Бухгалтерлік қызметтің жұмысын ұйымдастыру

     

                                             Кіріспе

     Өндірістік  практика студенттің оқу процесіндегі  ажырамас бөлігі болып табылады. Өндірісік практиканы өту барысында  оқу процесіндегі алған білімін  іс-жүзінді көріп, тереңдетіп  және оны бекіте түседі.

     Өндірістік  практиканың мақсаты тек қана  іс-жүзіндегі жағдайларды түсініп  қана қоймай, алдағы есеп беруге  қажетті материалдарды жинау  болып табылады. Мен өз өндірістік  практикамды Алматы қаласы Әуезов  ауданының Салық комитетінде  өтуді жөн деп санадым.

     Өндірістік  практиканың негізгі мақсаты  келесілер болып табылады:

1. Ұйымның басқару, өндірістік бөлімдерінің негізгі құрамымен және міндеттерімен танысу.
2. Салық Комитеті басқармасының күнделікті жұмысында белсене қатысу.
3. Есеп беруге қажетті материалдарды жинау.

  Өндірістік  практиканы өту барысында келесідей  негізгі кезеңдерден өттім:

• Жеке тапсырмалар алу.
• Салық  Комитеті Басқармасының негізгі бөлімдерімен және негізгі нұсқаулық материалдарымен танысу.
• Өндірістік практикаға берілген тапсырма бойынша негізгі материалдарды жинау.
• Осы жұмысты оқу және дайындау барысында теориялық және статистикалық мәліметтер, заңды құжаттар мен актілер қолданылды.  

      

 

 

 

 

 

 

Бухгалтерлік  қызметтің жұмысын ұйымдастыру.

   Шаруашылық  жүргізуші субъектісі өзінің нақты жағдайына, көлеміне және қызмет түріне қарап бухгалтерлік есепті ұйымдастыруды жүзеге асырады:бухгалтерлік жұмысты ұйымдастыру нысандарын дербес белгілейді; шаруашылық операцияларына бақылау тәртібін әзірлейді, сондай-ақ бухгалтерлік есепті ұйымдастыру үшін басқа да қажет шешімдерді жасайды.

Субьектіде  бухгалтерлік есепті ұйымдастыруға, шаруашылық операцияларын орындаған кезде  оның заңдылығын сақтауға кәсіпорынның басшысы жауапты болып келеді.

Бас бухгалтерді  қызметтің босатқан кезде  ол жаңадан  тағайындалған бас бухгалтерге субьектінің басшысы бекіткен тәртіпке сай істерді өткізіп береді, өткізу барысында бухгалтерлік есептің жағдайына және есеп мәліметтерінің дұрыстығына тиісті актілер жасалады.

Бухгалтерлік  есепті жүргізген кезде субьекті мына жайларды қамтамасыз етуі керек:

• есеп беру кезеңінің ішінде міндеттемелер мен активтерді бағалау мен кейбір шаруашылық операцияларын көрсету кезінде қабылданған есеп саясатының өзгермейтіндігі, 1БЕС белгіленген ережесімен сәйкес келетіндігі;
• қаржылық міндеттемелерімен мүліктерді түгендеу нәтижесін және есептік кезеңде жүзеге асқан барлық шаруашылық операцияларының есепте толығымен көрініс табуы;
• тиісті есептік кезеңіне шығыс пен табыстың дұрыс жатқызылуы;

 

Бухгалтерлік есепке алудың мақсаты мүдделі адамдарды мемлекеттік мекемелердің қаржылық жағдайы туралы толық және дұрыс ақпаратпен қамтамасыз ету болып табылады.

 

Бухгалтерлік есепке алуды ұйымдастыру

1. Бухгалтерлік есепке алу Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасымен және есепке алу саясатымен регламенттелген мемлекеттік мекемелердің операциялары туралы ақпаратты жинаудың, тіркеудің және жинақтаудың тәртіпке келтірілген жүйесін білдіреді.

2. Есепке алу саясаты мемлекеттік мекемелер барлық мемлекеттік мекемелер үшін бірыңғай болып табылатын қаржылық есептілікті жасау мен ұсыну кезінде қолданатын принциптерді, негіздерді, ережелерді, қағидаларды және практиканы қамтиды. Есепке алу саясатын бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган әзірлеп, бекітеді.

3. Бухгалтерлік есепке алудағы операциялар мен оқиғалар бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган әзірлейтін және бекітетін мемлекеттік мекемелердің бухгалтерлік есепке алу шоттарының жоспары негізінде көрсетіледі.

4. Мемлекеттік мекемелерде бухгалтерлік есепке алуды жүргізу тәртібін бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті орган белгілейді.

5. Бюджеттік бағдарламалар әкімшілері бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органмен келісім бойынша қажет болған жағдайларда олардың қызмет ерекшелігін ескеріп және мемлекеттік мекемелерде бухгалтерлік есепке алуды жүргізудің белгіленген тәртібін сақтай отырып, мемлекеттік мекемелерде өз жүйесінің бухгалтерлік есепке алу жөніндегі жалпы ережелерін қолдану тәртібі туралы нұсқаулар шығара алады.

 

Бухгалтерлік есепке алу принциптері есептен шығару және қызмет үздіксіздігі болып табылады.

Есептен шығару принципі ақы төлеу уақытына қарамастан, оларды жасау фактісі бойынша операциялардың нәтижелерін танумен қамтамасыз етіледі.

Қызмет үздіксіздігі принципі мемлекеттік мекеменің алдағы болашақта жұмыс істейтін ниеті бар екенін, қызметін таратудың немесе қызмет ауқымдарын едәуір қысқартудың қажеті болмайтынын білдіреді. Егер мұндай ниет немесе қажеттілік бар болса, онда қаржылық есептілік арнаулы ережелер бойынша жасалады.

                              Бюджеттiк ақшаны басқару     

1. Бюджеттiк ақшаны  басқаруды бюджеттi атқару жөнiндегi орталық және жергiлiктi уәкiлеттi органдар жүзеге асырады. 
      2. Бюджеттiк ақшаны басқару - төлемдердiң бюджетке түсетiн түсiмдер мерзiмдерiне сәйкес уақтылы төленуiн қамтамасыз ету жөнiндегi iс-шаралар кешенi. 
      3. Төлемдердiң уақтылы және толық төленуiн қамтамасыз ету үшiн бюджеттi атқару жөнiндегi уәкiлеттi орган республикалық және жергiлiктi бюджеттерге түсетiн түсiмдердi, бюджет қаражатының бос қалдықтарын және ағымдағы қаржы жылының тиiстi кезеңiне арналған бюджеттiк бағдарламалар (iшкi бағдарламалар) деңгейiндегi төлемдер бойынша қаржыландыру жоспарларына сәйкес жүргiзiлетiн төлемдердi есепке ала отырып, бюджет қаражатының (қолма-қол ақшаның) күтiлетiн көлемiн айқындайды. 
      Бюджеттi атқару жөнiндегi орталық және жергiлiктi уәкiлеттi органдар мемлекеттiк мекемелердiң орындалған мiндеттемелерiнiң бюджет қаражатымен (қолма-қол ақшамен) уақтылы қамтамасыз етiлуi үшiн жауапты болады. 
      Бюджеттi атқару жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган бюджет қаражатын (қолма-қол ақшаны) уақтылы басқарудың тиiмдi әдiсiн пайдаланады. 
      Қолма-қол ақша профицитi - республикалық және жергiлiктi бюджеттерге түсетiн нақты түсiмдер мен бюджет қаражатының бос қалдықтары көлемiнiң ағымдағы қаржы жылы басталғаннан берi жүргiзiлген төлемдер көлемiнен асып түсуi. 
      Қолма-қол ақша тапшылығы - жүргiзiлген төлемдердiң болжанған көлемiнiң ағымдағы қаржы жылының басынан бастап республикалық және жергiлiктi бюджеттерге түсетiн түсiмдердiң және бюджет қаражатының бос қалдықтарының болжанған көлемiнен асып түсуi. 
      Ағымдағы қаржы жылының тиiстi кезеңiне арналған тиiстi бюджеттiң қолма-қол ақша тапшылығының жол берiлетiн шектi мөлшерi тиiстi қаржы жылына арнап бекiтiлген, нақтыланған және түзетiлген республикалық және жергiлiктi бюджеттер тапшылығының бекiтiлген сомасынан аспауға тиiс. 
      Ағымдағы қаржы жылының тиiстi кезеңiнде республикалық бюджеттiң қолма-қол ақша тапшылығы болжанған жағдайда бюджеттi атқару жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган мемлекеттiк бағалы қағаздар шығарады. 
      Ағымдағы қаржы жылының тиiстi кезеңiнде тиiстi жергiлiктi бюджеттiң қолма-қол ақша тапшылығы болжанған жағдайда жергiлiктi атқарушы орган жоғары тұрған бюджеттен қарыз алуды жүзеге асырады. 
      4. Бюджетке түсетiн ақша түсiмдерiнiң болжамды көлемi тиiстi кезеңде жеткiлiксiз болған жағдайда бюджеттi атқару жөнiндегi орталық немесе жергiлiктi уәкiлеттi орган төлемдер жүргiзу үшiн қарыз алу арқылы ақша тарту процесiн ұйымдастырады. 
      5. Бюджеттiк ақшаны басқару Қазақстан Республикасының Үкiметi айқындайтын тәртiппен жүзеге асырылады. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                            Бюджеттiң түсiмдер бойынша атқарылуы      

1. Бюджеттiң түсiмдер  бойынша атқарылуы бюджеттi атқару  жөнiндегi уәкiлеттi органның Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес бюджетке түсетiн түсiмдердiң тиiстi қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы заңда немесе тиiстi қаржы жылына арналған жергіліктi бюджет туралы мәслихаттың шешiмiнде белгiленгеннен төмен болмайтындай мөлшерде толық және уақтылы есепке алынуын қамтамасыз ету жөнiндегi iс-шаралар кешенiн жүргiзу болып табылады. 
      2. Бюджеттiң түсiмдер бойынша атқарылуы: 
      1) түсiмдердi бiрыңғай қазынашылық шотқа төлеудi және есепке алуды; 
      2) осы Кодекске сәйкес түсiмдердi республикалық, жергiлiктi бюджеттер мен Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры арасында бөлудi; 
      3) Қазақстан Республикасының заң актiлерiне сәйкес бюджеттен түсiмдер сомасын қайтаруды не оларды салық берешегiн өтеу есебiне есепке алуды қамтиды.

 

Бюджет түсімдері

 

Кірістер, бюджет кредиттерін  өтеу сомалары, мемлекеттің қаржы  активтерін сатудан түскен түсімдер, қарыздар бюджеттің түсімдері болып  табылады.

 

Салықтық, салықтық емес түсімдер, негізгі капиталды сатудан  түскен түсімдер, трансферттік түсімдер бюджет кірістері болып табылады.

 

Нысаналы трансферттерді қоспағанда, кірістер нысаналы мақсатқа ие болмайды. Кірістердің жаңа түрлерін енгізу, қолданылып жүргендерінің күшін  жою немесе оларды өзгерту осы  Кодекске міндетті түрде өзгерістер немесе толықтырулар енгі­зіле отырып жүзеге асырылады.

 

Салықтық түсімдер Қазақстан  Республикасының Салық кодексінде белгіленген салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер болып табылады.

 

Салықтық емес түсімдер негізгі капиталды сатудан түсетін  түсімдерге жатпайтын, Қазақстан Республикасының Салық және Кеден кодекстерінде көзделгеннен басқа, осы Кодексте және Қазақстан Республикасының басқа да заңнамалық актілерінде белгіленген, бюджетке міндетті, қайтарымсыз төлемдер, байланысты гранттар, сондай-ақ трансферттерден басқа, бюджетке тегін негізде берілетін ақша болып табылады.

 

Бюджетке:

 

1) мемлекеттік мекемелерге  бекітілген мемлекеттік мүлікті  сатудан;

 

2) мемлекеттік материалдық  резервтен тауарлар сатудан;

 

3) мемлекет меншігіндегі  жер учаскелерін жеке меншікке сатудан немесе оларды тұрақты немесе уақытша жер пайдалануға беруден не Қазақстан Республикасының заңдарында немесе халықаралық шарттарда көзделген тәртіппен өзге де тәсілмен өткізуден;

 

4) мемлекетке тиесілі  материалдық емес активтерді  сатудан түсетін ақша негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер болып табылады.

 

Трансферттер түсімдері  бюджеттің бір деңгейінен басқасына, Қазақстан Республикасының Ұлттық қорынан республикалық бюджетке түсетін трансферттер түсімдері  болып табылады.

 

Бюджеттік кредиттерді өтеу сомалары бюджеттен алынған кредиттер бойынша негізгі борышты қайтаруға, сондай-ақ заңды тұлғалардың төленген мемлекеттік кепілдіктер бойынша талаптарды қайтаруына байланысты бюджетке түсетін түсімдер болып табылады.

 

Мемлекеттің қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер заңды тұлғалардың, оның ішінде мемлекеттік меншіктегі халықаралық ұйымдардың, мүліктік кешен түріндегі мемлекеттік мекемелер мен мемлекеттік кәсіпорындардың қатысу үлестерін, бағалы қағаздарын, сондай-ақ мемлекеттік кәсіпорындардың жедел басқаруындағы немесе шаруашылық жүргізуіндегі өзге де мемлекеттік мүлікті сатудан бюджетке түсетін түсімдер.

 

Қарыздар мемлекеттік  эмиссиялық бағалы қағаздарды шығаруға және (немесе) қарыз шарттарын жасасуға байланысты бюджетке ақша түсімдері болып табылады.

 

 

 

 

 

Бюджеттің шығыстар бойынша атқарылуы

1. Бюджеттің шығыстар бойынша атқарылуы бюджеттік бағдарламалар әкімшілерінің және оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелердің өздеріне арналған бюджет қаражатын осы Кодекстің талаптарына, тиісті нормативтік құқықтық актілердің ережелеріне сәйкес және мемлекеттік органдар қызметінің алдын ала белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізуі мақсатында өздерінің пайдалануы болып табылады.

2. Бюджеттің шығыстар бойынша атқарылуы мемлекеттік мекемелердің шарт нысанында жасалған тіркелген азаматтық-құқықтық мәмілелерге және басқа да міндеттемелерге сәйкес төлемдер мен аударымдарды жүзеге асыруы нәтижесінде бірыңғай қазынашылық шоттан қаражатты есептен шығаруды қамтиды.

3. Бюджетті атқару кезінде мемлекеттік мекемелер бюджет қаражатын бірыңғай бюджеттік сыныптамаға, жасалған азаматтық-құқықтық мәмілелерге, оларға сай бюджет қаражаты бөлінген нормативтік құқықтық актілерге сәйкес пайдалануға міндетті.

 

Мемлекеттік мекемелер  ағымдағы қаржы жылына арналған міндеттемелер бойынша қаржыландырудың жеке жоспарымен бекітілген сомалар шегінде шығыстардың экономикалық сыныптамасының ерекшеліктері бойынша міндеттемелер қабылдайды.

Мемлекеттік мекемелердің азаматтық-құқықтық мәмілелері олар аумақтық қазынашылық бөлімшелерінде міндетті тіркелгеннен кейін күшіне енеді.

Тиісті қаржы жылына арналған міндеттемелер  бойынша қаржыландырудың жеке жоспарында бекітілген сомалар және мыналармен:

1) іске асыру мерзімі бір жылдан  астам бюджеттік бағдарламалармен;

2) технологиялық дайындалу мерзімінің ұзақтығы оларды келесі (кейінгі) қаржы жылы (жылдары) беруге себепші болатын активтерді және басқа да тауарларды сатып алуды көздейтін ағымдағы бюджеттік бағдарламалармен;

3) Қазақстан  Республикасының мемлекеттік сатып  алу туралы заңнамасында белгіленген жағдайларда мерзімі бір қаржы жылынан астам қызмет көрсетумен;

4) Қазақстан Республикасының  мемлекеттік сатып алу туралы  заңнамасының нормаларын қолданбай  жүзеге асырылатын, аяқталу мерзімі  келесі қаржы жылында басталатын  қызметтерді көрсетумен;

5) Қазақстан Республикасының  Үкіметі резервінің қаражаты  есебінен іске асыру мерзімі  бір қаржы жылынан асатын іс-шараларды  өткізумен байланысты азаматтық-құқықтық  мәмілелер бойынша жоспарлы кезеңнің  екінші және үшінші жылдарының  базалық шығыстары шегінде олар әрекет еткен барлық мерзім ішінде тіркелуге жатады.

Бюджеттің базалық шығыстары  өзгерген кезде аталған азаматтық-құқықтық мәмілелер қайта тіркеуге жатады.

1. Міндеттемелер шарт нысанындағы азаматтық-құқықтық мәмiлелердi (бұдан әрi – шарт) жасасу арқылы, сол сияқты оларсыз да қабылданады. 

 

 Жасасқан шарттарды  аумақтық қазынашылық бөлiмшесiнде  тіркеу мiндеттi болып табылатын  шығыстардың, оның ішінде шығыс түрлерінің экономикалық сыныптамасы ерекшелiктерiнiң  тiзбесiн бюджетті атқару жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган айқындайды. 

Мемлекеттік мекемелердің тауарларды (жұмыстарды, қызметтердi) сатып алуға  азаматтық-құқықтық мәмiлелердiң қорытындысын Қазақстан Республикасының мемлекеттік  сатып алу туралы заңнамасының нормаларын қолданбай жасасуы  Қазақстан  Республикасының азаматтық заңнамасына сәйкес жүзеге асырылады.

Мемлекеттік мекеменің шығыстарды жүзеге асыру жөніндегі міндеттемесі мыналардың:

1) тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді)  сатып алған жағдайда, орындалған  жұмыстардың шот-фактурасының, хабарлама шотының, шотының, актісінің немесе Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген басқа да құжаттың;

2) мемлекеттiк мекемелердiң  қызметкерлерiне жалақы мен басқа  да ақшалай төлемақыларды, міндетті  зейнетақы жарналары және әлеуметтік  есептеулер, бюджетке жүргізілетін есептеулер, жеке тұлғаларға стипендиялар және төлемақылар бойынша бастапқы құжаттардың;

3) бюджеттен  трансферттер бөлінген жағдайда, жоғары тұрған бюджеттің міндеттемелері  бойынша бюджеттік бағдарламалар  әкімшілерін қаржыландыру жоспарының;

4) инкассолық  өкімнің;

5) осы тізбеген  енбеген ерекше шығыстар мен  басқа да шығыс түрлері бойынша  төлемдер жүргізген кезде төлеуге  берілетін шоттың негізінде қабылданған  болып есептеледі.

 

 

Бюджет шығыстары

 

1. Шығындар, бюджет кредиттері, қаржы активтерін сатып алу, қарыздарды өтеу бюджеттің шығыстары болып табылады.

 

2. Шығындар қайтарымсыз  негізде бөлінетін бюджет қаражаты  болып табылады.

 

3. Бюджеттік кредиттер  бюджеттен қайтарымды, жедел және  ақылы негізде бөлінетін ақша  болып табылады.

 

4. Қаржы активтерін сатып алу заңды тұлғалардың, оның ішінде халықаралық ұйымдардың қатысу үлестерін және бағалы қағаздарын мемлекеттік меншікке сатып алуға бағытталған бюджет қаражаты болып табылады.

 

5. Қарыздарды өтеу  Қазақстан Республикасы ратификациялаған  мемлекеттік сыртқы қарыздар туралы, сондай-ақ ішкі қарыздар бойынша халықаралық шарттарға сәйкес негізгі борышты өтеуге бағытталған бюджет қаражаты болып табылады.

 

 

                        

 

 

              

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

БЮДЖЕТТІҢ ТҮРЛЕРІ  МЕН ДЕҢГЕЙЛЕРІ

 

Бюджеттің түрлері мен деңгейлері туралы жалпы ережелер

 

1. Қазақстан Республикасында  мынадай деңгейдегі бюджеттер:  республикалық бюджет; облыстық  бюджет, республикалық маңызы бар  қала, астана бюджеттері; аудан (облыстық  маңызы бар қала) бюджеті бекітіледі, атқарылады және дербес болып табылады.

 

Облыстық бюджет, республикалық  маңызы бар қала, астана бюджеттері, аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджеті  жергілікті бюджеттерге жатады.

 

2. Осында  белгіленген  жағдайларда, Қазақстан Республикасында  төтенше мемлекеттік бюджет әзірленуі, бекітілуі және атқарылуы мүмкін.

 

3. Қазақстан Республикасында  талдамалы ақпарат ретінде пайдаланылатын  және бекітуге жатпайтын мемлекеттік  және шоғырландырылған бюджет, облыстардың  бюджеті жасалады.

 

Мемлекеттік бюджет өз араларында өзара өтелетін операциялар ескерілместен, республикалық және жергілікті бюджеттерді біріктіретін, мемлекеттің орталықтандырылған ақша қоры болып табылады.

 

Шоғырландырылған бюджет өз араларында өзара өтелетін операциялар  ескерілместен, республикалық бюджетті, облыстардың бюджетін республикалық маңызы бар қала, астана бюджетін және Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына бағытталатын түсімдерді біріктіретін мемлекеттің орталықтандырылған ақша қоры болып табылады.

 

Облыс бюджеті өз араларында өзара өтелетін операциялар ескерілместен, облыстық бюджетті, аудандар (облыстық маңызы бар қалалар) бюджетін біріктіретін орталықтандырылған ақша қоры болып табылады.

 

Республикалық бюджет

 

1. Осы айқындалған  түсімдер есебінен қалыптастырылатын  және орталық мемлекеттік органдардың, оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен функцияларын қаржылай қамтамасыз етуге, сондай-ақ мемлекеттік саясаттың жалпы республикалық бағыттарын іске асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры республикалық бюджет болып табылады.

 

2. Республикалық бюджет  Қазақстан Республикасының заңымен  бекітіледі.

 

Облыстық бюджет, республикалық  маңызы бар қала, астана бюджеттері

 

1. Осымен   айқындалған  түсімдер есебінен қалыптастырылатын  және облыстық деңгейдегі, республикалық маңызы бар қаланың, астананың жергілікті мемлекеттік органдарының, оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттік мекеме­лердің міндеттері мен функцияларын қаржылай қамтамасыз етуге және тиісті әкімшілік-аумақтық бірлікте мемлекеттік саясатты іске асыруға арналған орталықтан­дырылған ақша қоры облыстық бюджет, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттері болып табылады.

 

2. Облыстық бюджеттер,  республикалық маңызы бар қаланың,  астананың бюджеттері тиісінше  облыстық мәслихаттардың, республикалық  маңызы бар қала, астана мәслихаттарының шешімдерімен бекітіледі.

 

Аудан (облыстық маңызы бар  қала) бюджеті

 

1. Осы айқындалған  түсімдер есебінен қалыптастырылатын  және ауданның (облыстық маңызы  бар қаланың) жергілікті мемлекеттік  органдарының, оларға ведомстволық  бағынысты мемлекеттік мекемелердің міндеттері мен функ­цияларын қаржылық қамтамасыз етуге және тиісті ауданда (облыстық маңызы бар қалада) мемлекеттік саясатты іске асыруға арналған орталықтандырылған ақша қоры аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджеті болып табылады.

 

2. Аудан (облыстық маңызы  бар қала) бюджеті аудан (облыстық  маңызы бар қала) мәслихатының  шешімімен бекітіледі.

 

Төтенше мемлекеттік  бюджет

 

1. Төтенше мемлекеттік  бюджет республикалық және жергілікті  бюджеттер негізінде қалыптастырылады  және Қазақстан Республикасында төтенше немесе соғыс жағдайларында енгізіледі.

 

2. Төтенше мемлекеттік  бюджеттің қабылдануы туралы  Қазақстан Республикасының Парламенті  дереу хабардар етіледі.

 

3. Төтенше мемлекеттік  бюджеттің қолданылу уақытында  республикалық бюджет туралы заңның және барлық деңгейлердегі жергілікті бюджеттің бюджеттері туралы мәслихаттар шешімдерінің қолданылуы тоқтатыла тұрады.

 

4. Төтенше мемлекеттік  бюджет төтенше немесе соғыс  жағдайы енгізілген мерзім ішінде  қолданыста болады.

 

Төтенше мемлекеттік бюджеттің қолданылуы тоқтатылысымен республикалық және жергілікті бюджеттерді нақтылау жүргізіледі.

 

 

            Бюджетаралық қатынастар туралы  жалпы ережелер

 

1. Бюджет процесінде  республикалық, облыстық бюджеттер,  республикалық маңызы бар қаланың,  астананың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) бюджеттері арасындағы қатынастар бюджетаралық қатынастар болып табылады.

 

2. Бюджет процесінде  республикалық бюджеттің аудандар (облыстық маңызы бар қалалар)  бюджеттерімен және аудандар (облыстық  маңызы бар қалалар) бюджеттерінің бір-бірімен өзара қатынастарына жол берілмейді.

 

3. Әкімшілік-аумақтық  бірліктің саяси, экономикалық  және әлеуметтік тұрақтылығына,  адамдардың өмірі мен денсаулығына  қауіп төндіретін табиғи және  техногендік сипаттағы төтенше  жағдайлар туындаған реттерде, облыстар, республикалық маңызы бар қала, астана әкімдерінің өтініштері бойынша, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасымен жалпы республикалық не халықаралық маңызы бар іс-шаралар өткізілген жағдайларда, бюджет процесінде Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша облыстық бюджеттің, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттерінің басқа облыстық бюджеттермен, республикалық маңызы бар қала, астана бюджеттерімен өзара қатынастарына жол беріледі.

 

4. Бюджетаралық қатынастар мемлекеттік басқарудың деңгейлері арасында функциялар мен өкілеттіктердің аражігінің айқын ажыратылуына, республикалық, облыстық бюджеттер, республикалық маңызы бар қаланың, астананың, аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) бюджеттері арасында түсімдер мен шығыстардың біркелкі бөлінуіне, сондай-ақ бюджетаралық трансферттерді айқындау әдістерінің біртұтастығына және ашықтығына негізделген.

 

5. Осында  көзделген  жағдайларды қоспағанда, Қазақстан  Республикасы Үкіметінің және  орталық мемлекеттік органдардың, облыстардың жергілікті атқарушы органдарының, тиісінше облыстардың, республикалық маңызы бар қаланың, астананың және аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың) бюджет процесіне араласуына жол берілмейді.

 

6. Осынағыдан  басқа, Қазақстан Республикасының өзге заңнамалық актілерінде, есебінен шығыстар қаржыландырылуға тиіс және түсімдер есептелуге тиіс болатын бюджет деңгейін белгілеуге жол берілмейді.

 

Тек Кодекске өзгерістер мен толықтырулар енгізілген кезде ғана шығыстарды немесе түсімдердің жекелеген түрлерін бюджеттің бір деңгейінен басқасына беру жүзеге асырылады.

 

7. Жалпы сипаттағы  трансферттердің үш жылдық көлемінің  қолданылу кезеңінде шығыстардың  ұлғаюына және (немесе) кірістердің  азаюына әкеп соғатын жоғары  тұрған органдардың нормативтік құқықтық актілерді қабылдауынан туындайтын, төмен тұрған бюджеттердің шығындарын өтеу міндетті түрде жоғары тұрған бюджеттен ағымдағы нысаналы трансферттер бөлу арқылы жүргізіледі.

 

8. Жалпы сипаттағы  трансферттердің үш жылдық көлемінің  қолданылуы кезеңінде мемлекеттік органдардың функцияларын мемлекеттік басқарудың төмен тұрған деңгейінен жоғары тұрған деңгейіне беруге байланысты шығыстардың ұлғаюына әкеп соғатын заңнамалық актілер қабылдануынан туындайтын шығындарын өтеу міндетті түрде төмен тұрған бюджеттен ағымдағы нысаналы трансферттер бөлу арқылы жүргізіледі.

Бюджетаралық қатынастар:

 

1) республикалық және  облыстық бюджеттердің, республикалық  маңызы бар қала, астана бюджеттерінің  арасында:

 

трансферттермен;

 

бюджеттік кредиттермен;

 

2) облыстық және аудандық (облыстық маңызы бар қалалар) бюджеттер арасында:

 

трансферттермен;

 

бюджеттік кредиттермен;

 

кірістерді бөлу нормативтерімен  реттеледі.

 

2. Бюджет деңгейлері  арасындағы трансферттер жалпы  сипаттағы трансферттерге, ағымдағы  нысаналы трансферттерге, дамудың нысаналы трансферттеріне бөлінеді.

 

3. Нысаналы трансферттерді  және бюджеттік кредиттерді жергілікті  атқарушы органдар тиісті бюджеттік  бағдарламаларда айқындалған олардың  тек қана нысаналы мақсатына  сәйкес пайдаланады.

 

4. Нысаналы трансферттер мен кредиттердің нысаналы мақсатқа сай пайдаланылмаған сомалары мемлекеттік қаржылық бақылау органының актісіне сәйкес осы трансферттер мен кредиттерді бөлген жоғары тұрған бюджетке Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен бақылау актісіне қол қойылғаннан кейін бір ай ішінде қайтарылуға тиіс.

 

5. Қазақстан Республикасы  Үкіметінің резервінен бөлінгендерін  қоспағанда, қаржы жылы ішінде  пайдаланылмаған (түгел пайдаланылмаған)  нысаналы трансферттердің сомасы  Қазақстан Республикасы Үкіметінің шешімі бойынша олардың нысаналы мақ­саты сақтала отырып, келесі қаржы жылында пайдаланылуы (түгел пайдаланылуы) мүмкін.

 

Облыстың жергілікті атқарушы органының резервінен бөлінгендерін  қоспағанда, облыстық бюджеттен бөлінген, қаржы жылы ішінде пайдаланылмаған (түгел пайдаланылмаған) нысаналы трансферттердің сомасы облыстың жергілікті атқарушы органының шешімі бойынша олардың нысаналы мақсаты сақтала отырып, келесі қаржы жылында пайдаланылуы (түгел пайдаланылуы) мүмкін.

 

Қазақстан Республикасы Үкіметінің немесе жергілікті атқарушы органның шешімі бойынша пайдалануға (түгел пайдалануға) рұқсат етілген, өткен қаржы жылында бөлінген, қаржы жылы ішінде пайдаланылмаған (түгел пайдаланылмаған) нысаналы трансферттердің сомасы ағымдағы қаржы жылының соңына дейін, оларды бөлген жоғары тұрған бюджетке қайтарылуға жатады.

 

6. Нысаналы даму трансферттерін  пайдалану кезінде үнем жасалған  жағдайда жергілікті атқарушы  органдар үнемделген тиісті соманы  жоғары тұрған бюджеттен берілетін  нысаналы даму трансферттері  есебінен жергілікті инвестициялық жобаларды іске асыру жүргізілген бюджеттік бағдарламалар бойынша олардың нәтижелерінің көрсеткіштерін жақсартуға пайдалануға құқылы.