«Жарнамалық агенство қызметін» Delphi ортасында автоматтандыру

 

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ  ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

 

Факультет                Ақпараттық коммуникациялық технологиялар                       .

(факультет  атауы)

Кафедра                                     Ақпарaттық жүйелер                                                .

(кафедра атауы)

 

КУРСТЫҚ ЖҰМЫС

Тақырыбы: 

(жұмыс тақырыбы)

Орындаған: Студент тобы 

(қолы)            (Студент аты-жөні)

Жетекші Оразаева А.Р., АЖ магистрі, аға оқытушы, 

(Жетекші аты-жөні) (ғылыми атағы) (ғылыми дәрежесі) (қолы)

 

 

 

 

Семей 2011

Жоспар

	Кіріспе	3
1	Жарнамалық агенттіктің  қызметі	4
1.1	Жалпы жарнама түсінігі және оның мақсаты	4
1.2	Жарнаманы тарату тәсілдері	5
1.3	Қазіргі заманғы жарнама  қызметінің негізгі сипаттамасы	8
1.4	Кәсіпорындардағы жарнамалық  қызметтің рөлі.	11
2	ЭЕМ-ң програмалық қамтамасыз ету деңгейінің дамуы	14
2.1	Деректер базасы - программалаудың  негізгі тамыры	14
2.2	Деректер  базасын құру және басқару жүйесі.	15
2.3	Delphі тіліндегі қолданбалы программалар	17
3	«Жарнамалық агенство қызметін» Delphi ортасында автоматтандыру	20
3.1	Есептің қойылымы	20
3.2	Есепті қалыптастыру	20
3.3	Программа сипаттамасы	26
	Қорытынды	33
	Қолданылған әдебиеттер	34
	Қосымша	35

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

Жалпы нарық немесе қазіргі экономика үш тағанға сүйенеді. Оның бірі – менеджмент, екіншісі – маркетинг (ақпарат жинау, шаруашылықты жүргізуді  жоспарлау, ненің қажет екенін болжау), үшіншіс–қаржы.Маркетинг – істелетін іс пайдамен шығу ұшін оны алдын – ала жоспарлайды, сол сала бойынша басқалар не істеп жатқаны жөнінде мәлімен ақпарат жинайды. Баскелестік жағдайында ұтып шығудың жолын қарастырады. Ол алдын-ала жиналған ақпараттарды талдау, өндеу барысында зиянга қалатынын немесе пайдаға шығатынын біледі. Соған орай шаруа немесе өндіріс орындарына кеңес береді.Дамыған елдерде маркетинг қызметінсіз бір қадам жасалмайды. Маркетинг шығарылған өнімді қозғалысқа түсіреді. Яғни маркетингтік ақпарат бағыт – бағдар беретін барометр сияқты. Сонымен, маркетинг дегеніміз–рынокты зерттеу. Маркетингтік ақпарат – нарық билеген елде экономиканы ілгері   жылжытудың басты тетігі, көзі.Жарнамалық шараларды жүргізу де – осы маркетингтік қызмет болып табылады. «Жарнама – сауда двигателі»-, деп бекер айтпайды.    Сату көлемін ұлғайту және табу үшін сапалы тауарлар мен қызметтерді иелену жеткіліксіз, ол үшін тұтынушылардың сапасына  осы тауарлардан алынатын пайдасын жеткізе білу керек. Бәсекенің күшеюімен нарықтың тауарлармен толығуына байланысты қазіргі кезде маркетингтік коммуникацияның рөлі мен маңыздылығы өсуде. Маркетингтік коммуникация – тұтынушыларға ықпал ету мақсатында тауарлармен көрсетілетін қызметтерге  сұранысты қалыптастыру және ынталандыруға бағытталған шаралар жүйесі. Тауарды нарыққа шығару кезеңіндегі жылжытудың ең тиімді құралдары-жарнама мен PR, осы екеуі ТӨЦ-нің өсу кезеңінде маңыздылығы жоғалтпайды ТӨЦ-тің кемелденеген кезеңінде өткізуді ынталандыруға көп мән беріліп ,ал жарнама тауар  туралы ойды еске салатындай болуы керек. ТӨЦ-нің құлдырау кезеңінде жарнамаға кететін шығындар төмендеп, фирма өнімді өткізу иүшін  тұтынушыларды ынталандыру шараларына жүгінеді. Жарнама қаржыландыру көзі анық көрсетілген, БАҚ арқылы жүзеге асатын тауармен қызметті жылжыту нұсаны.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 Жарнамалық агенттіктің қызметі

 

1.1 Сонда жалпы

жарнама дегеніміз не және оның мақсаты

 

Бұл сұраққа жарнама агенттері  әр түрлі жауаптар береді.  Қазіргі  жарнама «әкесі» аталған Альберт  Ласкер оған мынандай түсініктеме береді. «Жарнама – бұл баспа түріндегі  сауда». Осындай анықтама радио мен  телевидение пайда болмай тұрып  берілді. Бұл кездерде жарнаманың ауқымы мен сапасы бүгінгімен жер мен  көктей айырмашылығы бар еді. Жарнама  жайлы әртүрлі анықтамалар бар. Ол қатынас өтім ұйымдастыру, эканомикалық және әлеуметтік процесстер – қоғаммен байланыс жасаудың бірден-бір көзі болып анықталуы мүмкін. Сонымен, жарнама – бұл ақпарат беру, әдетте төленетін және сенім пікірін  тудыратын құрал. Ол көбіне өнім мен  жарнама таратушының ойын іске асырумен айналысады.

Материалдық тауарды жарнамалаудан  қатар банк қызметтері, сұлулық салондары, машина сатумен айналысатын дүкендермен  жарнамалық байланыс жүргізу өте  маңызды. Барлық өсу дәрежесінде  жарнама ой насихат шеңберінде қолданылады: эканомикалық, политикалық, экологиялық, діни және

әлеуметтік.Хабарландыру жарнама  болу үшін, жарнама беруші өзін таныстыру  шарт. Әрине, жарнама беруші өзінің атын аталғанын қалайды. Ондай жағдай болмағанда жарнаманың мән-мағынасы болмағанмен  тең. Дәстүрлі БАҚ-тың (телевидение, радио, газет, журнал, маңдайшалар) – дан  басқа жарнаманы тарату: пошта, метро, трамвай, адамдар көп жүретін  жерлерде кездеседі. Және де бұл жарнамалаудың  тиімді түрінің бірі.

Жарнама барлық жерде қолданылады. Онымен ұйым «бейнесін» қалыптастыру үшін қолданылады (абыройлы жарнама), маркалы  тауарды ерекшелендіру мақсатында (марка жарнамасы), сату жайлы ақпарат  тарату, қызмет көрсету (рубрикалық жарнама) төмен бағамен сату жайлы хабарландыру (төмен баға жарнамалары).Таралу масштабына қарай: глобальді (бүкіл әлемдік), мульти – ұлттық, бүкіл ұлттық, аймақтық, қалалық, жергілікті.Сезім мүшелеріне қарай сұрыпталу: визуальді, есту (ауызша), иіс сезу, дәм сезу, түйсік сезу және т.б.

Жарнама жасалу жолына қарай: өзіңдік немесе «үй жайындағы» реклама  берушінің өзі жасаған; жарнама  агентімен дайындалған: дайын (ескі жарнама рөліктерінің ойналуы).Жарнама  құралдарын 5 үлкен топқа бөлуге болады: баспасөз, телевидение, радио, жарнама, кино.

Жарнама тағы да көркемділік  безендіру жағынан: қара – ақ, біртүсті, екі түсті, түрлі – түсті, мәтінді, суретті, фото, пайдаланылған және де затты жарнамалар: брелок, оттық, қалам, кәдесый, т.б. Сонымен қатар «тірі» жарнамалар да бар. Бұған модельдердің дүкендерде жүріп, атақты фирма киім үлгілерін көрсету жатады.

 

Жарнаманың негізгі функциялары:

-эканомикалық (утилитарлы) – бұл сауда көлемін көбейтіп, кірісті арттыру.

-ақпараттық шығарушылар  – бұл белгілі бір тауарлар  жайлы толық ақпарат беру.

-маркетингтік (коммерциялық) – тауардың сауда нарығында  жылжуына себеп болады.

-қатынасты (идеологиялық) – бұқараға назар аудартады.

-тәрбиелі (ұйымдастырулы)  – жарнаманың бұқара санасына  әсер етуі.

-мәдениетті – эстетикалық  қанағаттанушылықты толықтырады.

Жарнама мақсаты:

-сауда нарығын кеңейту

-бұқараға тауар жайлы  хабарлау

-фирманың атағын, тауар  белгісін қалыптастыру және ұйымдастыру

-тауардың пайдалылығы  мен артықшылығын хабарлау

-қарсыластарға тойтарыс  бере алу.

 

 

1.2  Жарнама аудиторияға  берілу тәсілі,яғни жарнамалық  агенстволардың

қызметі

 

Жарнама түрлі топтағы  адамдарға көзделіп жасалған, яғни барлығын хабармен қамтуды мақсат етеді. Түрлі топтағыларға: рок-музыканы ұнататын жасөспірімдер мен классикалық, баяу әндерді таңдайтын қарт адамдар. Бұл кезде жарнама осындай  топтағыларға арнайы жасалған қимыл  болып саналады.Қызмет атқарудың  басым бөлімі – жарнама, мазмұны  мен мақсаты жағынан сендіру, өзіне идея, тауар, қызмет көрсетуге  жаңа пайдаланушыларды қаратуды нысан  етеді. Алайда, белгілі жарнама таратушылар, мысалға құқық және заң жұмыстарын шешіп беру мақсатында жасалған хабарлама  тек ақпарат беру орнында жүреді және ол ешқандай сендіру мақсатын көздемейді.

Жарнама аудиторияға 2 тәсілмен беріледі:

-Жарнама беруші жарнаманы  өзі дайындап, содан кейін оны  басып БАҚ-қа  ұсынады;

-Жарнама беруші жарнама  мақсатын атап көрсетіп,жарнама  агенттіктеріне және агентіктеріне  тапсырыс береді. «Gallup Media Asia» деректері  бойынша, 2001 жылы қазақстандық жарнама  бюджеті ЖҰӨ-ң  0,34% құраса,2008 жылы  оның мәні 0,9% жетіп қалды. Бұл  көрсеткішті батыс елдері  деңгейімен  салыстырсақ, АҚШ-та жарнама шығына  ЖҰӨ-ң 2,5-2,7%,Францияда 1,5-1,7%

 

құрайды.Жергілікті өндірушілердің көбі ақшалау қаражаттың жентіспеушілігінеи байланысты жарнама агентіктеріне  жүгінбей-ақ,жұмиысты өздері істегенді  қалайды

Мысалы: «Фуд-Мастер». «Беккер  және К», «Рахат» тікелей БАҚ-тың  жарнама бөлімдерімен тікелей өзара  әрекет жасап,жарнамаларын орналастырады. Ал коммерциялық банктер және кейбір компаниялар («Асем-ай», «Бахус», және т.б) Жарнама агентіктерімен тікелей  байланысып, жарнамаға тапсырыс береді. Олар «Ogilvy &Mather», «Mc Cann-Erikson», «Panda »  сияқты ірі ағылшын саксондық  –американдық концернінжерінің агенттіктерімен  жұмыс істеуді қалайды.

Жарнама берушілер –бұлар өндірушілер,бөлшек –көтерме саудагерлер, мемлекеттік емес ұйымдар және т.б. Қазақстан нарығында негізгі жарнама берушілер – шетелдік компаниялар. Мәселен,  «Procter& Gamble»  компаниясының 2007 жылғы жарнамалық бюджеті 58,8 млн доллар, KCell Kazakhstan-33.1 млн доллар ,«Unilever»-24.7  млн доллар ,Colgate-24.2 млн доллар болды. Отандық  жарнама берушілер бюджет бойынша жетелдік компаниялармен бәсекеге түсе алмайды.

Жарнама агенттіктері- жарнама қызметін ұсынатын делдалдар . Олардың көбі БҰҚ-ын таңдау, жарнама орнын немесе уақытын сатып алу,жарнама науқанын шығармашылық өңдеу және жарнаманы жасау сияқты қызметтерді ұсынады. Жарнама беруші оны шығаруға байланысты кейбір қызмет түрлерінт өзі жасай алады. Жарнама агентіктерін таңдаған кезде жарнама бағасын, олардың шығармашылық мүмкіндіктерін, қызметінің сапасын талдау керек. Көрстеілетін қызмет көлеміне байланысты жарнама агенттіктеріне әмбебап және мамандандырылған болып бөлінеді. Әмбебап жарнама агентіктері ақпарат және жарнама қызметінің барлық аумағындағы қызметін ұсынады. Осындай агенттіктерге  «Good Media», «Styx & Leo Burnett», «Panda»  және бақалар жатады.

Жарнамалық агенттіктердің негізінен қызметі  (3-сурет)-те негізделеген

 

 

 

 

       

       

1.1-сурет. Жарнамалық агенстваның  жұмыс істеу жүйесі 

 

Мамандандырылған жарнамa агентігі жарнама қызметініңи белгілі бір түрін ұсынады.Олар жарнама шығармашылық шеберханалар, жарнама уақытына ие болатын фирмалар. Шығармашылық шеберханалар жарнаманың ерекше көркем тұжырымдамаларын жасап , ол туралы материялдарды дайындайды, бірақ

жарнаманы өткізуде, ұйымдастыруда  толық ауқымды қызметтер көрсетпейді. Мәселен , «Герона», «Гридан », «Киік» агенттіктері  кең өрісті полиграфиялық  қызметтерді,визуалды жарнама жасайтын жаңа тиехнологияларды ұсынады. Жарнама  уақытына ие болушы фирмалар алдын-ала  үлкен көлемде БАҚ-тан орын сатып  алады, содан кейін оны жарнама  берушілерге және жарнама агенттіктеріне сатады. Жарнама агенттіктерінің  барлық түрлері өздерінің пайдасын  БАҚ-тан түсетін коммиссиялық немесе көрсетілген қызметтері үшін үстеме баға қою арқылы тауып отырады

Жаранама құралдары-жарнама таратушыладың жиынтығы, 5 түрлі БАҚ-тың  құралдары бар.Оларға баспасөз,теледидар, афиша,радио,кино жатады.

Қазіргі қоғамда жарнама  туралы әртүрлі пікірлер қалыптасқан ,Жарнаманы сынаушылар жарнаманы  адам санасын улайтын, тауарға қосымша  құндылық тарытып, жалған қажеттіліктерді  туғызатын айлалы әрекет деп жағымсыз жақтарын ғана көрсетеді.

Жарнаманы жақтаушылар оны  бәсекені дамытатынын , сұранысты арттыратынын, тұтынушыларды пайдалы ақпаратпен қамтамасыз ететіндігін, осылар арқылы жаппай өндірістің қалыптасуына байланысты тауардың өзіндік құнының азаюына  ықпалын тигізетіндігін атап көрсетеді

Алайда кейбір жекелеген  фирмалар жарнама науқанын жүргізгенде, заттың шынайыи жағдайын бұрмалап жалған хабар таратуы мүмкін. Тауар қасиетінің жағымды жағын арттырып , сатып  алушыны алдау .Тауар сапасына қатысты 

 

жалған ақпарат беруді теріс пиғылды жарнама деп  атайды.Мұндай жарнама заң  бойынша  қудаланады. Қазақстанның « бәсекелестік туралы » заңы тұтынушыларды теріс  пиғылды жарнамалардан қорғауға бағытталған. Әлемде мұндай әрекет мемлекеттік  заңдар және тұтынушылар құқықтарын қорғайтын қоғамдық ұйымдар қозғалысы сияқты 2 бағытта жүргізіледі .

Сонымен жарнамалық агенстваның өткізу қызметі – компанияны тұтынушылармен тығыз байланыстыратын буын. Өткізу қызметінің құрылымы территориялық, туарлық белгісіне қарай жасалынуы мүмкін. Территориялық белгісінне қарай ұйымдастыру кезінде агенттер мен өткізушілер белгілі бір географиялық аймаққа бекітіледі. Ал егер компанияның өнімдері көп, техникалық құрылымы күрделі және сан алуан болса, онда өткізу қызметі тауар белгісіне қарай ұйымдастырылады. Мұндай жағдайда сауда агенттері тауардың арнайы түрін немесе ассортиментті тобын өткізуге негізделеді. Көптеген фирмаларды өнімді өткізумен кең өрісті қызметтерді қамтитын сауда агенттері айналысады. Олардың түрлері-универмагтан тапсырыс алушы, қызметтер мен тауарлар сатушы, фармацевтік компаниялардың сауда агенттері, тұтынушыларды техникалық ақпаратпен қамтамасыз ететін агенттер, т.с.с. Кейбір фирмаларда агенттер мүлдем болмауы мүмкін (каталог бойынша өткізу тағы басқалары), ал басқа фирмаладың негізгі буыны, агенттер болып табылады. Сауда агенттерінің қызметтері: компанияны тұтынушыларға таныстыру, тұтынушының қажеттілігін зерттеу, оларға қызмет көрсеті, тұсау кесер өткізу, мәміле жасау. Компанияда ішкі және сыртқы немесе «далалық» өткізу қызметтері болады. Сыртқы өткізу қызметтері-ол тапсырыс берушілерге өздері барып, жұмыс істейтін агенттер. Ішкі өткізу қызметі – ол жұмысшылардың кеңседен шықпай-ақ өткізу жұмыстарын орындау. Қазіргі кездегі өткізудің ең қолайлы әдісі - мерчендайзинг. Ол дүкендердегі тауарлардың сөрелерде тиімді орналасуы, кезкелген уақытта тұтынушының тауарды алу мүмкіндігі, бір сөзбен айтқанда, өнімді өткізудің тиімді стратегиясы.

 

 

 

 1.3  Қазіргі заманғы жарнама қызметінің негізгі сипаттамасы

 

 Қазіргі заманғы жарнама қызметінің негізгі сипаттамасы болып олардың өнеркәсіптік орындарының және сервистік қызмет көрсету фирмаларының қызмет етуінің өндірістік-өткізуді басқару процестеріне тартылуы нәтижесінде жаңа ролге ие болуы табылады. Жаңа жарнаманың мәні – олардың маркетингтік жүйе кешенінің ажырамас және белсенді бөлігі болуында және өнім өндірушінің жарнамалық-ақпараттық қызметінің тиімділігі мен олардың әлемдік нарық талаптарына сәйкестігінде болып отыр.

Кең таратылған ой-пікірлерге қарамастан тек жалғыз жарнама ғана «сауданың қозғаушы күші» емес, ол тек көп күштердің бірі ғана. Жалпы  кеңейтілген кешенді маркетингтік  шаралар жүйесінің арасында жарнама, әдетте, басты элемент болып саналмайды. Іс тәжірбиеден көріп отырғанымыздай, қандай ма өнімнің өткізу көлемінің артуы мен кемуіне әсер ететін басты фактор болып, ең алдымен бірінші кезекте, осы тауарлардың өзінің сапасы мен тұтынушылық қасиеті, олардың бағасы, нарықтағы жалпы конъюктуралық хал ахуалды, бәсекелестердің әрекеті және тағы басқа да факторлар табылады. Жарнама қызметі үшін көп ақша қаражаттары қажет, кей жағдайларда фирманың алға дұрыс мақсат қоймауынан, жарнама бюджеті жөнінде терең зерттелген шешім қабылдамауынан, жарнама құралының дұрыс айналысын қалыптастыра алмауынан және дұрыс таңдай алмауынан, жарнама қызметінің нәтижесін қате бағаласа, жұмсалған ақша қаражаттары да босқа кетуі де мүмкін. Маркетинг стартегиясын жоюалауда ең алғашқы қадам – мақсатты нарықты таңдау. Екіншісі - әрбір нарық түрі үшін мақсатты маркетинг кешенін анықтау. Маркетинг кешенін компанияның «4Р» тәсілін қолдануымен анықталады:: өнім, баға, орыны мен қозғалысы. Жарнама дегеніміз –  бұл тауар қозғалысының бір құралы.

Жарнама маркетинг жоспарынан шығады, жарнама жоспары маркетинг  жоспары сияқты жасалады. Жоспар құрамына жарнамалық мақсат және стратегияны  талдау тараулары қарастырылады.

Әрбір бұқаралық ақпарат  құралдары тек өзінің  ғана қасиетіне қарай мүмкіндігі мен белгілі бір қоғамдық топтар үшін сипаттамасы бар. Жарнама беруші мен агенттік сатып алушыларды қызықтыру үшін жарнама объектісі ретінде қандай бұқаралық ақпарат құралдарын пайдалану керек екендігін шешуі керек. Осы мәселелер шешілгеннен соң бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыс жасаушы тұлғаның міндеті тек айналыстағы ақпарат құралдарының ішінен қалаулы мақсатқа тиімді жетуге мүмкіндік беретін қажетті радиостанцияны, телебағдарламаларды және үнпарақтарды және тағы да басқаларын таңдау болып табылады.

Жарнама жұмыстарын жоспарлау  мен ұйымдастыру кезінде жарнамалық хабарлама құру кезінде кездесетін мынадай көп таралатын қателіктерді, яғни, жарнамаланатын тауар  немесе қызметтің тұрақты үлгісінің болмауы, бренд мәнін көрсете алмайтын идеяны жарнамалау, жарнамада тауарды асыра мақтау сияқты қателіктерді жіберіп алмауға ұмтылу керек. Осы аталған факторлардың барлығы жарнамалатын тауарға орны толмас зиян келтіруі, сатып алушылар алдында төмендетуі мүмкін, соның нәтижесінде барлық өнімнің нарықтағы қозғалысына жіберілген күш зая кетеді.

Тауарлар мен қызметтердің жарнамалық маңдайшадағы жазулары –  жарнамалаудың ең көне түрлерінің бірі. Ал сыртқы жарнама қызметінің заманауи дәуірі ХХ ғасырдың басында қалыптасты.

Маңдайшадағы жазуларда  нарықтағы потенциалды сатып  алушыларға әсер ететін хабарламалар болуы мүмкін. Жарнаманың бұл түрі тек бренд туралы мәлімет беру және тұтынушылармен қарым-қатынасты  нығайту үшін маңызды болып табылады. Сыртқы тасымалдаушылар тек нақты  бір тауар маркасы үшін сатып  алушылық қасиеті төмен сатып  алушылардың қызығушылығын ояту үшін тиімді. Қазіргі кедегі ең үлкен  сұраста сыртқы жарнаманың орны зор  сыртқы жарнаманың , өзге де жарнама  тасымалдаушылар түрлері сияқты, өз

артықшылықтары мен кемшіліктері бар.Артықшылығына мыналарды жатқызуға  болады: cыртқы жарнама, телевизиялық компанияларды жарнама үлгілерін жарқын түспен тарату және жалпы қамту аясы мен теледидар жиілігін кеңейтуге итермелейді және оның көмегімен радио арқылы қол жеткізуге мүмкін болмайтын әдемі кабылдау ассоциациясына қол жеткізіледі; Журналдар арқылы әдемі таңдау жасауға болады, бірақ оның таралым жиілігі шектеулі. Сыртқы жарнама арқылы көптеген журнал компанияларында мүмкін болмайтын жиілікке қол жеткізуге болады; «сыртқы жарнаманың графикалық суреттері арқылы үнпарақтарға қарағанда әсері күшті визуальды сезіну  әсерін қол жеткіледі.сонымен қатар сыртқы жарнама үнпарақтардағы жарнамалардың өмірін ұзартады .Сыртқы жарнама радио мен телевизиялық жарнамаларға қарағанда адамдарың жүйкесіне тимейді. Сонымен қатар, тағы бір артықшылығы олардың – ықшамдығында. Оларды көшенің әрбір бұрышына – қалқаншада, шатырда, ғимараттар қабырғасына, көшені жарықтандыру тұрбаларында, аялдама павилиондарында, жүргіншілер жүретін жол бойында, яғни мақсатты аудитория көретін жерлердің барлығында – қаланың іскер орталығында, кеңселер орналасқан орындарда, немесе тұрғын үйлер, жоғарғы оқу орындары аймағында немесе супермаркеттер орналасқан жерлерге орналастыруға болады. Сыртқы жарнама тұтынушылардың тұрақтылық өмірге деген сенімділігін арттырады, өйткені олар күн сайын бір парақты , бюір орында көреді.

Сонымен қатар сыртқы жарнаманың айтарлықтай кемшіліктері де бар. Сыртқы жарнаманың әсер ету аймағы тек көріну аймағына тәуелділігіне қарай шектеулі болады. Ал жарнаманың өзінің әсері тіпті төмен, өйткені тұтынушы плакатқа тек 10 секундтан 30 секунд аралығында назар аудара алады.Сонымен қатар осы берілген жарнамалық хабарламаға назар аударатын аудитория санын, құрамы мен сипаттамасын анықтау қиын . сондықтан жарнаманың да тиімділігін бағалау қиынға түседі.  Сондай-ақ өзге жарнама тасымалдаушылар қатарынан анық көрінетін орынды таңдау да қиындық тудырады. Нәтижесінде сыртқы жарнама тұтынушылармен хабар алуға мүмкіндік беретін құрал ретінде қымбатқа түседі. Өйткені, оны дайындауға, қондыруға және сақталуын қамтамасыз етуге, сонымен қатар, көптеген қызмет түрлері кешенін  - көптеген қалалық қызмет орындарынан қажетті жер үшін келіссөздер жүргізуге және сол жерлерге орналастыру үшін келісім алуға қырауар қаржы жұмсалады.

Осы аталған зерттеулер нәтижесінде  мынадай нәтижелерге қол жеткізілді:

- компаниядағы жарнамалық  ақпараттық қызметті ұйымдастырудың  теориялық аспектілері зерттелді;

- РА «Эталон» жарнамалы-ақпараттық  жұмыстарға талдау жасалды;

- сыртқы жарнама құралдарын  орналастыру жұмыстарын ұйымдастыру  ерекшеліктері қарастырылды;

- «Эталон» компаниясының кешенді жарнамалық қызметі.

Сонымен, осы аталған «Сыртқы  жарнама есебі мен аудитінің  ерекшеліктері» дипломдық жұмысының  мақсаты айқындалды деп есептеуге  болады. Жұмыс барысында барлық алға қойылған міндеттерге қол жеткізілді.Бірақ жарнамалаудың өзіне қазіргі кезде мемлекет тарапынан бірнеше шектеулер қойылады.Мысалға біздің елімізде жарнама  арнайы заңдармен

бекітілген.Қазақстандағы  жарнама қызметі «жарнама туралы»  Заңмен реттеледі.  

Осы Заң Қазақстан Республикасының  аумағында жарнама жасау, тарату, орналастыру және пайдалану процесiнде  туындайтын қатынастарды реттейдi.

1) жарнама - адамдардың беймәлiм  тобына арналған және жеке  немесе заңды тұлғаларға, тауарларға, тауар белгiлерiне, жұмыстарға, көрсетiлетiн  қызметтерге қызығушылықты қалыптастыруға  немесе қолдауға арналған және  оларды өткiзуге жәрдемдесетiн  кез келген нысанда, кез келген  құралдардың көмегiмен таратылатын  және орналастырылатын ақпарат; Cыртқы (көрнекi) жарнама - жылжымалы және жылжымайтын объектiлерде орналастырылған, сондай-ақ ортақ пайдаланудағы автомобиль жолдарының бөлiнген белдеулерiндегi және елдi мекендердегi үй-жайлардың шегiнен тыс ашық кеңiстiкте орналастырылған жарнама; 

2) жөнсiз жарнама - мазмұнына,  уақытына, таратылу, орналастырылу  орнына және тәсiлiне Қазақстан  Республикасының заңдарында белгiленген  талаптардың бұзылуына жол берiлген  жосықсыз, дәйексiз, әдепсiз, көрiнеу  жалған және жасырын жарнама; 

3) жарнама берушi - жарнама жасау,  тарату және орналастыру үшiн  жарнамалық ақпарат көзi болып  табылатын жеке немесе заңды  тұлға;

4) жарнама таратушы - мүлiктi, соның  iшiнде радио және (немесе) теледидар  хабарларын таратудың тexникалық  құралдарын беру және (немесе) пайдалану  жолымен және өзге де тәсiлдермен  жарнамалық ақпаратты тарату  мен орналастыруды жүзеге асыратын  жеке немесе заңды тұлға;

5) жарнама тұтынушылар - жарнама арналған жеке және (немесе) заңды тұлғалардың беймәлiм тобы;

6) жүгiртпе жол - жарнама таратудың теледидар бойынша, кино және бейнеқызмет көрсетуде берiлетiн тәсiлi, ол теледидар экрандарында, сондай-ақ дербес мониторларда - тұрақты орналастыру объектiлерiнде жиынтығымен белгiлi бiр ақпаратты құрайтын әрiптер, цифрлар, белгiлер тiркесiнiң тiзбектесiп алмасуымен (қозғалуымен) сипатталады.

 

 

1.4  Кәсіпорындардағы жарнаманың  рөлі ерекше

 

Маркетинг бюджеті- маркетинг жоспарының табыс,шығын және пайданың жоспарлы мөлшерін көрсететін бөлімі. Оны есепте үшін жалпы маркетинг бюджетін есептеуде  қолданылатын әдістер пайдаланылады. Республикамызда жарнама агентіктері  өз қызметінде кәсіпкерліктің қаржылық мүмкіндіктері мен жарнама құралдарының бағасын ескере отырып,маркетингтік бюджетті бағалайды. Шет елдерде  жарнама бюджеті әдетте, тауар  айналымының 1-3% құрайды. Жарнаманың нақты  бюджеті жарнама берушінің мақсаттарымен  қаржылық мүмкіндіктері бойынша  бағаланады.

Тәжірбиеде маркетінгтік бюджетті анықтаудың түрлі әдістері пайдаланылады,бірақ  олардың біреуі де әмбебап емес.

1. Мүмкіндіктерге орай анықтау әдісі (қолда бар қаражаттаға байланысты). Бірінші өндіріске қажетті қаражат бөлінеді,содан қалғаны жылжыту  мақсаттарына жоспарланады.

Бұл әдістің кемшіліктері:

• Тауарды нарықта жылжытуға жеткілікті назар аудармайды,
• Фирманың мақсаттары мен шығындары арасындада байланыстың жоқтығы.
• Жыжыту мақсаттарына қаражаттың жетпей қалу қауіпі.

2. Өсім әдісі. Бюджет алдыңғы өткен мезгілдердегі келіп түскен түсімнің көбею немесе азаю пайыздарын есепке ала отырып,бекітіледі.

Бұл әдістің артықшылығы:

• Өсімді анықтау жеңілдігі;
• Бұрын болған жетістіктерді және келешекте болатын даму беталыстарын ескеру

Оның кемшіліктері:

• Бюджет мөлшері мақсатпен байланыстырылмайды;
• Оны анықтауда интуцияның рөлі зор.

3. Мақсаттар мен мінедттер әдісі нақты қалыптасқан мақсаттармен міндеттер жүйесін анықтауда және оларды жүзеге асыратын ресустарды есптеуді қажет етеді. Бұл-басқалардан әлдеқайда артықшылығы бар прогрессивті әдіс.Мысалы:компанияның маркетингтік мақсаттары-тұтынушылардың ақпараттануы -70%-ға, ал тұрақты тұтынушывлар санын -20%-ға өсіру болып табылады. Артықшылығы:

Интвестиция қайтарымдылығы:Тәжірбеде  аталған әдістердің біреуі ғана қолдауға мүмкін. Әдістерді интегралдап пайдалану  маркетинг бюджетіне оңтайлы  болады. Мысалы:»мақсаттармен міндеттер» және «бәсекелестермен тепе –тең  әдістерінң комбинациясы негізінде фирма өз қаражаттарын ескеріп, жүзеге асыруына болады.

Жарнама бюджетін  жоспарлауда  ескерілетін факторлар:

1.ТӨЦ-нің кезеңі. Танымал тауарлармен  салыстырғанда жаңа тауарды жарнамалау  үлкен жарнама бюджеті қажет

2. Жарнама және кедергілер. Бәсекелестік  жоғарғы нарықта бәсекелестерден  озып шығу үшін тауар өндіруші  өзінің маркасын «есіртке» айқайлап,жарнама  тура келеді

3. Компанияяның тұрақты тұтынушылары болған жағдайда жарнаманы жиі қайталаудың қажеті жоқ.

4. Бюджеттің мөлшері көп болғпнымен,ол жарнама науқанының тиімді болуына кепілдік бермеуі мүмкін. Жарнама өте тартымды, қонымды және тұтынушыға түсінікті, ол тиімді болады.

Тәжірбиеде АҚШ,Ұлыбритания,ФРГ  кәсіпкерлдердің 80 пайызы  «сатудан түсетін үлес» әдісін пайдаланады. Осы елдердің фирмаларының 15 «мүмкіндіктерге»пайызы  орай әдісін 5 пайызы моделдерге негізделген  әдістерді пайдаланады. Көптеген фирмаларға сату көлемінің  -1-3% -ынан  тұратын  жарнамалық  бюджет қолайлы. Маркетинг  бюджетінің әр түрлі экономикалық көрсеткіштерге тигізетін әсерін сипаттайтын көптеген талдамалы үлгілері бар. Мысалы: Вайнберг моделі реегрессиялық талдау көмегімен  жарнамаға кеткен шығынның үлесіне  байланысты фирманың және оның бәсекелесінің  нарықтағы үлесінің өзгеруін анықтауға  мүмкіндік береді.Кәсіпорын өнімін жарнамалауда паблик рилейшнз(PR) маманның қызметерінің ролі ерекше: