Адвокаттың мәртебесі, оның құқықтары мен міндеттері

ЖОСПАРЫ

Кіріспе

1. Адвокатура, оның даму тарихы, өмірдегі рөлі және адвокатура қызметінің құқықтық және ұйымдық негізі

2. Адвокаттық қызметінің ұйымдық нысаны

3. Адвокаттың мәртебесі, оның құқықтары мен  міндеттері

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Еліміз  өз тәуелсіздігіне ие болғаннан кейін  дербес мемлекет пен оның азаматтарының  өміріне тірек болатын барша  құқық негіздері қайта қаралып, жаңалап құру қажеттігі туды. Осы  жолда қыруар жұмыстар жүзеге асырылуда. Мемлекеттік басқару, экономика, әлеуметтік – саяси өмір, мәдениет, құқықтық тәртіпті сақтау, елді қорғау, сыртқы саясат салаларын реттейтін көптеген заңдар мен жорықтар қабылданып іске асырылуда. Заңдарды тиянақты және қолайлы жасауға  заңгер – ғалымдар мен заңгер практиктер қатысып, олар халықаралық ұйымдар  мен шетел мамандардың беделді  сарапшылықтарынан өткен болатын. Қазақстан Республикасының Конституциясы  – Ата Заңы бұған дәлел.

Қазақстан Республикасының Конституциясының 2-бөлімі 12 бапқа сәйкес адамдар құқықтары  мен (міндеттерін) бостандықтарына  кепілдік беріледі және танылады деп  айтылған.

Сонымен қатар, демократия және азаматтардың құқықтары  мен бостандықтарына негізделген  құқықтық мемлекетті азаматтардың құқықтық санасын қалыптастырмай, олардың  қоғам мен мемлекет алдындағы  міндеттерін түсінбей, заңмен реттемей құру мүмкін емес.

Дамыған шет мемлекеттерде адвокат қызметі  аса жоғары бағаланады. Себебі, оған адам баласына, оның тағдырына араша  түсу міндеті жүктелінетіні белгілі. Адам баласына, оның тағдырынан бағалы дүние сирек десек те жарасқандай. Ал социалистік жүйеде билік қоғамға  өз әмірін жүргізіп келеді. Мұндай жағдайда адвокатура қызметінің ештеңе шешпейтіні, формальді құрылым ретінде ғана қорғағаны о бастан мәлім.

 Қазіргі  заманның өзгеруіне байланысты  Қазақстанда тәуелсіз адвокатураның  қажеттілігі айқын бола түсті.  Расын айтсақ бұрындағы адвокат  сотта, іс қарау барысында еш  нәрсе шешпейтін. Өз көзқарастарын  білдіре алмайтын. Өз деңгейінде  азаматтардың құқығын қорғауға  дәрменсіз еді. Осы қабылданған  Қазақстан Республикасының “Адвокаттық  қызмет туралы” Заңы адвокаттық  қызметті толық деңгейде жүргізуге  жол беріп, танысып ашты. Заңда  адвокаттардың қызметі жан-жақты  қорғалады.

Адвокат тәуелсіз саналатындықтан, олардың  қызметі кәсіпкерлікке жатпайды. Мемлекеттік мекеме де болып табылмайды.

Адвокатура  – азаматтадың құқықтары мен  бостандықтарын қорғауды заң шеңберінде жүзеге асыра отырып, адвокаттық қызметті атқаратын азаматтардың ерікті қоғамдық ұйымы.

Жалпы халықтың сауаттылығының және мәдениетінің көтерілуі, олардың әлеуметтік саяси – тәжірибеге ие болуы, демократияның дамуы оның негізгі принциптерінің насихатталуы, соның ішінде азамматтардың құқыктары  мен бостандықтарын қорғау және басқаларды, осы аталғандар адвокатура сияқты құқықтың институттың туындауына себеп болды. Адвокатураның ұйымдастырушылық құқықтың нысаны – адвокаттар алқасы, ал оның мүшелері адвокаттар болып табылады.

1. Адвокатура, оның даму тарихы, өмірдегі рөлі және адвокатура қызметінің құқықтық және ұйымдық негізі

Азаматтардың  квалификациялық заңды көмекпен қамтамасыз ету – бұл маңызды  конституциялық тәртіп болып табылды.

1995 ж. 30-тамыз  айында қабылданған Қазақстан  Республикасының Конституциясының 13-бабына сәйкес әрбір адам  сот арқылы қорғалуына заңда  көрсетілген тәсілдер арқылы  өз құқықтары мен бостандықтарын  қорғауға, білікті  заң көмегін  алуға құқылы.

 Осы  бапты негізге ала отырып, азаматтардың  құқықтарын тек мемлекеттік органдармен  ғана емес, сонымен қатар қоғамдық  ұйымдармен де қолданылады. Заңды  тәсіл ретінде азаматтардың құқықтары  мен бостандықтарын қорғайтын  арнайы адвокат алқасы болып  табылады.

Белгілі бір тұлға мүддесін әділдікке  салып қорғау жұмыс бағытының  саяси мәні болып саналатын мән  авокаттық қызметке үлкен жәрдем көрсетеді.

Адвокатура  – адвокаттық қызмет атқаратын азаматтарда  құрылған ерікті қоғамдық ұйым. Адвокатураның  шынайы құралы – “демократия” Қазақстан  Республикасының адвокатурасы - өзін-өзі  басқаратын, шаруашылық есептегі қоғамдық ұйым.

 Қоғамдық  ұйымдардың беделі көтерілген  сайын азаматтардың құқықтары  мен бостандықтары кеңейтілген  сайын күннен күнге дейін өсуде.

1997 ж. 5-желтоқсанында  қабылданған Қазақстан Республикасының  “Адвокаттық қызмет туралы”  Заңы адвокатураның қазіргі кездегі  жұмысы, (қабылданған заң арқылы) қызметін, бағыты, мақсатын анықтайды.  Осы қабылданған заң арқылы  адвокатураның беделі өседі деген  ойдамын. 

Аталып  кеткен Қазақстан Республикасының  “Адвокаттық қызмет туралы” Заңның бірінші бабында адвокаттық қызметтің, яғни адвокатураның мақсаты белгіленген. Қазақстан Республикасындағы адвокатура – адамның өз құқықтарын, бостандықтарын  сотта қорғауға және білікті заң  көмегін алуға мемлекет кепілдік берген және Қазақстан Республикасының  Конституциясымен баянды етілген құқығын  жүзеге асыруға жәрдем беру мақсаты  болып табылады.

“Адвокатура”  ұғымына бірнеше анықтама бар, көбіне:

Адвокатура  – адвокаттық кәсіп, яғни сотта адамның  мүддесін қорғаудан тұратын қызметтің  бір түрі.

Адвокатура  – бұл адвокаттардың қоғамдық тобы, яғни, өздерін бұл мамандыққа арналған тұлғалар тобы (класы).

Адвокатура  – адвокаттардың сословиясы, яғни өздерінің кәсібін өздеріне арналған тұлғалар тобы.

 Адвокатура  – сот өкілдігінің қарама-қайшылықтарына  құқық қорғаушылқ.

Арсентьев В.О. Адвокатураның ең толық ұйымын былай деп айтқан:

Адвокатура  – бұл заң негізінде жеке азаматтар  мен заңды тұлғаларға заң жүзінде  көмек көрсететін мамандандырылған қоғамдық ұйым¹.

Дәл осындай  анықтаманы Қ.Х.Халиковтың еңбегінен  де табуға болады. Ол адвокатураға мынадай  анықтама береді: адвокатура дегеніміз  өзін-өзі басқаратын қоғамдық ұйым, ол заң негізінде халыққа және ұйымдарға құқықтық мәселелер жөнінде ақыл-кеңес беру, алуан түрлі құжаттар мен іс қағаздарын жасау, сотта қылмыстық істер бойынша өкіл болуды жүзеге асыру жолымен заң көмегін көрсетеді².

Бұл ұғымдардан адвокатураның заңға негізделіп, азаматтарға (халыққа) және заңды ұйымдарға  құқықтық тұрғыдан ақыл-кеңес, түсіндірмелер, заң жөнінде ауызша және жазбаша  анықтамалар беретін, азаматтар  мен заңды тұлғалардан арыздар, шағымдар және құқықтық сипаттағы басқа  да құжаттар жазатын, сондай-ақ азаматтық  істер мен әкімшілік құқық  бұзушылықтар туралы істер бойынша  соттарда және т.б мемлекеттік органдарда өкіл болуды, қылмыстық істер бойынша  алдын ала тергеу және сотқа жәбірленушілердің  қорғаушылары, өкілдері, азаматтық  талапкер, азаматтық жауапкер ретінде  қатысуды жүзеге асыратын, өзге де заң  көмегін көрсететін, өзін өзі басқаратын қоғамдық ұйым екенін анық көреміз.

Адвокатураның даму тарихын қарастыратын болсақ, соттар сияқты адвокатураны ежелгі институт деп айтсақ ол біздің қателескеніміз.

Классикалық дәуірдің Грек және Рим тарихында  ерікті азамат, сот алдында өзі  жауап беруші міндеті болатын. Сондықтан  Ежелгі Грецияда халықтың білім заңдарын негізін зерділеп оқытуға әкеп соқтырады.

“Отбасы өкілдігі” – бұрын пайда болған өкілдіктің бір түрі. Отбасы өкілдігі адвокатураның туындауына ең басты  маңызды себептер болып келген. Осы  өкілдіктің барысында отбасы ағасы  өзінің отбасы мүшелерінің әрқайсының мүдделерінің алдында қорғаған және де бұған қоса ол тек өзінің қандас туысқандарын ғана емес, сонымен қатар, қорғауға қажеттілгін қажет еткен  басқа да отбасыны мүшелерінің мүддесін қорғайтын. Осыдан басшылар мен қорғанушылар деген ұғым тараған. Бірінші –  адвокаттардың алдыңғы қатары, екінші қорғалатын істерін адвокатқа тапсырушылар қатары. Сол кездер аралығында заңды  тұлғалардың өкілі туындаған  болатын. Мысалы, ақсүйек заңдарымен танысып, дәріс алған монахтар, сотта  моностырь мүддесін қорғаған.

Орта  ғасырларда сотта өз өкілдігін пайдалану  тек патша тұқымының айрықша  құқығы болып есептелген. Сонымен  қатар, ерекше қызметке ие болғандар  бұл құқықты қолдана алатын. Кәсіпкерлік  пен сауданың өсіп дамуына орай кәсіпкерлердің сот алдында  өз мүдделерін қорғауға кеңес беру қажеттігі пайда бола бастағандақтан жұта барды, қарастырушылар мамандығы пайда болды. Осыдан соң  бұл мамандар ортағасырдың цехтық ұйым болып бірігіп заңгерлерді дайындап шығаратын болған.

Жоғарыда  айтылғандарды негізге ала отырып XIV – XV ғасырда Англияда Шиндерге біріктіріген барристер-заңдардың асоцциацисы  пайда болды. Бұл корпарациялар  әлі күнге дейін жұмыс жасауда. Лонданда қазірге дейін 4 институт бар. Әрқайсысы өзінің іліміне сүйенеді. Келуші клиенттерді қабылдайтын  бөлмелерімен өздерінің кітапханалары  бар және өздерінің символикалық белгілері бар¹.

“Барристер” – деген сөз ағылшын тілінен (вач) – қабырға, қорған деген сөден  шыққан.

Сол кезде  осы сөз арқылы магистрлер мен  оқушыларды ажыратқан болатын және осы кезде Англияда солисстер  институты дамыған. Яғни, егер барристер  сол алдында сөз сөйлесе оған қажетті құжаттар жинаумен айналысқан. Біріктіре отырып іздеуші ретінде  салық салуға, сақтандыруға байланысты берген тапсырмаларды нотариустың  қызметін қосып жұмыс жасайтын. Қазіргі  уақытта солисстер кіші магистрлік соттарға біріктірілген, кейбіреулері тәж соттарына енгізілген².

XVII – XIII - ғасырларда Европада мемлекеттік үкіметтің адвокатура институты дамыған. Оның бастаушысы болып Пруссия патшасы Ұлы Фридрих – II болған. Бірақ сол дәуірдегі адвокаттар өз қызметін тек қана қай соттың құрамында болса, сол сотта сөйлеу құқығын пайдалана алған. Мемлекеттік адвокатура өзінің даму жолын ала алалмағандығы осыдан келіп шыққан. Бұған И. Фойницкий былай деген: “Адвокаттар лауазымды тұлғаға айнала бастаса, сотта өзіне сеніп берген міндеттемелерді қорғауға беретін бостандықты, дербестік және тәуелсіздікті жоғалтады”.

Цехтік  және мемлекеттік ұйымды қорғаумен  өкілдіктің орнына адвокатура өзіндік  басқарылатын еркін мамадық иелерінің  ұйымы келген. Ең бірінші рет бұл  түрде Францияда пайда болған. Бірақ Франциядағы 1789 жылғы төңкерістен  кейін ерекше орын алатын адвокаттар қауымы таратылған. Бұған себепкер төңкерілістен кейін 1790 жылы 2-ші қыркүйекте қабылданған Декрет болып келеді. Осы Декрет бойынша әрбір азамат сотта сөйлей алатын және оған рұқсат берілген 1803 жылы адвокатура Наполеон – 1 мен жартылай орнына келтірілген  болатын. Қандай да бір диктатор болмасын, әрқайсысы адвокаттарға сыншыл, білікшілер қатарына жатқызып, жаңа көзқараспен  қарайтын.

Наполеон  – 1-ші солардың қатарында болатын, бірақ әрбір де адвокатураны қанша  сынап, жойғысы келсе де, жоя алмады. Адвокатура өзінің даму жолын Францияда  жалғастырған.

Дамыған шет мемлекеттерде адвокат қызметі  аса жоғары бағаланады. Себебі, оған адам баласына, оның тағдырына араша  түсу міндеті жүктелінетіні белгілі. Адам баласына, оның тағдырынан бағалы дүние сирек десек те жарасқандай. Ал социалистік жүйеде билік қоғамға  өз әмірін жүргізіп келеді. Мұндай жағдайда адвокатура қызметінің ештеңе шешпейтіні, формальді құрылым ретінде ғана қорғағаны о бастан мәлім.

Ресейде – Ресей адвокатурасы 1864 жылғы  сот ережелеріне сәйкес дамыған  және бұдан бастап Ресей адвокатурасы ерекше ашылу жолына түскен болатын. Адвокат ортадағы басты кейіпкер болып табылады. Сот мәжілісінде  адвокаттың сөйлеу дәрежесі сотқа қатысушыларға  ғажайып әсер қалдырған¹.

Қоғамға әйгілі Ресей адвокаттары да пайда  болған. Олар: Плевако, Спасович, Кони, Карабчевский, Андриевский және тағы басқалары.

1917 жылы  қазан төңкерісінен кейін арналған  құқықтық диктатуа Ресей адвокатурасын  жойып жіберуге әкеп соқты.

1922 жылы 22мамыр айында ВЦИК-тің адвокатура  туралы ережесінде қылмыстық  және азаматтық істер бойынша  қорғаушылар алқасын тудыру ескерілді.  Бәрі бірдей 1930-1940 жылдар мне 1950 жылдар арасында мемлекетке төнген  жазалау шараларының арқасында  адвокатура тереңдетілген ауыр  зардапқа ие болды. Адамдарды  шексіз нысанда адвокаттардың  қорғауынсыз, сотта қарсыластырмай-ақ  ату жазасына берген болатын,  қазіргі кезде әділетсіз жазаланып  кеткен азаматтар ақталынған.

Жоғарыда  аталып кеткен тарихи оқиғаларға қарамастан адвокатура қазіргі кезде қарқынды түрде өз жұмысын атқаруда. Адвокатураның  қазіргі кездегі рөлі соналы жағынан  үлкейтілген.

Әрбір құқықтық мемлекет тұлғаның бостандығын және құқығын қорғауды бірінші орынға қояды. Сондықтан да ол күшті тәуелсіз соттық қорғалудың дамуында және сақтап қалуында өзінің көз-қарастарының бар  болғандығын айқындаған.

Адвокаттық  қызметтің дамып жетілуіне ең басты себепкер болған демократия, заңдылық, адам құқығын сақтау, өзіндік  бостандық, ар – ождандық және қадір  қасиет деп ойлаймын.

Соңғы жылдары  адвокатураның беделі ерекше өсті. Ол мемлекеттік, саяси басқарудан, оның ішінде қызметтеріне қол  сұғушылықтан босатылған, адвокаттардың даусы  сотта еркін ашық естілуде. Қазіргі  қабылданып жатқан заңдар тұлғаны қорғау үшін қажетті жағдайлар жасалған. Адвокатураның өміріндегі рөлі

Қазақстан жерінде кең аумқты көлемде артуда. Себебі, қандай да бір қылмыстық, азаматтық  немесе әкімшілік істерді жүргізу  барысында азаматтардың мүдделерін адвокат қорғаушы ретінде,өкіл ретінде  заңды өкілдер жасайды. Сол қызметтерін  жүзеге асыруда Қазақстан Республикасында  көптеген шаралар қолдануда.

Соның бірі болып жоғарыда жазылып кеткен адвокатураның  қызметін реттейтін заң, заңды орнатуда әрбі адам өзінің тарапынан іс-қимылдар жасауы қажет.

Егер  де заңдар орындалмай тұр деп айтсақ, онда өзіміздің бір қалыпты жұмыс  жасай алмайтындығымыз әшкерленеді.

Адвокатура  – сотқа өз тарапынан көмек  ретінде құрылған мекеме. Сотта іс жүзінде адвокат әділдікті орнатуға көмек береді. Адвокатура тұрғындарға  заңды көмек беретін қоғамдық ұйым. Әрбір адвокат көмек сұрап  келген тұлғаның құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін шақырылған тарап болып  есептеледі¹.

Кез келген ұйымның, құрылымның міндеттері бар, сол  сияқты адвокатураның да, заң негізінде  қызмет ететін қоғамдық ұйым ретінде  өзіндік міндеттері бар, олар келесідей  көрініске ие:

• Азаматтар мен заңды ұйымға қылмыстық істер бойынша заң тұрғысынан көмек көрсету;
• Азаматтар мен заңды ұйымдарға азаматтық, әкімшілік және т.б істер бойынша өкілеттілік арқылы заңи көмек көрсету;
• Азаматтар мен заңды ұйымдардың мемлекеттік билік пен басқару органдарында және басқа да тұлғалар алдындағы құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мен білдіруге көмек көрсету².

Адвокаттық  қызметтің құқықтық негізі “Адвокаттық  қызмет туралы” заңның 2-ші бабында  бекітілген. Олар адвокаттық қызмет туралы заңынан және басқа да жандардан  тұрады³.

Адвокатураның Қазақстан Республикасының қызметінің ұйымдық негізі – адвокаттар алқасы болып табылады. Бұлар он құрылтайшының  басымылығы бойынша, ауқымдық белгілер бойынша құрылыды. Адвокаттар алқасын  құруға  мемлекеттік рогендердің  арнайы рұқсаты талап етілмейді.

Адвокаттар  алқасы адвокаттық қызметпен шұғылданатын адамдардың ерікті бірлестігі болып  табылады. Адвокаттар алқасы заң бойынша  коммерциялық емес, дербес, мамандандырылған, өзін-өзі басқаратын және өзін-өзі  қаржыландыратын адвокаттардың  ұйымы болып табылады.

Адвокаттар  алқасы азаматтар мен заңды тұлғаларға мамандандырылған заң жүзінде көмек көрсету үшін, адвокаттардың құқықтары мен заңды мүдделерін білдіру мен қорғау үшін, Қазақстан Республикасының “адвокаттық қызмет туралы” Заңында белгіленген т.б. қызметтерді жүзеге асыру үшін құрылады. Облыс, республикалық маңызы бар қала, республика астанасының аумағында бір адвокаттар алқасы құрылып, қызмет істей алады.

Адвокат алқаларының қызметін белгілейтін  негізгі құжат адвокат алқаларының  жалпы жиналысында қабылданған  оның жарғысы болып табылады.

2. Адвокаттық қызметінің ұйымдық нысаны

Адвокаттық  қызметінің ұйымдық нысаны:

 –  заң консультациясы (кеңестері);

 –  адвокаттық кеңселер (конторы);

 –  заңды тұлғаны тіркемей-ақ жеке-дара  адвокаттық кеңес құру.

Адвокаттық  қызметтің ұйымдық нысанына қарамастан барлық адвокаттар аумақтық сипатына қарай адвокаттар алқасына біріктірілген.

Заң кеңестері (юридические консультации) аумақтық принцип бойынша адвокаттар алқасының  Төралқасымен ауданда (қалада) құрылады. Заң кеңестері заңды тұлға  болып табылмайды, адвокаттар алқасының  жалпы жиналысы қабылдаған ереже  негізінде қызметін жүзеге асырады. Заң кеңестері адвокаттар алқасының  құрылымдық бөлімшесі (филиалы) болып  табылады да, заң жүзінде көмек  көрсету бойынша жұмысты ұйымдастырады. Заң кеңесін адвокаттар алқасы төралқа  тағайындаған меңгеруші басқарады¹.

–   Адвокаттық кеңселер адвокаттар алқасының мүшелерімен, өз бастамалары   бойынша және өз қаражаттары есебінен құрылады. Адвокаттың адвокаттық кеңсені құру мақсаты - өзінің қызметін материалды, ұйымдық-құқықтық жағынан қамтамасыз ету болып табылады.

– Адвокаттық кеңселердің қызметін осы кеңсе орналасқан аумақтағы адвокаттар алқасы қадағалайды. 

Өз міндеттерін  орындау барысында адвокат сотта  күннен-күнге дейін азаматтардың, ұйымдардың құқықтары мен міндеттерін  қорғау үшін қызмет жасайды. Адвокат  – заңдылықтың нығайтылуына жәрдем беретін, сонымен қатар жоғарыда айтылып кеткен қызметі жүзеге асыратын қоғамдық қызметкер.

Адвокаттық  қызметті бір мезгілде мамандырылған  және қоғамдық қызметке бөлу қажеті жоқ. Адвокаттың бүкіл қызметі – оның қоғамдық қызметі. Адвокатты әр уақытта  заңның түсінігін  әділ де, талаптарға сай түсіндіру керек².

Адвокаттың  мақсаты азаматтарға заңды көмек  көрсетуден тұрады.

Шарттың жасалуы мен бұзылуын, сотта өкіл болу мен алдын – ала тергеуден 

өтетін  айыпкерді сотта қорғауды, заңды  сауал беретін мекемелерге беретін  құқықтық кеңестен туындайтын көмектен құрылады.

Адвокаттар мынадай заңдық көмек  көрсетеді:

• Заңдық мәселелер бойынша кеңестер мен түсіндірмелер, заң нормаларына ауызша және жазбаша анықтамалар береді;
• Арыздар, шағымдар мен заңдық сипаттағы басқа да құжаттар жазады;
• Азаматтық істер бойынша және әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша сотта және т.б. мемлекеттік органдарда әділдікті жүзеге асырады;
• Алдын ала тергеуге, сотқа қорғаушы, жәбірленушінің, азаматтық талапкер мен азаматтық жауапкердің өкілі ретінде қатысады¹.

Жалпы сауал  бойынша адвокаттың міндеттері  Қазақстан Республикасының “Адвокаттық  қызмет туралы” заңның 15-ші бабында  көрсетілген  6-шы тармақтың жалпы  сипаттамасы.

Ең басты міндеті: біріншіден, адвокат заң талаптарын орындауға, адвокатураны ұйымдастыру мен оның қызметінің қағидаларын басшылыққа алуға, кәсіптік мінез-құлық нормаларының талаптары мен адвокаттық құпияны сақтауға және заң көмегін көрсетуге байланысты өзіне мәлім болған мәліметтерді құпия сақтауға міндетті.

Екіншіден, іс бойынша көмек сұрап өтініш сұраған адамның жағдайын нашарлататын құқықтық позиция ұстауына тыйым салынады, адвокаттың қылмыстық іс бойынша қолданған тапсырмалардан бас тартуға құқылы жоқ және ол қорғалатын адамның немесе адамның өзінің көзқарасы бойынша әділетсіз үкім  шығарылған жағдайда оған берілен тәртіппен шағым жасауға міндетті. Үшіншіден, адвокатқа мемлекеттік қызметкер болуға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға, оқытушылық, ғылыми немесе шығармашылық қызметтен басқа өзге де ақы төленетін қызметпен айналысуға тыйым салынады.

Жалпы азаматтың  отбасылық, тұрғын үй, еңбек және әкімшілік  заңдарымен реттелетін қатынастардың  күрделілігі, сондай-ақ, азамат өзінің субъективтік құқықтарын толық жүзеге асыру  және қорғау үшін заң нормаларын, оларды қолдау тәртібін тиісті дәрежеде білмеу кәсіби заңгер – адвокаттық билік көмегін сұрауға итермелейді². Ал адвокат заңда көрсетілген барлық құралдар мен әдістерді қолданып, азаматтың құқықтары мен мүддлерін қорғаудың ең тиімді жолдарын таңдап, сапалы заң көмегін көрсетуге тырысады және ол оның басты міндеті болып табылады. Атап айтқанда, адвокаттар – заң сұрақтары бойынша, кеңестер беру, меншік нысанына қарамастан заңды тұлғалар мен азаматтардың тапсырмасы бойынша сотта өкілдік ету, азаматтық істер бойынша сот өндірісіне талапкердің жауапкер және басқа да тұлғалардың өкілі ретінде қатысуы сияқты басқа да заң көмегін көрсетуді соның ішінде заңды тұлғалардың құрылтай құжаттарын дайындау, шарт жасау және т.б.

3. Адвокаттың мәртебесі, оның құқықтары мен  міндеттері

Адвокат – міндетті түрде адвокат алқасының  мүшесі болып табылатын және Қазақстан  Республикасының “Адвокаттық қызмет туралы” Заңының нормаларымен реттелетін адвокаттық қызмет шеңберінде кәсіптік негізде заң көмегін көрсететін Қазақстан Республикасының азаматы¹.

Адвокат алқасының мүшесі болу үшін жоғары заң білімі бар, заңгер мамандығы  бойынша жұмыс стажы екі жылдан кем емес және адвокаттық қызметі  жүзеге асыру құқығына лицензия алған  Қазақстан Республикасының азаматы  мүше бола алды.

Қазақстан Республикасының Президентінің  “Лицензиялау туралы” Заң күші бар Жарлығында айтылғандай: “Азаматтарға қызмет көрсетуге байланысты мынадай  қызмет түрлері лицензиялауға жатады: мемлекеттік емес суъектілердің  із кесу (детективтік) және күзет қызметіне, адвокаттық қызметке байланысты заң қызметін көрсету”².

Адвокаттық  қызметті жүзеге асыру құқығына лицензияны әділет біліктілік алқасының ұсынымы  негізінде Қазақстан Республикасының  Әділет министірлігі береді. Берілген лицензия негізгі тұрақты болып  табылады және оның күші Қазақстан  Республикасының барлық аумағында  қолданылады.

Адвокатқа лицензия біліктілік емтиханын тапсырған  жағдайда беріледі.

Адвокаттық қызметті жүзеге асыру  үшін лицензия мынадай тұлғаларға берілмейді:

1. қасақана жасаған қылмысы үшін сотталған тұлғаға;
2. жазасын өтеп жатқан тұлғаларға;
3. алкаголь мен есірткі заттарды пайдалануы нәтижесінде тиісті тәртіппен әрекет қабілетсіз немесе әрекет қабілеттігі шектеулі деп танылған тұлғаларға;
4. лицензия алу үшін біліктілік емтиханын тапсырмаған тұлғаларға;
5. кәсіпкерлік қызметпен айналысатын немесе қандай да ақы төленетін қызмет түрімен айналысатын тұлғаларға;
6. заңмен көзделген т.б. жағдайларда.

Адвокаттың  көмекшілері мен тағлымдамалардан өтушілер, болуы мүмкін.

Адвокаттың  көмекшілері еңбек шартының негізінде  заң

консультациясында, адвокат кеңесінде немесе адвокаттық қызметпен

жеке-дара айналысатын адвокаттың жанында  жұмыс істейді.

Көмекшілері адвокатың барлық тапсырмалары мен  бұйрықтарын орындауға құқылы болып  табылады.

        Жоғары заң білімі бар азаматтар  авокаттық тағлымдамадан өтушілер  деп атайды. Бұл тағлымдама туралы  шарттардың негізінде адвокатта  тағлымдамадан өтеді.

Адвокаттың құқықтары:

Адвокат алқаларының мүшелеріне құқықтар мен  міндеттер берілген. Адвокат алқасының  мүшелерінің құқықтары 2 топқа бөлінеді.

Бірінші топқа – адвокат алқаның  мүшесі екендігін көрсететін құқықтар.

     Екінші топқа – қылмыстық бойынша  қорғаушы және азаматтық іс  бойынша өкіл ретінде адвокаттық  кәсіби құқықтары жатады¹.

Адвокат алқа мүшесі ретінде:

• Адвокаттар алқасының органдарына сайлануға және сайлауға;
• Адвокаттар алқасы органдарына алдына алқа қызметіне қатысты мәселелер қоюға, алқа мен оның оргындарының жұмысын жақсарту жөнінде ұсыныстар енгізуге;
• алқа органдары оның қызметі немесе мінез-құлқын тексерген және талқыланған барлық жағдайларда өзі қатысуға;
• өз бастамасымен алқа құрамынан шығуға құқығы бар.

Адвокат, қорғаушы немесе өкіл ретінде  мынадай әрекеттер жасауға құқылы:

• Заң көмегін көрсету үшін қажет нақты мәліметтерді дербес жинауға және дәлелдер табыс етуге;
• Көмек сұрап келген адамға қатысты материалдармен танысуға және оларды ақпаратты заң актілерінде тыйым салынбаған кез келген тәсілдермен белгілеп алуға;
• заңдарға қайшы келмейтін өзге де әрекеттерді жасауға құқылы².

Адвокаттың міндеттері:

Адвокат заң талаптарын сақтауға міндетті және көмек сұрап өтініш жасаған адамның  келісімінсіз оларды жария етуге  құқығы жоқ және т.б.

Мемлекет  өз кезегінде адвокаттарға заң бойынша, қойылған талаптарды орындалуын қамтамасыз ету үшін белгілі-бір шараларды  қолданады, яғни құқық қоргау органдарында және әділет органдарында белгілі-бір  өкілеттікті беру арқылы құқықтық қызмет пен халыққа заң көмегін көрсету  аясындағы қызметі құқықтық тұрғыда  реттейді. Осылайша, реттеудің мақсаты  болып, құқықтық көмек көрсету рыногын  жоғары, сапалы құқыққорғау қызметімен толтыру болып табылады.

Қылмыстық және азаматтық істер бойынша  сотқа қатысудан басқа адвокат  азаматтарға құқықтық көмек көрсетеді, бірлестіре отырып ұйымдарға, мекемелерге, кәсіп орындарға берген сауалдарына  заңды негізге ала отырып, консультациялық  кеңес береді. Осы консультациялық  кеңес негізінен туындап тұрған дауды бастамас бұрын талап арызды қалай керек екендігін, әкімшілік, әлеуметтік саяси тұрғыдан еңбек  қатынастарының барысында туындаған  даулы сауалдардың дұрыстығын анықтауға  адвокат осы жұмыс арқылы ашып береді¹.

Консультациялық жұмыс адвокаттардың қызметтерінің  бір түрін көрсетеді. Заң көмегін  қамтамасыз етеді. Мысалы: бір қызметкерлерді жұмыстан заңсыз түрде шығарып тастады, осы заңдылықты шешіп, әшкерлеу барысында  адвокат қыруар жұмыс жасап айқындайды:

Біріншіден, заңды көмек сұрап келген қызметкер  ауруханада емделген бе, емделсе қай  уақыт аралығында. Жұмыстан шығарып  жіберу қағазы қашан жазылған, алдын-ала  қызметкерге жұмыстан қудаланатындығы  туралы ескертіледі ме деген сауалдарға жауап іздеп дауды дұрыс шешілуіне  адвокат өзінің кеңесі арқылы көмек  береді.