Қазақстаның мұнай өндеу зауыттары

Жоспар

 

Кіріспе....................................................................................................................  2

Негізгі бөлім........................................................................................................... 4

• Атырау мұнай өңдейтiн зауыты………………………………………....  4
• "Павлодар нефтехимиялық зауыт"……………………………………..  10
• " Шымкентнефтеоргсинтез" ……………………………………………. 16

Қорытынды........................................................................................................... 20 Пайдаланылған әдебиеттер................................................................................. 22

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

Қазақстандағы мұнай тарихының  жарқын беттерi Атырау көмiрсутек өлкелерiне жатады. Ежелгi замандарда бұл өлкенiң тұрғындары мұнайдың кейбiр қасиеттер мен шоғырланған  орындары туралы бiлдi, оның емдiк мақсаттарында қолданды. XVIII ғ-да Орал-Ембі мұнай-газ аймағын көптеген көрнекті ғалымдар, геологтар, топографтар мен саяхатшылар зерттеген. 1890 жылғы Г.Грумм-Гржимайло экспедициясында Қара-Шұңғыл массивінің толық геологиялық мінездемесі жасалды.

70-80 жылдары ашылған кен  орындары Қазақстанның негізгі  комірсутек салалары болды. 80-жылдардан  бастап осы күнге дейін облыста  84 кен орындары ашылды, сонын ішінде  екі тұз асты және ерекше  статусы бар Тенгиз кен орны. Тенгиз кен орны  бастапқы өндірілетін қорының аумағы  жөнінен БҰҰ-да тек Тюмень кен орнына жол береді. Кен орнының географиялық жағдайының ыңғайлылығы, мұнай құбыр магистралі электр желісіне жақын болуы, темір жол, ірі өндіріс орталықтарының жақындығы өнеркәсiптiк игеру үшiн бiрiншi кезектегi халық шаруашылық объекттердiң санына Тенгиз кен орнының ұсынды. Игеру және орналасуының ерекше күрделiлiктеріне қарамастан  мұнайды өндіру 1991 жылда 3 миллионды тоннаны құрады.

Үкімет қаулысымен Ақтаудан Бакуға мүмкін Иранға да мұнайды тасымалдауды ұйымдастыратын ұлттық "Казмортрансфлот" компаниясы құрылды.  Бүгінгі танда өнірде 50-ден аса мемлекетпен байланыс орнатылған және шетелдiк капиталдың қатысуымен 55 кәсiпорындары жұмыс iстейдi. Облыс өнеркәсiптiк потенциалдың негiзiн мұнай, мұнай өңдейтiн өнеркәсiптiң кәсiпорындарын құрайды, мысалға, СП "Тенгизшевройл", АО "Казахойл-Эмба" (20 апреля 1999 года АО "Эмбамунайгаз" и "Тенгазмунайгаз" слились в АО "Казахойл-Эмба"),  Атырауский НПЗ. Өлкеде мұнай-газ өткiзетiн, геофизикалық, бұрғылама және ғылыми ұйымдар жұмыс iстейдi, ғылыми зерттеулер, мұнай профильсiнiң оқу институттарының көрнектi базасы бар.

Бүгінде Қазақстанда жылына ортақ қуатты  18 миллион тонна мұнай өңдейтiн үш зауыт жұмыс iстейдi: ААҚ  "Атырау НПЗ" (АМӨЗ ), ЖАҚ "Павлодарлық нефтехимиялық завод" (ПНХЗ ) және ААҚ "Шымкентнефтеоргсинтез\" (ШМТБ ). Мұнай өңдейтiн зауыттар Оңтүстiк, Батыс және Солтүстiк-Шығысында орналасқан (қосымшаны қара: 2-шi сурет). Мұндай орналастырылу екi негiзгi факторлармен түсіндіріледі. Бiрiншiсi: негiзгi мұнай құбырларына жақындық. Екiншiсі: мұнай өңдейтiн зауыттар бұрынғы Кеңес Одағында географиялық өлкенi қамтамасыз ету қағидасы бойынша салынды, республикалық бағынудан тәуелсiз, нәтижесінде солтүстiк Қазақстан облыстары және РСФСРдың  батыс облыстарының қажеттiлiктi қанағаттандыруда Павлодарлық зауыт  салынды, ал Шымкенттік - республиканың оңтүстiгi және Өзбекстанның  Ташкент облысында. Орталық және солтүстiк Қазақстан облыстарының көпшiлiгiнде мұнай өңдейтiн зауыт РСФСРлармен өнiмдермен қамтамасыз етiлдi. Олар Қазақстан шекарасының маңына салынып және ҚСРОның ыдыраумен Ресей юрисдикцияларына өтті, Қазақстан облыстарының мұнай өнiмдерiнiң қамтамасыз етуiндегi дисбаланс  жасалып және отандық МӨЗна  мұнай өнімдерінің рынкасынды  бәсекесіне айналды.

 

 

 

Қазақстандағы  1991-2001 ж  аралығынлағы мұнай өндеу және қайта  өндеу денгейі (млн тонна)*

* Мұнайды газды конденсат есепбімен алу. Болжам бойынша мұнайды өндіру  2001 жылы = 35,5 млн тонна, газды конденсат 2001 жылы  = 4,4 млн тонна.

 

Атырау мұнай  өңдейтiн зауыты

Атырау мұнай өңдеу зауыты-Қазақстандағы  ірі өнеркәсіп кәсіпорындарының бірі. Зауытты жобалау КСРО мұнай  өнеркәсібі Халық комиссариатының  жоспарлы тапсырмасы негізінде 1943 жылы басталды. Зауыт құрылысы соғыс уақытының  аса қиын жағдайында жүргізілді. Зауыттың техникалық жобасын американдық "Баджер и сыновья" фирмасы жасады. Ал оған түзетуді КСРО мұнай өнеркәсібі халық комиссариаты № 1 мемлекеттік  тресінің жобалаушы ұйымы жүзеге асырды. Жергілікті жағдайға ыңғайлау жұмысгарының авторлары "Эмбанефтьпроектінің"жобалаушылары  болды.

Зауыттың алғашқы жылдық өңдеу  қуаты 800 мың тонна мұнай болды. Жұмысы Ембі кен орындарының мұнайына, Бакуден тасылып әкелінетін дисгиллятқа  негізделді. Зауыт алғашқы күннен бастап отындық вариант бойынша  дамып, авиациялық және автомобильдік  бензиндер, әртүрлі моторлықжәне қазандық отындарын шығарумен айналысгы.

 

 

Батыс Қазақстан аймағының дамуына, мұнай өндіру көлемінің артуына сәйкес зауыт 1965 жылдан бастап қайта жаңғырту жолымен тасып әкелінетін қымбат дистиллятты өздері шығаратын дистиллятқа ауыстыру жөніндегі мәселені қарайбастады.

Өткен ғасырдың 60-жылдары  жаңа технологиялық қондырғылар  салу арқылы мұнай өңдеу көлемін  арттыру бағыты ұсталды. 1969 жылдан бастап 2006 жылды қоса зауытта мұнайды  бастапқы өңдеу ЭЛОУ-АВТ-3, каталитикалық  риформинг ЛГ-35-11/300, баяу кокстеу, мұнай  коксын қыздырып шынықтыру, техникалық азот шығару, бензинді сутекпен тазарту  және изомерлеу, дизель отынын сутекпен тазарту және парафинсіздендіру, сутек  тазарту және шығару, түйіршіктеу  блогы бар күкірт шығару қондырғылары салынып, пайдалануға берілді.

 

 

Зауыт 65 жыл ішінде отындық  мақсатта мұнай өнімдерін шығаратын  осы заманғы озық кәсіпорынға айналды. Мұнай өңдейтін барлық технологиялық қондырғыларды техникалық жағынан қайта жарақтандыру жөнінде көлемді жұмыстар жүргізіліп, жылдық қуатты 5 миллион тоннаға дейін өсіруге қол жеткізілді.

1999 жылдың ортасынан бастап  зауыт акциясы бақылау пакетінің  (86,7%) ұстаушысы "ҚазақОйл"¥лттық  мұнай компаниясы жабық акционерлік  қоғамы, кейін "ҚазМұнайГаз"  ¥К" акционерлік қоғамы болды. "ҚазМұнайГаз" Қайта өңдеу  және маркетинг" АҚ 2005 жылдан  бастап 99,17% үлесті иеленуші болып  есептеледі.

 

 

Қарамай өндіруді төмендету  бағдарламасы аясында баяу кокстеу  қондырғысы мен АВТ-3 қондырғысының  вакуум блогын кешенді қайта жаңғырту жобасын іске асыру басталды. Зауытты  қайта жаңғыртудың екінші кезеңі – хош иісті көмірсутектер  шығаратын кешен құрылысы өз бастауын алды.

 

Зауыттың жоспары бойынша  – 2010 жылға мұнайды өндеу көлемін  жылына 6 млн тоннаға жеткізу. Зауыт өлкенiң әлеуметтiк шараларындағы белсендi қатысады, қызметкерлердiң биiк бiлiктiлiгiң арқасында үлкен потенциалы бар, өндiрiстерді тиiмдi ұйымдастыру және мұнай өңдеудiң алдынғы технологияларының енгiзуiне негізделген.

 

 

 

Өнімдері:

• Реакторлық отын;
• Дизельдік отын;
• Мазут;
• Вакуумдық газойль;
• Гудрон;
• Бензин;
• Технологиялық отын;
• Мұнайлы кокс;
• Пештік тұрмыстық отын;
• Ауыр газойль;
• Сығылған газ;
• Қыздырылған кокс.

Шикі мұнай (немесе ) және газды конденсат өңдеу бойынша  қызметтердiң тiзiмi:

 

"Атырау мұнай өңдейтiн  заводы" ЖШСының №000096 2008 жылдың 26 маусымындағын мемлекеттiк лицензиямен  сәйкес қызметтiң келесi түр  тармақтарын жүзеге асырады:

1. алғашқы өнімдерді өндеу және мұнайды  терең өңдеу;
2. октандық санды жоғарылату мақсатында  тауарлық бензинге компаундирлеу,                      қосымша және қоспаларды енгiзу;
3. дизель отынына қоспаларды және қосымшалар енгiзу.

2010 жылдың 15 қарашасынан  шикі мұнайды өңдеуiне "Атырау  мұнай өңдейтiн заводы" ЖШСы  №43,  2010 жылдың 9 қарашасындағы табиғи  монополияларын реттеу бойынша  Қазақстан республикасының агенттiгiнiң  басқарулары қаулымен сәйкес  баға деңгей бiр тоннаға 7 472, 1 теңге өлшемде нығайтылған(12%-шi  ҚҚС есепке алусыз).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЖШС "Атырау НПЗ"-да өндіретін мұнай өнімдері:

 

1	Автобензин А-80 (АИ-80)
	ТУ 38.001165-2003 "Бензины автомобильные  экспортные. Технические условия"
2	Автобензин А-92 (АИ-92)
	ТУ 38.001165-2003 "Бензины автомобильные  экспортные. Технические условия"
3	Автобензин Премиум-95
	ГОСТ Р 51105-97 "Топлива  для двигателей внутреннего сгорания. Неэтилированный бензин. Технические  условия"
4	Топливо дизельное Л-0,2-40
	ГОСТ 305-82 "Топлива дизельные. Технические условия"
5	Топливо дизельное З-0,2 минус 35
	ГОСТ 305-82 "Топлива дизельные. Технические условия"
6	Топливо дизельное экологически чистое ДЛЭЧ, ДЗЭЧ
	ТУ 38.1011348-2003 "Топливо дизельное  экологически чистое. Технические условия"
7	Топливо дизельное с присадкой  ДЗп - 15
	СТО 11605031-021-2008 "Топлива  дизельные зимние и арктические  с присадками."
8	Топливо для реактивных двигателей ТС-1
	ГОСТ 10227-86 "Топлива для  реактивных двигателей. Технические  условия"
9	Уайт-спирит
	ГОСТ 3134-78 "Уайт-спирит. Технические  условия"
10	Топливо печное бытовое
	ТУ 38.101656-2005 "Топливо печное бытовое. Технические условия"
11	Мазут топочный марки 100
	ГОСТ 10585-99 "Топливо нефтяное. Мазут. Технические условия"
12	Вакуумный газойль марка  А вид 1
	ТУ 381011304-2004 "Вакуумный  газойль. Технические условия"
13	Газ углеводородный
	ГОСТ 20448-90 "Газы углеводородные сжиженные топливные для комунально-бытового потребления. Технические условия"
14	Кокс нефтяной прокаленный  КП-1; КП-2
	ТУ 38.1011341-90 "Коксы нефтяные прокаленные. Технические условия"
15	Кокс нефтяной суммарный  для аллюминиевой промышленности
	ТУ 0258-094-0151806-94 "Кокс нефтяной суммарный для аллюминиевой промышленности. Технические условия"
16	Сера техническая газовая  грунулированная
	СТ ТОО 40319154-01-2008 "Сера техническая газовая грунулированная. Технические условия"

 

Жоспарланған мұнай өнiмдерi:

1. Бензол
2. Параксилол

Негiзгi жабдық және өнiмдiлiк:

 

ЭЛОУ-АТ-2 қондырғысы

ЭЛОУ-АВТ-3 қондырғысы

ЛГ-35-1/300-95 каталитикалық  риформинг қондырғысы

Кокстеуді баяулататын қондырғы

Бензинді гидроизомерлеу және гидротазалау қондырғысы

Дизельді отынды гидротазалау және депарафиндеу қондырғысы

Сутекті өндіру және тазарту  қондырғысы

Кристаллизацияның блогi бар күкiрт өндіру қондырғысы

Технологиялық азот өндіру қондырғысы

Газ - реагент шаруашылығының қондырғысы

Сарқынды суларды тазарту қондырғысы

Жалпы факел жүйесі және қышқыл газдардың факел жүйесі

Айналмалы сумен жабдықтаудың градирня қондырғысы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

"Павлодар нефтехимиялық  зауыт"

 

"Павлодар нефтехимиялық  зауыт" акционерлiк қоғамы Қазақстан Республикасында қазiргi технология бойынша бірінші болып табылады. Зауыт жанармай вариант бойынша мұнайды қайта өңдейдi және мұнай өнiмдерiнiң жақсы өндiрушiлерiнiң деңгейiне сәйкес келетiн 85 пайыздарға дейiн өңдеудi тереңдiгiн қамтамасыз етедi. Бүкiл одақтық ғылыми зерттеу Гипронефтезаводы институты Павлодар қаласының солтүстік өнеркәсiптiк аймағына 1949 жылында мұнай өңдейтiн ( бастапқыда зауыт осылай аталды) зауыттың құрылысына алаң таңдалды. 1970 жылы жылына 12 миллион тонна мұнайды өңдейтін қуатты Павлодарлық мұнай өңдеу зауыттың құрылысына Грозный қаласындағы Грознефтехимия институтының жобасы нығайтылған.

1978 жылы  Қазақстан компартиясының  ОКы Бiрiншi хатшысы Д.А.Қонаев зауытқа келді. Ол Қазақстан өнеркәсiбiнiң дамытуындағы зауыттың үлкен рөлiн атап өттi. 1979-1989 жылы екiншi зауыттың кезегiнiң объекттерi құрастырылып пайдалануға енгiзiлген: олар күкірт және битум  өндіретін қондырғылар, мазутты терең өндіретін комплекс КТ-1, кокстеуді баяулататын қондырғы, мұнайлы коксті прокалкілейтін қондырғы. Мұнайды  екiншi өңдеудің барлық технологиялық кешендерi қосқанда  мұнайды өндеу көлемі 85% құрады.

 Зауыттың технологиялық схемасы   мұнайды қайты өндеу көлемі  мен ауыр мұнай фракцияларын қайта өндеу жолымен мұнайдың тиімділігінің жоғарылығына негізделген. Бұрынғы Кеңес Одағында 1983 жылы мұнай өңдейтiн зауытта тұңғыш рет мазутты терең өңдейтін КТ-1 жүйе қолданылды, кейін басқа зауыттарда да кең қолданылды. 1985 жылдары зауыттың бас жобалауы. Грозгипронефтехимның институтынан ВНИПИнефть Омбы филиалына тапсырылды.

Пайдаланылған жылдарда зауыттың акционерлері және заңды мәртебесi бірнеше рет өзгердi:

• 1978 – 1994 жылдары– “Павлодар мұнай қайта өндеу зауыты” (ПМӨЗ);
• 1994 - 1997 жылдары- “Павлодар мұнай қайта өндеу зауыты” акционерлік қоғамы (ПМӨЗ АҚ);
• 1997 – 2000 жылдары- “Павлодар мұнай қайта өндеу зауыты-ССL” жабық акционерлік қоғамы (ПМӨЗ- ССL ЖАҚ);
• 2000 жыл (VII-XI) - “Павлодар мұнай қайта өндеу зауыты” акционерлік қоғамы (ПМӨЗ АҚ);
• 2000 жылдың қараша айынан бастап - “Павлодар мұнай-химиялық зауыты” акционерлік қоғамы (ПМХЗ АҚ);
• 2009 жылдың тамыз айынан бастап - ПМХЗ АҚ « ҚазМұнайГаз »Ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамының құрамына кірді.

Әртүрлi уақытқа зауыттың ұжымына директорлар басшылық еттi: В.И. Брендес, А.Н. Белоусов, Г.Г. Мощенко , С.А.Мералиев, О.М. Ли., А.И. Дука, Д.Ш. Жарасов ,Ю.М. Гинатулин , Р.С. Бектуров , В.Г. Фомин. 2009 жылдан бастап  Ш.А. Данбай басқарады. 

 

 

 

 

 

 

 

 

«ПМХЗ» АҚ өндірілетін өнімдер  каталогі

№ п/п	Өнімдер аттары	НД көрсеткіші	Маркалар аттары (сорт)
1	Автомобиль бензині боялмаған	СТ АО 39334881- 001-2006	АИ-80
			АИ-92
			АИ-95
			АИ-98
2	Жаздық дизель отыны	ГОСТ 305-82	Л-0,2-40;
			Л-0,2-62
3	Жаздық дизель отыны және салқындау температурасы төмендетілген	СТ АО 39334881- 003-2006	ПЗ-0,2 минус 30
			ПЗ-0,2 минус 25
			ПЗ-0,05 минус 30
			ПЗ-0,05 минус 25
			Л-0,2-40
			Л-0,2-62
			Л-0,05-40
			Л-0,05-62
4	Реактивтi қозғаушылар үшiн  отын	ГОСТ 10227-86	ТС-1 высший сорт
			ТС-1 первый сорт
5	Мұнайлы мазут отыны	ГОСТ 10585-99	Топочный 100 -малозольный вид  IV
			Топочный 100 -зольный вид  IV
			Топочный 100 -малозольный вид  V
			Топочный 100 -зольный вид  V
6	Битум мұнай шатыр	ГОСТ 9548-74	БНК 45/190
			БНК 40/180
			БНК 90/30
7	Тұтқырлы мұнай жол  битумдары	СТ РК 1373-2005	БНД 90/130
			БНД 60/90
8	Сығылған көмірсутек газы	ГОСТ 20448-90	СПБТ
9	Сығылған көмірсутек газы	ГОСТ 20448-90	БТ
10	Техникалық газды күкірт	ГОСТ 127.1-93	9998
			9990
			9995
			9950
			9920
11	Мұнайлы кокс	СТ АО 39334881- 005-2009
12	Техникалық көмiртектiң  өндiрiсi үшiн ауыр мұнай шикiзаты	СТ АО 39334881- 007-2009	марка А
			марка Б

 

 

 

 

 

 

 

 

Негізгі қондырғлардың  техникалық сипаттамасы

 

Технологиялық комплекс ЛК-6У       Технологиялық комплекс КТ-1

 

 

 

 

Битумдар  өндіретін қондырғыла  Кокстеуді баяулататын қондырғы

 

 

 

 

 

 

 

 

Күкірт  өндіретін қондырғы                           Газдарды сығатын парк

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жанармайлардың                              Тауарлық - шикiзат парктері              

  араластыратын түйiн    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

" Шымкентнефтеоргсинтез"  ААҚ

 

Алғашқы мемлекеттiк тiркеудiң  датасы - 31.12.93, дата соңғы қайта тiркеулер - 02.04.99. Ұйымдастыру - заңды форма – ашық акционерлiк қоғам. "Шнос"  ААҚ негiзгi қызметі мұнайды өңдеу болып табылады және мұнай өнiмдерiн сату. Негiзгi өнiм бензин, дизель отын, мазут, керосин және сұйытылған газбен көрсетілген. "Шнос"  ААҚ негiзде 1993 жылында Шымкент құрылған мұнай өңдейтiн зауыт. Шымкент МӨЗiнiң негiзгi қуатты 80-шi жылдардың ортасы және 90-шi жылдардың басы  пайдалануларға енгiзiлдi. Зауыттың жобалық қуаты 7 миллион тонналарды құрайды. Қазақстан үкiметi 1996 жылдың шiлдесiнде "Шнос" ААҚ жекешелендiрдi,"Казвит Холдингс Лтд"(Kazvit Holdings Ltd -"Казвит")-ке барлық жай акцияларды сатып, Гибралтарда  тiркеулi және "Казкоммерцбанк"-пен ААҚ аффилиированды серiктестiк. Келісім шарт мәлiметіне сәйкес "Казвит"  инвестициялық мiндеттемелерді өз мойнына алды $150 (зауыттың инвестициясынан меншiктi пайдасын  қоса) миллион көлемде 2001 жылдың 31 желтоқсанына дейiн және оны iске асыруы керек.

 

ААҚ Өндіретін  мұнай өнімдері(мың тонна)

Өнім аттары                      1997               1998           1998              2000

Бензин                                872                793            797                620

Дизель отыны                    988                1011           961                 857

Мазут                                 1195               1398           1334            1286

Керосин                             148                 140             14                     20

Сұйытылған газ                27                   50                82                   94

Пештік отын                      0                     0                 2                       0

Нәтижесі                            3230                3391           3190                2876

 

 

Шикізаттың өзгеруіне  байланысты өндірісті де техникалық тұрғыдан қайта жарақтау қажет болды, сондықтан мынадай шаралар іске асырылды:

• бензинді риформингтеу қондырғысын қайтадан жарақтау;
• реакторлардың катализаторларын және ішкі Құрылыс белшектерін, «Пакинкос» жылу алмастыру қондырғысын алмастыру және процестің қысымын азайту;
• дизельдік отынды гидротазалау қондырғысын катализдік парафинсіздендіруге лайықтап қайтадан жарақтау;
• авиациялық отынды гидротазалау қондырғысын керосиндік фракцияны парафин сіздендіруге лайықтап қайтадан жарақтау;
• К-102 атмосфералық тізбекті қайтадан жарақтау;
• төртінші фракцияны, яки ауыр дизельдік фракцияны тізбектен шығару және осы тізбектің ішкі құрылысын өзгерту;
• баяу кокстау қондырғысын термикалық крекингке лайықтап қайтадан жарақтау;
• бу жоне ыстық су шығаратын қазандық тұрғызу .

1985 жылы тұрғызылған Шымкент мұнай өңдеу зауыты республикадағы ең жаңа зауыт болып табылады. Зауытта Қазақстанның үш мұнай өңдеу зауыты шығаратын мұнай өнімдерінің қазіргі көлемінің шамамен 30%-ы қайта өңделеді. Шымкент МӨЗ – бұл Қазақстанның оңтүстігінде, республиканың халық ең тығыз қоныстанған бөлігінде орналасқан мұнай өңдейтін бірден бір зауыт. Осы кәсіпорынынң қолайлы географиялық орналасуын және жоғары техникалық мүмкіндіктерін есепке алса, ішкі және сыртқы нарықтарға жеткізілімдерді жүзеге асыру үшін онда барлық алғышарттар бар. Шымкент МӨЗ-ның жобалық қуаттылығы жылына 5,25 млн тонна немесе шамамен 40,65 млн баррель мұнайды құрайды. Зауыт ПҚҚР компаниясы мен үшінші тараптардың мұнайын қайта өңдеп, толлинг негізінде жұмыс істейді. Мұнай өнімдерінің сұрыпталымына бензиннің түрлі сұрыптары (Aи-80, Aи-92 және Aи-96), дизельдік отын, авиациялық керосин, сұйылтылған газ, вакуумдық газойль мен мазут кіреді. Кәсіпқой әрі жоғары технологиялық өңдеу үрдісін қолданудың әрі Құмкөл мұнайының айрықша жоғары сапасының нәтижесінде, «ПетроҚазақстан» компаниясының өнімдерінің сапасы жоғары болып келеді. 2010 жылы МӨЗ мұнай өңдеу көлемі 4,58 млн тоннаға жетіп (жоспар бойынша 4,1 млн тонна), бұл өткен жылдың көрсеткішін (көлемі 4 млн тонна болғанда) айтарлықтай арттырған.

Компанияда сертификаттау аудиті өткізілді, оның шеңберінде біріктірілген  менеджмент жүйелерінің ИСО 14001:2004 стандартының талаптарына және экологиялық менеджмент жүйесі бойынша Нұсқаулықта, құжаттандырылған рәсімдерде және басқа да басшылыққа алынатын құжаттарда келтірілген талаптарға сәйкестігі тұрғысынан жұмыс істеуі тексерілді. Аудитпен кәсіпорынның аудит  жүргізу жоспарында көрсетілген  барлық бөлімшелері: мұнайды қабылдау, сақтау, қайта өңдеу, мұнай өнімдерін  шығару бөлімшелері қамтылды. Аудит  жүргізу барысында өндірістік қызметтің  техникалық және экологиялық қырлары, сондай-ақ экологиялық заңнаманың, нормативтік ұйғарымдардың және басқа да негізге алынатын құжаттардың  тиісті талаптары ескерілді. Соңында  аудиторлар командасы ISO 14001:2004 талаптарына  сәйкес экологиялық менеджмент жүйесін  ендіру бойынша кәсіпорынның атқарған қызметіне оңды баға берді. Экологиялық  көрсеткіштер мониторингі мен операциялық  бақылаудың жақсы ұйымдастырылғаны, зауыт зертханасының тамаша жұмысы, қауіпсіздіктің қамтамасыз етілуі, құю-қотару эстакадасының тамаша күйде екені, зауыттың тазартқыш құрылыстарын жұмыс  күйінде ұстау және оларды ағындысыз  жүйені ендіру мақсатында қайта құру бойынша атқарылған жұмыстар айрықша  атап өтілді.

Мұнайды өндіріп, және жоғары сапалы мұнай өнімдерінің кең ауқымды  сұрыпталымын шығара отырып, «ПетроҚазақстан» компаниясы өзінің өнімдерін Қазақстанда  да, сондай-ақ республикадан тысқары  жерлерде де сатып өткізеді. Құмкөл мұнайы халықаралық нарықта жоғары бағаланады және сапасы жағынан халықаралық  «Брент» мұнай эталонына сай  келеді.

2006 жылдың шілде айынан бері, «Қазақстан-Қытай құбыр жолы»  (ҚҚҚ) «Атасу – Алашанькоу»  іске қосылғаннан бастап, «ПетроҚазақстанның»  мұнайы Қытай Халық Республикасына жеткізіледі. Бүгінгі таңда ҚҚҚ экономикалық тұрғыдан неғұрлым мақсатқа сай тасымалдау бағдары болып табылады. 2009 жылы ҚҚҚ жүйесі арқылы Қытайға жылына 2,7 млн тонна мұнай жеткізілді, бұл компанияның барлық мұнай экспортының 100%-ын дерлік құрады. 2010 жылдың 1-ші жартысында ҚҚҚ арқылы 1,5 млн тонна мұнай жеткізілді, бұл 2009 жылғы тиісті кезеңнің деңгейінен 13%-ға асты.

Компанияның сондай-ақ «ҚазТрансОйл»  АҚ-ның Шығыс филиалының құбыр  өткізгіш жүйесін пайдалану мүмкіндігі бар, ол арқылы мұнай ПҚОП, Шымкент  мұнай өңдеу зауытына қайта өңдеу  үшін тасымалданады. Шымкент мұнай  өңдеу зауытында компания жылына 2 млн тоннаға жуық мұнайды қайта  өңдейді де, содан кейін мұнайды  қайта өңдеудің бензин, дизельдік  отын, отындық мазут, авиациялық керосин, вакуумдық газойль және сұйылтылған  көмірсутекті газ (СКСГ) сияқты өнімдерін  сатып өткізеді. Жыл сайын Шымкент  мұнай өңдеу зауытынан ішкі, сондай-ақ сыртқы нарықтарға 4 млн тоннаға  жуық мұнай өнімдері тиеп жөнелтіледі. СКСГ мұнай өңдеу зауытынан және «Ақшабұлақ» кен орнынан Орталық  Азия, Шығыс және Батыс Еуропа елдеріне, сондай-ақ ішкі нарыққа жеткізіледі.

Мұнай өнімдері маркетингінің басым  бағыттары ішкі нарық, атап айтқанда, елдің Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Алматы, Қызылорда облыстары сияқты халық  тығыз қоныстанған аймақтары, сондай-ақ Шығыс Қазақстан, Қарағанды облыстары, Алматы мен Астана қалалары болып  табылады, бұл мұнай өнімдерін  жалпы сатып өткізу көлемінің 70%-ын құрайды. Компанияға меншікті және жалға  алынған парктің 2240 дана вагон-цистерна тиесілі.

.Бірлескен Қазақстан-Қытай кәсіпорнының вице-президенті Азамат Әкішев кәсіпорын өз ресурстарын әзірше толық қуатымен пайдаланбай келе жатыр деп санайды. Ол соңғы он екі жыл бойы «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының құрылымында жұмыс істеп келеді, сондықтан мұнай өнімдері нарығын жақсы біледі. Сөз арасында, бүгін Азамат Нұрдәулетұлы өзінің елу жылдық мерейтойын атап өтеді, алайда біздің кездесуімізге себеп болған – зауытты жаңарту бойынша ауқымды бағдарлама, оны іске асыру қажет екені туралы Қазақстан халқына арнаған Жолдауында Елбасы айтқан болатын.

Біздің зауыт өнімдерді жеткізу  тұрғысынан алғанда Қазақстанның ең бір тұрақты мұнай өңдеуші  кәсіпорны болып табылады. Өткен  жылы Шымкент мұнай өңдеу зауытында 4 308 190 млн тонна мұнай қайта  өңделді. Өсу серпіні түсінікті  болуы үшін, мұның осының алдындағы  жылға қарағанда ширек миллион  тоннаға артық екенін айтайын. Алдымызда  ашық түсті мұнай өнімдерін шығару көлемін арттыру міндеті тұр. Ол үшін зауытта жаңа техникалық жағдайлар (стандарттар) әзірленді, ал өткен жылғы  мамыр айынан бастап жаздық дизельдік  отынның жаңа ДТЛ + -5 маркасының өндірісі игеріліп, сертификатталды. Бұл жаз  айларында дизельдік отынды шығаруды арттыру есебінен ашық түсті мұнай  өнімдерін шығару бойынша зауыттың көрсеткіштерін жақсартты, сондай-ақ әсіресе  егіс кезеңінде жанар материалдардың осы түріне деген артып келе жатқан мұқтаждықты қанағаттандыруға мүмкіндік  берді. Зауыт сондай-ақ экологиялық  менеджменттің ең озық талаптарына және нормаларына сәйкес жұмыс істей алатынын табысты дәлелдеді. Тиісті халықаралық аудит жүргізілгеннен кейін, 2008 жылы мұнай және мұнай өнімдерін қайта өңдеу, тасымалдау, сақтау секілді қызмет түрлерін қамтитын ұйымдастырушылық құрылымның ISO 14001:2004 халықаралық стандартының талаптарына сәйкес әрекет ететінін куәландыратын сертификат берілді. Сондай-ақ технологиялық процессті бақылауды жетілдіруге бет алған зауытта тағы бір маңызды жаңалық: «Сигма-файн» (Sigma-Fine) кешенді компьютерлік жүйесін іске қосу аяқталып қалғанын айта кеткім келеді. Бұл жүйе мұнай және мұнай өнімдерінің материалдық балансын есептеп шығаруға, және де кез келген уақыт кезеңі үшін тораптар, қондырғылар, цех пен зауыт бойынша бөлек есептеп шығаруға арналған.

Солай болғанымен, бізде түйінді  мәселелер де бар. Зауыт елдегі үш мұнай өңдеу зауытының арасындағы ең «жас зауыт» екеніне қарамастан, қысқартылған тәсім бойынша жұмыс  істейді де, мұнайды қайта өңдеу  тереңдігі жағынан Павлодардың  мұнай өңдеу зауытынан кем  түседі. Мұның негізгі себебі –  баяу кокстау мен катализдік крекинг  қондырғыларының, яғни, ашық түсті мұнай  өнімдерінің көбірек пайызын  шығарып алуға мүмкіндік беретін  екінші дәрежелі екі үрдістің технологиялық  тізбекте болмауы.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қорытынды

 

Экономикалық дамудың  нәтижесінде соңғы жылдарда Қазақстан  Республикасында жалпы әлемдікке  ұқсас үрдіс қалыптасуда - мұнай  өнімдері тұтынылуының өсуі және тұтынылатын  мұнай өнімдері сұрыпталымының өзгеруі, отын сапасына қойылатын талаптардың, экологиялық талаптардың қатаюы.