Бұргылау тізбегі

КІРІСПЕ

 

  Бұрғылау  құбырлары тізбегін жұмыс істеу  жағдайы мен түріне қарай бір-біріне  жалғастырылған элементтерден тұратын  механика-гидравликалық жүйе ретінде  қарауға болады.

  Бұрғылау құбырлары  тізбегінің бұрғы қашауының жұмысы  мен ұңғы оқпанының бағытына тигізетін әсері өте зор. Сондықтан бұрғылау құбырлары тізбегі құрамын дұрыс жобалап алу қажет. Ол үшін олардың атқаратын міндеттерін жете білу қажет.

     Бұрғылау  құбырлары тізбегінің негізгі  элементтері: бұрғылау құбырлары,  ауырлатылған бұрғылау құбырлары, әртүрлі аудармалар, тіктеуіштер мен кеңейткіштер, кері клапандар, жетекші құбыр, амортизаторлар. Бұлардың әрқайсысының өзіне тән атқаратын белгілі міндеті бар. Оларды керекті жерінде қолданбау бұрғылау жұмыстарын шиеленіс, апат жағдайларына соқтырады.    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жұмыстың мақсаты:бұрғылау тізбегі элементтерінің атқаратын  міндеттері мен құрылғыларын оқытып үйрету.

 

1. БҰРҒЫЛАУ ҚҰБЫРЛАРЫ ТІЗБЕГІНІҢ МІНДЕТТЕРІ

 

    Бұрғылау құбырлары  тізбегі жер үсті мен ұңғы  түбіндегі жабдықтарды жалғастыра отырып, төмендегідей міндеттерді атқарады:

1. бұрғылау қондырғысы жетегінен тау жыныстарын бұзушы аспапқа (қашауға) айналым береді;
2. бұрғылау сұйықтарын қашауға, ұңғы түбіне түптік қозғалтқыштарға жеткізуші канал;
3. түптік қозғалтқыштардың реактивтік моментін қабылдайды;
4. тау жыныстарын бұзушы аспаптарға өстік салмақ түсіреді;
5. тау жыныстарын бұзушы аспаптар мен түптік қозғалтқыштарды және басқа да аспаптарды түсіру-көтеру жұмыстарын жүргізу үшін;
6. электробұрғылау тәсілінде ток өткізуші секцияларды жалғайды;
7. қосалқы жұмыстарды жүргізуді қамтамасыз етеді (ұңғы оқпанын пысықтау және кеңейту, қабаттарды зерттеу және сынау, апат, шиеленісу жұмыстарын тойтару және т.б).

  Шиеленісу немесе  апат жағдайларында ұңғы ішіндегі  бұрғылау тізбегін шегендеуші  тізбек ретінде пайдалануға болады.

 

2. БҰРҒЫЛАУ ҚҰбЫРЛАРЫ  ТІЗБЕГІНІҢ ЭЛЕМЕНТТЕРІ

 

  Бұрғылау құбырлары  тізбегінің негізгі элементтері  (2.1-сурет) болат бұрғылау құбыры 8, ауырлатылған бұрғылау құбыры 12, жетекші құбыр 4, ол ұршыққа  1, жетекші құбыр аудармасы 3 және ұршық аудармасы 2 арқылы жалғанады. Жетекші құбыр бірінші бұрғылау құбырына өзінің төменгі аудармасы 5, қорғаушы аудармасы 6 және бұрғылау құлпысының муфтасы 7 немесе жалғау муфтасы 10 арқылы жалғанады. Ауырлатылған бұрғылау құбыры 12 бұрғылау құбырына аударма 11 арқылы жалғанады. Соңғы ауырлатылған бұрғылау құбырына аударма 13 арқылы қашау 14 жалғанады (роторлық бұрғылауда) немесе түптік қозғалтқыш қашаумен (турбобұрғылау тәсілінде).

  Жоғарыда айтылғандардан  басқа бұрғылау құбыры тізбегінің  элементтері құрамына центраторлар, стабилизаторлар, кеңейткіштер, ауырлатылған бұрғылау құбырының аралық тіректері, кері клапандар, сүзгілер, маховиктер, қорғаушы сақиналар кіреді.

 

 

 

2.1-сурет

2.1. Болаттан жасалған  бұрғылау құбырлары

2.1.1. Шеттері шығара  отырғызылған бұрғылау құбырлары

және оларды жалғау элементтері

  Бұл қаралатын  құбырлар (2.2-сурет)  құрылмалары  МЕСТ 631-75 бойынша жапсарсыз шеттері  ішінде және сыртына шығарыла  отырғызу арқылы дайындалады.  Стандарт бойынша бұл құбырлардың  диаметрі 60-тан 168 мм-ге дейін ұзындықтары 6, 8, 11 ,5 м етіп шығарылады.

  Шеттері  шығарыла отырғызылған құбырлар  бұрғылау тәсілдерінің әр түріне  қолданылады. Сонда да турбобұрғылау  тәсілінде шеттері сыртына шығарыла  отырғызылған құбырлары қолданған  жөн. Олардың ішкі диаметрі кең.

  Шеттері  сыртына шығарыла отырғызылған  құбырлардың сыртқы диаметрінің  ұлғаюына байланысты диаметрі  үлкен қашауларды қолдануға тура  келеді.

  

 

 

 

2.2-сурет.

   Түсіру-көтеру  жұмыстарында әрбір құбырды бұрап  ашқаннан гөрі мұнара биіктігіне  байланысты бірнешеуін бірге ашып жапқан жөн. Мұндай біріктірілген құбырларды «свеча» дейді.

   Бұрғылау құбырларының  шеттеріне ойылып жасалатын бұрандалар (резьба) құбырлық деп аталады.  Ол бір қырынан қарағанда басындағы  бұрышы 60⁰-қа тең үшбұрыш пішінді. Қырларының ойысы мен төбесі жұмырланған. Қыр бұрышының биссектрисасы қыр білігіне (өсіне) перпендикулярлы. Бұранда қадамы 3,175  мм, сондықтан 25,14 мм ұзындыққа бұранда орамы орналасады. Конус қимасы мен құбыр білігі  арасындағы бұрыш 1⁰47’ 24’’-қа тең. Сондықтан бұранданың конустығы 1:16 қатынасымен анықталады. Құбырлық бұранда құбыр түріне байланысты үш бөліктен тұрады (2.3-сурет). Бірінші бөлік ұзындығы l₁ (ұшынан бастап негізгі жазыққа дейін) толық қырлы орамды. Екінші бөлік ұзындығы l₂ орам төбелері қиылып тасталған және толық ойықты болып келеді. Үшіншіі бөлік l₃ ұзындығында орам төбесі қиылып тасталған және жартылай ойықпен қамтамасыз етілген. Сонымен құбыр бөлшектерін бұрап жалғағанда толық ілінісу l₁ ұзындықта іске асырылады. Сондықтан орташа диаметр d₀ бұранда мөлшерінің есептік мәні ретінде алынады.

  Шеттері шығарыла  отырғызылатын құбырлар үшін  құлпыларды өзара гидравликалық  және беріктік қасиеттермен ерекшеленген  үш түрде дайындайды  (2.4 сурет).

 

 

 

 

3Н- ішкі диаметрі  қалыпты құлпылар (құбырдың ішкі  диаметрінен кем).

3Ш – ішкі диаметрі  кең құлпылар (құбырдың ішкі диаметрімен  шамалас).

3Ү – ішкі диаметрі  үлкейтілген құлпылар (құбырдың  ішкі диаметрінен үлкен).

 

Бұрғылау құлпысының ниппелі мен муфтасы өзара  ірі конусты бұранда арқылы жалғастырылады. Ол құлпылық бұранда (замковая) деп аталады. Құлпылық бұранда құбырлық бұранда сияқты қыры үшбұрышты , төбе бұрышы 60º , биссектриса бұрышы жасалатын бөлшектің білігіне перпендикулярлы. Бұранда төбесі қиылған , ал ойысы жұмырлатылған.

Құлпының түрі мен  құбыр диаметріне байланысты бұранда конустылығы 1:4 немесе 1:6 қатынасындай, ал оның қадамы 5.08 6.35 мм-ге тең. Құлпылық бұранда орамдарының профилі бірдей. Сондықтан бөлшектерді жалғағанда олар бұранда ұзындығына толық ілініседі , ал муфтаның тіреу ұшы ниппеллдің тіреу кемерімен тиіседі де , герметизациялық жалғасуды қамтамасыз етеді.

Түсіру-көтеру жұмыстарында құбырларды жалғау және ашу тек құлпылық бұрандалармен іске асырылады.

Құбыр бөлшектерін жинау  арнайы құбыр базаларында немесе заводтарда іске асырылады. Құбырлық бұрандалар жалғау бөлшектерін жинар алдында мырыштандырылып және герметизациялық майлары жағылады.

   Бұрғылау құбырларын  дайындау үшін әр түрлі болаттар  қолданылады. Механикалық қасиеттеріне  қарай Д, К, Е, Л, М, Р  беріктік топтарына бөлінеді (2.1- кесте).

        

Механикалық қасиеттері	Беріктік тобы
	Д	К	Е	Л	М	Р
Уақытша кедергі, МПа Беріктік шегі, МПа Шартты ұзару , %  δ5                                  Δ10	650   372   16   12	700 490 12 10	750 540 12 10	800 637 12 10	900 736 12 10	1100 883 12 10

 

 

Диаметрі 114 мм , одан жоғары құбырлар мен олардың  муфталары болаттың бір тобынан  жасалады. Диаметрі 144 мм шеттері ішіне  шығарыла отырғызылған, қабырға қалыңдығы 9мм беріктік тобы “д” құбырларды төмендегідей белгілейді: құбыр 140*9д МСТ-63I-75.

Шеттері сыртына  шығарыла отырғызылған құбыр БI40*9Д  МСТ-63I-75. Сол бұрандалы болған жағдайда: ЛНI40*9Д МСТ-63I-75.

Әр құбырдың шетінен 0.4-0.6м аралықта таңба соылады.

Олар:

а) шартты диаметрі, мм;

б) Болаттың беріктік тобы;

в)құбыр қабырғасының қалыңдығы, мм;

г)дайындаушы заводтың товарлық белгісі;

д)дайындау мерзімі.

Әр бұрғылау құбырының  құлпысының ниппелі мен муфтасының беліне белгі ретінде заводтың товарлық белгісі, түрі, өлшемдері, дайындау мерзімі, стандарт нөмірі соғылады. Сол бұрандалы құлпыларға екінші белбеуше ойылады.

2.1.2. Жалғау бөлшектері  пісіру арқылы жалғанған бұрғылау  құбырлары.

Бұл құбырлардың ерекшеліктері  құлпы мн құбырдың жалғанатын жерлері бұрада орнына пісіру арқылы қосылады.

Қазіргі кезде шетте  сыртына шығарыла отырғызылған жерлерінен пісіру арқылы жалғанғн бұрғылау құбырлары(2.5-сурет) кеңінен қолданылады. Бұл құбырлардың  ішкі диаметрі барлық ұзынды да бірдей. Бұл құбыр тізбегіндгі гидравикалық кедергіні азайтады және тексеру аспаптарын-көтеру жұмыстарын жеңілдетеді.

Терең бұрғылау жұмыстарында қолданылатын құбырлардың  негізгі өлшемдері 2.2-кестеде көрсетілген.

2.2-кесте

 

Шартты Даметрі, Д, мм.	Қабырғасы- Ның қалыңдығы S , мм	Шығарыла отырғызылған шеттері.		Жалғау бөлшектері.		Құбыр ұзын- дығы L, мм	Құбыр- дың 1мм  бой- лық сал- ма- ғы, кг
		Сырт- қы  диаметрі Д2, мм	Қабырға қалың- дығы S1,  мм	Сырт- қы  диаметрі Д2, мм	Қабырға қалың- дығы S2,  мм
114                  7                     122                  10,0               155                 11,5              8,6             18,5 8                                             11,5                                      12,5                                20,9                               9                                             12,5                                      13,5                                23,3                              10                                            13,5                                      14,5                                25,7                              7                       135                 11,0               170                 12,0             12,4            20,7 8                                              12,0                                      13,0                                23,5 9                                              13,0                                      14,0                                26,2                             10                                             14,0                                      15,0                                28,9                              8                       154                 12,0               188                 13,0                                32,4 9                                              13,0                                      14,0                                34,5                              10                                            14,0                                      15,0                                37,4                        11                                            15,0                                                                             40,4

 

                                                                                               

2.2. Ауырлатылған бұрғылау  құбырлары.

Ауырлатылған  бұрғылау құбырлары бұрғыллау құбырлары  тізбегінің салмағын көбейту және оның төменгі жағының қаттылығын  арттыру  үшін қолданылады.

Бұрғылау жұмыстарында қыздырылып созу арқылы дайындалған  ауырлатылған құбырлар кеңінен қолданылады. Бұл құбырлар техникалық шарт (ТШ 14-3-164-73), бойынша бүкіл ұзындығына тегіс 1 және конусты оймамен 2 жасалады. Қыздырылып созу арқылы дайындалған ауырлатылған бұрғылау құбырларын беріктік топтары Д және К болаттардан термиялық өңдеусіз жасайды, сондықтан олардың беріктігі төмен.

Бұл кемшіліктер балансирленіп  дайындалған ауырлатылған бұрғылау құбырларында  (УБТС) кездеспейді. Бұл  Құбырлардың ішкі каналдары бұрғыланып жасалған және дайындау кезінде сыртқы диаметрі бойында механикалық, термиялық өңдеулерден өткізіледі. Құбырдың шартты диаметрі 99 дан 299 мм-ге дейін.

 

Ауырлатылған  бұрғылау құбырлары бұрғыллау түрлері  мен өлшемдері 2.3-кестеде көрсетілген.

2.3-кесте

Шартты Даметрі, Д, мм	Диаметрлері,  мм		Ұзындықтары, мм				Құбырдың 1мм бойлық салмағы, кг
	Цилин- дірлі ойық Д1	Ішкі  Диаметрі, d	Жоғарғы  конустың ойықтың  шетіне  дейін L	Жоғарғы ойықтікі    L1 мм	Цилин- дірлі ойықті- кі L2 мм	Төмен- гі  конус- тық ойық- тікі L3 мм
146+-4   178+3   203+2	138   168   193	75   80   100	500	500	500	250	97   156   192

 

 

2.3. Жеңілдетілген бұрғылау  құбырлары.

Жеңілдетілген бұрғылау құбырлары, бұрғылау құбырының  тізбегінің салмағын азайту үшін қолданады. Тізбек салмағын азайту түсіру-көтеру жұмыстарын жеңілдетеді және бұрғылау қондырғысының қазу тереңдігін арттырады. Ең басты артықшылығы, олардың диамагниттілігі. Бүл құбыр ішінде геофизикалық және басқа да жазу аспаптарын қолдануға мүмкіндік береді.

Жеңілдетілген бұрғылау құбырларын жасау үшін Д16 қорытпасы қолданылады. Термиялық өңдеуден кейін оған Д16-Т деген шриф беріледі. Д16 қорытпасын (МСТ-4784-74) химиялық құрамы 2.4-кестеде көрсетілген.

2.4-кесте

 

Қорыт- паның  маркасы	Химиялық құрамы %
	мыс	магний		марганец		Қоспалар				Алюмин- ий
						темір	кремний	мырыш	қалайы
Д16	3,6 4,9		1,2-1,8		0,3-0,9	0,5	0,5	0,3	0,5	қалғаны

 

Құбыр шеттеріне стандартты құбырлық бұранда ойылады, оларға болаттан жасалған құлпылар бекітіледі. Жалғау бөлшектері арнайы стандартты стендада белгілі бұрау моменттерімен  бұралып бекітіледі.

Бұрап жалғау алғанда, бұранда бетіне арнайы қатайту майын жағады. Май әбден қатып ұстағаннан кейін әрбір құбырды 30 МПа ішкі қысымға тексереді.

Жеңілдетілген құбырларды ұзындықтары 9 және 12 мм диаметрлері 73, 93, 114, 129, 147 мм қабырға қалындықтары 9, 10, 11мм етіп шығарады.

Бұл құбырларды ұңғы температурасы 150º -тан жоғары және Р_н>10 (ерітінді қышқылдығы) асқан жағдайларда қолдануға болмайды.

 

 

 

2.4. Жетекші құбырлар

 

Жетекші құбырлардың  атқаратын міндеті – бұрғылау тізбегін бұрғылау станогы роторының  көмегімен айналдыру және түптік қозғалтқыштардан болатын реверстік айналуды тойтару.

Жетекші құбырлар біртұтас және құрама түрінде жасалады.

Құрама жетекші құбырлар (2.7- сурет) қимасы квадрат түрінде жасалады.

Құрама жетекші құбыр штангадан  2 жоғары І (ПШВ) және төменгі 3 (ПШН) штангалық аудармадан тұрады. Төменгі аударма бұрандасын , бұрғылау құбырларын ашып-жабу кезендерде тозудан сақтау үшін оған қорғаушы аударма жалғанады. Жетекші құбырды бұрғылау құбырынан осы қорғаушы аударманың төменгі бұрандасы арқылы айырады.

Қазіргі кезде кең бүтіндей жасалған жетекші құбырлар қолданады. Бұл  құбырлардың ерекшелігі сыртқы және ішкі қималарының квадрат тәрізді  болуында, ал төменгі шетіне ішкі құлпылық бұранда ойылады. Бұндай конструкциялы  жетекші құбырлар тек кіші өлшемдермен шығарылады.

Терең бұрғылау жұмыстарында алты қырлы  жетекші құбырлар да қолданады. Бұл  құбырлардың шеттеріне ішкі құлпылық бұранда ойлаған. Қырларының өсуі құбырдың бұралу мен майысуға төзімділігін арттырады.

 

Жетекші құбырлардың  шеттеріне құбырлық бұранда ойылады. Аудармаларда құбырлық және құлпылық бұрандалы болады. Қорғаушы  аударманың екі шетіне де құлпылық бұранда ойылады.

Штанга болаттың  "Д" және "К" беріктік топтарынан , ал аудармалар Х40 маркалы болаттардан жасалады.

Жетекші құбырдың шеткі цилиндрлік бетіне немесе қырларының біріне төмендегідей белгі басылады:

    а) болаттың беріктік тобы

б) құбырдың нөмірі

в) балқыту нөмірі

г) квадрат (шаршы) жақтарының мөлшері

д) шығарылу мерзімі

е) құбыр ұзындығы

ж) дайындаушы заводтың товарлық белгісі

 

                 2.5.Бұрғылау құбырларының аудармалары.

 Бұрғылау құбырларының аудармаларын / 2.8-сурет /жалғаушы элементтер  ретінде қарауға болады.

Аудармаларды  үш  түрде  жасайды : ауыстырушы  аудармалар  немесе  қорғаушы  / ПП/ , муфталық аудармалар (ПМ) және ниппельдік (ПН).

Ауыстырушы аудармалар жиі ашылып-жабылатын  құлпылық бұрандаларды тез тозудан  қорғайды, әрі өлшемдері әр түрлі  құлпылық бұрандалы екі бөлшекті жалғау үшін қолданылады.

Муфталық және ниппельдік аудармаларды бұрғылау құбыры тізбегінің немесе аспаптардың жалғанатын шеттері  біркелкі муфталы немесе ниппельді  болып келген жағдайларда қолданады.

Стандатр бойынша бұрғылау құбырлары құлпыларының үш түріне сәйкес (ЗН, ЗШ, ЗҮ) аудармалардың 233 түрі және ниппельдік немесе муфталық құлпылық бұрандалардың 17 түрі жасалады. Аудармалар болаттың 4 ОХН немесе 4Х маркілерінен әрі заказ берушілердің келісімі бойынша 45 маркалы немесе беріктік тобы "Д" болаттардан жасалады. Аудармалар  түрлері оң әрі сол құлпылық бұрандалы болып жасалуы мүмкін.

Аудамалар белбеушесіне төменгідей белгілер соғылады:

а) дайындаушы заводтың товарлық белгісі;

б) аударманың түрі, өлшем  белгілері;

в) болаттың маркасы;

д) дайындалу мерзімі;

Сол бұрандалы аудармаларға негізгі белбеушеден басқа, одан 10 мм аралықта ені 5 мм қосымша белбеуше қиылады.

2.8-сурет

2.6. Беріктігі және  герметизациялығы жоғары бұрғылау  құбырлары.

2.6.1. Тұрақтылық белбеушесі  конусты бұрғылау құбырлары.

Бұрғылау құбырларында қолданатын бұрандалардың кіріп-шығу учаскесі бұрғылау құбырлары тізбегінің айналу, майысу, иілу, созылуы кезінде пайда болатын күш кедергілерінің топтасқан жері болып есептеледі. Осы қимадан күш өзгерістерінің әсерінен майысу кезінде, құбырлар сынып кетуі мүмкін. Осы күш өзгерістерінің әсерінен азайту үшін қауіпті қимада (бұранданың соңғы орамында) конусты тұрақтылық белбеушесін қолданады. Жоғары беріктік пен герметизациялықты ішкі тіректік кемер, тұрақтылық белбеуше және белбеушемен тиісіп тұрнатын құбырдың тегіс жері қамтамасыз етеді. Өйткені, бұл айтылған учаскілер ауыспалы иілу күштерін өздеріне қабылдайды.

Бұл қаралған құбырлар шеттері  ішіне және сыртына шығарыла отырғызылып  жасалады. (2.9-сурет).

 

 

2.9-сурет      2.10-сурет

Құлпылар құбырға бұрандамен тұрақтылық белбеуше арқылы 0,3-0,4 мм керіліммен (натяг) жалғанады. Жалғанар алдында құлпылар 400⁰-450⁰ С дейін қыздырылып еркін бұралынып жалғанады. Құлпы мен құбырды жалғау үшін конустылығы 1:32 (қатынасындай) трапециальды бұранда (2.10-сурет) қолданылады. Тұрақтылық белбеуше конустылығы 1:32 қатынасындай, ал ұзындығы 44 мм кем болмауы керек.

Шеттері ішіне және сыртына  шығарыла отырғызылған құбырларға ЗШК  және ЗҮК құлпылары қолданылады.

Жоғарыда айтылған құбырлардың  негізгі өлшемдері 2.5-кестеден көрсетілген.

Құбырдың түрі	Шартты диаметрі,мм	Қабырға қалыңдығы, мм	Ішкі диаметрі, мм	Жалғау бөлшектерінің  түрі және өлшемдері
				Құлпы	Құлпылық бұранда	Құбырлық бұранда
ТБНК	114	9 10 11	93 91 89	ЗУК-155	З-133	ТТІ-22
ТБВК	114	9 10 11	78 76 74	ЗУК-146	З-122	ТТІ-07
	127	9 10	92 90	ЗУК-155	З-133	ТТІ-22
	140	9 10 11	102 100 98	ЗУК-178	З-147	ТТІ-32

  

2.6.2. Тежегіш белбеушелі  құбырлары

Кейінгі кезде стандартты құбырлық бұрандалармен жалғанатын тежегіш белбеушелі бұрғылау құбырлары (2.11-сурет) қолданады. Стандартты бұрандаларды қолдану, құбырларды дайындауды жеңілдетеді (арнайы )  

 

    

2.6.3. Жлғанатын  жерлерінің беріктігі жоғары  ауырлатылған бұрғылау құбырлары

 

Бұрғылау жұмыстары  кезінде ауырлатылған  бұрғылау құбырлары мен бұрғылау құбырлары  иілу кернеулерінің әсеріне ұшырайды. Олардың ең жоғарғы мәндері жалғанған жерлерге түсіріледі. Бұл бұранда ойықтарында қажу сызықтарының пайда болуын тездетеді. Сондықтан бұранда соңына жеңілдету ойықшаларын отырғызу /2.12-сурет/ және бұранда ойысының салалары мен ойықша беттерін шығыршақтармен жүргізіп таптау, жалғау элементтерінің төзімділігін едәір арттырады. Бұранда соңында жеңілдету ойықшасы бар ауырлатылған бұрғылау құбырларын УБТС-І, УБТС-2 деп белгілейді. Диаметрлері 89-дан 229 мм-ге дейін, болаттың 38ХН3МФА  және 40ХН2МА маркаларынан дайындалады.

 

2.7. Бұрғылау  құбырлары тізбегінде қолданылатын  сүзгілер.

 

Сүзгілер бұрғылау құбырлары  тізбегі арқылы өтетін бұрғылау сұйықтарын бөгде қоспалардан тазарту үшін қолданылады. Сүзгілердің бірнеше  түрлі құрылмалары бар. Ең жиі  қолданылатын сүзгі құрылмасы 2.13-суретте көрсетілген. Сүзгі соңы фасонды флянцпен 2 аяқталған тесіктері бар түтіктен І және сүзгі орнықтылығын қамтамасыз ететін түтіктен 3 тұрады. Гидравикалық қысым айырмасын азайту үшін тесік түтіктің /І/ жоғарғы жағына конусты ұштық 4 жасалған.

Сүзгі жетекші құбыр  мен бұрғылау құбырының ортасына тесіктері бар түтікшесі жоғары қаратылып қойылады.

 

2.8. Кері клапандар

 

Кері клапандар бұрғылау тізбегінің ішіне қойылады. Негізгі  міндеті, бұрғылау тізбегі арқылы қабат  сұйықтарының кері атқылауын болдырмау. Кері клапан құрылмасы 2.14-суретте көрсетілген. Бұрғылау құбырларының түрлеріне сәйкес кері клапандардың үш түрі шығарылды.

КЗН – құлпыларының ішкі диаметрі қалыпты бұрғылау тізбектері үшін;

КЗШ -  құлпыларының ішкі диаметрі кең бұрғылау тізбектері үшін;

КЗУ - құлпыларының ішкі диаметрі кеңейтілген бұрғылау тізбектері үшін;

Кері клапандар оң және сол құбырлық бұрандамен жасалады. Клапан тұрқы болаттың 40ХН маркасынан, ал серіппеден басқа бөлшектері төменгі  маркалы болаттардан жасалады.

 

2.9. Ауырлатылған  бұрғылау құбырларына арналған  аралық тіректер

 

Тұрақтылықтың жойылуы  әсерінен ауырлатылған бұрғылау құбырларының майысуы, олардың жалғау бөлшектері мен қашау жұмысын ауырлатып, бұрғылау құбырының біркелкі айналуын  бұзады және басқа да болымсыз жағдайларға соқтырады. Сондықтан ауырлатылған бұрғылау құбырларының жұмысын жақсарту үшін бұрғылау тізбегі құрамына аралық тіректер енгізіледі. Олардың түрлері мен өлшемдері ауырлатылған құбырлардың көлденең қимасындағы деформациясын азайтады, тау жынысы бөлшектерінің еркін көтерілуін және ұнғы қабырғасымен жанасу аралығын азайтуы қажет. Жоғарыда айтылған талаптарды қимасы квадратты тіректер толық қанағаттандырады. /2.15-сурет/.

 

2.10. Шлам ұстағыштар

 

Шлам ұстаыштар /2.18-сурет/ бұрғылау сұйықтары көтеріп шығаратын тау жыныстарының ірі бөлшектері мен металл сынықтарын ұстау үшін қолданылады. Шлам ұстағыш бұрғылау құбырлары тізбегінің төменгі жағына қашаудан жоғары қойылады. Жұмыс істеу принципі центрлес орналасқан сыртқы 2 және ішкі 3 құбырлар арқылы пайда болған қабылдау қуысы І алдында бұрғылау сұйықтарының көтерілу жылдамдығының кенет азаюына байланысты. Хвостовик 4 шлам ұстағышты ұңғы ішінде тік ұстауды қамтасасыз етеді. Шлам ұстағыш бұрғылау құбырлары тізбегінің элементтерімен стандартты құлпылық бұранда арқылы жалғанылады. Ұңғы қабырғасы мен сыртқы құбыр арасындағы саңылау, бұрғылау сұйықтарының көтерілу  жылдамдығын 5-7 м/с шамасында болуын қамтамасыз ету шартына байланысты  анықталады.

 

2.11. Қорғаушы  сақиналар

 

Қорғаушы сақиналар  мен шегендеу тізбегін бұрғылау құбырлары тізбегінің айналуы кезінде, бұрғылау құбырлары құлпыларынан зақымдануын және құлпылардың өзін мұжылудан қорғау үшін қолданылады.

Оларажырайтын немесе тұтас  сақина түрінде жасалады. Өндірісте  негізінен тұтас резина қорғаушы сақиналар қолданылады. /2.17-сурет/. Олар құлпы бетіне арнайы желімдер арқылы ұстатылады.

 

2.12. Центраторлар

 

Центраторлар бұрғылау құбырлары тізбегінің төменгі жағын  ұңғы ішінде тік ұстау үшін және ұңғы оқпанының ауытқуын болдырмау  үшін қолданылады. Олар төмендегідей сұрыпталынады:

1. Конструкциялық дайындалуы бойынша: қалақшалы, шарошқалы.
2. Өлшемдері бойынша:
• толық өлшемді – центрде ұстаушы бөлшектерінің диаметрі қашау диаметріне тең немесе 1-2 мм кем;
• толық  өлшемсіз – центрде ұстаушы бөлшектерінің диаметрі қашау диаметрінен 3-4 мм кем.
3. Жұмыс істеу принципі бойынша:
• механикалық – центрде ұстаушы бөлшектері қозғалмайтын;
• гидравикалық – центрде ұстаушы бөлшектері жылжымалы /кіріп-шықпалы/;
• ортадан тепкіш – бұрғылау құбырлары тізбегі ұңғы қабырғасынан айалмалы плашкалардың ортадан тебу күштері әсерінен итеріледі;
• центрде ұстаушы бөлшектері икемді.

 

2.18-суретте қалақша  центратор конструкциясы көрсетілген.

 

2.13 Кеңейткіштер

 

Кеңейткіштер диаметрі кіші қашаулармен қазылған ұңғылар  оқпанының кейбір жеке аралықтарын  кеңейту үшін сонымен қатар озып бұрғылау әдісімен бұрғыланған ұңғыларда қолданылады. Қазіргі кезде негізінен шарошкалы кеңейткіштер қолданылады. 2.19-суретте осы кеңейткіштердің бір конструкциясы көрсетілген.

 

2.14 Стабилизаторлар

 

Стабилизаторлар – бұрғылау құбырлары тізбегінің құрамасының төменгі бөлігінің элементі. Ол бұрғылау құбырлары тізбегін ұңғы оқпаны ортасына келтіріп және ұңғы бағытын тұрақты ұстау үшін қолданылады. Стабилизатор ретінде негізінен қимасы квадратты ауырлатылған бұрғылау құбырлары қолданылады /2.20-сурет/.

 

2.15. Маховиктер

 

Маховиктер турбобұрғылардың айналатын бөлшектерінің салмағын өсіру үшін қолданылады. Ол ұзындығы 5-6 м қабырғасы қалың құбыр  түрінде дайындалады /2.21-сурет/.