келген туристерге қызмет көрсетуге  негізделген қонақ үй қаланың  тарихи және мәдени орталықтарына жақын жерде орналасқаны тиімді. Бұндай қонақ үйлер әт түрлі жұлдызды болуы мүмкін. Жоғары дәрежелі емес қонақ үйде хауыз, монша мен жаттығу залы болмауы мүмкін. Бөлмелерде екі немесе екі адамдық кереует болады. Үстелдің болуы шарт емес. Бизнес орталықтың қажеті жоқ, бірақ, экскурсиялық жорықтарды ұйымдастыратын орталықтардың болғаны жөн. Егер қонақ үй адамдар тобын орналастыратын болса, онда оларды жылдам түрде орналастыру мен шығаруды ойластырып қою керек. [3]

Турист орналастырылатын қонақ үй санаты туристік жолдама  бланкісінде көрсетілуі тиіс: бір  орындық бөлме – SGL, екі орындық  – DBL, үш орындық – TRP, төрт – QUATR және т.б.

Көрсетілетін қызмет деңгейі  бойынша отельдер бірнеше деңгейге бөлінеді. Жалпы негізгі қызметі  орналастыру болса, қалғандары осы  негізгі қызметтің сапасын арттыруға  бағытталған.

«Өте жоғары сапалы» отель: 100-400 бөлме; қала орталығы; клиенттердің түрлі талғамдарын орындайтын жақсы  мамандандырылған қызметшілердің жоғары деңгейдегі қызметі; құны өте қымбат; тұтынушы – ірі ұйымдардың басшылары, жоғары деңгейлі мамандар, жоғары деңгейде өткізілетін конференциялар қатысушылары; элиталы жағдайлар мен бөлменің қымбат безендірілуі.

Жоғары деңгейлі отель: 400-2000 бөлмелі; қаладан тыс жерде; арнайы дайындалған қызметкерлермен көрсетілетін қызметтер жиынтығы; құны орташадан  жоғары; тұтынушы – бизнесмендер, жеке туристер, конференция қатысушылары, қымбат жиһаз бен жабдықтар; үлкен  мейрамханалар мен қонақ бөлмелер.

Орташа деңгейлі отель: максималды түрде дамыған технологияларды  қолдануға және пайдалану шығысын  төмендетуге талпынады; аймаққа  байланысты орта деңгейлі құн.

Апарт-отель: 100-400 бөлме; көбінесе өзіне-өзі қызмет ету түрі; баға орналасу уақытына байланысты; тұтынушы – ұзақ уақытқа тоқтайтын бизнесмендер мен отбасы туристері; толық жиһаздалған  пәтерге сәйкес.

Экономикалық дәрежелі отель: шектелген қызметтер жиынтығынан  құралған қонақ үй; 10-150 бөлмелі; қала шеті немесе орта бөлігі; қызметтердің шектеулі саны; құны қымбат емес; аймақ  бойынша орташа деңгейден 25-30% төмен, содан үлкен сұранысқа ие болады; тұтынушы – толық пансионды қажет  етпейтін туристер; жағдайлар –  тамақпен қамтамасыз ету қызметі  жоқ, алайда жақсы жабдықталған бөлме. Қонақ үй деңгейін «*»(жұлдыз) таңбасымен белгіленеді. Қонақ үйдің жабдықталуы  және көрсетілетін қызмет сапасының  жоғарылауына байланысты жұлдыз саны артады. Қонақ үйлер деңгейін бірден беске дейін жұлдыздармен белгілену  қабылданған, мотельдер үшін – бірден төртке дейін.

Әлемнің түрлі елдерінде  қонақ үйлер мен басқа да орналастыру  құралдарының деңгейін түрлі таңбалармен  белгілейді. Мысалы, Францияда жұлдыздар  болса, Ұлыбританияда тәжілер. Халықаралық  қонақ үй дәрежелерін біріңғай таңбамен белгілеу шаралары әлі күнге дейін  нәтиже берген жоқ. Әр түрлі елдерде  орналастыру қызметінің жіктелу бойынша таңбалануы келесі кестеде көрсетілген (кесте 2).   

Кесте 2. Әлемнің әр түрлі  елдерінде қабылданған орналастыру  құралдарының жіктелу жүйелері.

Тұрғын және қызмет орындарының  түрі мен аумағы, кәсіпорындарының жабдықталуы, қоғамдық ғимараттар мен бөлмелердің, басқа да факторлар мен ұсынылатын қызметтердің ыңғайына қарай деңгейі бойынша қонақ үйлердің топтарға жіктелуі. Соған байланысты бөлмелер мен басқа да қызметтер үшін төлемдер белгіленеді. Шет елдерде 30 жуық қонақ үй жіктелуі анықталған.

Айта кету керек, орналастыратын кәсіпорындар жіктелуінің мемлекеттік  жүйесімен қатар, қонақ үй бизнесінің саласында жұмыс істейтін ірі  компания және фирмалармен жасалынатын жіктеулер де бар. Мұндай жіктелулер көп қонақ үйлердің салыстыру анализі бойынша жұмыстарын жеңілдету үшін және қонақ үй анықтамаларын тұтынушылар ортасында қолайлы ету үшін қолданылады.

Осындай жіктелудің бір түрін  қонақ үй бизнесінде жоғары дәрежелі беделге ие болған ВТІ (Business Travel International) фирмасы ұсынады. Ол түрлі мемлекеттердің бизнес отельдеріндегі орналасу құның  көрсететін жылма-жылдық анықтамалықтар басып отырады. ВТІ қонақ үйлерді  жіктеуіне сәйкес, барлық қонақ үйлер 9 дәрежеге бөлініп қарастырылады: 5 жоғарғы және 4 төменгі. Жоғарғы дәрежелілерге:

Super Deluxe – орналасудың, қызмет пен жағдайлардың ең жоғары стандарттарын ұсынатын тек люкс класты отельдер;

Deluxe – Super deluxe дәрежесіне  сәйкес келетін отельдерге ұқсас,  бірақ, тек қана тұтынушының  қажеттіліктерін қамтамасыз етуді көздейді;

Moderate Deluxe – алдыңғы қонақ  үйлер секілді бұл қонақ үйлер  жоғары беделге ие емес. Алайда, сипаттамалары жөнінен ұқсас;

Superior First Class – орта деңгейден  жоғары дәрежелі қонақ үйлер;

First Class – стандартты бөлмелері  бар, ыңғайға жасалынған жағдайлар  жиынтығынан тұратын қонақ үйлер;

Төмен дәрежелілерге келесілер  жатқызылады: Moderate First Class, Superior Tourist Class, Tourist Class, Moderate Tourist Class.

ВТІ айтуы бойынша, бұл  жіктелу ұлттық жіктеу жүйесінен  өзгеше болуы, ал оның стандарттары белгілі  елдерде қабылданған стандарттарға  сәйкес келмеуі мүмкін. Қонақ үй дәрежесін бағалау үшін ВТІ тәуелсіз халықаралық сарапшыларды шақырады. Сондықтан, фирманың анықтамалығында жазылған қонақ үй дәрежесі халықаралық деңгейде мойындалады.

Қонақ үйлер үш деңгейге жіктеледі: жоғары деңгей (люкс) – 4-5 жұлдыз; туристік деңгей (орташа) – 2-3 жұлдыз; экономикалық деңгей – 1-2 жұлдыз. Бүкіл дерлік деңгейлерде  келесі негізгі қонақ үй параметрлері бағаланады: бөлме қорының сипаттамасы: бөлме ауданы, бөлме мен кабаттарда коммуналдық жағдайлардың болуы, бөлме  ыңғайлығы; интерьерді жабдықтау және безендіру; ақпараттық қамтамасыз етілу; жеделсатының болуы; қоғамдық бөлмелердің сипаттамасы; тамақтану кәсіпорнының болуы және сипаттамасы; қосымша тұрмыстық қызметтермен қамтамасыз етілуі; ғимарат пен инфрақұрылым дамуының сипаттамасы.

Еуропалық қонақ үйдегі жұлдыздар  саны америкалық жіктелу нұсқасында белгілі терминге сәйкес келеді (кесте 3). [4]

Кесте 3. Еуропалық жіктелудің америкалық жіктелумен сәйкес келуі.

Ұлыбританияда АА (Automobile Association development Ltd) атты кең бейімді ұйыммен жасалынған орналастыру объекттеріне негізделген жіктелу

сызбасы бойынша іске асады. АА жіктелу жүйесі ұлттық масштабта  танылып, АА мамандарының бақылауынан  өткен және олардың эмблемасын (қара-сары таңба) пайдалануға құқығы бар қонақ  үйлердің қызмет көрсету сапасына кепілдік береді. Бұл жүйедегі барлық орналастыру  құралдары екіге бөлінген: жеке меншік отельдер мен пансионаттар, кішігірім  жол қонақ үйлері мен фермерлік  үйлер.

Туристік отельдер үшін алты дәрежелі, оның бесеуі жұлдыздармен, ал біреуі жұлдызсыз бағаланатын қонақ үйлердің ұлттық жіктелу жүйесінің Француздық түрі әлемдегі ең дамығандардың бірі болып саналады. Мұндай жүйе қонақ үй қызметтерінің нарығын толықтай қамтылуына жағдай жасайды.

Ешқандай қонақ үй кәсіпорны  белшілі бір дәреже алуға үміткер  бола алмайды, егер ол келесі топтарға топтастырылған параметрлерге минималды  түрде сәйкес келмесе: А – бөлмелер саны; В – жалпы бөлмелер; С  – қонақ үйдің жабдықталуы; D –  тұратын жердің ыңғайлы болуы; E –  қызмет көрсету; F – мүгедектер мен  мүмкіндіктері шектеулі адамдарға  қажетті жағдайлардың болуы.

Немістік жіктелу жүйесіне сәйкес қонақ үй кәсіпорындары бес деңгейге жіктеледі. Еуропалық жүйеге сай болуы үшін әр бір деңгей жұлдыздардың белгілі санына сәйкес болады:

• туристік деңгей - *;
• стандартты деңгей - **;
• ыңғайлы деңгей - ***;
• бірінші деңгей - ****;
• люкс - *****.

Немістік жіктелу жүйесі 22 міндетті параметрлер бойынша  талаптарды белгілейді. Оларды бірнеше  негізгі топтарға жіктейік: