Меншікті капитал. 5

        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ

             Т.РЫСКҰЛОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ 
 
 
 
 
 
 
 

  КУРСТЫҚ  ЖҰМЫС 

Тақырыбы: « Меншікті капиталдың есебі» 
 

Студент:

Топ: 
 
 
 
 
 
 
 

Алматы 2008 
 
 

Жоспар 

I.  Кіріспе 

II. Негізгі бөлім

   2.1. Меншікті капиталға жалпы сипаттама

   2.2.  Жарғылық капиталдың есебі

   2.3. Төленбеген капиталдың есебі

   2.4. Қайта сатып алынған капиталдың есебі

   2.5. Резервтік капиталдың есебі

   2.6. Қортынды пайданын  (зиянның) есебі 

III. Қорытынды

   IV.  Қолданылған әдебиеттердің  тізімі

Кіріспе

      Қазақстан Республикасының заңына сәйкес кәсіпорын өзінің құрылуы барысында, яғни шаруашылық қызметпен айналысуы үшін белгілі бір мөлшерде мүліктерге ие болуы тиіс.Осы жоғарыда аталған мүліктердің ақшалай өлшемге айналдырылғандағы жиынтығы ұйымның меншікті капиталы болып саналады.Кәсіпорын алғашқы құрылған кезде оның капиталы Қ.Р. заңында қаралған мөлшерден кем болмауы тиіс және сол ұйымның сол ұйымның құрылтайшыларының, акционерлерінің ақшалай, заттай және басқадай түрде қоғамға қосқан үлестерінен құралады. Бұл сома, яғни кәсіпорынның капиталы осы ұйымның қызметі барысында жұмыс істеп тұрған,қызмет атқарушы яғни қолданыстағы капиталы және оның құрамы мен құрылымы бухгалтерлік баланстың активінде көрсетілсе,ал капиталдың қаржыландыру көздері баланстың пассивінде көрсетіледі.

      Кәсіпорын өздерінің қызмет атқаруы барысында меншікті қаржыларымен басқа қарыз қаражаттарында пайдаланады.ал олардың қатарына қысқа және ұзақ мерзімді несиелер,қарыздар,алынған аванстар және басқа да кредиторлық борыштар жатады.

      Жарғылық  қор меншік иесінің (кәсіпорындардың) жарғысында қаралған қызметтерін қамтамасыз ету үшін инвестициялық қаржылардың сомасы борлып табылады.

      Меншік  иесінің тиісті құқығымен жауапкершілігіне қарай ұйымның жарғылық қоры мынадай  түрлерге бөлінеді:

1. Кәсіпорынның (толық серіктестік, сенім серіктестігі, Жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, жабық және ашық акционерлік қоғам) жарғылық капиталы.
2. Өндірістік кооператив мүшелерінің мүлік жарналары (үлестері)

      Жарғылық  қор мөлшері ұйымның жарғысында және басқа да құрылтайшылық құжаттарында белгіленген,үкіметтің атқарушы органдарында тіркелуі керек.Оның мөлшері құрылтайшылық құжаттарға тиісті өзгерістер енгізілгеннен кейін ғана өзгеруі мүмкін.

                      2.1. Меншікті капиталға жалпы сипаттама 

      Өндіріспен, саудамен немесе кәсіпкерліктің басқадай түрімен айналысатын шаруашылық субъектілері қайсыларының болса да шаруашылық қызметпен айналысу үшін белгілі бір мөлшерде материалдық құндылықтарды,ақшалай қаражаттары,қаржылық салымдары мен алдағы уақыттарда табыс табу мақсатында жұмсаған шығындары және алашақтары болуы қажет.Осы жоғарыда аталғандардың ақшалай жиынтығы капитал болып саналады.Шаруашылық субъектісі алғашқы құрылған кезде оның капиталы Қазақстан Республикасы заңында қаралған мөлшерден кем болмауы тиіс және де ол  сол субъекті құрылтайшыларының, акционерлерінің ақшалай, заттай және басқадай түрде қоғамға қосқан үлестерінен құралады. Кейінгі уақыттарда субъектінің капиталы өзінің қызметі барысында тапқан таза табысы және сондай-ақ басқа да көздерден, тегін түскен мүліктер мен ақшалай қаржылар есебінен өсіп отырады.

Субъекті  мүліктернің (капиталының)құралу көздері 

      Субъекті  мүлкі оның негізгі құралдары  мен айналымдағы қаржыларының құнынан  құралады.Шаруашылық субъектісі меншікті капиталның көздері болып мыналар  саналады:

• жарғылық қор;
• резервтік капитал;
• бөлінбеген пайда.

      Қосымша төленген капитал–қоғамның өзінің акцияларын атаулы (номиналдық) құнынан артық  құнмен сатқаннан пайда болған құн  айырмашылығынан туындайды.

      Қосымша төленбеген капитал–негізгі құралдар мен инвестицияларды бағалағанда олардың құнының өскен сомасынан және т.б. туындайды.

      Резервтік (сақтық, сақтаулы) капитал–келешекте (алдағы уақыттарда) болуы мүмкін зияндармен шығындардың орнын толотыруға арналып  шаруашылық субъектісі өзінің таза пайдасынан (табысынан) бөлінген меншіктік капиталдың  
 
 

мөлшері мен құрылу тәртібі Қазақстан  Республикасының заңдары мен  шаруашылық субъектісінің (қоғамның) жарғысында қаралады (көрсетіледі).

      Бөлінбеген  пайда (табыс) – шаруашылық субъектінің (кәсіпорынның) жалпы табысының (пайдасының) барлық шығындарын өтегеннен,бюджетке төленген салым сомаларынан және табыстан (пайдадан) басқадай бағыттарға пайдаланғаннан қалған бөлігі.

      Жалпы акционерлік қоғамның немесе субъектінің  құрылғаннан бастап жұмсалынбаған (бөлінбеген) таза пайдасы оның капиталы болып саналады. Кез келген шаруашылық субъекті меншікті капиталының жалпы сомасы яғни, барлық активтер сомаларының қосындысынан міндеттемелері сомаларының қосындысын алып тастағандығы қалған сомасы субъектінің немесе акционерлік қоғамның жарғысында көрсетіліп белгіленген жарғылық капиталының сомасынан кем болмауы тиіс. Егер баланс активінің нетто сомасы қоғамның жарғысында белгіленген жарғылық қордан кем болған жағдайда субъекті қызметінің рентабельділігі төмен екендігін көрсетеді. Бұндай жағдайда шаруашылық субъектісі жарғылық қорының мөлшері қайта қаралуға тиісті.

      Кәсіпорынның  жарғылық капиталы қызметті бастауды қамтамасыз ету үшін жаңадан құрылған кәсіпорынның жасаған қаражаттарының сомасы болып табылады. Жарғылық капитал  жаңадан құрылған заңды тұлғалар өз қызметін бастау үшін бастапқы материалдық базасы болып табылады,ол құрылтайшылардың қатысу үлесін және кепілдік сипатын анықтайды. Жарғылық капиталға салынатын салымдары,ақшалары,бағалы қағаздарыда,мүліктері де, мүліктік құқықтар және басқадай мүліктер болуы мүмкін.

      Шаруашылық  жүргізуші субьектілер қайта  тіркелген кезде қатысушылардың ақшалай салымдарын бухгалтерлік құжаттармен  не болмаса аудиторлық есеп берулермен қуатталып бағалануы мүмкін. 
 
 
 
 

2.2 Жарғылық капиталдың есебі 

      Жарғылық  капитал - «жарғы» деген сөзден алынған ұғымды анықтайтын ережелердің жиынтығы,белгілі бір ұйымның атқаратын қызметінің тәртәбә немесе актив құндарының екінші жағынан көрінуі,яғни жарғылық қорға салынған активтердің жалған және номиналдық құны.

   Кәсіпорынның жарғылық капиталы қызметті бастауды қамтамасыз ету үшін жаңадан құрылған кәсіпорынның жасаған қаражаттарының сомасы болып саналады.

      Ол  акцияларды орналастырудың немесе сатудың,жеке капиталы салудың, мемлекеттік қаражаттарының,материалдық  емес активтердің және басқада мүліктердің немесе мүліктік құқықтардың есебінен құрылады. Сонымен қоса,жарғылық капитал жаңадан құрылған заңды тұлғалар өз қызметін бастау үшін бастапқы материалдық базасы болып та табылады,ол құрылтайшылардың (акционерлердің,қатысушылардың) қатысу үлесін және кепілдік сипатын анықтайды.

      Шаруашылық  серіктестіктердің жарғылық капиталына салынатын салымдары, ақша да,бағалы қағаздары да, мүлік те, мүліктік құқықты және басқа да мүліктер (интеллектуалдық  қызметтің нәтижесіне берілген құқықын  да қоса алғанда) болуы мүмкін.

      Құрылтайшылардың (қатысушылардың жарғылық капиталына натуралды нысанда салынатын  салымдары немесе барлық құрылтайшылардың жалпы жиналысының шешімі бойынша  мүліктік құқығы ақшалай нысанда  бағаланады.Осындай салымдардың  құнының сомасы жиырма мың айлық есептік көрсеткіштен асып түспеуі керек,бірақ сол бағалауды тәуелсіз эксперт (бағалаушы) қуаттауы керек.

      Шаруашылық  жүргізуші субъектілер қайта  тіркелген кезде қатысушылардың ақшалай салымдары бухгалтерлік құжаттармен не болмаса аудиторлық есеп берулермен қуатталып бағалануы мүмкін.

      Осындай қуатталып бағалануы кезеңінен  бастап, бес жыл бойы шаруашылық жүргізуші субъектілердің құрылтайшылары (қатысушылары) өздері қосқан  
 

сомаларының шегінен артық бағаланған салымдарына  субъекті кредиторларының алдында бірлесіп жауап береді.

      Егер  де салым ретінде субъектіге мүлікті  пайдалану құқы берілсе,онда бұл  салым үшін төленетін төлемнің мөлшері,құрылтайшылардың құжаттарында көрсетілген барлық мерзімі  үшін есептелген сомадан анықталады.

      Мүліктік құқы жоқ және басқа да материалдық емес игіліктерді жеке салым ретінде жасауға рұқсат етілмейді,сондай-ақ қатысушылар серіктестікке бір-бірінің қарызын өзара есептесуге жатқызуына болмайды.

      Қосымша және жауапкершілігі шектелген серіктестіктердің  жарғылық капиталының бастапқы мөлшері құрылтайшылардың салым сомасына тең болады және құжаттарды мемлекеттік тіркеуден өту үшін берген күнінде,оның мөлшері жүз айлық есепті көрсеткіштен кем болмауы тиіс.

      Аталған серіктестіктер тіркеуге дейін өздерінің  жарғылық капиталының жалпы сомасының 25%-тей мөлшерінде соманы төлеуге міндетті.Бірақ,ол жарғылық капиталының минималды сомасынан кем болмауы керек. Жалпы жиналыстың шешімімен бекітілген мерзімде серіктестіктердің барлық қатысушылары жарғылық капиталына берешегін толығымен өтеуі тиіс.

      Ол  мезгіл серіктестіктердің тіркелген  күнінен бастап саналады және ол бір  жылдан аспауы керек.Егерде серіктестіктердің  қатқатысушылары белгіленген мерзімде өз үлестері бойынша міндеттемесін  орындамаса,онда қатысушылар өзінің есебінен бермеген үлесінің бір бөлігін қосуы керек,болмаса олардың жарғылық капиталы қосатын үлесіне дейін азайтылады.

      Акционерлік қоғамның жарияланған жарғылық капиталының  мөлшері бірыңғай валюта көрсетілген  барлық шығарылған акцияның номиналды (атаулы) құнынан тең болады.Қоғам өзінің шығады деп жариялап қойған акцияларының барлығын немесе тек бір бөлігін ғана шығаруы және орналастыруы мүмкін.Ол жағдайда жабық акционерлік қоғамы мемлекеттік тіркеуден өтпес бұрын жарияланған жарғылық капиталының толық төленуін қарастырады.  Ашық акционерлік қоғамы өзінің жарияланған жарғылық капиталының кем дегенде  25% тіркеместен бұрын төлеуі тиіс. 
 

Жарияланған жарғылық капиталының минималды  көлемі ашық акционерлік қоғам үшін-бес  мың минималды есептік көрсеткішін,ал жабық қоғам үшін-жүз минималды есептік көрсеткішін құрайды.

      Акционерлердің  жалпы жиналысында анықталған әрі  жарияланған санының шегінде  акцияны шығарудың жағдайы,мерзімі,саны директорлар Кеңесінің шешімімен  белгіленеді.

      Қоғамның  шығарылған (төленген) жарғылық капиталының деңгейі шығарылатын акцияның номиналдық (атаулы) құнына тең болады.Шығарылған (төленген) жарғылық капитал жаңадан шығарылған немесе сатып алынған және жойылған акцияларына сәйкес өзгеруі мүмкін. Бұл жерде шығарылған акцияның номиналды құнының жиынтық сомасы әрбір қоғам типіне белгіленген минималды деңгейден төмен болмауы керек.

      Қоғамның  жарияланған жарғылық капиталы түгелдей төленіп және орналастырылып біткен соң ғана,ұлғайтуға рұқсат етіледі; жарияланған капитал мен шығарылған капиталдың арасында айырмасы болса,онда сол сомаға жарғылық капитал азайтылады.

      Жарияланған жарғылық капиталын ұлғайту және азайту туралы шешім акционерлердің жалпы жиналысында қабылданады,бірақ  оларды минималды деңгейден төмендетуге  рұқсат етілмейді.

      Барлық  кредиторларға кем дегенде 30 күн бұрын хабарлаған соң, жарияланған жарғылық капиталын азайтуға рұқсат етіледі. Бұл жағдайда кредиторлар өзінің алашағын толық деңгейде, әрі тез арада талап етуге құқылы.

      Қоғам акциялары жай және күрделі болып  келеді.

      Заңға сәйкес акциялар акционерлердің келесі құқықтарын қанағаттандырады:

• Дивиденттер алуын;
• Қоғамды басқаруына қатысуын;
• Қоғам жойылғпннан кейін одан қалған мүлікті бөлісуге қатыса алатындығын.

      Қоғам иесі тек жазулы (атаулы) акцияны  шығаруға құқы бар. Иесі жазулы (атаулы) акцияны шығаруға құқы бар. Иесі жазулы (атаулы) акцияның қозғалысы,яғни акцияның өз ұстаушысын ауыстыру, қатаң тәртәпте арнайы  

құжатта-акционерлік  қоғамның акционерлерінің тізімінде  белгіленеді. Иесі жазулы (атаулы) акцияның құқын,тек тізімге енгендер ғана пайдалана алады.

      Жарғылық  капиталдың қолда бары және қозғалысы:

5000 - «Жарғылық  капитал»

5110 - «Төленбеген  капитал»

5200 - «Сатып  алынған  меншікті үлес құралдары»

5210 - «Сатып  алынған меншікті үлес құралдары  »

5300 - «Эмиссиялық  кіріс»

5310 - «Эмиссиялық кіріс»

 деген  шоттар бөлімшесінде жүргізіледі.

      5000 - « Жарғылық капитал » бөлімшесінің шоттары бойынша қалдығы,оның құрылтай құжаттарында көрсетілген жарғылық капиталының мөлшеріне сәйкес келуі керек. 5000 - бөлімшесінің шоттары бойынша жазу жарғылық капиталдың белгіленген тәртібі бойынша жүргізіледі, олардың ұлғайған немесе азайған жағдайында құрылтай құжаттарында да тиісті өзгерістер енгізіледі.

      5000 - «Жарғылық капита» бөлімшесінің шоттары бойынша операцияларын қарастырайық.

      Шығарылған  акциялардың (салымдардың) немесе жарналардың номиналдық құны төленсе,онда ол 1030, 1050, 1060, 1010, 1020 шоттар дебит бойынша және 5110 шотының кредиті бойынша көрініс табады. Егерде шығарылған акциялардың номиналдық құны негізгі құралдармен,материалдық құндылықтармен және басқа да активтермен төленсе,онда мына шоттар дебиттеліп: 2700, 2730, , 1300-1350, және 5110 шоты кредиттеледі.

  Серіктестіктердің қатысушы мүшеліктен шығып кетсе, онда оның үлесін үшінші тұлға сатып алуы мүмкін, ол кезде жарғылық капиталдың сомасы өзгермейді, тек қатысушылардың құрамында ғана өзгерістер болады.

      Егерде  қатысушылар шығып кетсе, онда соған  байланысты жарғылық капиталда азаяды,демек 5010-шоты дебиттеледі де, 1040, 1010, 2700, 2410, 1310-1330, 1340 шоттары кредиттеледі. 
 
 

2.3Төленбеген капиталдың есебі 

      Капиталдың  қозғалысы бойынша операациялардың  дұрыс көрсетілуінің маңыздылығы  әр кәсіпорын үшін зор болып саналады.

      Төленбеген  капиталдың есебі. Төленбеген капиталдың есебін жүргізу үшін 5100-шы «Төленбеген капитал» шоты пайдаланады. Бұл шотта заңды және жеке тұлғалардың, шаруашылық серіктестіктердің жарғылық қорына қосқан үлестері бойынша қарыздарының сомасы туралы ақпарат жинақталады.

      5110 - «Төленбеген капитал» шоты реттеуші пассивтік шот болып табылады.

      Сондай-ақ 5110-шоты тек қана жалған капиталды көрсетеді, яғни ол бар болғаны табыс табуға арналған жалған капиталды тіркейді (акцияларды, облигацияларды, кепілдік парақтарды т.б.) демек ол капиталдарға иелік құқығы бар екенін ғана білдіреді.

            Жарғылық қорға  салымдардың салынуының жүзеге асырылуына қарай 5110-шы «Төленбеген капитал» шоты кредиттеліп отырады, ал салым шоттары дебиттеледі:

      -материалдық  емес активтерді жарғылық қорға  жарна ретінде төлеу кезінде-2700-2730 шоттары;

      -жерді,  негізгі құралдарды, малды, аяқталмаған құрылыс объектілерін жарғылық қорға жарна ретінде төлеу кезінде 2410 - 2520 шоттары;

      -материалдар  мен тауарларды жарғылық қорға  жарна ретінде төлеу кезінде 1310-1330, 1340 ,1350 шоттары;

      -ақшалай  қаражаттарды жарғылық қоға жарна  ретінде аударған кезінде-1010, 1020, 1030,1040, 1050 1060 шоттары дебиттеледі.

      Егерде 5110-шотының дебиттік қалдығы болмаса, онда кәсіпорын өзінің жарғылық қорын  толығымен қалыптастырғанын білдіреді.

      5110-шоты  бойынша аналитикалық есеп акционерлер  (қатысушылар, құрылтайшылар) бойыншы жүргізіледі. 
 
 
 

2.4 Қайта сатып алынған капиталдың есебі 

      Акционерлік қоғам акционерлердің жалпы жиналысында  акциялардың номиналдық құнын (бірақ  ең төменгі деңгейде кем болмауы  керек),жалпы акцияның шығарылуы  көлемін қысқарту жөнінде шешім  қабылдауына құқылы. Акционерлік қоғамның заң актілерінде белгіленген тәртіп бойынша алдын-ала өзінің барлық кредиторларын хабардар етіп отыруға міндетті.

      Сонымен қатар, акционерлік қоғамның кредиторлары қоғамның тиісілі міндеттерін орындаудан бас тартуына және шеккен зияндарының орын басуын талап етуге құқылы. Егер мұндай процедура оның жарғысында алдын-ала қарастырылмаған болса, онда ол меншік капиталын азайту үшін, мүдделі адамдардың берген өтінішінің негізнде жасалған сот шешімдері керек.

      Бұл жағдайда акционерлік қоғамның өзінің акциясын өз қызметкерлері мен жұмысшаларына  олардың мүдделігі мен ынталығын  арттыру үшін қайта сатады.Сондықтан  өз акцияларын нарықтық айналымға шығарады.

      Қайтарып  алынған капиталдың есебін жүргізу үшін 5210(Сатып алынған меншікті үлес құралдары)-шоты арналған, ол  реттеуші пассивтік шот болып табылады.

      5210-шотының  дебиті акционерлердің меншігіндегі  акцияларды қайтып сатып алынған  құнын көрсетеді.Акцияларды қайтып  сатып алған кезде: 5210 шоты дебиттеледі де және  1030, 1010, шоттары кредиттеледі.

      Акционелердің меншігіндегі акцияларды айналыстан шығару үшін,не болмаса оларды қайта тарту  үшін акционерлерден қайтып сатып алынады. Қайтып сатып алған акциялар номиналдық құны бойынша, номиналдық құнынан жоғары немесе төмен құны бойынша сатып алынуы мүмкін:

      1.Сатып  алынған акциялардың нақты құны  номиналдық (атаулы) құнға тең болған  жағдайда: 5210-шоты дебиттеледі де, және  1030, 1010, -шоттары кредиттеледі;

      2.Сатып  алынған акцияның құны номиналдық құннан төмен болған жағдайда:

           -сома айырмасына,яғни акциялардың құны номиналдық құннан аз болған жағдайда: 

5210-шоты  дебиттеледі де және 5510 - «Есептік жылдың бөлінбеген пайдасы» шоты кредиттеледі (яғни ақша қаражаттары жеткіліксіз болған жағдайда оларға қосымша қаражаттарды қосады).

      3.Сатып  алынған акциялардың нақты құны  номиналдық құннан жоғары болған  жағдайда:

      -сатып  алу құнынан:

      5210-шоты дебиттеледі де, 1010, 1030 шоттары кредиттеледі;

       -сома айырмасына, яғни акцияның құны номиналдық құннан артық бағаға сатып алған жағдайда:

      5510 - «Есептік жылдағы бөлінбеген табыс» шоты дебиттеледі де 5210-шоты кредиттеледі.

      Егер  де акциялар айналыстан шығарып алу  үшін акционерлерден қайтып сатып алынса,онда олар мынадай шоттар корреспонденциясымен беріледі: 5010 шоттары дебиттеліп 5210-шоты кредиттеледі.

      Егер  де акциялар одан әрі сату мақсатында қайтып сатып алынса,онда олардың  номиналдық құны 5210 шоттың кредитінен 7400 - «Басқада шығыстар » шоттың дебетіне жатқызылады.

            Акционерлерден сатып алынған акцияларды сатқан кезде қоғамның жарғылық капиталы өзгермейді:

      Қоғам келесі жағдайларда акцияны қайтып сатып алуға құқығы жоқ:

      -қоғамның  эмиттелген акциялары толық төленгенге  дейін;

      -қоғамның  шығарылған (төленген) жарғылық капиталы қайтып сатып алынған нәтижесінде,тиеселі қоғам типтері үшін шығарылған (төленген) жарғылық капиталының минималды деңгейінен кем болса;

      -қоғам  акцияны қайтып сатып алған  шақта төлем қабілеттілігі жоқ  болса немесе акцияны сатып  алған соң сондай жағдайға тап болатын болса;

      -акцияны  сатып алатын кезінде қоғамның  меншікті капиталының көлемі  қрғамның жарғылық капиталына  шығарылған  (төленген) капиталдан  кем болса;

      Қайтып  сатып алынатын акцияның саны бүкіл  қоғамның шығарған акциясының 25%-нен  немесе қоғамның меншікті капиталының 10%-нен аспауы керек. 

Қоғамның  акциясын сатып алу мәселесі сол  қоғамның жалпы жиналысында шішіледі,осындай  шешім шыққан соң отыз күннің ішінде аталған шешімді жүзеге асыруына болады.Сатып алынған акцияны  қоғамның ұстаушысы реестріне енгізеді. 
 
 
 

Қосымша төленген капиталдың есебі.(Эмиссиялық кіріс) 

        Қосымша төленген капитал дегеніміз - акционерлік қоғам өз акцияларын олардың атаулы (номиналдық) бағасынан жоғары бағаға сату нәтижесінде түскен сомасы (эмиссиялық кіріс). Мұндай капиталдың (табыстың) есебі 5310-ші «Қосымша төленген капитал» шотында жүргізіледі.

      Өз  меншігінде акцияларды сатқанда 5310-шоты кредиттеліп, мына шоттар дебиттеледі:  1030, 1010.

      Сатылған  акциялар бойынша шоттарды төлеуге  ұсынған кезде сатылған акциялардың тұрақты құны 1430-шоттың дебитімен 6210-шоттың кредиті бойынша көрініс табады. 
 
 

5. Резервтік капиталдың есебі

      Резервтік капитал - акционерлерлік қоғамның және басқа да тараптардың таза табысының  есебінен қалыптасатын меншікті капиталының  бір бөлігі. Резервтік капитал субъектінің негізгі (оперативтік) қызметінен алынған зияндарын жабуға және ағымдағы табыс жеткіліксіз болған жағдайда, девиденттерді төлеуге пайдаланылады. Резервтік капиталды құрау және оны пайдалану құрылтайлық құжаттармен және қолданыстағы заңдармен анықталады.резервтік капитал жарғылық капиталмен және басқа да қаражаттармен бірге бухгалтерлік баланстың  
 

пассивінде  көрініс табады және ол кәсіпорынның меншіктік капиталы болып табылады.

      Резервтік капиталдың есебі 5400 - «Резервтік капитал» бөлімшесінің мынадай пассивті шоттарында жүргізіледі:

      5410 - «Құрылтайшы құжаттармен белгіленген  резервтік капитал»

      5420 - «Негізгі құралдарды қайта бағалауға  арналған резервтер»

      5430 – «Материалдық емес активтерді  қайта бағалауға арналған резервтер»

          5440 – «Сатуға арналған қаржы  активтерін қайта бағалауға арналған  резерв»

          5450 -  «Шетел қызметі бойынша  шетел валютасын қайта есептеуге  арналған резервтер»

      5460 -  «Өзге де резевтер»

Заңдармен белгіленген резервтік  капиталдың есебі

      Шаруашылық  жүргізуші серіктестіктердің (ЖШС, АҚ және басқалар) резервтік капиталы құрылтайшылардың құжаттарында (жарғысында, құрылтайшылардың шарттарында) белгіленеді, сондай-ақ белгіленген тәртіп бойынша  мемлекеттік тіркеуден өтеді. Жыл  сайын түскеен таза табыстан аударып отыру акционерлердің жалпы жиналысында белгіленеді. Оның мөлшері жарияланған жарғылық капиталдың 15%-нен кем болмауы керек.

      Резервтік капиталдарды қалыптастырған (құраған) кезде 5510 - шоты дебеттеледі де, 5410 - шоты кредиттеледі.

      Резервтік капитал қаражаттарын пайдалану 5410-ші шоттың дебетінен мына шоттардың кредитінен көрініс табады:

      6030, 3440 - артықшылығы бар акциялар  бойынша төлем жасауға қажет  қаржысы болмаған жағдайда серіктестіктердің  резервтік капиталының ішіндегі  дивиденттердің есебінен төлеген кезде; 5510-шот «Есепті жылдың бөлінбеген табысы (жабылмаған зиян)», 5520-шот «Өткен жылдардың бөлінбеген табысы (жабылмаған зиян) - зиян шеккен соманы резервтік капиталдың есебінен жапқан кезде. 
 

Өзге  де резервтік капитал есебі

      5460-ші  «Өзге  резервтер» шотында жүргізіледі. Бұл шотта заң тәртібімен көзделген ең төменгі мөлшерден тыс жасалған резервтік капиталдар есептелінеді.

      Бұндай  резервтер кәсіпорынның өз қалауы бойынша  қалыптастырылады.

      Резервтік капитал бойынша  болатын проводкалар:

1.Акционерлік  қоғамның жарғысында белгіленген  мөлшерде резервтік капиталдың  сомасы