Аурулармен зақымданғандарды емдеу барысындағы жалпы күтмінің негіздері. Ауруларды күту кезіндегі санитарлық міндеттер. Ауру балаларды к

                «Авиценна»   медицина   колледжі

 

 

 

 

 

Тақырып:Аурулармен зақымданғандарды емдеу        барысындағы жалпы күтмінің  негіздері.Ауруларды күту кезіндегі санитарлық міндеттер.Ауру балаларды күту ережелері

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Шымкент

 

Науқастың күтімі - бұл жан-жақты қызмет көрсету, науқастың сауығуына жасалатын жағдайлар, көмек көрсету түрлері және дәрігерлердің нұсқауларын орындау. Көптеген науқасқа көрсетілетін көмек түрлері, ережелері бұрынғы заманнан белгілі. Ертеде дәрігерлер науқас алдында әлсіз болған кезде науқасты күтім жасап, қамқорлап емдеген. Сондықтан күтімнің әсері өте зор деп есептеледі. Медицина мекемелеріндегі күтім медицина қызметкерлерінің міндеттеріне жатады. Күтім тек қана білімді емес, біліктілікті де талап етеді. Ең маңыздысы науқасқа ауруын есіне салмай, мүмкіндігінше ұмыттыру, жағымсыз әсерден сақтандыру.Ем алудың барлық кезеңінде де жағымды тұрмыстық және психологиялық жағдайлар тудыру қажет. Науқас психологиясын жете білсеңіз оған көрсетілетін күтім әсері де ықпалды болады. Күтім: жалпы және негізгі болып екі түрге бөлінеді. Жалпы күтім дегеніміз - бөлімшенің гигиеналық қалпы, науқастың жеке гигиенасы, тамақтануы және дәрігер нұсқауларын дер кезінде және толық орындау болып табылады.Негізгі күтім дегеніміз дәрігер берген нұсқауларды қатаң түрде орындау (егер сырқат төсектен тұрмаса, көмекті сол жерде көрсету). Егер науқастың хәлі аса ауыр болса, әсіресе оның ішкі құрылысы мен ағзаларының қызметтері бұзылса немесе төмендесе, онда оны арнауйы палатаға (қарқынды емдеу) орналастыру керек. Науқастың бөлмесі таза, желдетілген, жарық және басқалардан оқшауланған болуы тиіс. Бөлме күніне 2 рет жинастырылады.   Бөлменгің температурасы 18-20°С, ылғалдылығы - 60 % болуы шарт. Күн шуағы молырақ түссе, науқастың көтеріңкі көңіл күйіне оның әсері мол. Ең маңыздысы - жеке бас тазалығын сақтау тәртібін қатаң орындау. Аптасына бір рет дәрігердің рұқсаты бойынша науқасты шомылдыру. Қолдарын, бетін әрбір тамақтандыру алдында жуу. Шашын жылы сумен сабандап жуу, тырнақтарын алу. Күніне 2 рет тістерін тазалаулары қажет. Ауыр хәлдегі науқастардың ауыз қуысын 0,5 % гидрокарбонат натрийіне (ас содасына) батырылған мақтамен сүрту.Науқасты төсегіне барынша ыңғайлы да жайлы етіп жатқызу керек. Науқас бірқалыпты ұзақ жатқан жағдайда оның тері күтімі маңызды. Өйткені, ауыр науқастанған адамдардың арықтап жүдеулеріне байланысты, бұлшық еттері азайып, терілері сүйектеріне жақындайды, сөйтіп сүйек батқандықтан ойылады, яғни саржамбас болады.Терінің ерте зақымданатын жерлері науқастың жамбасы, жауырыны, ұршық сүйектерінің басы, шынтағы және өкшесі. Әрбір 2 сағат сайын науқасты бірнеше минут қырынан жатқызып отыру керек. Науқастың төсегінде, іш киімінде денесінде бататын қыртыс болмауы тиіс. Ол үшін күніне оның төсегін 2-3 рет қағып, қайта салған дұрыс. Медбике науқас терісінің тазалығы мен терінің түрі өзгеріп, жараның алғашқы белгілері білінсе, онда сол араны салқын сумен сабындап жуып, құрғатады, содан кейін спиртпен сүртеді. Жамбас сүйегінің астына дөңгелек резеңке, өкшеге және шынтақ астына мақтаны дәкеге орапдөңгелек жастықша етіп қою керек. Егер теріде жараның алғашқы белгілері біліне бастаса, яғни тері қызара бастаса, онда сол қызарған тұсты күніне 1-2 рет   5-10% перманганат калийерітіндісімен немесе 10% камфора спиртімен сүрту керек.Ауруханада жатқан науқас адамдардың төсек орындары мен іш киімдерін жетісіне 1 рет ауыстырып тұрады. 

 

 

Егер науқас адам төсегінен тұра алмайтын болса, мына әдістермен ауыстырылады.

1. Әуелі жастыкты алады.

2. Содан кейін наукасты  бір қырымен, бетін керуеттің шетіне қаратып жатқызады.

3. Науқастың артқы жағындағы босаған ақ жайманы жіңішкелеу етіп орап алып тастайды да, оның орнына таза жайманы осы әдіспен салады.

 

Хәлдері ауыр науқастардың көйлектерін шешіндіріп, киіндіру оңай емес, сондықтан көйлектің алды ашық болғаны жөн. Сонда ауру адамдарды киіндіру де, шешіндіру де жеңілдейді. Алды ашық көйлекті шешу әдісі: әуелі науқастың екі иығынан көйлекті төмен ысырып түсіреді де жеңінен бір қолын шығарады, содан кейін артқы жағын босатып екінші қолын шығарады.

Ауыр хәлдегі науқастарды тамақтандыру. 

Палатаны таза ауамен желдетіңіз, содан кейін науқасты тамақтандыруға әзірлеңіз. Тамақтануға ыңғайлы етіп отырғызуға көмектесіп, қолын жуады. Тамақты палатаға жылы күйінде әкеліп, керуеттің жанындағы столға қояды, сырқатты тамақтандырған кезде аз мөлшерден әлсін-әлсін қасықтап асықпай береді. Хәлі ауыр сырқатты бірнеше кезекте тамақтандырады.Науқастың дене қызуын күніне 2 рет, яғни азанда сағат 6-8, кешкісін сағат 16-18 де (5-10 минут) өлшейді. Дене қызуын өлшер алдында термометрді қояды. Термометрді қойғанда оның сынап тұрған жіңішке жағы науқастың қолтығына толық еніп, қысып тұруы керек. Дені сау адам денесінің қызуы 37 °С-ден аспауы тиіс. Медбике жағдайы ауыр науқасты күткен кезде науқастың жанында жиі болып, оның хәлін байқап, тексеріп отырады. Сонымен қатар науқастың тамыр соғысын тексеріп, оның соғу жиілігін, күшін, артериялық қан қысымын өлшейді және тыныс алуын тексереді.Есте болуы тиіс! Ауыр хәлде жатқан науқас адамға оған жақсы қарап, жақсы күтсе, сырқаттың ауруы асқынбай өз мерзімінде жазылары сөзсіз. Психикалық науқастарды жүйкесіне қатты әсер бермей сөйлетіп, жақсы қарым-қатынас таба біліп, шыдамды бола білу керек. 

Мейірбике сырқатқа күтім жасағанда төмендегі принциптерге сүйенуі тиіс: 
1. Жарақаттанудың алдын алу – бұл пациенттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету болып табылады. 
2. Құпияны сақтау (пациенттің жеке өмірінің деректері топта, асханада жолдастармен бірге талқыланбайды, яғни бұл бөгде адамдарға мәлім болмауы тиіс). 
3. Ар-ұждан сезімін құрметтеу (барлық процедуралар пациенттің келісімі бойынша орындалады, егер қажет болса, науқас оңаша қалдырылады). 
4. Қарым-қатынас (пациентті және оның отбасы мүшелерін әңгімеге тарту, онда болатын процедураның барысын және толықтай алғанда күтімді талқылау). 
5. Тәуелсіздік (әрбір пациенттің өз бетінше әрекет етуін қуаттау). 
6. Жұқпалық (инфекциялық) қауіпсіздік. 
Стационар жағдайында мейірбикеге “қозғалу” қажеттілігін қанағаттандыру бұзылыстары бар пациенттерге күтімді жүзеге асыруға тура келеді. Мұндай пациенттер қарқынды мейірбикелік күтімді талап етеді.

Төсек тартып жатқан науқасты қалай күту керек?

Төсек тартып жатқан науқасқа ерекше күтім керек екенін бәріміз білеміз. Дегенмен оның да өзіндік ереже-тәртібі бар екенін ескере бермейміз. Бұл кездегі болмашы қателік науқастың жағдайы бұрынғыдан да нашарлауына соқтыруы мүмкін екен. Ендеше төмендегі жайды жадыңызға түйе жүріңіз. Тез жаурағыш болады * Адам ұзақ уақыт бойы  төсекте жатқан кезде оның ағзасы әлсірейді. Сонымен бірге ауа еркін жетпеген жерлерде ойық жаралар мен инфекция пайда болуы мүмкін. Сондықтан төсекте жатқан адамның гигиеналық тазалығына ерекше көңіл бөлген дұрыс. * Бір орында ұзақ уақыт  қимылсыз жатқан адам жаурағыш  келеді. Бөлмені желдетіп, киімі мен төсек жабдықтарын ауыстырғанның өзінде оның жаурап қалуы мүмкін. Сондықтан науқастың үстіне жұқа жамылғы жауып қойған жөн. * Төсекке таңылған науқастың  денесін күніне екі рет ылғал  сүлгімен сүртіп отыру керек. Науқасты жауратып алмас үшін шылапшындағы суды ыстықтау етіп құйған дұрыс. Бұл мақсатта арнайы гигиеналық дымқыл салфеткаларды пайдалануға да болады. Ондайда бөлмені жылытып, есік-терезелерді жауып қою керек. Өйткені жатқан адамға өтпе жел тез тиіп, суықтап қалуы мүмкін. * Ылғалды сүлгімен сүртіп болғаннан кейін тез базданып, жауыр болатын жерлерге, әсіресе шаптың арасына денеге арналған май немесе арнайы крем жағып қою керек. Егер науқасқа «подгузник» кигізілген болса, онда арнайы тазартатын көбіктер пайдаланған дұрыс. Ол кірді кетіріп қана қоймай, жаман иістен арылтады. Сулы теріге құрамында цинк оксиді бар крем жағу керек. Аяқ-қолын қозғалтып тұру керек * Төсек тартып жатқан  жанның аяқ-қолын ары-бері қозғалтып, иіп-бүгіп тұру керек. Ауыр сырқаттан кейін, мысалы, инсульттан соң адамдардың бұлшық ет тонусы өзгереді. Егер қол мен аяқты қадағалап, оларды қимылдатып тұрмаса буын мен бұлшықетте көптеген өзгерістер орын алуы әбден мүмкін. * Қозғалысы шектеулі сырқаттың шынтағы жазылып, денеден алшақ жатуы тиіс. Ол үшін арнайы тақтайшалар пайдалануға да болады. Оны фанерден кесіп алып, мақта және дәкемен қаптап, алақанға қойып, дәкемен білекке байлау керек. Сөйтіп оны жиі-жиі шешіп, қолды уқалап тұрған жөн. * Аяқтың тізеге дейін  бүгіліп тұрғаны жақсы. Ол үшін тізенің астына жұмсақ белдік қойылады. Ал табанды арагідік қимылдатып, майыстырып тұрған жөн. Ол үшін тіреуіш істеп қою керек. Кереуеттің аяқ жағын тіреуіш ретінде пайдалануға да болады. * Мүмкіндік болса ертеңгісін гимнастика жасауға көшу керек. Емдік дене шынықтыру буынның бәріне қозғау салғаны дұрыс. Әсіресе аз қимылдайтын жерлерге назар аударған жөн. Бірақ шалт қозғалыстан аулақ болу керек. Өкпесі тез қабынады * Ұзақ уақыт шалқасынан жату адамды екі түрлі жағдайға: ойық жараларға және өкпенің қабынуына соқтыруы мүмкін. Ұзақ уақыт төсекке таңылған адамның еті мен сүйегі жаншылады. Сөйтіп терідегі және майда клеткалардағы қан айналымы бұзылып, соның салдарынан ойық жаралар пайда болады. Ал өкпедегі проблемалар жатқан адамға ауа дұрыс бармағандықтан пайда болады. Бұл кезде жабысқақ, қою қақырық түсуі мүмкін. Жөтелу де қиынға түседі. Одан ағзада инфекцияның түсуіне қолайлы жағдай туындайды. Ойық жараларды болдырмас үшін жауырын, шынтақ, құйымшаққа ауа барып тұруы керек. Ол үшін науқасты әр екі сағат сайын аунатып, бір қырымен жатқызып тұрған дұрыс. * Дене терісі қызарып  кеткен жағдайда күніне екі-үш  рет теріні сергітетін арнайы  сұйықтықпен сүртіп тұру керек. Ал өкпені қабындырып алмас үшін кереуетте жатып-ақ қимылдап, тыныс алу жолдарын жақсартатын гимнастика жасап тұру керек. Клеенка төсеуге болмайды * Төсекке таңылған науқастың астына клеенка төсеуге мүлде болмайды. Олай етсе тері дұрыс тыныс ала алмай, терлеуі мүмкін. Ал бір қабатты мақта мата теріні сіңіріп алуға аздық етеді. Соның салдарынан дененің ауа аз тиетін жерлерінде жара пайда болуы мүмкін. * Төсек тартып жатқан науқасқа мүмкін болса ойық жараларға қарсы төселетін арнайы матрастарды пайдаланған дұрыс. Оның үстіне жайма төсеп, «проблемалы» жерлердің астына өлшемі 60х90 болатын аллергияға қарсы бір реттік арнайы сіңіруші жаялықтар төсеуге болады. Олар көпқабатты және денеге жабысып тұрмайды. Тиісінше науқасты көптеген проблемалардан құтқарады. * Төсектің кедір-бұдырсыз түзу болғанын қадағалаңыз. Жаймалар мен жаялықтарды тегіс етіп жайыңыз. Науқастың киімі мен төсегінде сызықтар пайда болмасын. Төсек жаймаларын аптасына бір рет, ал жастық қабын 2-3 күнде бір рет ауыстырып тұрыңыз. * Әжетханаға өздігінен шыға алмайтындықтан төсекте жатқан науқастар суды аз ішеді. Бірақ олай етуге болмайды. Себебі жатқан кезде зәр бүйректе ұзақ кідіреді. Ол инфекцияның пайда болуымен қатар бүйректе тастың түзілуіне әкеледі. Ал зәрдің

 

Нәрестенің түрлі патологиялық жағдайы алуан түрлі себептерге байланысты туындайды. Негізінен олар анасының (жүктілік кезіндегі кеш токсикоз, анемия, экстрагенитальді бұзылыстар), ұрықтың (жұқпалар, даму ауытқулары) ауруларына және ятрогенді әсерлерге (жасанды босандыру, дәрімен ұйықтату, босану кезінде акушерлік көмек) байланысты пайда болады.

Нәресте гипоксиясы плацента арқылы қажетті оттегі мөлшері түспегенде басталып, оның ағзада қышқылданбаған алмасу заттары ретінде жиналуымен байқалады.

Гипоксияның созылмалы және жіті түрлері ажыратылды. Созылмалы гипоксия жүктілік кезіндегі кеш токсикоз, экстрагенитальді бұзылыстар, сонымен қатар ағзадағы түрлі жұқпалар кезінде пайда болады. Жіті гипоксия жүктілік кезінен гөрі босану барысында жиі пайда болады. Бұған кіндіктің басылуы, нәресте мойнына оралуы себеп болады. Дер кезінде анықталмаған гипоксия нәресте қан айналымының бұзылысын, нәрестенің жатыр ішінде өлуіне әкеліп соқтыратын түрлі мүшелеріне қан кетуді тудырады.

Гипоксияны диагностикалау кезінде назар аударады:

- нәресте жүрек соғысының  жиіленуіне (минутына 160 не одан көп соғуы) немесе ақырындауына (минутына 110-100 ретке дейін);

- жүрек соғысының ырғағы мен дыбысының өзгеруіне;

- қағанақ суында меконийдің  болуына;

- нәрестенің қозғалыс белсенділігінің өзгеруіне (гипоксия дами бастағанда – артады, ал ұлғайған сайын - әлсіз болады).

Гипоксияны емдеу немесе алдын алу жүктілік мерзімі мен босану кезеңдеріне байланысты болады. Алдымен гипоксияны тудырған себептерді анықтап, жою керек.

Гипоксияны азайта, болмаса мүлдем жоя алатын А.П.Николаев әдістемесі ұсынылады:

а) жүкті немесе босанатын әйел 10 минут бойында ылғалды оттегіні тартады, 2-3 минутке үзіліс жасап, шараны тағы қайталайды;

ә) көк тамырға 40% глюкоза ерітіндісінің 40-50 мл енгізеді;

б) бұлшық етке кордиаминнің 1 мл енгізеді.

 

Ауру балаларды күту ережелері

 

Нәрестенің зат алмасуын жақсарту үшін глюкозамен бірге көк тамырға инсулин, кокарбоксилаза, дәрумендер құяды.

Жіті ағымды ұрық гипоксиясы орталық жүйке жүйесінің, тыныс алудың, қан айналымның ауыр бұзылыстарымен сипатталатын нәрестенің асфиксиясын тудыруы мүмкін.

Медбике асфиксияны емдеудің қатаң жүйелілікте үш негізгі ережені орындаудан тұратынын білуі тиіс:

1. Тыныс алу жолдарын  босату. Нәресте басы  туысымен тыныс  алу жолдарын вакуум-аппаратқа  жалғанған резеңке катетер көмегімен шырыш, қан, қағанақ суларынан босату керек;

2. Тыныс алуды қалыпқа келтіру. Нәресте дем алмаған жағдайда тез арада дем алдыру шараларын орындау керек. Бұны өкпені жасанды желдетуге арналған аппараттар көмегімен орындауға болады. Жасалған шаралар жеткіліксіз болған жағдайда нәрстені барокамераға жатқызады. Өкпені жасанды желдетумен қатар нәрестенің кіндік тамырына түрлі ерітінділер енгізеді: глюкоза, аскорбин қышқылы, натрий гидрокарбонаты, т.б.

3. Қан айналымын  қалыпқа келтіру. Жүрегі тоқтағанда жүрек сыртынан кеуде торын басу арқылы (минутына 100 қозғалыс) массаж жасайды. Бұдан нәтиже болмаса, адреналин енгізеді.

Тәжірибе көрсеткендей, жоғарыда аталған реанимациялық шараларды нәресте туғаннан кейінгі 15-20 минут ішінде жасау керек. Ағзаға бұдан артық уақыт әсер ету ауыр неврологиялық бұзылыстарды тудыруы мүмкін.

Нәрестелердің ауыр ауруларының бірі – қаңқа ішіне қан кету түріндегі босану жарақаты. Бұндай балалар жеке палатаға орналастырылады және тәулік бойы медбике кезекшілігі қойылады. Тыныс алуды жақсарту және өз құсығына тұншығып қалмауы үшін керуетте жатқан баланың басы көтеріңкі орналасуы керек.

Емдеу-қорғау тәртібі бұл палаталарда ерекше қатаң болуы керек. Баланың тыныштығы мен ұйқысын бұзатын бірде-бір бөтен дыбыстар шығарылмайды. Нәрестені күту бойынша барлық шаралар ақырындап, кереуеттен шығарылмай жасалады. Палатада өкпені жасанды желдету (ӨЖЖ) аппараты болуы керек, дәрігер тағайындауы бойынша қаңқа-ми гипотерапиясы жасалады.

Медбике үнемі бала денесінің температурасын қадағалап, пневмонияның туындауының алдын алу үшін денесінің суымауын бақылауы керек.

Нәрестені өмірінің алғашқы күндерінде анасының сүзілген сүтімен тамақтандырады. Сору және жұту рефлекстері жиі бұзылатындықтан, нәрестені сүңгі көмегімен тамақтандырады. Төспен тамақтандыруға дәрігер белгілеуі бойынша ғана рұқсат етіледі.

Тері қабатының кебірсуі мен дистрофиялық өзгеріске ұшырауының алдын алу үшін стерильді сұйық маймен өңдеп, А дәруменін қолдану қажет. Ауыз қуысы мен еріннің шырышты қабатын глюкоза ерітіндісімен және натрий хлоридінің изотоникалық ерітіндісімен ылғалдайды, ал көзіне А дәруменінің бір тамышысын (күніне 1-2 рет) тамызады.

Нәрестелерде жиі кездесетін патологияның бірі – тері аурулары (везикулопустулез, кандидоз).

Везикулопустулез терінің жоғарғы қабатында орналасқан алдымен мөлдір, кейіннен күңгірттеу сұйықтыққа толатын көпіршіктердің (1-3 мм) пайда болуымен сипатталады. Бұл ауруды жиі стафилококк қоздырады.

Терінің зақымданған аймақтарын 70% спирт және бриллиант жасылының ерітіндісімен өңдейді. 2-3 күннен кейін көпіршіктер жарылып, қабықтанады, соңынан тез жазылып кетеді.

Науқас нәрестені күту кезінде санитарлық індетке қарсы тәртіп қатаң сақталуы керек. Ауырған баламен қатынастан кейін қолды сабынмен мұқият жуып, 70% спиртпен өңдеу керек, ал ең жақсысы шараларды бір реттік перчаткаларда орындау керек. Ауырған баланың киімі стерильді болған жөн.

Тері және шырышты қабаттың кандидозы нәрестелерде өте жиі кездеседі. Бұған антибиотикотерапияның шамадан тыс қолданылуы себеп болуы мүмкін. Болмаса анасынан да жұғуы мүмкін.

Мазасыз, қатты айғайлап жылайтын нәрестеде кіндік жарығы дамуы мүмкін. Бұл жағдайда кіндік аумағының массажы және одан әрі қысатын таңғыш салу ұсынылады.

Сулы кіндік кіндік жарасының тез жазылмауымен сипатталады. Күйдіргіш заттармен өңдеу, күйдіру, стерильді дәке салу ұсынылады.

Кіндік жыланкөздері суланған кіндікке ұқсас болады. Ауру жыланкөз қаупы мен оның түрлерін (толық, толық емес) айқындауға мүмкіндік беретін өткізгіш сүңгілер көмегімен нақтыланады. Емдеу хирургиялық жолмен жүзеге асырылады.

Сулы кіндік асқынудың анағұрлым ауыр түрі – омфалитке ауысуы мүмкін. Бұл кезде гиперемия, тері инфильтрациясы, іріңді-геморрагиялық бөлінділер байқалады. Омфалит кезінде баланың жалпы жағдайы төмендейді.

Ауруды емдеу үшін антибиотиктер және жергілікті қолданылатын гипертониялық ерітінділермен үйлестіріле дезинтоксикациялық заттар пайдаланылады. Физиотерапияның әсері өте тиімді. Жараны өңдегеннен кейін стерильді таңғыш салады.

Егер омфалит кіндік әлі түспеген кезде пайда болса, кіндікті кесіп тастау ең тиімді болып саналады.

Нәрестелердің маңызды ауруларының бірі – гипербилирубинемия. Бұл ұғымға қанда билирубиннің артуымен қабаттасатын көптеген ауруларды біріктіреді. Солардың бірі – гемолитикалық ауру (нәресте қанында бар және ана қанында жоқ көптеген антиген бойынша ана мен нәресте қанының сәйкес келмеушілігі). Жиі бұл сәйкессіздік резус-антиген бойынша (анасы - резус-тері, нәресте - резус-оң) болады.

Билирубин конъюгациялық сарғаю нәтижесінде артуы мүмкін (нәресте бауыры билирубинді жоя алмайды).

Жоғарыда аталған жағдайларда бауырда конъюгацияланбаған ерікті билирубин артады. Қанда бұл билирубиннің болуы бала өмірінің алғашқы 10-14 күнінде аса қауіпті, себебі «ядролық сарғаю» қалыптасуы мүмкін. Оның салдары ауыр спастикалық формалы және ақыл-есінінің кешігуімен қабаттасатын балалар церебральді салдануына әкелуі мүмкін.

Сондықтан туғаннан кейінгі алғашқы күндерде бала қанындағы билирубин құрамының деңгейін қадағалап, оның клиникалық жағдайын бақылап отыру қажет. Медбике сарғыштанудың пайда болуын анықтап қана қоймай, оның байқалу жылдамдығын, баланың жалпы жағдайының өзгерістерін де бақылап отыруы керек. Гемолитикалық ауру кезінде өмірінің 2-4 күндері, ал конъюгациялық кезінде - 6-7 күндер өте қауіпті саналады. Баланың дене температурасының салқындауы, оттегі мен өнімді заттардың жетіспеуі ауру ағымын арттырады. Сонымен қатар, нәресте меконийінде билирубиннің көп мөлшері болады, сондықтан оның ағзадан дер кезінде шығарылмауы қандағы билирубин құрамының тез артуына әкелуі мүмкін.

Әлсіздік, бір қалыпты қатты айғай, жиі құсу айқын сарғаюға тән белгілер. Нәресте сарғыш түске бояла бастағанда медбике жедел түрде дәрігерді шақыртып, дәрігер қан құю туралы сұрақты шешеді.

Бұл ауру кезінде фототерапия жақсы нәтиже береді. Сәуле әсерінен билирубин уытты әсері жоқ өзінің изомеріне ауысады. Фототерапияны жүргізу үшін түрлі шамдар қолданылады. Медбике мұндай шамдар құрамында болатын ультракүлгін компонент көз торшасы мен жыныс мүшелерінде бұзылыс туғызатынын білуі тиіс. Сондықтан фототерапия сеансын өткізу кезінде нәресте денесінің аталған бөліктері мұқият қорғалуы керек. Жасыл және ақ сәулелі шамдарда жылу әсері ерекше қызыл компонент болады. Бұл жағдайда нәрестеге жылу өтіп кетпеуі үшін температуралық тәртіпті бақылау керек, көп мөлшерде сұйықтық беру керек. Баланың температурасын әр 3-4 сағат сайын өлшеп отырады.

Балада жасыл сұйық нәжіс және көп мөлшерде сары зәр бөлінгенде, жасалған емнің тиімділігі туралы айтуға болады.

Гемолитикалық ауру кезінде нәрестені өмірінің алғашқы күндерінде донорлық сүтпен тамақтандырады. Бала жағдайы қанағаттанарлық болғанда және ана сүтінде антиденелер жойылғанда ғана баланы төске салуға рұқсат етіледі.

Жоғарыда аталған сарғаю түрлерінен басқа нәрестелерде өттің қозғалуына байланысты туындайтын механикалық сарғаю да кездеседі. Бұл жағдайда қанда байланысқан билирубин кездеседі, ол орталық жүйке жүйесін бұзбайды, дегенмен нәрестенің жалпы жағдайына әсер етеді. Кейде дене температурасының артуы, діріл пайда болады. Терісінің түсі – сарғыш, жасылтым реңмен. Механикалық сарғаюға түссіз нәжіс пен зәрдің көп мөлшерде шығуы тән болады.

Сондай-ақ, гепатит, герпес, қызамық вирусы нәтижесінде, сонымен қатар даму үстіндіге мерез ауруы, токсоплазмозбен туған ішкі және постнатальді гепатиттер сарғаю сирдромымен қоса жүруі мүмкін.

Бұл жағдайда тері қабатының түсі топырақ реңді, бауыр қызметі бұзылады, нәжісі мен зәрі механикалық сарғаю кезіндегідей болады.

Емдеу мақсатында дезинтоксикациялық және спазмалық препараттарды, антибиотиктерді, өт айдаушы препараттарды, дәрумендерді, т.б. қолданады. Физиотерапия ұсынылады.

Балаларда сарғаю синдромы анықталғанда, оларды жеке бокстарға жатқызу қажет. Бұндай балалардың күтімі мен емі бір реттік перчаткалар және құралдармен жүзеге асырылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                  «Авиценна»   медицина   колледжі

 

 

 

 

 

Тақырып:Медициналық емдеу орындарында әр түрлі процедураларды орындау компресс қыша қағаздары,оңқаларды қою,клизма жасау,оттегі жастығын қолдану

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Шымкент

Дене қызуын қалай дұрыс өлшеу керек?

Дене қызуын өлшеу үшін, алдын ала зарарсындандырғыш немесе 70% спирт ерітінділерімен тазартылған медициналық градусник қажет. Дене қызуын өлшер алдында градусникті сілкіп, оның көрсеткіш шкаласын 35°С түсіру керек. Термометрдің сынап резервуар жағын қолтық астына салу (немесе шап аймағының қыртысына). Дене қызуын өлшеу уақытында науқастың иығын көкірегіне қысып ұстауды сұрау қажет. Термометрдің дұрыс орналасуын қадағалау қажет, әсіресе балаларда, қарт адамдарда және мазасыз науқастарда, себебі дұрыс орналаспаған жағдайларда термометр төмен градусты көрсетуі мүмкін. 10 минуттан кейін градусникті  алып, шкала көрсеткішін қарау. Қалыпты  жағдайда адамның дене қызуы  қолтық астында (шап аймағында) 36,4 – 36,8°С болады. Жүдеген науқастарда және емізулі балаларда дене қызуын өлшеу қажеттілігінде ауыз қуысында немесе тік ішекке салады. Тік ішекте дене қызуын өлшеу кезінде науқасты бір жамбасына жатқызады, термометрді жартылай вазелинмен майлап, сынапты резервуар жағын толық тік ішегіне ақырын енгізеді, балаларда енгізілу ұзындығы 2 см-ден аспауы керек. Тік ішекте дене қызуы қолтық астындағы (немесе шап аймағындағы) температурадан 0,5 – 0,8°С-қа жоғары. Ауыз қуысында температураны өлшеу үшін, термометрді тілдің асты мен ауыз түбі арасына салады да, ерінмен жауып немесе ұртымен ұстап тұрады. Қолтық астында және шапта дене қызуын өлшек ұзындығы – 10 мин, ал ауыз қуысында – 5 мин. Көбінесе дене қызуын өлшеу таңертеңгі уақытта 7-9 сағат аралығында және кешкі 17-19 сағат арасында жүргізеді. Дәрігердің тағайындауы бойынша дене қызуын өлшеудің жиілігі күніне әрбір 3-4 рет немесе әрбір 2-3 сағат сайын өлшеу керек.

 

Артериялық қысымды өлшеу Артериялық қан қысымды өлшеудің медициналық маңызы өте зор. Сол жақ қарыншаның систоласына сәйкес келетін максималды (систолалық) және минималды (диастолалық) қысымды ажыратады. Қалыпты жағдайда ересек адамның систолдық қан қысымы орта есеппен алғанда 120-139с.б.б. , диастолдық 80-89 с.б.б. Систолдық және диастолдық қысымның арасындағы айырмашылық тамыр соғу қысымы пульстік деп аталады. Оның көрсеткіші 40-50 с.б.б. Қан қысымын иық артериясынан Коротков тәсілі бойынша анықтайды.  
 
Қан қысымын өлшеу ережелері:

1.  
   тынық кезде;

2.  
   өлшемді бір қолдан өлшеген дұрыс;

3.  
   науқасты жатқызып немесе отырғызып, колды жүректің деңгейінде ұстау. Егер қолы жүрек денгейінен төмен болса, қан қысым көрсеткіші жоғарылайды, ал егер жоғары болса – қан қысым көрсеткіші төмен болады;

4.  
   жалаңаштанған иыққа манжетті бір саусақ сиятындай етіп қысып салу;

5.  
   манжеттің төменгі шегі шынтақ ойығынан 2,5 см жоғары болуы керек;

6.  
   манжетке резеңке баллон көмегімен ауа жібереді. Манжеттің ішіне кірген ауа иық артериясын қысып, ондағы қан ағысын тоқтатады (манжетте тамыр соғысы жоғалады);

7.  
   фонендоскопты шынтақ буындағы шынтақ артериясына қояды. Ары қарай ауаны манжеткадан секундына 2 атмосферамен шығарып, шыбық артериясымен қан өткенде пайда болатын дыбысты тыңдайды. Бірінші естілген дыбыс (І тон) - систолды қысымға сәйкес. Ауаны шығарғанда аппараттың шкаласына мұқият қарап отырады. Артериядағы қан ағысы толық қалпына келгенде дыбыс жоғалады, бұл кез диастолдық қысымға сәйкес (ІІ тон). Ал екі көрсеткіштің айырмашылығы пульстік қан қысым болып табылады;

8.  
   2-3 минут аралығықпен 3 қайтара өлшеген дұрыс;

9.  
   үш көрсеткіштің ең аз көрсеткіші нақты көрсеткіш болып табылады.

омпресс түрлері

• Құрғақ компресс.

• Стерилденген дәкені бірнеше қабаттап бүктеп, үстіне мақта салып, бинтпен ұстатады, содан соң оны зақымданған жерге, күйікке, жараға жапсырады.

• Қыздырғыш компресс.

• Компресті қою барысы:

• бірнеше қабаттап бүктелген дәкені немесе матаны бөлме температурасындағы суға малып, жақсылап сығады да ауру жерге басады;

• матаның үстіне оның шетінен 1-2 см асып тұратындай етіп балауыз қағаз жабады;

• оның үстіне қалың етіп мақта төсейді;

• сосын компресті орнынан қозғалмайтын, науқастың да мазасын алмайтындай етіп бинтпен таңып тастайды.

• Қыздырғыш компресс қабынуға қарсы әсер етеді;

• қан тамырларын ұзақ уақыт кеңейтеді;

• дененің белгелі бір жеріне қанның келуін молайтады.

• Қыздырғыш компресті 10-12 сағат ұстайды. Компресс түнге қарай қойылады.

• Қыздырғыш компрестің әсерін күшейту үшін үстіне грелка қоюға болады, ал матаны сумен емес, жартылай су қосылған арақпен немесе спиртпен дымқылдау керек.

• Дәрілі компресс.

• Дәрілі компресс - қыздырғыш компресс сияқты, бірақ оның әсерін күшейту үшін суға дәрігер ұсынған әр түрлі дәрілік препараттар (ас содасы (стақан суға 1 шай қасық), бура сұйығын (стақан суға 1 ас қасық)) қосады.

• Ыстық компресс.

• Ыстық компресс ауруды басады, қабынуға қарсы әсер етеді. Оны бұлшық ет, буын т.б.уырғанда белгілі бір жерді қыздыру үшін қояды.

• Матаны ыстық суға малып (60°-70° температурада), 5-10 минут сайын ауыстырып отырады.

• Ыстық компресс қою барысы қыздырғыш компресс қойғандағыдай.

• Суық компресс.

• Суық компресс дененің бір жерін соғып алғанда, мұрын және басқа жерлер қанағанда алғашқы минуттарында қолданады;

• дене терісін суытады;

• соғылған жердің ауырғанын басады;

• ауырған жерге қан ұюын азайтады.

• Бірнеше рет қабатталған матаны суық суға малып алып (мұзды су болғаны дұрыс), ауырған жерге 2-3 минут қояды, мұны бірнеше рет қайталаған жөн.

Тағы қараңыз

Оңқа төңкеру 
 
Оңқа – сиымдылығы 30-70 мм шыны сауыт. Денеге банк төңкеруді қазақша оңқа төңкеру дейді. Оңқаның ішін жалынмен қыздырып төңкергенде сиреген ауа теріні өзіне тартып, сорады. Сол кезде денедегі қан тамырлары кеңейеді, оңқа төңкерілген жерге қан жиналады. Соның әсерімен тереңде жатқан тіндердің (ткань) қан және лимфа айналымы жақсарады, қа-быну ошақтары басылады. 
 
Оңқа төңкеруге болмайтын жағдайлар: 1. Өкпеден қан кеткенде; 2. Туберкулезде; 3. Ісік, тері ауруларына; 4. Сырқат тынышсызданып жатқанында;  
5. Адамды безгек тәрізді сырқаттар қысқанда. 
 
Оңқаны мына жерлерге төңкереді: Омыртқа сайының оң және сол жағында-ғы арқа жотаға, терісі бү-лінбеген аумаққа, көкірек сарайының алдыңғы оң жа-ғына Оңқа төңкеруге болмайтын жерлер: Төске, жүрек тұсына, емшекке және омыртқа үстіне. Оңқаға эфир майын қолдануға болмайды. Оңқа төңкеруге қажетті заттар: құрал – сайманға арналған астауша (лоток), 10-16 құрғақ таза оңқа, вазелин, 96 градустық спирт, білте, сіріңке, сүлгі, мақта. 
 
Оңқа төңкерудің тәртібі 
 
1. Астаушаны барлық қажет заттарымен сырқат төсегінің жанына қояды. 
2. Оңқа төңкергенде сырқат басын бір жағына қисайтып, қолдарымен жастықты құшақтап, етпетінен жатады.  
3. Үстіндегі киімін желкесінен асыра түріп тастайды.  
4. Егер сырқат денесі жүндес болса жұқарта қи-ып, жылы сумен жуады да, құрғатып сүртеді.  
5. Сырқаттың шашы ұзын болса, от тиіп кетпес үшін басын орамалмен байлап қояды. 
6. Денеге жұқалап вазелин жағады. 
7. Оралған білтені этил спиртіне малып, аздап сыққаннан кейін спиртті құ-тының аузын жауып, әрірек қояды. 
8. Білтені жағып, сол қолға 1-2 оңқаны ұстайды да, ішкі жағын жанып тұрған шырақпен тез қызды-рады. Сонан соң оңқаның жиегін денеге толық жанастыра тездетіп төңкереді. Оңқа ішіндегі сиреген ауа теріні өзіне сорғандықтан денеге тығыз жабысады. 
 
Естеріңізде болсын: От оңқаның шетін емес, ішіндегі ауаны қыздыруы керек. Егер шынының шетін қыздырса, сырқат адамның терісі күйіп қалады. Оңқаны 10-15 минутқа төңкеріп, сырқатты көрпе-мен қымтап жапқан пайдалы. 
9. Оңқаны босатып алар-да төңірегіндегі теріні сау-сақпен жайлап басады. Сонда саңылау пайда болады да оның ішіне крген ауа оңқаны теріден оп – оңай босатады. Осындай тәсілмен барлық оңқаны теріден бір – бірлеп ажыратып алады. 
10. Оңқа түгел алынған  
соң сырқат денесіндегі жа-ғылған вазелинді құрғақ мақ-тамен сүртіп, іш киімін кию- ге көмектеседі. Сосын 20-30 минуттай одеяломен жылыдай жауып, төсекке жатқы-зады. 
11. Оңқаларды тазартады, сүртіп астаушаға жинастырып салады, құрал – жабдық-тарды келесі емге дайындап қояды. Естеріңізде болсын: Сырқат денесін қызған оңқа жиегімен, жанып тұрған білтеден таматын спирт тамшысымен күйдіріп алмау үшін сақ бо-лыңыз!  
 
Қыша басу 
Қышаның шипасы эфирлі қыша майының 40-45 градус температурада теріге әсер етуінде. Негізінен, эфирлі қы- ша майы теріні тітіркендіреді, тіннің қан тамырларын кеңейтіп, соның нәтижесінде қыша қойған жерге қан жи- налады, емнің шипасы сыр-қаттың көңіл – күйін көтере- ді, ауруын жеңілдетеді. Қа- раңғы, құрғақ жерге сақтал-ған қыша қағазының әсері жақсы болады.  
 
Қышаны қолданатын сырқаттар 
 
Тыныс алу жолдары мен кеңірдектің ішкі кілегей қа-бығы қабынғанда, өкпеге салқын тигенде, стенокардияда. Мына жағдайда қышаны басуға болмайды: тері ау-руларында, қызу 38 градустан жоғары көтерілгенінде, ісік ауруларында, өкпеден қан кеткенінде, терінің сезімтал-дығы кенеттен төмендеген-де, жойылғанда. Қыша басу тәсілдері 
 
1. Қышаны қолдануға бо-лады ма, тексеріп алу қажет. 
2. Ыдысқа жылы су (40-45 градустағы) құяды. Ыстық суды қолданбайды. Себебі ыс- тық суда қыша майының қа-сиеті жоғалады.  
 
3. Сырқатты ыңғайлы жат-қызу қажет. 
4. Қыша қағазын жылы суға малады, одан алып теріге басады. 
5. Сырқаттың үстін жылы орамалмен немесе жамыл-ғымен жабады. 
6. 10-15 минуттан соң денедегі қышаны жайлап алып тастайды. 
7. Жылы суға малынған орамалмен қыша басылған жерді сүртіп, денедегі қыша түйіршіктерін кетіреді, сосын сырқаттың үстін тағы да жы-лы жабады. 
Ескерту: Қышаны денеде көп ұстауға болмайды. Олай жасаса, дененің қыша басылған терісі күйіп қалады. Қышаны басқа түрінде қолдану: Қыша ваннасы (жалпы және жергілікті), қы-ша компресі, қышаны дене- ге орап қою және т.б. тәсіл-дер. 
 
Қыздырғыш қою Қыздырғыш – кәдімгі резинадан жасалған қалта – қапшық (грелка). Қыздырғыш- ты адамның буыны сырқы- рағанында, шаншу қадалған-да, дене құрысқанда қояды. Оны дайындау тәсілі: Қыз-дырғышқа температурасы 40-43 градус ыстық су құяды, ішіндегі ауаны әлгі торсық-тың екі жағын басып сыртқа шығарады да аузын бұрандап, жауып тастайды. Оны сүлгіге немесе орамалға, шүберекке орап, ауырған жерге басады. Бұл кезде денені күйдіріп алудан сақ болған жөн. 
 
Компресс жасау 
Жылытқыш компресті сыр-қыраған, шаншып ауырған жерге қойса, суық компресті ісікті қайтаруға, тері, сіңір, сүйек соғылғанда, мұрыннан қан кеткенде, ми қабына қан мөлшерден артық кетіп, адамның басы ауырғанда пай- даланады. 
 
Спиртті жылытқыш компресс 
Дайындау тәсілі: Кішірек ыдысқа екі – үш шай қасықтай спирт немесе әтір құяды, оған соншалықты мөлшерде су қо-сып, араластырады. Сосын осы ерітіндіге екі – үш қабат дәкені малып алады, сыға-ды, мұнан соң оны дененің ауырған жеріне басады, үс-тіне полиэтиллен қағазды жабады, оның үстіне мақта салады, бинтпен орап тас-тайды. Бұл компресс дене- де 6-8 сағат тұруға тиіс. 
 
Суық компресс Дайындау тәсілі: Дәкені немесе жұқа шүберекті бірнеше қабат бүктейді, суық суға малып алады, аздап сығады. Оны жараланған, соғылған жерге басады. Соның әсері- нен әлгі жердің қызуы бә-сеңсиді, қан тамырларының өзегі жіңішкереді, қан айналымы азаяды. Бұл аймақтың жүйке жүйесінің ауырғаны қайтады, сезімталдығы бәсең-дейді, қабыну тежеледі. Осынау компресті жарты, бір сағат аралығында 2-3 минут сайын ауыстырып, қайталайды.  
 
Дәрілі суық компресс Дайындау тәсілі: Дәрі ретінде сірке суын пайдаланады. Оның бір ас қасығын бір стақан суға құяды, араластырады. Оған бірнеше қабат дәкені, шүберекті малып алып, ауырған жерге 40 минуттай қояды. Бұл комп- ресті көздің қабағы асқынып қабынғанда, дененің бір жерін соғып алғанда, қабыну процесі енді басталғанында қолданылады, сол кезде ол шипалы. 
 
Ыстық компресс Дайындау тәсілі: Оған 60-70 градустағы ыстық су қа- жет. Тек бұл ыстық суға ма-лынған шүберекті жақсылап тұрып сығады. Сосын оны денеге басып, үстінен клен-ка салады, мақтамен жаба- ды, мақтаның орнына жы-лытқыш(грелка) немесе жүн- нен тоқылған матаны да пай- далана береді. Шүберекті сыртынан таңбайды. Компрестің дәкесі (шүберегі) салқындай бастағанда қайтадан алмастырып отырады.  
 
Ыстық компрестің шипасы Бұл компрестің мынандай шипасы бар: денедегі, терідегі қан тамырларының өзегі кеңиді, қан айналымы жақсарады, тырысып қалған бұлшық ет, ішек – қарын тә- різді мүшелердің тартылып түйілуі басылады, ауру же-ңілдейді. Ыстық компрестің бұл шипасы тұрақты қабыну процесін тежеп, жүйке жүйе-сі қабынуының алдын алады. 
 
Ыстық компресс қойылатын сырқаттар Бұл компресті мынандай жағдайда қояды: адамның басы ауырып, сақинасы ұс-тағанында – басына; коллапс кезінде – аяқтарына; қолқа демікпесінде – кеу- деге; өт жолдары, ішек – қарын спастикалық жағдай-ға ұшырағанда – кіндіктің төңірегіне; бұлшық ет пен буын сырқырағанда – ауыр-ған жерлерге.  
 
Ыстық компресті қай кезде қолданбайды? 
Ыстық компресті мынандай жағдайлар мен сырқат кезінде пайдалануға болмайды: басқа қан құйылғанда, қуықтан зәр жүрмей қалғанда, адам есінен танып жатқанында. 
 
Жылытқыш компресс Дайындау тәсілдері: Дә- кені компресс қоятын жердің аумағындай етіп сегіз не он қабат етіп алады да жылы суға малады, сығады, сосын денедегі құрғақ шүберектің үстіне қояды, бетіне ені екі сантиметр компресс қағазын сала-ды, мақтамен жабады. Айналасын қымтап, дәкемен орайды. Орағанда қан тамырларының қысылып қалмауына, дененің қимылдауына кедергі келтірмеуіне назар аудару қажет.  
 
Компрессті денеде 8 сағат ұстайды. Осы уақыттан соң шүберек дымқыл болса, ком-престің дұрыс салынғаны. Ке- лесі жылытқыш компресті салу мерзімі 1 сағаттан кейін. Оны саларда теріні 45 градус жы-лылықтағы спиртпен сүртеді, құрғатады. Бұл компресті денеге жиі салмайды. Олай жасаса, дененің терісі қышиды, тері ауруына ұшырайды. Сол себепті жылытқыш компресті салу мерзімі күнара немесе 2 күннен кейін.  
 
Жылы судың орнына камфора майын, 45 пайызды спирт ерітіндісін, Вишневский майын, Буров сұйықтығын да пайдаланады. Ол өз қалауы-ңызда.