Азаматтык кукуы

Азаматтық құқық

 

Азаматтық құқық, азаматтық заңнама  түсінігі. Азаматтық құқықтық қатынастар. Азаматтық құқықтағы мерзімдер. Азаматтық құқықтарды іске асыру  және қорғау. Өкілдік және сенімділік. Азаматтар (жеке тұлғалар) азаматтық құқықтың субьектілері ретінде. Заңды тұлғалар азаматтық құқық субьектілері ретінде. Мемлекет азаматтық құқық субьектісі ретінде. Азаматтық құқық обьектілері. Азаматтық құқықтағы мәміле институты. Меншік құқығы түсінігі мен түрлері. Меншік құқығының пайда болуы мен тоқтатылуы. Өзге де заттық құқықтар. Жалпы меншік. Меншік құқығын қорғау. Міндеттемелер түсінігі мен тараптары. Азаматтық-құқықтық шарттар. Жалпы ережелер. Міндеттемелерді орындау. Міндеттемелерді орындауды қамтамасыз ету тәсілдері. Міндеттемелердің тоқтатылуы. Азаматтық құқық бойынша жауапкершілік.

Сату-сатып алу шартын құқықтық қамтамасыз ету. Сату-сатып алу шартының түрлері бойынша сипаттамасы. Айырбас. Сыйға тарту шарты. Рента және асырауындағыларды өмір бойы асырау. Мүліктік жалдау шарты (арендалар). Мердігерлік шарттары.Тасымалдау шарттары. Сақтандыру. Есептік-несиелік қатынастар. Заңды және нақты қызметтерді көрсету, бірлескен қызметті ұйымдастыру туралы шарттары. Конкурстық міндеттемелер. Зиян келтіру салдарынан пайда болатын міндеттемелер. Зияткерлік меншік құқығы. Жалпы ережелер. Авторлық құқық. Аралас құқықтар. Өнертабыс, пайдалы модель, өнеркәсіптік үлгі үшін құқығы. Тауарлар мен қызметтердің азаматтық айналым қатысушыларын дараландыру құралдары. Мұрагерлік құқық.

2. Азаматтық-іс жүргізу құқығы

Азаматтық процессуалды сот ісін жүргізу туралы заңнама. Азаматтық іс жүргізу құқығының қағидаттары.Азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастары. Азаматтық процестегі тараптар. Қорғау. Іс жүргізу құқықтары мен тараптардың міндеттері. Азаматтық процестегі үшінші тұлғалар. Соттағы өкілдік. Іс жүргізу мерзімдері. Дәлелдер мен дәлелдеу. Талап. Азаматтық істерді бірінші сатыдағы сотта қарау. Бірінші сатыдағы сот актілері. Сырттай өндіріс пен сырттай шешім. Бұйрық өндірісі мен сот бұйрығы. Апелляциялық саты сотындағы өндіріс. Сот қадағалауы тәртібіндегі өндіріс. Жаңадан ашылған жағдайлар бойынша заңдық күшіне енген шешімдер, анықтамалар мен қаулыларды қайта қарау өндірісі. Сот актілері мен өзге де органдар актілерінің орындалуы.

 

3. Қылмыстық құқық (жалпы және  ерекше бөлімдер)

 

Қылмыстық құқық түсінігі, пәні, міндеттері мен жүйесі. Қылмыстық құқық қағидаттары. Қылмыстық заң. Қылмыс пен қылмыстылық түсінігі. Қылмыстық жауапкершілік және оның негіздемесі. Қылмыс құрамы. Қылмыс обьектісі. Қылмыстың обьективті жағы. Қылмыстың субъективті жағы. Қылмыс субьектісі. Қылмыс жасау кезеңдері. Қылмысқа қатысу. Қылмыстардың көптігі. Іс-әрекетті қылмысқа жататынын жоққа шығаратын жағдайлар. Жазалар түсінігі мен мақсаттары. Жазалар жүйесі мен түрлері. Қылмыстық жауапкершіліктен босату. Жазалаудан босату. Рақымшылық, кешірім беру, сотталғандық. Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауапкершілігі. Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары. Қылмыстық құқықтың ерекше бөлігінің түсінігі, оның мәні мен жүйесі. Тұлғаға қарсы қылмыстар. Отбасы мен кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар. Адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар. Адамзаттың бейбіт өмірі мен қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар. Мемлекеттің конституциялық құрылыс негіздері мен қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар. Меншікке қарсы қылмыстар. Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар. Коммерциялық және өзге де ұйымдардың қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстар. Қоғамдық қауіпсіздік және қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстар. Тұрғындардың денсаулығы мен адамгершілігіне қарсы қылмыстар. Экологиялық қылмыстар. Көліктік қылмыстар. Мемлекеттік қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстар. Басқару тәртібіне қарсы қылмыстар. Әділдік пен жазаларды орындау тәртібіне қарсы қылмыстар. Әскери қылмыстар. Әскери борышты өтеу тәртібіне қарсы қылмыстар.

Азаматтың құқықтың субъектілері. Жеке тұлғалар

 

Заң тілінде құқықтар мен міндеттердің иелерін құқық субъектілері деп атайды. Басқаша айтқанда, субъекті — азаматтық құқықтық қатынасқа қатысушы болып табылады. Субъектілер жеке тұлға және заңды тұлға болып екі топқа бөлінеді. Жеке тұлғаға Қазақстан Республикасының азаматтары, шетел азаматтары және азаматтығы жоқ адамдар жатады. Жеке тұлғалардың азаматтық-құқықтық қатынасқа түсуі екі шартпен тікелей байланысты. Ол — құқыққабілеттілік- пен әрекетқабілеттілік.

 

 

Азаматтардың құқық қабілеттілігі  — бұл жеке тұлғаның азаматтық  құқық пен міндетті иелену мүмкіндігі немесе қабілет ңұқығы Құқыққабілеттілік  барлық адамдарға беріледі. Бұл оның ұлтына, дініне, тіліне, тұрғылықты жеріне, әлеуметтік жағдайына, т.б. байланысты болмайды дегенді білдіреді. Азаматтық құқыққабілеттілік адам туылған кезден басталып, қайтыс болған кезде тоқтатылады.

 

 

Жеке тұлғаның әрекетқабілеттілігін шектеуге және одан айыруға ешкімнің құқығы жоқ. Азаматтық құқық- қабілеттілік адам өмірге келгеннен бастап күшіне енеді.

 

 

Заңда әлі дүниеге келмеген азаматтардың кейбір құқықтары да бекітілген, нақтырақ айтқанда презюмцияланатын жағдайлар белгіленген. Мысалы, мұра қалдырушының көзі тірісінде жүкті болған және ол қайтыс болған соң дүниеге келген бала заң бойынша мұрагер болып танылады және мұрадағы өз үлесіне құқығы бар.

 

 

Бұл орайда құқыққабілеттілік адам туылғанға дейін пайда болады деп айтута болмайды. Құқықтың субъектісі болмай, оның құқыққабілеттілігі де болмайды. Мұның тек кейбір құқықтарға ғана қатысы бар.

 

 

Азаматтардың ерекетқабілеттілігі  — азаматтардың өз ерекеттерімен  азаматтық құқықтарға ие болуға жане оны жүзеге асыруға, өзі үшін азаматтық  міндеттер атқарып, оларды орындауға  жене өз әрекетін тұрғын салдар үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілікке тартуға қабілеттілігі. Яғни, азаматтардың әрекет- қабілеттілігінің маңызы әрекет жасаушы өзінің әрекетінен келетін заңдық салдарды түсінетіндігінде және ерекеті арқылы зиян келтірсе оның орнын толтыруға мүмкіндігінің барлығын немесе жоқтығын белгілейтіндігінде.

 

 

Жеке тұлғаның азаматтық әрекетқабілеттіліғі  тұлғаның жасына және психикалық жағдайына  тәуелді. Толық әрекетқабілеттілік 18 жасқа толғаннан бастап пайда  болады. 14 жасқа дейінгі жасөспірімдер мен жан күйзелісімен ауыратын тұлғаларда азаматтық әрекет- қабілеттілік болмайды. Олардың атынан заңды өкілдері — ата-аналары, қорғаншылары мен қамқоршылары шығады.

 

 

Шектеулі әрекетқабілеттілік те болады. Есірткі заттары мен спирт ішімдіктерін адам ұдайы пайдаланатын болса, соның салдарынан үй-ішін ауыр материалдық жағдайларға душар қылса, онда мүдделі адамдардың, яғни туған туысының, ата-анасының, әйелінің, т.б. арызы бойынша сот оның әрекетқабілеттілігін шектей алады. Оған қамқоршылық тағайындайды. Ол ұсақ тұрмыстық мәмілелерді өз бетінше жасағанымен, басқа да мәмілелерді қамқоршы келісімімен жасауға міндетті болады. Бұл әрине уақытшашара. Егер ерекетқабілеттілігі шектелген адам түзелетін болса, онда сот арқылы әрекетқабілеттілігі шектелгендігі алынып тасталынады жене ол толық әрекетқабілеттілікке ие болады.Сонымен бірге тұрақты жан күйзелісімен ауыратын тұлғаның әрекетқабілеттілігі сот арқылы шектеледі.

 

Өрекетқабілеттіліктің бір бөлігі деликтқабілеттілік болып табылады.

Деликтқабілеттілік — тұлғаның азаматтық құқық бұзушылық (деликттер) үшін жауап беру қабілеті. Деликтқабілеттілік белгілі бір жастан бастап пайда болады. Мысалы, азаматтық жауапкершілік 16 жастан бастап туындайды.

 

Әрекетқабілеттілік пен деликтқабілеттілікті айыра білу керек. Құқыққабілеттілік  пен әрекетқабілеттілік бірге құқық  субъектілік (не құқық әрекетқабілеттілік) деп аталады.

Құқық субъектілік — бұл осыдан туындайтын барлық салдармен бірге  тұлғаның құқық субъектісі болу мүмкіндігі немесе қабілеті.

[өңдеу]

Кәмелеттік жасқа толмаған тұлғалар азаматтық құқықтың субъектісі ретінде

 

14 жастан 18 жасқа дейінгі кәмелеттік  жасқа толмағандар қажетті азаматтық  мәмілелерді ата-аналарының, асырап алушыларының немесе қамқоршыларының жазбаша келісімімен ғана жасай алады. Алайда олар ұсақ тұрмыстық мәмілелерді өз беттерінше жасауға, өзінің жалақысына, шәкіртақысына және өзге табысына иелік етуге. авторлық және өнертабыстық құқықтарын жүзеге асыруға және банк мекемелеріне ақша салуға құқылы. Мұндай әрекетқабілеттілік ішінара деп аталады. Кәмелеттік жасқа толмаған баланың ата-анасы барлық жағдайда оның мүлкіне өз қалаулары бойынша билік ете алмайды және оның атынан мәміле жасай алмайды. Kәмелеттік жасқа толмаған баланың мүлкін азайтуға алып келетін мәмілені жасау үшін (мысалы, сату, сыйға тарту, кепілге қою, жалға беру) баланың ата-анасы (олар болмаған жағдайға тағайындалған қамқоршы) қорғаншылық және қамқоршілік органдарының алдын ала келісімін алулары тиіс

 

14 жасқа дейінгі кәмелеттік жасқа толмаған баланың деликтқабілеттілігі жоқ, яғни олар өз міндеттемелері бойынша дербес мүліктік жауапкершілікті алып жүре алмайды. Кәмелеттік жасқа толмаған баланың өрекеттері үшін оның ата-анасы жауапты. Ал 14 жастан 18 жасқа дейінгі көмелеттік жасқа толмағандар толықтай деликт қабілеттілікке ие, олар өз міндеттемелері бойынша барлық мүлкімен бірге дербес жауапкершілікте болады. Егер көмелеттік жасқа толмаған балалар үіпінші тұлғаларға және мүлікке зиян келтірсе, оны өтеу үшін кәмелеттік жасқа толмаған баланың табысы жеткілікті болмаса, онда оның ата-анасы қосымша жауапкершілікте болады.

[өңдеу]

Тұлғаны хабар-ошарсыз кеттпі деп немесе қайтпыс болған деп тану

 

Кейде өмірде адамдар ұзақ уақыт бойы хабар-ошарсыз жоғалып кететін жағдайлар болады. Мұндай жағдайларда coт азаматты хабар-ошарсыз кеткен немесе қайтыс болған деп таниды.

[өңдеу]

Азаматты хабар-ошарсыз кеткен деп

 

Азаматты хабар-ошарсыз кеткен деп тану, адамның тұрғылықты жері бойынша ол туралы бір жыл бойы мәлімет болмаса, мүдделі тұлғалардың сот тәртібіндегі өтініші бойынша мүмкін болады. Хабар-ошарсыз кеткен деп танылған адамның жұбайы некені АХАТ органдарында бұза алады. Хабар-ошарсыз кеткен деп танылған адам келген немесе тұрған жері табылған жағдайда, сот оны хабар- ошарсыз кеткен деп тану туралы және оның мүлкіне қорғаншылық тағайындау туралы шешімін жояды.

[өңдеу]

Азаматты қайтыс болды

 

Азаматты қайтыс болды деп жариялау, егер адамның тұрғылықты жері бойынша ол туралы уш жыл бойы мәлімет болмаса, мүдделі тұлғалардың сот тәртібіндегі өтініші бойынша мүмкін болады.

[өңдеу]

Заңды тұлғалар азаматтық құықтпың субъектісі ретінде

 

Азаматтық-құқықтық қатынасқа қатысушылардың келесі түріне заңды тұлгалар жатады. Заңды тұлға — бұл белгілі бір әрекеттерді жасауға және азаматтық айналымға қатысуға құрылған адамдардың бірлестіктері. Оларға: университеттер, институттар, емханалар, дүкендер, фирмалар, мемлекеттік органдар, фабрикалар, зауыттар, т.б. жатады.

Заңды тұлға деп шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол мүлікке өз міндеттемелері бойынша жауап беретін, өз атынан мүліктік жене мүліктік емес жеке құқықтар мен міндеттерге ие болып, оларды жүзеге асыра алатын, сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйымдар танылады.

 

Заңды тұлғаның дербес балансы, сметасы  және өз атауы, мөрі болады. Заңды тұлға өз қызметін жарғы немесе құрылтай шарты негізінде жүзеге асырады. Заңды тұлғаның құқыққабілеттілігі мен өрекетқабі- әрекетқабілетілігінің жеке тұлғалардікіне қарағанда өзгешелігі болады. Заңды тұлғалардың құқыққабілеттілігі мен әрекет- қабілеттілігі бір мезгілде, яғни заңды тұлға мемлекеттік тіркеуден өткеннен бастап пайда болады. Арнайы лицензия алып қызметпен айналысуды қажет ететін заңды тұлғалар болады. Оларға банктер, күзет агенттіктері, айырбас мекемелері және т. б. жатады.

Лицензия дегеніміз — заңда  көрсетілген кәсіп түрімен шұғылдану үшін өкілетті мемлекеттік орган беретін рұқсат. Мысалы: жеке оқу орны мемлекеттің арнайы рұқсатын алғаннан кейін ғана өзінің қызметін атқара алады.

 

Заңды тұлғаның құқыққабілеттілігі мен  әрекетқабілеттілігі сол лицензия алған кезден бастап пайда болады да, оның мерзімі біткенде немесе жарамсыз деп танылғанда тоқтатылады.

 

Заңды тұлғалар заңға сәйкес коммерциялық және коммерциялық емес заңды тұлғалар болып екі түрге бөлінеді: Қоммерциялық заңды тұлғалардың мақсаты пайда табу. Коммерциялық емес заңды тұлға пайда табуды көздемейтін Және оны қатысушыларына үлестірмейтін ұйым болып табылады.

[өңдеу]

Коммерциялық заңды тұлғалар:

 

мемлекеттік кәсіпорын, шаруашылық серіктестік, өндірістік коопертив нысандары.

[өңдеу]

Ал коммерциялық емес заңды тұлғалар:

 

мекеме, қоғамдық бірлестік, қоғамдық қор, діни бірлестіктер, т.б. Қоғам өмірінде әр түрлі жағдайлар болады. Осындай кезерде заңды тұлғалар қайта құрылып немесе таратылып ты жатады.

[өңдеу]

Заңды, тұлғаны қайта құру

 

Заңды, тұлғаны қайта құру дегеніміз  — бұрынғы заңды тұлғаның құқықтары  мен міндеттерінің басқа заңды  тұлғаға өтуі. Заңды тұлғаларды қайта құрудың бес түрі: қосу, біріктіру, бөлу, бөліп шығару, өзгерту екені белгілі.

[өңдеу]

Заңды тұлғаны тарату дегеніміз

 

Заңды тұлғаны тарату дегеніміз—тұлғаның өз қызметін тоқтатуы.

[өңдеу]

Мемлекет азаматтың құқықтың субъектісі ретінде

 

Қазір елімізде қолданылып жүрген азаматтық заңдардың бір ерекшелігі — мемлекетті азаматтық құқықтың субъектісі ретінде тануы. Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекет басқа азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысушылармен тең дәрежеде мемлекеттік қатынасқа түседі. Мемлекеттік билік пен баскару органдары мемлекет атынан сотта сөйлей алады, мүліктік және мүліктік емес құқықтар мен міндеттерді иеленеді және оны жүзеге асыра алады.

 

 

Сонымен, азаматтық- құқықтық қатынасқа  қатысушылардың екі түрі бар — жеке тұлға және заңды тұлға. Азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысушылардың құқық қабілеттілігі мен әрекет- қабілеттілігі болуы керек. Бұл түсініктер өзара байланысты.

 

Жеке тұлғаның құқыққабілеттілігі ол өмірге келгеннен, ал әрекетқабілеттілігі  белгілі бір заңға сәйкес, заңмен белгіленген жастан бастап пайда болады. Мемлекет толығымен азаматтық құқықтың субъектісі ретінде әрекет ете алады. [1]

 

1.Азаматтық құқықтық қатынастарға жалпы сипаттама

1.1 Азаматтық-құқықтық қатынастар  ұғымы және олардың түрлері

Өздерінің қажеттіліктерін қанағаттандыру барысында азаматтар мен заңды тұлғалар

Мұндай қатынастардың айтарлықтай  бөлігін құқық нормалары реттейді, олар

Қоғамдық қатынастардың құқықтық түрлі салаларының нормалары  реттеп

Азаматтық құқық нормалары реттегенқоғамдық қатынастар құқықтық қатынастар, атап

Азаматтық-құқықтық қатынастардың  ерекшеліктері азаматтық-құқықтық реттеудің объектісі мен әдістеріне

Азаматтық-құқықтық қатынастардың  субъектілері билік пен өзара бағыну қатынастарында

Азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысушылардың бірінің екіншісіне міндеттерін орындау жөнінде

Азаматтық-құқықтық қатынастар ерікті болады. Әдетте, мұндай қатынастар оларға

Алайда олар өзге де себептермен  пайда болатын жағдайда

Азаматтық-құқықтық қатынастардың  нормалары реттейтін объектіге  қарай азаматтық-құқықтық қатынастардың

мүліктік қатынастар;

мүліктік қатынастармен байланысты мүліктік емес өзіндік қатынастар;

мүліктік қатынастармен байланысы  жоқ мүліктік емес өзіндік қатынастар;

Азаматтық-құқықтық реттеудің объектісі, ең алдымен, мүліктік қатынастар болғандықтан,

Меншік қатынастары, мүліктің бір  тұлғадан екінші тұлғаға өтуіне

Интеллектуалдық шығармашылық қызметтің  нәтижелері мүліктік қатынастармен  байланысты мүліктік

Интеллектуалдық шығармашылық қызметтің  нәтижелеріне құқық мүліктік емес сипатта

Адамның жеке басына қатысты материалдық  емес құқықтар мен

Сонымен қатар, абсолюттік және салыстырмалы азаматтық-құқықтық қатынастар болады.

Мысалы, меншіктің құқықтық қатынастары  абсолюттік қатынастарға жатады, мұнда

Салыстырмалы құқықтық қатынастар құқық берілген тараптың да, міндетті

Мәселен, зиян келтірген адам жәбірленушіге зиянның орнын толтыруға,

Кез келген адам абсолюттік құқықты  бұзып алуы мүмкін,

Салыстырмалы құқықты міндетті адам ғана бұза алады. Мердігер

Азаматтық-құқықтық қатынастар заттық және міндеттемелік азаматтық-құқықтық қатынастар болуы

Заттың құқықтық субъектісі өзінің затқа деген мүддесін басқа

Атап айтқанда, меншік құқықтық қатынастары  заттық құқықтық қатынастар

Меншік иесі өзінің тиесілі затты  иеленуге, падалануға және

Міндеттемелік құқық субъектісінің  затқа деген мүддесі басқа  бір

Міндеттемелік құқықтық қатынастарда құқық берілген адам міндетті адамнан

Мәселен, сатып алушы сатушыдан  өзіне затты беруді талап

Зат қашанда заттық құқықтық қатынастардың  объектісі болып саналады,

Мысалы, баспа мен автордың арасындағы әдеби туынды жасау

1.2 Азаматтық құқықтық қатынастардың  мазмұны

Мүліктік және мүліктік емес өзіндік қатынастарды азаматтық-құқықтық реттеу

Субъективтік құқық дегеніміз  құқық берілген адамның байқалатын мінез-құлқының

Мәселен, автордың шығармасына жариялау құқығы, оған қол сұғылмау

Құқықтық қатынастардың мазмұнын құрайтын элементтер – субъективтік құқықтар

Иелерімен тығыз байланысты құқықтар өзіндік құқықтар деп аталады

Субъективтік міндет дегеніміз  – міндетті адамның байқалуға  тиісті

Азаматтық құқықтық қатынастардың  мазмұнын құрайтын субъективтік құқықтар мен

Демек, құқық берілген адамның белгілі  бір әрекет жасау

Азаматтық құқықтық қатынастарды және тиісінше субъективтік азаматтық құқықтарды

Мәселен, көркем туынды жасаушының оның авторы болу құқығы

Құқықтық қатынастарға қатысушылардың субъективтік құқығы кейде көптеген әрекеттерді

Мұндай жағдайда субъективтік құқық  күрделі болуы мүмкін, оның

Бірақ құқықтық қатынастардың шегінде өкілеттіктер біртекті немесе әртекті

Мәселен, мүліктік жалдау шартында жалдаушының  құқығы жалға

Заң тұрғысынан алғанда, әртекті өкілеттіктерді қамтитын мұндай күрделі

Азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысушы тұлғалар олардың субъектілері болып табылады.

Азаматтық құқықтық қатынастар субъектілерінің  ауқымы АК-ның 2-тарауында айқындалған.

Жекелеген индивидтер, сондай-ақ олар құрайтын ұжымдық түзілімдер осындай

Азаматтық құқықтық қатынастарға құқық берілген немесе міндетті адам

Азаматтық құқықтарды иеленіп, міндеттер атқару қабілетін құқық қабілеттілігі

Жеке индивидтерді жеке адамдар  деп атайды. «Жеке адамдар»

Басым көпшілік жағдайда азаматтық-құқықтық қатынастардың субъектілері Қазақстан  Республикасының

Қазақстан Республикасы Конституциясының 12-бабына сәйкес, Конституцияда, заңдарда және

Егер олардың заңды тұлға мәртебесі болса, адамдар құратын

Меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығындағы оқшау

Қызметінің мақсаттарына қарай  заңды тұлғалар коммерциялық және коммерциялық

Коммерциялық емес ұйымдар табыс  табудан өзге мақсаттар үшін

Жеке және заңды тұлғалармен қатар, азаматтық-құқықтық қатынастардың қатысушылары

Мемлекет пен әкімшілік-аумақтық бөліністер заңды тұлғалардың азаматтық-құқықтық қатынастарға

Осыған орай, жеке тұлғалар (Қазақстан  Республикасының азаматтары, шетелдік

Құқықтық қатынастардың объектілері  жөніндегі заң әдебиеттерінде әр түрлі

Бір авторлардың пікірінше, оның субъектілерінің мінез- құлқы ғана

Азаматтық құқықтар объектілерінің негізгі  түрлері АК-ның 115-бабында аталған,

Мүліктік игіліктер мен құқықтарМүліктік игіліктер мен құқықтарға, атап

Мүліктік емес өзіндік құқықтар мен игіліктерге адамның өмірі,

құқығы, авторлық құқығы, шығармашылығына  қол сұғылмау құқығы және

2. Азаматтық-құқықтық қатынастардың  пайда болу, өзгеру және тоқтатылу

2.1 Азаматтық құқық қабілеттілік пен әрекет қабілеттілік

Құқық субъектілерін сипаттайтын  негізгі құқық қасиеттері құқық  қабілеттілігі

Азаматтық құқық қабілеттілігі  АК-тің азаматтық құқыққа ие болып

Конституцияның 14-бабына сәйкес заң мен сот алдында жұрттың

Конституцияның аталған тұжырымына қарай азматтардың құқық қабілеттілігі  заңда

Белгілі бір лауазымды иеленуге немесе белгілі бір қызметті

Елдің аумағында емін-еркін жүріп тұруға.

Ескерте кеткен жөн, біздің заң бойынша құқықты жою

Құқық қабілеттілігін шектеу дегеніміз  қандай да бір құқықты

Азаматтар құқық қабілеттілігін меңгере  отырып, әр түрлі құқықтарды

Азаматтық құқықтық қатынастар ұғымынан бұл – құқыққа қабілетті

Демек, құқықтық қатынастар тууы үшін құқықтық норма болуы

Алайда мұндай мән-жайлардың болуы  өзінен-өзі белгілі бір қатысушылар

Құқықтық қатынастар пайда болуы  үшін нақты адамдар арасында

Азаматтық кодекстің 7-бабында азаматтық  құқықтар мен міндеттердің пайда

Азаматтық құқықтар мен міндеттер заңдарда көзделген негіздерден сондай-ақ

Осыған сәйкес азаматтық құқықтар мен міндеттер:

заңдарда көзделген шарттар  мен өзге мәмілелерден, сондай-ақ заңдарда

заңдарға сәйкес азаматтық құқықтық жағдайларды туғызатын әкімшілік құжаттардан;

азаматтық құқықтар мен міндеттер белгіленген сот шешімінен;

заң құжаттарында тыйым салынбаған негіздер бойынша мүлікті жасау

өнертабыстар, өнеркәсіптік үлгілер, ғылым, әдебиет пен өнер шығармалары

басқа жаққа зиян келтіру салдарынан, сол сияқты басқа

азаматтар мен заңды тұлғалардың өзге де әрекеттері салдарынан;

заңдар азаматтық құқықтық жағдайлардың басталуымен байланыстыратын оқиғалар салдарынан

Алайда бұл бапта аталған  заңдық фактілердің тізбесі жеткілікті

Құқықтық қатынастардың тууына себепші болатын ықпал ету  тетігіне

2.2 Азаматтық-құқықтық қатынастардың  тоқатылуы мен өзгертілуі

Мұндай мән-жайларды заңдық фактілер деп атайды. Өзіндік

Сонымен, заңдық факті дегеніміз – заң құқықтық қатынастрдың

Алайда бұл бапта аталған  заңдық фактілердің тізбесі жеткілікті

Нақты жігерлі мінез-құлық актілерін іс-әрекеттер деп түсінеміз. Оларды

Заңды іс-әрекеттер өзара құқықтық қатынастардың пайда болуына бағытталған.

Құқықтық нәтижеге жетуге тікелей  бағытталмағанымен, заңдарда белгіленген ережеге

Үшінші тұлғалардың мақсатты іс-әрекеттері бойынша да құқықтық қатынастар

Әдетте бұл – әкімшілік акт (мысалы, меншік иесі

Заңдық фактілердің бұл түрінің ерекшелігі – олардың жігерлі

Азаматтық-құқықтық қатынастар туғызатын  іс-әрекеттер заңсыз, яғни тікелей тыйым

Мұнда, әдетте, іс-әрекеттер жасайтын субъектілер үшін ұнамсыз болғанымен,

АК-ның 7-бабы оқиғаларды, яғни қатысушылардың еркінен тыс пайда

Мұнда, ең алддымен, табиғи фактілерді атау керек

Басқа адамдардың іс-әрекеттері құқықтық қатынастарға қатысушылар үшін объективті

Заңды фактілердің ерекше түрі – мерзімдер оқиғаларға жуықтайды

Кейбір жағдайларда құқықтық нәтижеге жету үшін бірлі-жарым заңдық

Мәселен, бөгде мүлікті бүлдіру кінәліге залалдаң орнын толтыру

Мысалы, сатып алу-сату шартын жасасыр, іс жүзінде затты

Кейде үш, төрт, бес және одан да көп

Заңдық күй деп аталатын дағдайды заңдық фактілердің ерекше

Бір реттік актілерді жасамаудан емес, заң құқықтық маңыз

Мысалы, қайтыс болған адаммен жақын  туыстық қатынас –

Заңдық күйдің заңдық факті ретінде маңызды ерекшелігі бар:

Демек, заңдық күй едәуір күрделі фактілік құрамның элементі

Құқықтық қатынастарға қатысушылардың еркіне тәуелді болумен қатар,

Заңдық фактілердің құқықтық қатынастардың дамуына ықпал етуіне қарай

Мұның алғашқысы бұрын мұндай заңдық байланысы (шарт, зиян

Үшіншісі – қалыптасқан құқықтық қатынастардың мазмұнын өзгертуге  себепші

Заңдық фактілер өздерінен кейін туатын құқықтық салдарға түрліше

Мысалы, зиян келтіру оны келтірушінің заңмен белгіленген залалды

Мұндай заңдық фактілерді құқықты  бағыттаушы фактілер деп атайды.

Мысалы, мүлікті сату жөніндегі  құқықтық қатынастардың мазмұны  заң

Құқықты қалыптастырушы заңды фактілер бұл қасиеттері жөнінен құқықтық

Заңдық йактілердің барлығынан мәміле мен әкімшілік актілерді ғана

Азаматтық құқықтың кейбір объектілерін және мәмілелердің кейбір түрлерін

Тіркеу өздігінен азаматтық  құқықтар мен міндеттерді туғызбайды, өзгертпейді