«Temirlan Development Company» ЖШС жанама саылықты еспетеп төлеу механизмі және жетілдіру

Мазмұны

Кіріспе

Бөлім 1  Жанама салық салудың теориялық негіздері және олардың

ҚР салық жүйесіндегі  рөлі

1. ҚР жанама салықтардың даму тарихы

1.2 Жанама салықтың экономикалық мазмұны

1.3 ҚР салық жүйесінднгі жанама салықтың рөлі

1.4 Жанама салықтардың салық салудағы шетел тәжірибесі

Бөлім 2 Атырау қ. «Temirlan Development Company» ЖШС-нің

ұйымдық –экономикалық сипаттамасы  және қаржылық жағдайы

2.1 Атырау қ. «Temirlan Development Company» ЖШС-нің

ұйымдық –экономикалық сипаттамасы

2.2 «Temirlan Development Company» ЖШС-нің қаржылық жағдайын

талдау

Бөлім 3 «Temirlan Development Company» ЖШС жанама саылықты

еспетеп төлеу  механизмі және жетілдіру

3.1 «Temirlan Development Company» ЖШС қосылған құн салық

обьектісін анықтап есептеу

2. «Temirlan Development Company» ЖШС-нің қосылған

құн салығы бойынша бюджетпен есеп айырысу

3. ҚР қосылған құн салығын және акциз салықтарын қолдануды

жетілдіру жолдары

Қорытынды  мен ұсыныстар

Қолданылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Қазақстан Республикасында  жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың бірі – салық жүйесін реформалау еліміз егемендік алғалы бері жүргізіліп келеді. Салық мәселелері сияқты күнделікті қызу пікірталас пен сын объектісі болып жүрген ешбір экономика саласы жоқ деуге болады. Себебі, салық жүйесі – бұл нарықтық қатынастың маңызды элементі болып, онымен елдегі экономикалық құрылулардың нәтижесі, жетістіктері тығыз байланыста болады.

Салықтар ерте заманда, қоғам пайда болғаннан бері, қоғаммен бірге өмір сүріп келе жатқан экономикалық категория. Салықтың негізгі қызметі- ол қоғам өмір сүруіне қолайлы жағдай жасау және қоғамды мүмкіндігінше тепе- тең жағдайда ұстап тұру болып табылады. Қауым мемлекет болып, ал мемлекет жеке егеменді ел болып, осы мемлекетпен халық арасындағы негізгі қарым- қатынасты салықтар сипаттайды. 

Салықтардың ежелгі әрі  негізгі тобының бірі- жанама салықтар ежелгі құл иеленушілік заманынан  бастап қазіргі заманға дейін  мемлекет қазынасын қаражатпен қамтамасыз етіп келеді.

Кез-келген ұлттың салық  жүйесі, салық салу базасы туралы теориялық және ғылыми- тәжірибелік жағдайлар мен объективтік әдістемелік база негізінде қызмет етеді.

Салық салудың методологиясы  мен оның әдістемелік негіздері  салық механизмі мен оның элементтерінің негізін құрайды. 
Қазіргі кезде, Қазақстанның даму моделі мен стратегиялық жоспарына сәйкес, мемлекеттік бюджеттің кіріс көзін құрайтын салық жүйесі құрылып жұмыс істеуде. Бұл салық жүйесі құрамындағы салықтарды біз екі топқа (тура және жанама) бөлеміз.

Жанама салықтар –  бұл баға немесе тарифке үстеме түрінде белгіленген салық төлеушінің кірістері мен мүлкіне тікелей байланысты емес салықтар. Жанама салықтарға қосылған құн салығы және акциздер жатады. Қосылған құн салығы дегеніміз – тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) өндіру және олардың айналысы процесінде қосылған, оларды өткізу бойынша салық салынатын айналым құнының бір бөлігін бюджетке аудару, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағында тауарлар импорты кезіндегі аударым.

Бүгінгі күні еліміздің  салық жүйесі біршама өзгерістерге ұшырап, дамып және нығайып келеді. Салық басқармаларының басшылары кездесуге қатысушыларды Елбасының 2011 жылғы Жолдауында айтылған міндеттерді жүзеге асыру мақсатында атқарып жатқан істерімен таныстыра келе, соған сәйкес салық заңдарына төмендегідей өзгерістер енгізудің ұсынылатындығы туралы хабардар етті.

Жанама салықтар ҚР бюджет табысының 24-27% құрайды. ҚҚС бюджет табысын  құрудағы негізгі табыс көзі болып  табылады. Осыған орай таңдалған тақырыптың өзектілігі күмән келтірмейді. 
Дипломдық жұмыстың зерттеу обьектісі болып- жанама салықтар табылады: қосылған құнға салынатын салық және акциздер. Бұл екі салық мемлекеттің бюджеттің кіріс көзі салықтық түсімдерінің 1/3 бөлігін құрайды. 
           Жанама салықтар, өздерінің бір қатар тиімді жақтарына байланысты әлемде кең тараған салық тобы болып табылады. Тиімді жақтарына: есептеу жеңілдігі; басқару, қадағалау арзандығы; жалтару мүмкін еместігі; бюджетті қаражатпен қамтамасыз етуінің тұрақтылығы және т.с.с.

Жанама салықтарды сауатты  түрде ұйымдастырып, қолдану - баға құрылуына және тұтыну құрлымына жағымды әсер етеді. 
Салықтарды қолдану тарихы көрсеткендей салық төлеушілер өздерінің табыстарынан салық төлегеннен көрі шығындарынан төлегенді дұрыс көреді. 
         Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңашылдығы - ҚР салық  кодексіне байланысты қосылған құн және акциз салығы мәселесін, мемлекеттік бюджетті қалыптастырудағы ролін ашып, оның әрі қарай елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын көтеруге ықпал етуіне байланысты жетілдіру жолдарын іздестіру табылады.

Осыған байланысты дипломдық жұмыстын мақсаты қосымша құн салығың есептеу механизмі мен қызмет ету мәселелері қарастыру болып табылады.

Дипломдық жұмыстың мақсатына  сәйкес келесі міндеттер алға қойылады:

• қазіргі қолданудағы салық заңдары негізінде жұмыс жасап жатқан жанама салықтардың жағдайын талдау;
• шетел тәжірибесінде жанама салықтардың мәселелелерін қарастыру;
• қосылған құн салығын объектісін аңықтау және бюджетпен есеп айырысу механизмдерін анықтау;
• қазіргі таңдағы қосылған құн салығын есептеу мен төлеу механизмін жетілдіру жолдарын анықтау;

Дипломдық жұмыстың зерттеу  объектісі болып «Temirlan Development Company» ЖШС табылады.

  Жұмыстың зерттеу пәні болып мемлекет пен салық төлеуші-азаматтар арасындағы қаржылық қатынастар жүйесі табылады.

Дипломдық жұмыстың ақпараттық негізі болып Қазақстан Республикасының заңдылық актілері, ережелері және тексеру объектісі «Temirlan Development Company» ЖШС-ның есептері  табылады.

Дипломдық жұмысты орындау  барысында экономикалық талдау, кестелік-сызбанұсқалық,  статистикалық әдістер қолданылды.

Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытынды және ұсыныстардан, әдебиеттер тізімінен тұрады.

Танымның диалектикалық  тәсілі, жүйелі талдау, экономикалық талдау теориясы, экономика математикалық  әдістер және т.б. зерттеудің теориялық  және әдістемелік негізі болды.

Бөлім 1  Жанама салық салудың теориялық негіздері және олардың ҚР салық жүйесіндегі рөлі

1. ҚР жанама салықтардың даму тарихы

Салықтар - бұл заңмен қарастырылған, нақтылы өлшемдерде және белгiленген мерзiмде төленетін міндетті төлемдер.

Салықтардың экономикалық мәнi олар мемлекеттін өзінің функцияларынмен тапсырмаларын орындау үшін шаруашылық субьектілерінен, тұрғындардан ұлттық табыстың нақтылы бір бөлігін алу бойынша өндірістік қатынастарды білдіреді.    

Салықтар әлеуметтік, табиғи ортаны қорғау, құқық қорғау және тағы басқа функцияларын қамтамасыз ету үшін  және қоғамды дамыту үшін экономикалық қатынастардың бір бөлігі болып табылатын  мемлекеттің табысын қалыптастырудағы қаржылық қатынастарды сипаттайды. Осылайша, салықтар мемлекетке өзіне міндетті қабылдаған функцияларды жүзеге асыру үшін қажет және салықтарды жою бұл дегенін мемлекеттің өзін жоюымен бір болар еді.

Нарықтық қатынастарды қалыптастыру талаптарында салық саясаты аясында негізгі бағыт мемлекетпен салық төлеуші арасындағы жаңа қатынастарды сипаттайтын салықтарды анықтау болып табылады. Кейбір деңгейде бұл талаптарға жауап беретін бұндай салықтарға жанама салықтар, яғни тұтынуға салықтар жатады. Қаржы ресурстарын қалыптастыруда салықтық түсімдердің жас шамасына байланысты рөлі салықтық жүйені әлі де жетілдіруді қажет екендігін көрсететін мәселелерді көтереді, бұның шешімі әртүрлі салықтардың өзара байланысы, мысалыға тікелей және жанама салықтар.

Ең ірі теориктердің бірі А.Венгер тікелей салықтар мен  жанама салықтар арасындағы айырмашылықты анықтаған: «Тікелей салықтар деп заң шығарушының ойы мен арманы, соған байланысты салық төлеуші осы жауапкершілікті өз мойнына алатын, салықты біреуге аударуға болмайды және кейде заңмен қудаланады. Керісінше жанама салықтар деп біз салық төлеуші салық ауырпашылығын көтеруші болып табылмайды, заң шығарушы салық ауыртпашылығын біреуге аударғанды күтеді және қалайды, тіпті оны жүзеге асыруға бұйырады».

Жанама салықтар баға белгiлеумен тiкелей байланысты және тауарлар, жұмыстар және қызметтердiң iске асырылуы кезінде бағаның бір бөлігі ретінде алынады. Демек жанама салықтар өнімнің бағасына әсер етеді, бұл дегенің сұранысқа әсерін тигізеді деген сөз.

    Қазіргі замаңғы салық салу жүйесінде жанама салықтардың анықтамасы туралы және олардың тікелей салықтардан айырмашылығы әртүрлі сұрақтар бар. Ең бірінші рет жанама салықтар туралы анықтама Франция елінде пайда болды, бұнда жанама салықтар арнайы немесе ортақ тарифпен алынды, ал тікелей салықтар окладтық беттерден (кадастрлардан) алынған болатын. Бұндай тәсіл ғылыми тәсіл болып табылмайды, себебі ол әртүрлі елдердегі сыртқы қаржылық-әкімшілік қатынастарға  немесе бюджеттік-техникалық талаптар мен ережелерге байланысты. Жеке көзқарас белгiлері бойынша салықтардың анағұрлым орындырақ классификациясы заңға сәйкес төлеушiлер болып табылатын тұлға төлейтін салықтар табылады. Жанама салықтар бастапқыда делдалдармен төленедi, содан соң нақты төлеушiлерге салық төлеу ауыртпашылығы аударылады. Ең дұрыс шектеу ретінде ішкі нақты негіздерге, экономикалық негіздер болып табылатын обьективтік негізді мойындауға болады. Демек,тікелей салықтар дегеніміз негізгі көзден, яғни капитал мен табыстан алынады, ал жанама салықтар тұтынудан, пайдаланудан және шығындардан төленеді.

Салықтарды тікелей  және жанама деп топтастыру кең таралған, бірақ жалпы төлемдердің жиындарынын ортақ тізімінен үш жанама салық ерекшеленеді: қосылған құнға салық, акциздер және кеден баждары.

  Жанама салықтар деп кәсіпорыннан нақты тауарлар мен қызмет көрсету үшін алынады, ал кәсіпорын өз кезегінде бағаға қосу арқылы салық ауырпашылығын сатып алушыларға аударады. Басқаша айтқанда, жанама салықтардың негізгі ерекшелігі бұл тауарларды сатушыдан осы тауарларды сатып алушы кәсіпорындар мен тұрғындардан мемлекет бюджетіне түсуінде. Жанама салықтар тікелей салықтарға қарағанда салық төлеушінің табысна байланысты емес. Бұл салықтар тауарларды сатып алу кезінде оның бағасына қосылу арқылы алынады.

Жалпы қабылданған тәжірибеде жанама салықтар келесідей топтарға бөлінеді:

-акциздер-тауарға салық,  тауар өндіруші немесе сатушының ішкі нарығынан алынады. Өз кезегінде акциздер жеке және әмбебап, яғни бірреттік және көпреттік деп бөлінеді;

- қосылған құн салығы, бұл салық тауар(қызмет көрсету, жұмыс) бағасына қосылу арқылы табыс алушыдан алынады;

-кеден пошлиндері-елге әкелінетін немесе елден әкетілетін тауарлар үшін ақшалай жиындар.

-фискалдық монополиялық салықтар-жалпылай тұтынуға арналған аса мәні бар тауарларға мемлекет бекітетін жанама салықтардың түрлілігі. Мемлекет тауар сатылымын немесе өндірісті монополизациялай отырып, оларды өндіріс құнынан әлде қайда жоғары етіп сатады. Бұл айырмашылық, яғни олар бойынша нақты баға қалыптаспайды, тек нақты аталмыш тауардың сатылым бағасы алынады,міне осы фискалдық монополиялық салық болып табылады.

Жанама салықтар – ҚҚС, акциздер тұтынуға арналған салықтар, сонымен бірге ірі бір жолғы төлемдер жазылып алынып тұратын бонустар мен коммерциялық табу бонустары жекеленген және салық төлеушінің өндірістік тұтынуларына шек қоюяды.

Салық психологиясының көзқарасына  сай тұтынудағы барлық салықтарды және табыстарды пайдаланудың ерекше формалары, сонымен бірге акциздер тауар сатып алушы тауар бағасына салынған салықтың көлемінен хабардар болмайды, олар көзге көрінбей тауар бағасында болады және әлемде кең таралғандығымен ерекшеленеді.

1990-1991 жылдары кәсіпорындар салықты айналымға байланысты төлеуге ауысты осыған қатысты мемлекет осы тұрақты табыс көзінен айырыла бастады. Бұл мемлекетте аяқ киімнен, темекі бұйымдарынан, май өнімдерінен және тағы да басқа өндірістік салалардан түсетін түсім азая бастауымен түсіндірілді. Сонымен бірге өндірістік тауарларға баға түсе бастады, дегенмен айналымнан түскен салық тұтынушыларға арзан тамақ өнімдеріне дотация ретінде біртіндеп қайтарыла бастады, алайда ол қайта тарату нәтижесін бермеді, немесе оны байлар мен кедейлер төлеген.

Казақстан нарыққа көшу кезеніңде  өте қиын жағдайға тап болды, себебі құрылымдық қайта құру ұзақ уақытқа  түбегейлі қосымша қаржылық ресурстарды  экономикалық талап етті, олар өз кезегінде  республика ешқашан іс жүзінде ауыспаған.

Салықтарды мемлекеттік аралық, бәріне міндетті жергілікті және жергіліктіге шектеу жергілікті өкімет органдарының дербес үлестіруін туғызатын жергілікті бюджетке түсімдердің тұрақтылығына  кепіл болатын.

Бұндай маңызды мемлекет аралық салықтың бір бөлігі, яғни пайдаға салық, қосылған құнға салық және акциздер сияқты салықтар республикалық бюджетке түседі, ал азаматтардан жеке табыс салығы, заңды тұлғалардың мүлкіне салық, мемлекеттік пошлина, табиғи ресурстарға салық, колхозшылардың еңбекақысын төлеу қорына салынатын мамлекет аралық салықтар толығымен жергілікті бюджетке түскен.

Сатудан салық республикалық  салық жүйесіне өндірістік-техникалық өнімдерді жүзеге асырудан, халықтық тұтыну тауарларынан, орындалған жұмыс  пен ақылы қызметтерден 5% көлемінде 1991 жылы 1 қаңтарда енгізілді.

Сатудан салықтың салық  салу обьектісі болып ақырғы тұтынушыға, яғни халыққа, сонымен қатар шаруашылық субьектілеріне тауарларды жүзеге асыру  болып табылады.

Республика үшін қаржылық жағдайда туындаған мәсілені шешудің бірден бір жолы аыналымға салық пен сатудан салықты қосылған құн салығымен ауыстыру болды, ол өз кезегінде нарық коньюктурасының өзгеріске ұшырауын реттеп отырды. Қосылған құн салығын Қазақстанда енгізу бұл обьективті түрде мәжбүр қажеттілік. Бұдан басқа, бұл өз кезегінде мемлекеттің фискалдық қызығушылығын білдіретін жанама салық салу жүйесін қалыптастыру дегенді білдірді. Сонымен бірге оларды тиімді пайдалану баға қалыптастыру процесі кезінде жағымды әсер етуге және тұтыну құрылымына әсер етуге мүмкіндік берді. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, салық төлеушілер тікелей табыстарына салық салудан гөрі өздерінің шығындарына салық салуды әлде қайда дұрыс қабылдаған.

Мемлекет ҚҚС енгізе отырып өз алдына келесідей мақсаттарды  қойған болатын:

• бюджеттің кіріс бөлігін тұрақтандыру мақсатымен салық салу базасын кеңейту;
• инфляциялық бағасызданудан салықтық түсімдерді қорғау;
• тұрақсыз экономика шарттарында тұрақты кіріс көзін қалыптастыру;
• төлей алмайтын сұранысты азайту және сол арқылы екі сұрақты шешу: тауарлық дефицитти жою және инфляция өсу қарқының бәсеңдету.

Бірінші мақсатқа  ҚҚС  барлық тауар мен қызмет түрлерін қамтығандықтан және нарықтық экономиканың көптеген талаптарына жауап бергендігінін  арқасында қол жеткізілді. Екінші мақсаттың жүзеге асырылуы бұл ҚҚС-тың бағаны ырықтандырумен сәйкес келуі, яғни өзгертілмеген ставка көлемінде баға жоғары болған сайын түсімдерді ұлғайды. Үшіншіден мемлекетке заңды эәне жеке тұлғалардың табыстарының есебін жүргізгеннен гөрі тауарлар мен қызметтердің есебін жүргізген әлдеқайда ыңғайлы. Төртіншіден, ҚҚС енгізген кезде кеңестік рубль толығымен ортақ балама функциясын тоқтатқан болатын.

Кейбір тауарлардың  рубльдік бағасы жоғары болғаны соншалық, тіпті төлей алмау сұрасының  инфляциялық өсуі оған үлгіре алмады. Бұл өндірістің басылуымен, ұсыныстың қысқару салдарымен байланысты болды. ҚР ҚҚС 28% ставкамен енгізу бір жағынан баға өсуін жылдамдатса, екінші жағынан бағадан сатып алу қабілеттіліктің ілесе алмауы алып келді. Нәтижесінде өндірістік, сонымен қатар ауылшаруашылық кәсіпорындарының көп бөлігі қарапайым өндірістерін өзіндік қаржыландыру процесін қамтамасыз ете алмаутын жағдайда болды.

Мемлекеттік бюджеттен  мол қаржы ресурстарын құю  талап етілді, нәтижесінде оның дефициті шын мәнісінде одан да нашар жағдайға тап болды.

Қазақстан Республикасының «бюджетке төленетін салықтар мен басқа да міндетті төлемдер туралы» Заңында анық көрсетілген, яғни «Жанама салықтар – салық төлеушінің табысына және мүлкіне байланысты емес тауарлар мен қызметтер үшін бағаға немесе тарифке үстеме ретінде салынатын салық (ққс, акциз)».

Жанама салықтарға біреуге  аударылатын салықтар жатады, яғни соңғы төлеушісі болып тұтынушы табылады. Бұндай қасиетке ҚҚС пен  акциздер (ҚР салық қаңымен анықталған негізгі жанама салықтар) ие.

Мемлекет салық жүесіне ҚҚС-ты енгізе отырып салық салу базасын кеңейту және сол арқылы бюджетті толықтыруды, кәсіпорынға макро және микро деңгейде әсер етуді мақсат етіп қойған. ҚҚС пен акцизді енгізу өз үмітін ақтады, себебі қазіргі күні ҚҚС республикалық бюджет табысының 3/1 бөлігін қамтиды және бюджеттік түсімдердің тұрақты көзі болып табылады.

1.2 Жанама салықтың экономикалық мазмұны

Мемлекеттік бюджет табыстарын қалыптастру – негізгі мақсатқа бағытталған қаражаттар мемлекет мүмкіндігін анықтайтын маңызды процес: өнідірстік және әлеуметтік саланы, әлеуметтік-мәдени шарараларды қаржыландыруды дамыту, мемлекеттік билікті және басқару, қорғауды қамтамасыз етуге шығындар.

Салықтық және салықтық емес түсімдердің әртүрін аулару кезегі, түсімдерді бюджетке енгізу мерзімі  олардың құрастырылуының, түсімдердің бюджетке түсу көлемі сияқты ерекшелігі ескеріле отырып қалыптасады,сонымен бірге ең басты талап болып тұрақты және тең көлемде жалпы мемлекеттік қажеттіліктерге қаражаттардың түсуі табылады. Бюджетке түсетін түсімдердің есептелуі мен аударылу жауапкершілігі Қазақстан Республикасының Қаржы Министрлігіне жүктелген, бұл Министрлік бұл сұраққа қатысты жұмыстарын салықтар мен табыстарды жоспарлауды Басқару арқылы жүзеге асырады.

 Басқарудың негізгі  тапсырмасы территориялық көлемде  және жалпы Республика бойынша бюджетке түсетін салықтар мен табыстық түсімдердің әрбір түрі бойыншы жылдық жоспарлау жасау. Басқарма мемлекеттік бюджет табыстарын жоспарлау жұмыстарын, яғни қаржылық органдардың кәсіпорындар мен әртүрлі меншік формасындағы ұйымдардан түсетін табыстардын, салықтық және халықтық жиындар мен салықтық емес төлемдердің талдауын, Республиканың халық шаруашылығы бойынша бюджетке түсетін салықтық және басқа міндетті төлемдердің түсіміне бақылауды жүзеге асырады және салықтар мен табыстардың мемлекеттік бюджетке түсуін қамтамасыз ету бойынша қаржылық органдар жүргізген шаралар нәтижесінде халықтан жиналған салықтық төлемдер.

Жергілікті органдармен  жергілікті бюджетке толық аударылатын  салықтар мен жинақтардың есебі  кезіне ерекше назар аударылады: кооперативтер, қоғамдық ұйымдардың табыстарына салықтар, мерзімі асып кеткен кредиторлық бережақ сияқты жинақтар мен салықтық емес төлемдер, жиақтар және тағы басқа. Оларды жоспарлау кезінде негізгі көңіл салық төлеушілер көлемі мен салық ставкасын бекітуге аударылады.

Салықтарды жоспарлаудың құрама бөлігі болып салықтық төлемдерді аудару жұмыстарының дұрыс атқарылуына  бақылау жасау және олардың бюджетке түсудегі толық және қазіргі замаңғы  шараларын ойлап табу табылады. Бұл  жұмыстың жүзеге асырылуы салық органымен, бюджетке аударылуға міндетті салықтар, жинақтар мен басқа да төлемдерді есептеуді және аударуды қамтамасыз етуге міндетті кәсіпорынның лауазымды тұлғаларымен бірлесе атқарылады.

Мемлекеттік бюджетті толықтыру  процессінде акциздер мен қосылған құн салығының да алатын орны айтарлықтай ерекше.

Қосылған құнға салық  бұл бағаға немсе тарифке үстеме ретінде қосылып бюджетке төленеді. Бұл салық түрі көптеген дамыған  мемлекеттерде кеңінен қолданылады, бұл  өндіріс саласын баяулатпай тұтыну салысын реттеп отыруға мүмкіндік береді.

Салық және бюджетке төленетін басқа  да міндетті төлемдер туралы Қазақстан  Республикасының Кодексі (Салық  Кодексі) бойынша қосылған құнға  салынатын салық деп тауарларды (жұмыстарды, қызметтер көрсетуді) өндіру және олардың айналысы үрдісінде қосылған, оларды өткізу бойынша салық салынатын айналым құнының бір бөлігін бюджетке аударуды, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағында тауарлар импорты кезіндегі аударымды айтады.

Қосылған құн салығын  төлеушілер:

• Жеке кәсіпкерлер;
• Заңды тұлғалар, мемлекеттік мекемелерді қоспағанда;
• Қызметін Қазақстан Республикасында тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын резидент еместер;
• Заңды тұлғалардың қосылған құн салығын дербес төлеушілер ретінде танылған құрылымдық бөлімшелері қосылған құн салығын төлеушілер болып табылады.

Қосылған құн  салығынның төле көзі болып кәсіпорынның табысы табылады. Қосылған құн салығы бойынша түбегейлі жеңілдіктер  орналтылған. Заңмен бұл салықтан босатылатын  тауарлар (жұмытар мен қызметтер) тізімі анықталған.

Бюджетке аударылатын  ққс сомасы сатып алушыдан жүзеге асырған тауары (жұмыстар мен қызметі) үшін алынған салық сомасы мен  құны өндіріс шығынына жататын материалдық  ресурстарды, жылу, жұмыстар, қызметтер  үшін жабдықтаушыларға төленген салық  сомасы арасындағы айырма ретінде анықталады.

Сатып алынған  тауарлы-материалдық құндылықтар үшін салық сомасы асып кетсе тауарларды (жұмыстар,қызметер) жүзеге асыру бойынша салық сомасы  арасындағы айырмашылық алдағы уақытта төленетін төлемдер есебінде есептеледі немесе бюджеттен осы салықтың жалпы түсімі бойыншасалық инспекциясының есебі негізінде  қаржы органдарымен  қайтарылады.

Бюджетке төленетін  салық сомасына мына сомалар, яғни тауарларды (жұмыстарды,қызметтерді) жүзеге асыру  бойынша есеп құжаттарының біртіндеп  төлеу кезектілігімен, сонымен қатар жұмыс,қызметті орындамастан бұрын немесе тауарларды жеткізбей есеп айырысу шотына түскен аванстық төлемдер сомасы кіреді.

Қосылған құн  салығы нақты айналым үшін  орта айлық төлемдер көлемі 200 тенгеден аспайтын кәсіпорындар әрбір өткен календарлық  айдан кейінгі екінші айдың 15-нен кешіктірмей төлеуге тиіс, ал орта айлық төлем көлемі 600-ден аспайтын кәсіпорындар бір айдың ішінде 1-мен 23-ші аралығында аванстық төлемдерін 50% көлемінде салық сомасын есеп бойынша алдыңғы ай үшін төлеу керек. Есептік ай аяқталғаннан кейін салық нақты тауарлар (жұмыстар, қызметтер) жүзеге асыру бойынша ертерек тапсырылған аванстық төлемдер есебі негізінде бюджетке төленетін салық сомасы анықталады.

Қосылған құн  салығының сомасы Қазақстан Республикасының  республикалық бюджетіне түседі және «Қазақстан Республикасының республикалық бюджеті туралы» Заңмен бекітілген нормативтар бойынша республикалық бюджет пен облыстық бюджет және Алматы мен Астана қалалары арасында бөлінеді. Қосылған құн салығы бойынша төлемдерді уақытына төлеу мен оны аудару жауапкершілігі қосылған құн салығын төлеушілерге жүктелген.

Қосылған құн  салығына өздігінен реттеу,  автоматты  түрде өндірістік шығындардан босау, қатаң салықтық тәртіп тән.

Сату салығы мен айналым салығының орнына қосылған құн салығын енгізу салық салу тәжірибесін түбегейлі және маңызды өзгеріске ұшыратты. Салық өндірістік іс әрекетке жағымды шарттарды реттейді, салық сомасының бюджетке түсуімен бағанын өсуін тікелей байланыстырғандықтан бюджет қаражаттарының инфляциялық құнсыздануын болдыртпайды деп күтілді. Бұл салықтың тәжірибе ретінде қолдану нәтижесі реттеу функциясын салық тек өндіріспен тұтыну көлемінің толық өсуі кезінде жүзеге асыратындығын көрсетті.

Өндіріс құлдыраған жағдайда, экономикадағы кризистік  құбылыстардың бағалардың өсуінің басқарылмауымен байланысты өсуі кезінде салық жүзеге асырылған өнімнің өзіндік құнының өсуіне тікелей әсер етуші факторлардың бірі болып және тұтынудың төмендеуін реттеуші фактордың бірі болды.

Қосылған құнға  салық кәсіпорынның жоғарғы көтерме  бағасы арқылы қалыптасады, ол өз кезегінде екі реттік салық салуға әкеледі, себебі қазіргі уақытта республикада өнімнің өзіндік құнына әсер етуші салықтар жүзеге асырылады (табиғи ресуртар мен суға төлем, ормандық табыс, мемлекеттік пошлина және т.б) және бюджеттік емес  қорлар (әлеуметтік сақтандыру қоры, экономикалық өзгерістер қоры, жол қоры және тағы да басқа). Бұл бағаның өсуіне және инфляциялық процеске әсер етеді.

Бұған байланысты баға құрылымын, өзіндік құн мен  қосылған құн салығы бойынша салық  салуды  обьективті жетілдіруді қажет етеді.

Акциз – бұл тауардың бағасына қосылатын және сатып алушы төлейтін жанама салық болып табылады. Акциздерді өзінің айрықшылықты ерекшеліктеріне қарай монопольді түрде жоғары бағаларымен тұрақты сұранымы болатын тауарларды өндірушілер төлейді. Осы салықты  бұрыннан бері көптеген мемлекеттер және бекітілген белгілі бір тауарлар түрлеріне салу арқылы қолданып келді. Қазақстан Республикасында қабылданған «акциздар туралы» Заңы акциз салығы барлық спирттің барлық  түрлері,  алкоголь өнімі, темекі бұйымдары, құрамында темекі, алкоголь өнімі, темекі бұйымдары, құрамында темекі бар басқа өнімдер, алтыннан, платинадан немесе күмістен жасалған зергерлік бұйымдар, бензин, дизель отыны, мүгедектерге арналған жеңіл автомобильдер, атыс және газ қарулары, шикі мұнай, ойын бизнесі, лотореяны ұйымдастыру және өткізуге салынады деп. Бекітілген.

Акцизді акциздік тауарларды жүзеге асырушы және тасымалдаушы Қазақстан  Республикасының территориясында  тұратын барлық кәсіпорындар мен  ұйымдар, шетелдік инвестициясы бар кәсіпорындар, сонымен қатар филиалдар, бөлімшелер және басқа кәсіпорынға қарасты бөлімшелер төлейді.

Салық салу обьектісі  болып акцизді қосылған бағалар  бойынша жүзеге асырылған акциздік тауарлардың құны табылады.

Акциздер -  тұтынушы төлейтін таурлар бағасының ішіне қосылатын салықтар. Акциздерді өзінің спецификалық құрамына байланысты монопольді жоғары бағамен тұрақты сұранысқа орнататын  тауар өндірушілер төлейді. Акциздер қызметтерге де салынады, сонымен қатар салық соммасы тарифтың құнына кіреді.

Акциздер әмбебап және жеке болып  бөлінеді. Әмбебап акциздер пайыз  түрінде таурлар мен көрсетілген  қызметтірінің құнының жалпы  айналымына салынады: оларға сатуға салынатын  салықты, айналымға салықты жпатқызуға болады. Жеке акциздер өте көп болуы  мұмкін. Осылайша, Қазақстанда ішкі өңдіріспен басқа елдерге иммпортталатын  өнімдермен тауарларға келесідей акциздер белгіленген: ішімдік және ішімдікті сусындар, шарап, сыра, темекі өнімдері, арқан және бекіре балықтар және осы балықтардың уылдырығы, хрусталь өнімдері, алтын, күміс, платинадан жасалған зергерлік бүйімдар, жеңіл автокөліктер, бензин және дизель отыны, газ және отжарғыш қаруы (өкімет органдарынан арнап алғандарынан басқа), шекі мұнай, электр қуаты, ойын бизнесі, алыстан басқарылатын байланыс қызметтері, лотереялар. Осылайша, таурлар мен өнімдердің тізімдерінің көп бөлігін бірінші кезектте қажетті тауарларға жататын өнім түрлері алып отырмағанын көруге болады. Акцизделетін тауарлар түріде және оған акциз мөлшерлемесіде өзгеріп отыру мүмкін, ол кейбір таурлардың тұтынылуын реттеу қажеттілігімен мемлекеттің ағымдағы фискалді өсімпұлдарымен аңықталады.