Мазмұны 

Кіріспе…………………………………………………………………………….3

1.Компанияның  мақсаты және қызметінің  негізгі бағыттары  НИИ ЭИТТ ғылыми-техникалық  қауам туралы мәлімет

              1.1.Компанияның мақсаты……………………………………………………..4

    1.2.НИИ  ЭИТТ қызметінің негізгі бағыттары………………………………………………………………………….5

              1.3.Орындалған проектілер тізімі……………………………………………...6

              1.4.Институт активтері…………………………………………………………7

1.5.НИИ ЭИТТ  ғылыми-техникалық кеңесі………………………………….8

2. Ғылыми техникалық  кеңес

    2.1. ҒТК  құрылымы…………………………………………………………….9

    2.2. ҒТК функциялары…………………………………………………………9

    2.3. ҒТК тің негізгі тапсырмалары…………………………………………….9

3. ТОФИ-  модельдеу  технологиясы және  күрделі жүйелер  жағдайының моноторингісі

   3.1.  Жалпы түсініктеме……………………………………………………...12

     3.2.  ТОФИ сипаттамасы……………………………………………………..13

     3.3.  Модельдеу технологиясының құрал—  саймандарының маңызы……14

     3.4.  ТОФИ қасиеттерін талдау……………………………………………...15

   3.5.  ТОФИ технологиясының  тәжірибеде  қолданылуы…………………16

     3.6.  ТОФИ  технологиясының  апробациясы………………………………17

     3.7.  ТОФИ-СМК бағдарламалық-әдістемелік   кешені…………………….18

4. Президент әкімшілігінің  талдау кешені…………………………………..20

5. Практика барысындағы  берілген жеке  тапсырма……………………...24

Қорытынды……………………………………………………………………..30 
 

Кіріспе 

     Қазақстан нарығында ең жылдам  дамушылардың бірі ақпарттық  технология болып табылады. Жылдам  дамуының бірден бір себебі, мемлекеттік  басқару секторына ақпараттық  технологияны тиімді және қарқынды  орантылуы. Нарықта тауардың басыңқы  ұсынысымен аралас жағдайлар  туындады: компьютерлік жабдықтың  қолданбалы бағдарламаны өндіру  қызметі жағын жоғарылатуы және  ақпараттық жүйе қызметі. НИИ  ЭИТТ компаниясы ақпараттық жүйе  құратын және оны сәтті орнататын  жауапкершілігі шектеулі серіктестік  болып табылады.        Есеп беруде ЖШС НИИ ЭИТТ мекемесінің құрылымы, көрсететін қызметтері, компанияның ақпараттық жүйесі жайлы жалпы мазмұндалады. Тереңірек тоқталатын тақырыбымыз күрделі жүйенінің жағдайын мониторингтау және моделдеу үшін арналған ТОФИ технологиясы. ТОФИ–технологиясы келесі сызба бойынша пәндік аймақты зерттеуге бағытталған: модель — ақпарат — талдау. Технологияның авторы Габбасов Марс Беккалиевич институттың директоры және физикалық және экономикалық процестерді математикалық моделдеу маманы. 

   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

1. Компанияның мақсаты және қызметінің негізгі бағыттары  НИИ ЭИТТ ғылыми-техникалық қауам туралы мәлімет

 

1. Компанияның мақсаты

 

«Транспорттық, телекоммуникациялық экономика  және ақпараттау ғылыми-зерттеу институты» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, ары қарай ЖШС «НИИ ЭИТТ» экономикалық-қаржылық мәселелерді шешумен және Қазақстанның орташа және ауқымды кәсіпорындарды ақпараттау мәселесімен айналысады. Институттың негізгі ұйымдастырушыларында ҚР экономикасының транспорттық-коммуникациялық  саласында көп жылдық тәжірибесі бар, көптеген проектілерді орындау  кезінде жауапкершілікті орындаушы  және жетекші ретінде қатысқан. Институт директоры, Габбасов Марс Беккалиевич, физикалық және экономикалық процестерді  математикалық моделдеу бойынша, ақпараттық технология бойынша маман болып  табылады және күрделі жүйенің жағдайын мониторингтау және моделдеу үшін арналған технологияның авторы. Оның жетекшілігімен оннан аса ғылыми-зерттеу проектілері  орындалды, елу шақты ғылыми жұмыстары  жарияланған және бес авторлық құқық. Сонымен қатар физика-математикалық  ғылымдарының кандидаттық ғылыми дәрежесін  алған, доценттің ғылыми атағы, 1985 жылы ВДНХ СССР «Халық шаруашылығын дамытудағы жетістіктері үшін» қола медалінін  иегері. 2002 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ  Ұлттық университетінің докторантурасын  оқып бітірді.   Институтта кез келген өнімді қолданушы үшін дайын инструмент түріне жеткізетін, бір-бірімен байланыса жұмыс атқаратын программистер тобы мен аналитиктер тобы қызмет етеді. Компания кез келген тапсырманы орындауда жаңа әдістер мен өңдеудің жаңа технологияларын қолданады:  CASE-технологиясы және сәйкес құрал-жабдықтар. Әсіресе, компания өздерінің өнімдерін қолданып келеді, мысалы, өзіндік құнын есептейтін факторлы-баланстық әдіс, күрделі жүйе жағдайын модельдеу ТОФИ технологиясы, деректер қоры құрылымын мониторингтау жүйесі және тағы басқа.                                          Бұдан басқа, НИИ ЭИТТ мамандары, табиғи монополияны реттеу және ҚР бәсекелестігін қорғау агенттігінің сыртқы тәуелсіз эксперттері болып табылады. Сонымен қатар,  «Қазақстан темір жолы» жұмыс жасаған шетелдік фирмаларға әр түрлі консультациялық қызмет көрсетті: HWRTL америкалық фирмасы (Артур энд Андерсен, Делойт энд Туш), НИИ ЭИТТ аналитиктері «Corporate Solution» ағылшын фирмасына «Инфраструктураға  рұқсат және жүк тасымалдау секторын реттеу және жук тасымалдау тарифы» проектісіне консультант ретінде шақырылды.  
 

2. НИИ ЭИТТ қызметінің негізгі  бағыттары

 

Институттың негізгі бағыттары төмендегідей болып саналады:

• Шығынның өндірістік есебінің жүйесін өңдеу және тауар өндірісінің өз бағасын есептеу әдісі және қызмет көрсету, сонымен қатар транспорттық қызмет;
• Кәсіпорынның бағалық политикасын өңдеу, сонымен қатар табиғи монополияның субъектілері үшін тарифтік политика;
• Статистикалық және қаржылық-экономикалық мақсаттарды автоматизациялау және шешу;
• Мониторинг мақсаттарын шешу және күрделі ұйымдасқан жүйенің жағдайын анализдеу;
• Автоматтандырылған ақпараттық жүйесін өңдеу;
• ИСО-9000  сапасымен менеджмент жүйесін енгізуге кәсіпорынды дайындау;
• Электрондық іс жүргізу жүйесін және ДЕЛО-8.5 құжат айналымын енгізу;
• Кәсіпорынның қаржылық және ұйымдық құрылымын жобалау, лауазым инструкциялары және бөлімше құрылымы туралы ержесін өңдеу ;
• Қызметкер саны көрсеткішін және басқа құжаттар нормативін өңдеу;
• Техникалық шарттарды және темір жол транспорты бойынша нормативті құжаттарды өңдеу;
• Экспертті бағаларды, техникалық және табиғи монополия субъектілерінің басқа экспертизаларын жүргізу;
• Компьютерлік және ұйымдастыру техникасын жеткізу.

         Осы бағыттар бойынша институт  он тоғыз ғылыми-зерттеу проектілері  орындалды және сегіз проекті  орындалып жатыр. Институттың  негізгі тапсырыс берушілері  АҚ «Қазақ темір жолы»  ұлттық  компаниясы, бәсекелесті қорғау және табиғи монополияны реттеу бойынша агенттігі, БАҚ «Транспорттық сервис орталығы», «Ұлттық ақпараттық технология», ЖШС «Телевидение г. Астана».              Қазіргі таңда институтта елуге жуық қызметкер жұмыс жасайды, оның ішінде он бір кандидаттар және үш ғылым докторы.

3. Орындалған проектілер тізімі

1. «Табиғи монополия субъектілері үшін реттелетін активтер базасына түсім мөлшерлеме есебі әдісін өңдеу »  ҚР АРЕМ тапсырысы бойынша (2002 жыл);
2. Орташа мерзімді негізде СЕМ қызметке шекті тарифті есептеу әдісін өңдеу ҚР АРЕМ тапсырысы бойынша (2002 жыл);
3. «Кіріс жолы бойынша темір жол транспорты ұйымының администраторлық-басқару нормативті санын анықтау әдісі»  Транспорттық сервис орталығы тапсырысы бойынша (2003 жыл);
4. «Магистральды темір жол желісін қолданған үшін төлемін есептеу әдісін өңдеу » ЖАҚ «Қазақстан темір жолы» (2003 жыл);
5. «ҚР үкіметінің WEB-сайтын өңдеу» ЖАҚ «Ұлттық ақпараттық технология» тапсырысы бойынша (2003 жыл);
6. «Темір жол транспортының жүк тасымалдауына байланысты қосымша операциясының өз бағасын анықтау және шығынды үлестіру әдісін өңдеу» ҚР АРЕМ тапсырымы бойынша (2003 жыл);
7. «Темір жол жүк тасымалына прейскурант құру және тарифтер есебінің әдісінің концепциясын өңдеу» ҚР АРЕМ тапсырысы бойынша (2003 жыл);
8. «Темір жолы кіріс жолдарының қызметінің өз бағасын анықтау әдісін өңдеу» ҚР АРЕМ тапсырысы бойынша (2003 жыл);
9. «2000-2002 жылдар бойынша темір жол жүк тасымалының нақты өз бағасын есептеу және жүк тасымалының нақты өз бағасын есептеудің автоматтандырылған ақпараттық жүйесінің желілік версиясын өңдеу» ЖАҚ «ҚТЖ» тапсырысы бойынша (2003-2004 жылдар);
10. «Вагондарды қолданған үшін төлем мөлшерін есептеу әдісін өңдеу» ЖАҚ «КТЖ» (2003 жыл);
11. ЖШС «Телевидение г. Астана» ұйымдық құрылымын жобалау;
12. «Транспортта табиғи монополия субъектілері қызметінің эксперттік бағасын өткізу» ҚР АРЕМ  (2003 жыл);
13. Қазақстан темір жолы қызметінің техникалық экспертизасы;
14. Жолаушы тасымалы қызметінің техникалық экспертизасы (2003 жыл);
15. Транспорттық сервис орталығы қызметінің техникалық экспертизасы;
16. «Магистральды темір жол желісінің машиналандырылған дистанциялы жол диспетчерының автоматтандырылған жұмыс орнын өңдеу» ЖАҚ «ҚТЖ»;
17. «Магистральды темір жол желісінің бөлек пунктерінің комплексті схемаларының электронды деректер қорын өңдеу » КТЖ (2003-2004 жылдар);
18. «Уран кенінің техникалық шарттарын өңдеу» ЖАҚ «КазСабтон» 2004 жыл.

 

4. Институт  активтері

    

  Институттың негізгі активтері, институттың  қызметкерлерімен орындалған және басқа  тапсырмаларды шешуде қолдануға  болатын әдістемелік және бағдарламалық  өнім болып есептеледі. Қазіргі таңда  олардың қатарына жататындар:

• Күрделі жүйелер жағдайын мониторингтау және модельдеу үшін арналған ТОФИ технологиясы;
• Темір жол жүк тасымалының нақты өз бағасын есептейтін факторлы-баланстық әдіс;
• Функциональды-технологиялық модельдеуге негізделген кәсіпорынның ұйымдасқан құрылымын жобалау әдісі;
• ТОФИ-СМК бағдарламалық-әдістемелік комплексі;
• ARC-GIS ортасында ГИС технологиясы негізінде ГИС картасын өңдеу технологиясы.

    Институт «Электрондық офистық  жүйе» мәскеу фирмасының  электрондық  іс жүргізу және құжат айналымы (ДЕЛО-8.5) бойынша дистрибьютор болып  табылады. 
 

  

5. НИИ ЭИТТ ғылыми-техникалық кеңесі

Жалпы ереже

1. Телекоммуникация, транспорттық экономика және ақпараттық ғылыми-зерттеу институтының ғылыми-техникалық кеңесі –тұрақты жұмыс жасайтын орган. Институттың ғылыми-техникалық политикасын жүзеге асырады және институт орындайтын жобалардың сапасы бақылайды.
2. Ғылыми-техникалық кеңестің (ҒТК) жұмысы бағытын НИИ ЭИТТ қолданбалы процестерімен анықталады:

 

• Маркетингті зерттеу және ойларды өңдеу;
• Бизнес-планды құру;
• Жобаларды іске асыру;
• Материалды емес активтерді басқару.

3. Ғылыми-техникалық кеңес қызметі ҒТК басқармасының жетекшілігімен және ғылыми хатшымен орындалады. ҒТК басқармасы мен ғылыми хатшы директордың бұйрығымен қызметке тағайындайды және орнынан босатады.

4. ҒТК қызметіне байланысты институт жарғысымен қазіргі ереже және ішкі бұйрықтармен жетекшілік етеді.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

2. Ғылыми техникалық  кеңес

2.1.ҒТК құрылымы

ҒТК қызметін жүзеге асыру үшін төмендегідей ұйымдық  құрылым құрылды:

1. ҒТК мүшесі төраға деп аталады және ҒТК тағы отырыстардағы дауыстарды алуға құқығы бар.
2. ҒТК отырысындағы қолайсыз жағдайларды қатысатын эксперттегі шақыру төреағасы қарастыра алады.
3. ҒТК шешімін ҒТК мүшелері ұйымдасқан түрде қабылдайды және  осы жобаға қатысқан барлық институт жұмыскерлері араласуы міндетті.

 

   2.2.ҒТК функциялары:

• Жоспарлау функциясы. Тұтынушылардың талабына сай нәтижесіне жету үшін НИИ ЭИТТ процестерін және мақсатын орнату.
• Жүзеге асу функциясы. Жоспарланған процестерді өндіріске енгізу.
• Тексеру функциясы. Процестің өлшеу көрсеткіші және мониторингісі және өнімнің  мақсаты және талабы, нәтижесі стандартқа сай келу керек.
• Әрекет функциясы.  Жүзеге асу өлшемі әрқашанда НИИ ЭИТТ процессінің көрсеткішіне сай келу керек.

 
 

   2.3.ҒТК тің негізгі тапсырмалары:

1. Председатель ҒТК төреағасы келесі тапсырмаларды орындайды:

• НИИ ЭИТТ тің жалпы мекеменің өңдеу мақсаты, саясаты, стратегиясы, миссиясы.

• Жалпы мекеменің ішкі фирмалық стандартын өңдеу: артефактыларын (документтерін, модельдерін, ОЖ және с.с),  әрекет түрлерін (функциясын), рөлін (мамандығын)  және олар байланысты болу керек.
• Консалтингте(оқу семинарлары, лекциялары) тексеруі бойынша жылдық, тоқсандық жоспарының өңдеу және бекіту.
• НИИ ЭИТТ  дің ішкі фирмалық стандарт біліміне байланысты жұмыскерлердің аттестациялау.
• Нақты ойлары, ұсыныстары, жобалары туралы мәселелерді ҒТК мүшелері бекітеді.
• Істегі стандарттар бойынша жалпы мекемедегі процестердің тиімділіган талдау. 
• Жалпы мекеменің мақсатын, саясатын,стратегиясын, миссиясын сәйкестендіріп талдау.
• ҒТК әрекеттеріне байланысты есеп беру дайындау.

 

2. Оқу хатшысы  келесі тапсырмаларды орындайды:

• НИИ ЭИТТ тің ұйым және басқару жұмысының мақсаты, саясаты,стратегиясы, миссиясы.

• Жалпы мекеменің ішкі фирмалық стандартын өңдеу: артефактыларын (документтерін, модельдерін, ОЖ және с.с),  әрекет түрлерін (функциясын), рөлін (мамандығын)  және олар байланысты болу керек.
• Консалтингте(оқу семинарлары, лекциялары) тексеруі бойынша жылдық, тоқсандық жоспарының өңдеу және бекіту.
• НИИ ЭИТТ  дің ішкі фирмалық стандарт біліміне байланысты жұмыскерлердің аттестациялау.
• Ағымдағы идеяның жағдай, ұсыныс, жобалар және активтер (деректер базасына енгізу және есеп беруді құру) мониторингісі.
• Істегі стандарт(ағымдағы артефакт,рол, әрекеттердің түрі және байланыстарының тиімділігін есеп беру бойынша талдау) бойынша мәліметтерді процестердің тиімділігімен талдау.
• Ақпараттарды мақсатымен, саясатымен, стратегиясымен,миссиясымен сәйкесінше талдап,дайындау.
• ҒТК әрекеттеріне байланысты есеп беру дайындау.

 

3. ҒТК мүшесінің  келесі тапсырмаларды орындайды:

• НИИ ЭИТТ тің мақсатын,саясатын, стратегиясын,миссиясын өңдеуге қатысу.

• Жалпы мекеменің ішкі фирмалық стандартын өңдеу: артефактыларын (документтерін, модельдерін, ОЖ және с.с),  әрекет түрлерін (функциясын), рөлін (мамандығын)  және олар байланысты болу керек.
• Ағымдағы стандарт бойынша процестің тиімділігін талдау (ағымдағы артефакт,рол, әрекеттердің түрі және байланыстарының тиімділігін есеп беру бойынша талдау).
• Ақпараттарды мақсатымен, саясатымен, стратегиясымен,миссиясымен сәйкесінше талдап,дайындау.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

3. ТОФИ-  модельдеу технологиясы және күрделі жүйелер жағдайының моноторингісі

   3.1.  Жалпы түсініктеме

   2000 жылдың басынан бастап физико-математика  ғылым кандиданты доцент  Габбасова  М.Б. жетекшілігімен ТОФИ-технологиясының  теориялық негізін институт жұмыскерлерімен  өңдеп шығарды.  ТОФИ-технологиясы  модельдеуге және кез келген  экономикалық және әлеуметтік,техникалық  қиын жүйенің жағдайын қарастыра  алады.  

   Қазіргі таңда үлкен көлемді деректе  жинағы кілттік көптеген ұйымдарда  қолданылады. Көп күштер және құрылғылар ұйым әрекетінің әртүрлі түрлерін тіркеу және осы мәліметтерді сақтауға кетеді. Бірақ оларға көп бөлігі тақырыптарға арналмаған, олар көбінесе аналитиктерге  және жетекшілерге арналған. Шың мәніне келгенде бұл ақпараттар белгілі  бір айналысатын бөлімшесіне  арналған. ТОФИ-Toolset шешім қабылдау үшін деректерді ұйымдастыратын құрылғы  болып табылады. Бұл құрылғы жетекшілерге емес, ақпараттық ұсыныстарды құратын  жетекшілерге,яғни аналитиктерге арналған. Осындай технологияның пайдасы қиын жүйелердің қалыпын сипаттап, оларды түсінірек етеді. Егер жағдай сипатталынса, жаңа компьютерлерге және деректер банкісінде, барлық кездейсоқ жүйе қалпы туралы ақпараттар деректер қорында сақталынады. ТОФИ технологиясы  программалық өнім болып табылады. Ол пән аймағына тәуелдң емес, күрделі жүйелерді өндіретін пән аймағында модельдейді.

     ТОФИ моделдеу құрылғысы  MS SQL Server 2000 ДББЖ негізіндегі клиент-серверлік  ұсыныс болып табылады. . Бұл деректер  қорымен ТОФИ технологиясының  барлық моделі және күрделі  жүйелер қалыпы жасалынған.

   ТОФИ–технологиясы келесі сызба бойынша пәндік аймақты  зерттеуге бағытталған: модель —  ақпарат — талдау.

   

 

3.2.  ТОФИ сипаттамасы

     ТОФИ-Toolset құрылғы ортасы әртүрлі  ақпараттық модельдерді және  деректерді түзеуге арналған.

   Бағдарламаның функционалдық мүмкідіктері ТОФИ-Toolset ті шешетін екі негізгі тапсырмаға байланысты: біріншіден бұл ақпараттық құрылымды модельдеу, екіншіден  мониторинг, яғни нақты ақпараттарды белгілі бір мақсатқа пайдаланылатын модель.

   ТОФИ–Toolset үш негізгі  компоненттерден тұрады:

• ТОФИ-model designer (ТОФИ модельдеу терезесі)
• ТОФИ-manager (ТОФИ администраторы)
• ТОФИ-value (ТОФИ деректер терезесі)

   Бірінші екі компонент ақпараттық құрылымды  модельдеуге және шексіз көп ақпараттық моделдерді құруға мүмкіндіктері бар. Әрбір модель деректер қоры түрінде  сақталады. ТОФИ-manager құру үшін және деректер қорын жаңартуға мүмкіндігі бар. Үшінші кампонент ақпараттық модельдерді  қайта жөндеуге арналған деректер мониторингісі. Бағдарламаның мүмкіндігі түрлі  формадағы есеп беруді дайындауда деректерді түзету үшін қолданатын универсальды алгоритм болып табылады. Среди характеристик  ТОФИ-Toolset сипаттама ортасы деректермен  жұмыс жасауда, модельдеуде ұжымдық  жұмыстармен байланысты болып келеді. 

   

ТОФИ  технологиясының модель терезесі

3.3.  Модельдеу технологиясының құрал— саймандарының маңызы

      ТОФИ технологиясын құрал саймандары ретінде күрделі жүйенің жағдайын сипаттау үшін анықталған түсінік болып саналады. Барлық технология қызметі бойынша үш топқа бөлінеді:

1. объектілердің қасиеттерін сипаттау үшін

2. объект аралық қатынас құрылымын анықтау үшін

3. көмекші жабдықтар 
 
 
 

 

3.4.  ТОФИ қасиеттерін талдау

   ТОФИ-Toolset  технологиясы негізінен тұтынушының  берген қасиет бағасына байланысты және басқа да өнімдерді құрылымдық қасиетіне  байланысты салыстырып, талдап жасалған. Яғни, қазіргі таңда атақты ARIS, ALLFusion Modeling Suite (BPwin, ERwin) и БИГ-Мастер модельдеу  құрылғылармен салыстыра отырып жасаған.  Бұл құрығылар ТОФИ-Toolset тің жетілмеген субституттары болады,яғни бір немесе ұқсас тапсырмаларды  шеше алмай, нәтижені ТОФИ-Toolset тегі секілді  толық түрде ала алмаймыз. ARIS  жүйесі модельдеу құрылғыға және бизнес процестерді талдауға және соның  аймағындағыларға тәуелді. ALLFusion Modeling Suite — құрал саймандар ортасының  интегральдық  пакеті, ол ақпараттық жүйенің барлық кезеңдерін қарастырады, БИГ-Мастер — бизнес модельдеудің құрал  саймандар ортасы, яғни ол түрлі  құрылымдарды сипаттайды (ұйымдық, функциональдық, ақпараттық), ал ТОФИ-Toolset — кез келген объектілерді сипаттап және олардың  байланыстары пәндік аймаққа бағынышты  болмайды. Осы құрылым түрлі модельдеу  методологияны қолданады және құрал  саймандық мүмкіндіктерін салыстырады. ТОФИ–технологиясын білімді формалау технологиясы және IT-қолданушы білімінің  классификациясы және тезаурус құру үшін  білім жинағы болып табылады.  Тезаурус құрған кезде технолгия  қолданушысы  түсінік жүйесін  ойша және практикалық әрекеттер  бойынша анықтайды. Құрылған тезаурус білімі  сыртқы әлем бойынша  (в  широком  смысле слова тезаурус сөзін  кеңірек алатын болсақ, ол адамдардың сөздік қоры болып табылады).  Содан  соң қолданушы  өзінің білімін  пәнге байланысты бөліп, ТОФИ құрал  саймандарының көмегі арқылы қасиеттерінің  ашылуы бойынша топтарға жіктейді. ТОФИ-технологиясы кез келген байланыстар факторының классификациясы ретінде қолданылады.

   ТОФИ  сөзінің алғашқа әріптері былай  жіктеледі: объект типтері, тип арасындағы байланыстар, факторлар, өлшеуіштер. ТОФИ да  кез келген  күрделі жүйелердің қалыпы объект қасиеті ретінде сипатталады  және олардың арасында байланыс болады.   Осындай объектілерде кез келген субстанциялар немесе пәндік аймақтағы  мән болады. Объектінің қасиетінде объект сипаттамасы бар,ол оның қалпын анықтап, белгілеп алады.  Объектілер төрт топқа бөлінеді: факторлар (объектінің сапалық қасиеті және олардың  байланыстары), өлшеуіштер (объектінің сандық қасиеті және олардың байланыстары), жұмсалған шығындар (объектінің финанстық  қасиеті және олардың байланысы) және қалған қасиеттер (суреттер, мәтіндік түрдегі мазмұндамалар және т.с.с.).

   ТОФИ  технологиясының ең негізгі  ерекшелігі қасиет маңызды болып табылып, объектілер  қасиет жинағы ретінде анықталады.  Объектінің жүрісі өзінің қасиетін өзгертуге  және басқа объектінің қасиетін өзгертуге  мүмкіндігі бар.

   Пәндік  аймақтың объектісі кейбір уақыт  аралықтарында бір объект  «өледі», басқаша – «туады» деген қасиеттерге  ие болады.  Сол себепті нақты  пәндік аймақ моделі динамикалық  болады, яғни уақытқа байланысты. ТОФИ-технологиясында динамикалық модельді құру үшін период түсінігін қолданамыз. 
 

   3.5.       ТОФИ технологиясының  тәжірибеде  қолданылуы 

       ТОФИ    моделдеу  технологиясының   айрықша  ерекшелігі  қарастырылып  отырған  пәндік  облыстың ,  мамандарының  құралы болып табылады,    әдетте пәндік облыстың   игерілуі   үлгі-ақпарат-талдау  сызбасы арқылы  жүргізіледі.  Берілген қадамдағы   алғашқылық болып   пәндік  облыстың   үлгісі болып табылады, ол  алдын ала  берілген  алға қойған мақсатқа  жетуге  арналған. Ақпараттық қамтамасыздандыру   ішкі үлгіге ақпараттық   қамтамасыздандырылады,  ал талдаудың жабдықтары   бір  жағынан үлгінің  мүмкіндіктерімен   анықталады,   екінші  жағынан   берілгендердің тұтастығымен .  Жүйенің  жағдайының үлгісі   ТОФИдағы  ұсынылатын құрылғы негізінде  құрылады.  Құрылған  үлгінің   ақпараттық  толық  болуы үшін  ETL қосымшасы   қолданылады. Ол  ТОФИдің ақпараттық үлгісінің   басқа деректер қорымен  байланысу  үшін қолданылады. 

     Жүйе жағдайының талдауы үшін   визуализацияның  құрылған  жабдықтарын  қолдануға болады,  бейнесі және  берілгендердің сараптамасы   немесе талдау «дамытылған»  дайын  жабдықтары ,  мысалы   статистикалық  десте мен  OLAP-жабдықтары  қолданылады.  ТОФИ-үлгісінен  берілгендерді талдау  және жіберу , статистикалық дестеге  айналдыру  ETL- қосымшасы   арқылы  жасалады.  Тапсырмаларды шешудің   мұндай  әдістерінің  керектігі  басқарушы  ұйымдардың  күнделікті   тәжірибесіндегі жағдайға  бағытталған. Онда  басқарушылық  шешімдерін   қабылдау керек.

   Жүйе  жағдайының  дұрыс және    сипаттаудың   формалануы   және   деректер қорындағы   ақпараттың   сақталуы   осы  ақпараттың   өңделуіне  мүмкіндік  береді   және  қарастырылып отырған   саладан жаңа  білімді  алуға  болады.   Сондықтан  ТОФИ дегі   күрделі жүйе жағдайын   сипаттау  технологиясы   және    осы  технологияны  жүзеге асыратын , сәйкес келетін   бағдарламалық   жабдық   кез  келген  деңгейдің   сарапшыларының    негізгі құралы болып табылады.

   ТОФИ    технологиясы   экономикалық,   статистикалық , финанстық,  өндірістік  тапсырмаларды шешуге көмектесетін  күрделі жүйенің жағдайларының   формаланған   сипаттамасын  құруға  көмектеседі.   Жүйе  объектілерінің   ара қатынасы   күрделенген сайын ,   қиын  тапсырмаларды шешуде  қуаттылығы   анық  көріне бастайды.

   ТОФидің тәжірибелік  қолданылу   облысы:  
 

   

• Ақпараттық   жүйелерді жобалау
• ISO   сапа  менеджменті жүйесін ақпараттық қолдау
• Өндірістің  түрлі құжаттамаларын  жасау(анықтамалар, номенклатура, классификаторлар)
• Ақпаратты  тексеру

• Тұтынушылар туралы (тапсырыс берушілер, нарықтың  тығыздығы)
• Бәсекелестер   туралы
• Қоюшылар,  серіктестер туралы
• Ішкі құрылымның   жағдайы  туралы(филиал,  қызметкерлер)

• Басқарушылық шешімді  қабылдау үшін   қажетті ақпаратты  стандартқа  сай емес түрде  бөлшектеу

• Ақпарат құрылымының   өзгерісінің     жүзеге  асырылатын жүйелердегі   компанияның  қайта құрылымдануы   немесе   өнімдердің  диверсификациясы

 

   3.6.   ТОФИ  технологиясының  апробациясы 

   

• ТОФидің  теориялық  негізі   келесі халықаралық   конференциялардағы  еңбектерде жарық  көрген: (статья  авторы  Габбасов М.Б.):
• «қолданбалы математика мен  механиканың  заманауи  мәселелері: теория, эксперимент,  тәжірибе», академик  Н.Н. Яненконың  80-  жылдығына  арналған .  Новосибирск, 24-29 маусым 2001  жыл
• «Теміржол   транспортындағы   ақпараттық  технология» халықаралық  конференциясы. Сочи  қаласы, 10-14 қазан 2001жыл.
• «Дифференциалды теңдеудің,  алгебра және гоеметрияның   мәселелері» халықаралық конференциясы. Актөбе қ, 21 – 25 мамыр 2003 ж.
• «KITEL-2003» халықаралық көрмесі. Алматы    қ, 3 – 6   маусым 2003ж

 

ТОФИ  технологиясы  жүк тасымалдайтын   темір жол  тасымалдауында  автоматтандырылған   ақпараттық  жүйесін  жасауда  қолданылған. 

Қазақстан Республикасының   транспорттық- коммуникациялық   кешенінің   ТОФИ-үлгісі   құрылған.