Автоклавтау туралы түсінік

Автоклавтау туралы түсінік

Автоклав ( грек тілінен .ауто – өзі және лат. Клавис- кілт)- « самозапирание » деген мағынаны білдіреді. Бу стерилизаторында стерилдеу немесе автоклавтау лигатурлы шовного материалдан , қоспалардан, текстилден және резеңкеден,шыны, металдардан жасалынған кез келген ИМН құралдарын стерилдеу процестері үшін қолданылады. Бу стерилизаторлары автоматтандырудың әр түрлі дәрежесімен әр түрлі габариттерге ие болады. Жұмыс камерасының көлемі 10, 25, 75, 120 л құрайды.

Бу стерилизаторларында  жоғары температура ( 138 C дейін ) және жоғары қысым ( 2,5атм. дейін ) пайда болады, осыған орай стерилдеу камерасынан ауаны шығару үшін барлық жағдайлар қамтамасыз етіледі,осының салдарынан будың оңтайлы қанығуы болады.Қарапайым стерилизатор бу қысымын қандайда бір шекке дейін көтеруге мүмкіндік туғызатын ,герметикалық жабушы қақпақтан және екі қабатты котладан тұрады. Бу стерилизаторларының заманауи түрлері 2002 жылғы жаңа стандарттың талаптарына сәйкес келеді, яғни оны EN285-96 халықаралық стандартпен салыстыруға болады. Мұнда вакуумды сушканың жоғары тиімді жүйесі болады, сондай-ақ стерилдеудің режимдерін ( 3 режимін немесе 2 ) таңдауға мүмкіндік болады, және де стерилдеу процесін толық автоматтандыру кезінде стерилдеудің қысқа режимі болады да стерилдеудің жоғары сапасын қамтамасыз етеді. Бақылау автоматтандыру режимдері орындалады. Стерилдеу процесінің параметрлерін құжаттандыру үщін принтерді немесе өзіндік жазуды қолданады, яғни олар әр нақты партиядағы стерилдеу нәтижелерін тексеріп отырады.

Стерилдеудің режимдері

1-ші режим- температура 132 C, қысым 2атм., уақыт 20 мин.

Бірінші режим ( негізгі ) коррозияға тұрақты металлдардан жасалынған бұйымдарды, «200 C » таңбасымен шприцты қоса, шыныдан мәрліден ( байлағыш материалдар, ішкі материалдар және т.б) , дөзден материалдарды стерилдеу үшін тағайындалады.

2-ші режим- температура 120С, қысым 1,1 атм., уақыт 45мин.

Екінші режим полимердің жеке түрлерінен ( тығыздығы жоғары полиэтилен) және латекстен ( хирургиялық қолғаптар және т.б), жұқа резеңке материалдары үшін қолданылады.

3-ші режим- температура 134 C- 5мин, 2атм.

Стерилдеуді жүргізу жағдайлары: қысым астында бумен стерилденетін  барлық материалдарды, алдын ала  буып түюге орналастырады- фильтр мен фильтрсіз стерилденген қораптарды ( бикстер және контейнерлер), крафт-пакеттер және булы стерилденуге тағайындалған басқа да буып түюлер.

Булық стерилдеудің жұмысын  бақылау үшін арнайы журналдарды  енгізуді талап етеді (стерилдеу жұмысының формасы- 257/y).

Стерилдеудің ауалық әдісі

Ауалық стерилдеуде құрғақ ыстық ауамен жүргізіледі. Стерилдеу  үшін металлдан жасалынған кез келген ИМН-ды, шыныны, силиконды резеңкелерді қолдаануды ұсынады. Ауалық стерилизаторлар ( құрғақ ыстық шкафтар) бір жақты жүктемемен жұмыс камерасының көлемімен және автоматтандырудың әр түрлі деңгейімен әр түрлі габариттерге ие болады. Стерилденген камерада температураны автоматты қолдау арқылы және ауаның циркуляциясына орай, шеткі ауытқулары -10-нан +5 С-ке дейін, біржақты жұмыс температурасы 160 C- тан 180C қа дейін пайда болады. Замануаи ауалық стерилизаторлар салқындатудың жоғары тиімді жүйесіне және жылу оқшаулағыштың тиімділігіне ие болады.

Стерилдеудің режимдері:

1-ші режим- температура 180 C, уақыт 60 мин.

Бірінші режим ( негізгі) металлдан жасалынған бұйымдарды : хирургиялық, стоматологиялық, гинекологиялық құралдар, соның ішінде коррозияға тұрақты металлдардан және «200 C » таңбасымен белгіленген шприцты қоса,шыныдан жасалынған бұйымдарды стерилдеу үшін тағайындалады.

2-ші режим- температура 160С, уақыт 150мин. Екінші режим кейбір аппараттардың және құралдардың бөлшектерін және силиконды резеңкеден бұйымдарды стерилдеу үшін тағайындалған.

Стерилдеуді жүргізу жағдайлары: мұнда бұйымдар шетелдік буып түю  материалдарына рұқсат етілген және Сала аралық стандарттың талаптарына  сәйкес келетін, буып түюдегі қаптау қағаздарымен немесе торларда буып түюсіз жүргізіледі.

 Булық стерилдеудің жұмысын бақылау үшін арнайы журналдарды енгізуді талап етеді (стерилдеу жұмысының формасы- 257/y).

Ауалы стерилизаторларда  жұмыс тәртібі

1. Жүктеме суық стерилизаторда жүргізіледі.
2. Қыздыру
3. Стерилдеу: стерилдеудің уақыт есебін стерилдеудің қажетті температураға жеткеннен ( 180 C ) экспозицияның (60 минут) мерзімі аяқталғаннан кейін бастайды
4. Салқындату: 40-50 C дейін
5. Жүктеу

Іс-әрекеттердің тізбегі

1. Металл торларына хтрургиялық құралдарды қыздырылған ауаның циркуляциясы үшін отверстий бөлігі ашық болғандай етіп орналастыру қажет.
2. Стерилдеу индикаторларын бес нүктеге орналастыру.
3. Шкафтың есігін жауып, рубильникті қосу
4. 5-10 минут аралығында стерилдеу камерасын қыздыру қажет.
5. Құрғақ ыстық шкафтың есігін ашып, шкафтың сөрелеріне хирургиялық құралдармен торларды орнату.
6. Құрғақ ыстық шкафтың есігін жабу.
7. Уақыт релесінің тұтқасын талап етілетін стерилдеу ұзақтығына тағайындау.

Ескерту. Стерилизаторда белгілі  температурға жеткеннен кейін, басқару  пультында стерилдеу басына нұсқау беретін сигнал шамы жаңады.

Автоматты стерилдеу кезінде  электрқыздырғыштар берілген цикл аяқталғаннан кейін автоматты түрде ажыратылды да сигнал шамы сол мезетте бірден сөнеді.

Жартылай автоматты режим  кезінде шкаф жұмысын медбике  стерилдеу аяқталғаннан кейін желіден  ажыратады да , ажыратқышты немесе рубильникті сөндіреді.

Химиялық заттарды қоспалармен стерилдеу 

Сутегі тотығы белгілі  қыздырғыш қасиеттерге ие болады.Стерилдеу  үшін сутегі тотығының 6% қоспасы-экспозиция 180 мин, температура 50 C қолданылады; толық жүктеу кезінде стерилдеу үшін полимерден, резеңкеден, шыныдан және коррозияға тұрақты металдардан, экспозицияcы- 18C температура кезінде 360 мин жаслынған бұйымдарды қолданады.

Экспозицияның мерзімі аяқталғаннан кейін бұйымдарды екі ретті стерилдеу  суымен шаяды да стерилдеу контейнерлеріне  ауыстырады, мысалы, стерилдеу орамалдарымен  оралған стерилденген қораптар және оларды тығыз жабады  ( стерилдеудің мерзімі –үш күн) немесе қолдану үшін стерилдеу құрал-жабдықтар үстіне жайғастырады.

Ескерту : сутегі тотығының  6% қоспасын дайындау күнінен бастап жеті күн аралығында қолдануға болады, егер оны қараңғы бөлмеде жабық ыдыста сақтайтын болсақ. Белсенді заттардың құрамын бақылау жағдайында. Оны ары қарай қолдануға болады.

« Дезоксон-1»- спиртте және суда жақсы еритін, қышқылды сіліті иісіне ие болатын түссіз сұйықтық. 10 C температура кезінде күңгірт шыныдан жасалған флакондарда шығарады да бір жыл көлемінде белсенді түрде сақтайды.

Стерилдеу үшін 1% жұмыс қоспалары қолданылады, ол үшін 200 мл препаратты 800 мл суөткізгішті суда ерітеді.

Стерилдеуді жүргізу шаралары: толық жүктеу кезінде 18 C температура кезінде 45 мин  стерилдеу уақытын қолданады.Осыдан кейін стерилдеу бұйымдарын стерилді суда шаяды да , 5 мин батырып, стерилденген стерилдеу қорабына жайғастырады. Стерилдеуде бұйымды сақтау мерзімі -3 күн болып есептеледі.

« Дезоксон-1» коррозияға шыдамды қасиеттерге ие болады, сондықтан ол стерилдеу құралдары үшін жарамды болып табылмайды. Олар қауіпсіздік шараларын сақтай отыра жұмыс істейді.

Газдармен стерилдеу 

Стерилдеу стационарлы газды  стерилизаторда жүргізіледі. Медициналық  құралдардың қатарын газды стерилдеуді  этилен тотығымен немесе ОБ қоспасымен жүргізуді ОСТ ұсынады.

Стерилдеу оптиканы, кардиостимуляторларды, полимерден жасалынған материалдарды, резеңке, шыны, металл, пластмасса бөлшектерінен жсалынған әр түрлі аппараттарды зақымдайды.

Осы әдісті тәжірибе түрінде  жүзеге асыру едәуір қиыншылық туғызады, сондықтан газды стерилдеу өзінің мүмкіндіктері бойынша , соншалықты таратуға ие болған жоқ.

Стерилдеуді бақылау

Халықаралық классификацияға  және стандарттау бойынша Техникалық комитет  пен Ресей Федерациясы  комитетінің талаптарына сәйкес ИСО 11138 ( биологиялық бақылау ) және 11140 ( химиялық бақылау) ГОСТ Р бірге биологиялық және химиялық индикатордар бар болады, сондай-ақ стерилдеудің техникалық бақылауының әдістері келтіріледі.

Қазірге кезде біз химиялық және биологиялық индикаторларды бөліп қана қоймай,стерилдеу процесінің бірнеше критикалық парметрлеріне және олардың реакцияларына тәуелді химиялық индикаторлардың алты класын қарастырамыз.

Бірінші класс- процестің индикаторлары, стерилдеу процесінің жүргізілуін куәландырады және буып түюдің ( стерилдеу бұйымдарымен дөзді қаптаулар,бикстер) жоғары қабаттарында орналасады.

Екінші класс- буып түюдің ішіндегі стерилдеу процесінің индикаторлары, будың буып түюдің (Бови-Диктің тесті ) ішіне енуі.

Үшінші класс- термоиндикатордың-бірлік параметрінің индикаторлары. Оларға бензолды қышқыл (132 C), гидрохинон (180C), сахароза (121C), мочевина ( 132 C), теомочевина (180C); янтарлы қышқыл ( 180-192 C) және т.б жатады. Олар ұнтақ тәрізді заттардың қасиеттеріне негізделген,олар өздерінің түстерін өзгертіп тұрады және балқу температурасының ықпалына түседі.

Қазіргі кезде стерилдеудің термиялық әдістерін бақылау  жиі жүргізіледі.

Төртінші класс- көп параметрлі индикаторлар. Стерилдеу процесінің критикалық параметрлеріне әсер етеді және стерилдеу камерасы мен буып түюдің ішіне енеді.

Бесінші класс- ықпалдастырылған іс-әрекеттің индикторлар.Олар стерилдеудің барлық критикалық параметрлеріне әсер етіп қана қоймай, сондай-ақ биотесттердің өлу дәрежесін көрсетеді.Сондықтан олар биотесттерге сәйкес келеді және стерилдеу камерасы мен буып түюдің ішіне енудің деңгейі мен стерилдеу процесін бақылап отырады.

Алтыншы класс- биологиялық индикаторлар ( бактесттер)-ең нақты эмуляторлар-индикаторлар.оларды бақылау МЗ РФ бекітілген, әдістеріне сәйкес жүргізіледі.Биологиялық индикатор ( бактест)- стерилденген процестің критикалық параметрлері болып табылатын,және зақымдаушы факторлардың әсеріне жоғары тұрақтылықпен ие болатын, тіршілікке қабілетті микро организмдердің нақты санынан тұратын құрылғы.Бактериологиялық әдістер ең нақты болып табылады , бірақ орындаудың уақытын талап етеді және стерилдеу жұмысын тиімді бақылауға мүмкіндік туғызады. Олар бірнеше кемщіліктерге ие болады: тест-организмдерді стерилдеуден кейін қоректендіру ортасына ауыстыру үшін ассептикалық жағлайларды құру мен уақыт қажет. Қазіргі кезде жедел жауап қайтару үшін эмулятор-индикаторлар құрастырылған, яғни онда микро организмдердің тіршілікке қабілеттілігі стерилдеуден кейін стерилдеу циклінің аяқталуынан кейін флуоресценция бойынша анықталады. Стерилдеуді бақылау әдістері

Стерилдеуді бақылау процесі  бактериологиялық ( биологиялық), техникалық және термиялық (химиялық) әдістер арқылы жүзеге асырылады.Стерилдеу процесін тиімді бақылауының негізі болып медициналық персоналдың жауапкершілігі болып табыдады, яғни олардың қарауынан пациенттің өмірі тәуелді болады.

Медициналық тағайындалған бұйымдар стерилдеуін периодты бақылау

Бактериологиялық әдіс ең нақты әдіс болып саналады. Қағаз  түріндегі пакеттерге бактесттерді немесе тірішілікке бейім тест-организмдерімен флакончиктерді стерилизаторға орналастырған кезде,олар стерилдеу циклі аяқталғаннан кейін өздерінің тіршілікке қабілеттілігін жоғалтады.Осыдан кейін тіршілік ортасына осы микроорганизмдердің посев жүргізіледі және стерилдеуден кейін олардың тіршілікке қабілеттілігі анықталады.Осы әдістер қолдану уақытын талап етеді , бірақ олар әр түрлі режимдерде стерилдеудің тиімді жұмысын бақылац үшін мүмкіндік туғызады.

Бірақ бұл әдіс бірнеше  кемшіліктерге ие болады: стерилдеуден кейін тест-организмдерді қоректендіру ортасына ауыстыру үшін ассептикалық жағдайларды құру мен уақыт қажет.

Процестің микробиологиялық тиімділігін бақылау үнемі жүргізіліп тұрады.

Бақылаудың техникалық әдісі  манометрдің жұмысын бақылаумен және камерада максимальды термометрлерді орналастыру жолымен температураны  периодты тексерумен сәйкес келеді. Бұл  жұмысты « Медтехниканың »  мамандары орындайды.

Стерилдеуді бақылаудың термиялық  ( химиялық) әдісі үнемі жүргізіледі. Ол нақты температураның әсерінен еритін және өзінің түсін өзгертіп тұратын ұнтақ тәрізді заттар қатарының қасиеттеріне негізделген.

Бақылау үшін температураны,қысымды, уақытты, химиялық тесттерді, термохимиялық  индикаторларды және биотесттерді өлшеуге  арналған құралдарды қолданады.

Қазіргі уақытта « Таза құрал» жүйесін стерилдеудің барлық ағымында стерилдеу температурасның  оған ықпалы кезінде эталон түсіне дейін өзінің түсін өзгертетін «  Винар» фирмасының ИС-160, ИС-180, ИС-120 және ИС-132 ықпалдастырылған индикаторларын оңтайлы бақылау үшін қолдануды ұсынады.

Индикатор жолақтары нұсқаулықтарға сәйкес стерилдеудің әрбір циклі  кезінде стерилдеудің бақылау нүктелеріне  орналасады.Индикаторлар орналасатын  зоналардың саны ауалы немесе булы стерилдеудің сыйымдылық камерасынан тәуелді болады.Егер құрғақ ыстық шкафтың сыйымдылығы 80 литрді құрайтын болса, онда индикаторлардың саны беске тең болады.

Жұмысы атқарылып біткен индикаторларды стерилдеуден есеп беру журналына тіркейді. Буып түюде жайғастылырылған индикаторларды медициналық персонал  процедураны бастамастан бұрын тексереді. Бұйымдарды қолдануға рұқсат етіледі, егер индикатордың түсі эталон түсінен ашықтау болмаса.

Буып түюдегі стерилдеу  процесі « Мед-тест » ИКПС ВН/01 4 классты заманауи индикаторлармен бақыланады. Бұл индикторлар стерилдеу процесінің сыртқы индикаторларына ие болады, яғни бұл оларды басқа индикаторлардан ерекшелендіреді және буып түюді әр түрлі жаққа қолданудың сенімді түрі болып табылады.

Стерилдеу индикаторының  классификациясы

( Салфеткаларды,тампондарды, шариктерді, турундтарды) стерилдеу үшін байлағыш материалдарды дайындау

Байлағыш материалдарды  арнайы үстелді таза қолмен дайындалады. Процедура кабинетінде берілген жұмыс үшін салфеткаларды, және де мәрліден жасалынған тампондар мен мақта  шариктерін дайындайды. Қанды тоқтату  үшін әдетте тампондарды, шариктерді және салфеткаларды қолданады.

Салфеткаларды дайындау жолы:өлшемі 20x15 см болатын мәрлінің барлық шеттері ішке қарай қайырылады. Ең бірінші мәрлінің үлкен жақтарын бір-біріне кіріп тұрғандай етіп бүктейді, содан кейін мәрлінің кішкентай шеттерін бір-бірімен айқасуы үшін бүктейді. Мәрлінің осы бөліктерінен үлкен, ортша, және кішкентай тампондарды дайындайды.Тампондарды дайындау үшін тік және көлденең бағыттарда тең бөлікке бөліп бүктейді.

Шариктерді дайындау: кішкентай шариктерді өлшемі 6x8 см, орташа-8x10 см мәрліден дайындайды. Шариктерді дайындау үшін алынған мәрлінің бөліктерін үшбұрышты конверт түріндегі мәрлі кесектері пайда болатындай етіп бүктейді. Осы кезде шариктен ешқандай жіптер шығып тұрмауы қажет.

Шариктерді ораудың келесі үш кезеңі аса көп таралған әдістердің бірі болып табылады: мәрліден дайындалатын салфеткалардың қарама-қарсы жақтарын бүктейді де мәрлі жолақтарын алады; мәрлі жолақтарын қолдың екінші және үшінші саусақтарына орайды; осыдан кейін бос жақтарын бірінен кейін бірін бүктейді.

Турундтарды ені 5см және ұзындығы 40-50см бинт бөліктерінен дайындайды, бинттің ұштарын ішке қарай 1-1,5 смге бүктейді, содан кейін бинттің ұштарын бір бірімен байланыстырып тағы бір рет бүктейді,осыдан алынған жолақты үшінші саусаққа орап, бос ұштарын пайда болған саусақтың ішкі жағына қарай қайырады.

Байлағыш материалдарды  стерилдеу қораптарына буып түю

Мақсаты:автоклавтауда стерилдеу үшін буып түю және регламенттейтін уақыт аралығында стерилдеу процесінен кейін сақтау процесінде стерилдеуді сақтау.

Жарықтандыру: дезраствор: хлораминнің  1% қоспасы; « бикстер үшін» маркілеумен ветошь- 2 дана;қолғаптарды, ветоштарды дезинфекциялау үшін сыйымдылықтар;қолғаптар, маскалар;бикстің ішкі жақтарын сүрту үшін үлкен жолақты салфеткалар;мәрлі салфеткаларынан дайындалған байлағыш материалдар; бөлімшелерді көрсетумен биркалар; стерилдеуге жауапты және қаптауды жүзеге асыру үшін медбикенің қолын қойдырту үшін , бикстың құрамы, қаптау күні және стерилдеу күні.

Қажетті жағдайлар: сыйымдылығы  мен формасы ( турундтар,мақталы шариктер және т.б) әр түрлі фильтрлі және фильтрсіз стерилденген қораптар; стерилдеу индикаторлары- әр бикс үшін 3 данадан.

6-шы бөлім

Тері астындағы, ішкі  сіңірлердегі және ішкі тамырлардағы иньекцияларды жүзеге асыру

Дәрі-дәрмектерді енгізудегі парентальный жол

Дәрі-дәрмектерді және қоспаларды парентальды енгізу тері астындағы, ішкі  сіңірлердегі, ішкі артериалды және ішкі тамырлардағы иньекциялар әсерінен  жүректе,жүйке жүйесінің каналында, сүйек миында пайда болумен жүзеге асырылады.

Тері астындағы, ішкі  сіңірлердегі және ішкі тамырларда енгізу әдістері  иньекция жолымен жүзеге асырылады. Дәрі –дәрмектерді ішкі тамырларға өткізу венепункция немесе венесенкция жолымен жүзеге асырылады.

Парентальды жолды енгізудің  артықшылықтары болып табылады: іс-әрекеттің жылдамдығы,дозаның нақтылығығөзгеріссіз түрде қанға дәрі-дәрмектердің түсуі.

Кемшіліктері:оқыған медициналық  персоналдың міндетті түрде қатысуы;асептика мен антисептиканы сақтау;қанды тоқтату кезінде дәрілік препараттарды енгізуде қиындықтың пайда болуы немесе мүмкін еместігі; иньекция кезінде терінің зақымдануы.

Қарапайым медицина қызметінің стандарттарына сәйкес парентальды  жолды енгізудің ерекшеліктері  мен техниканы білу- медициналық қызмтекердің кәсіби саласының кепілі болып табылады.Орташа медициналық қызметкердің – фельдшердің, акушердің,медбикенің кәсіби саласының стандартттар талабы болып мыналар табылады:

• Еңбек қауіпсіздігі бойынша талаптарды сақтау ( қол жуу стандарттарын және нормативті құжаттарды орындау,кәсіби киімдер мен қолғаптарды қолдану және т.б);
• Процедураныі орындау шараларын сақтау ( стационарлы,жедел көмек ретінде үйге көрсетілетін көмек,амбулаторно- поликлиникалық және санитарлы-курортты);
• Қарапайым медициналық көмекті көрсетілген технологиялармен және стандарттармен орындай отыра , шығындалатын материалдарды, дәрі-дәрмектерді және материалды ресурстарды тиімді пайдалану.

Орташа медициналық қызметкер  жинаған ілімдерін біліп қана қоймай, сондай-ақ ол әрбір стандарттаың әрекетін түсіне білуі қажет және де өз саласының деонтологиялық және моральды-этикалық принциптерін сақтай отыра, оны түсіне біле орындауы тиіс.

Қарапайым медициналық қызметті орындау технологиясы орташа медициналық  қызмткерден берілген процедураны  пациенттің қабылдағаны туралы келісімді  ақпараттандырылған форма түрінде , әдістемелердің орындалуындағы терең  білімді қажет етеді.Дәрі-дәрмектерді қолдану кезінде ақпараттандырылған келісімнің ерекшелігі болып , яғни дәрігердің емдеу бойынша келісімнің алуы табылады.Жазбаша келісімді пациент береді, егер емдеу процедурасы ұзаққа созылса немесе орындаудың ерекше жағдайларын талап еткен жағдайда немесе сынаудан өтетін арнайы препарат болған кезде қолына ұсынады. Орташа медициналық қызметкер бұл хаттаманың пациентте бар болуына немесе болмауына көз жеткізуі қажет.

Парентальды қолдану үшін дәрі-дәрмектер дәріханаларда жасалынып шығады және де олар көгілдір этикеткага ие болады, яғни бұл дәріханадан дәрі-дәрмектерді алу кезінде медициналық қызмткердің жұмысын жеңілдетеді. Өкінішке орай, бұл шара қазіргі уақытта сақталмайды, яғни ол процедура жұмысында медбикелердің жұмысын едәуір қиындатады.