Героi Мiнскага антыфашыцкага падполля
Змест
Уступ…………………………………………………
Мiнскае антыфашыцкае падполле………………….
Героi Мiнскага антыфашыцкага падполля…………
Заключэнне……………………………………………
Уступ
Мінск - сталіца Беларусі - адзін з першых савецкіх гарадоў, якія прынялі на сябе ўдар гітлераўскай ваеннай машыны. 28 Чэрвень 1941г., Пераадолеўшы ўпарты супраціў савецкіх войскаў, фашысты захапілі Мiнск.
Барацьба насельніцтва Беларусі супраць нямецкіх захопнікаў пачалася з першых дзён вайны. Яна вялася ў розных формах - ад невыканання мерапрыемстваў акупацыйных уладаў да ўзброенага супраціву. Мелі месца як самастойныя акты процідзеяння новага рэжыму з боку асобных асоб і груп, так і арганізаваныя ў цэнтралізаваным парадку ваенныя і палітычныя акцыі.
Найбольш адчувальныя для
Адной з найважнейшых задач падполля з'яўлялася масава-палітычная работа сярод насельніцтва: выкрыццё ілжывай фашысцкай прапаганды і паведамленне праўдзівай інфармацыі, падтрыманне ў савецкіх людзей ўпэўненасці ў перамозе, мабілізацыя іх на актыўную барацьбу з ворагам. Баявым партыйным органам была газета «Звязда».
У мінскім падполле ўдзельнічалі звыш 9 тыс. чалавек. Яны ажыццявілі больш за 1,5 тыс. дыверсій, вывелі ў лес больш за 10 тыс. ваеннапалонных і мінчан, прынялі непасрэдны ўдзел і аказалі дапамогу ў стварэнні 50 партызанскіх атрадаў і брыгад, якія фактычна блакавалі Мінск..
Мінскае антыфашысцкае падполле
1.Першы этап (восень 1941 г. - май 1942 г.)
Мінскае камуністычнае падполле ў гады Вялікай Айчыннай вайны дзейнічала ў акупаваным нямецка-фашысцкімі захопнікамі Мінску з чэрвеня 1941 па ліпень 1944 года. У 1941 г. у горадзе і яго прыгарадах паўстала больш за 50 падпольных груп. У тым ліку чыгуначнікаў (кіраўнікі Ф. С. Кузняцоў, І. І. Матусевіч), рабочых завода ім. Мяснікова (кіраўнік К. І. Трус), студэнтаў і выкладчыкаў юрыдычнага інстытута (М. Ф. Малокович, М. Б. Осіпава, А. А. Сакалова), групы камуністаў С. І. Зайца (Зайцава) і С. К. Амельянюка (Чарнышэўскага), І. П. Казінца, А. Ф. Арнт, В. Ф. Мацюшка, М. Екельчика і інш Спачатку сувязі паміж групамі не было. Падпольшчыкі вялі палітычную работу сярод насельніцтва, вызвалялі з палону воінаў Чырвонай Арміі, наладжвалі сувязі з партызанамі. На канспіратыўных кватэрах прымалі па радыё зводкі Саўінфармбюро, размнажалі і распаўсюджвалі іх сярод насельніцтва. [4]
Фашысцкая контрразведка і не меркавала аб наяўнасці цэлай сістэмы мер, накіраваных на забеспячэнне канспірацыі ва ўмовах жорсткага акупацыйнага рэжыму. Узнікла гэтая сістэма ў адказ на падступства і зверствы ворага як мера самаабароны. І дзейнічала яна да дня вызвалення Мінска ад фашыстаў.
Характэрна такую
Некаторых падпольшчыкаў камітэт накіроўваў нават у паліцыю. Так, у штат паліцыі пракраўся камсамолец С. А. разважлівасць, ула? Девший нямецкай мовай. Ён здабываў там і перадаваў да? Митету найкаштоўнейшыя звесткі пра становішча спраў у постаці ворага. [1, с. 46-47]
Члены групы, якую ўзначальвалі К. І. Баязлівец і О. Ф. Шчарбацэвіч, арганізоўвалі ўцёкі з лазарэта і забяспечвалі дакументамі параненых камандзіраў Чырвонай Арміі. 26 кастрычнік 1941г. фашысты павесілі 12 падпольшчыкаў, у тым ліку К. І. Трус, А. Ф. і В. Шчарбацэвіч, Н. Ф. і П. Ф. Янушкевічаў. Увосень 1941 падпольшчыкі ўсталявалі сувязь з партызанскай групай «Дзядзькі Васі» (Лагойскі раён, камандзір В. Т. Варанянскага), атрадамі Н. П. Пакроўскага, А. Д. Сяргеева (Рудзенскі раён) і інш Яны пасылалі партызанам папаўненне, зброю, літаратуру, улёткі, прадукты харчавання, медыкаменты. З лістапад 1941 г. па красавік 1942 г. ў атрад «Дзядзькі Васі» з Мінска перапраўлена больш за 130 рабочых, 9 камандзіраў Чырвонай Арміі. У сьнежні 1941 г. у атрады А. Д. Сяргеева і Н. П. Пакроўскага на машыне перапраўлена 19 чалавек, якія 31 снежань 1941г. аб'ядналіся з партызанамі ў 208-ы партызанскі атрад.
Для актывізацыі дзейнасці
У снежні 1941 падпольны гаркам партыі стаў рыхтаваць ўзброенае паўстанне супраць акупантаў. Аб размаху гэтай працы можна судзіць па дакуменце гітлераўскай камендатуры Беларусі ад 5 студзеня 1942 г.: «У канцы снежня ў Мінску ўдалося арыштаваць кіраўніцтва абсалютна гатовага да выступлення паўстання. Сярод іх штурмавая група ў складзе 300 чалавек. У цяперашні час арышты працягваюцца, і трэба меркаваць, што чакаюць яшчэ вялікія арышты ... Знойдзена вялікая колькасць зброі, умела схаванага ў падземных ацяпляльных каналах.
Паўстанне было прызначана на 4 студзеня 42 года, на 4 гадзіны раніцы. Існуе меркаванне, наколькі можна меркаваць, што паўстанне ўдалося б на сто адсоткаў. У раёне на ўсход ад Мінска стаяла напагатове партызанская брыгада для нападу на казармы танкавых войскаў ».
У выніку правакацыі былі пакараныя сотні савецкіх патрыётаў. У сакавіку-маі 1942 года - зноў арышты. 9 мая на вуліцах Менску гітлераўцы павесілі 28 чалавек. Сярод іх І. Казінец, А. Нікіфараў, Н. Талкачоў. [2, с. 230-231]
Там, дзе дзейнічалі падпольшчыкі, выпускаліся друкаваныя выданні, здзяйсняліся дыверсіі, там непазбежна заставаліся сляды, па якіх гітлераўскія контрразведчыкі пускалі сваіх сабак-сышчыкаў - правакатараў і шпіёнаў. Менавіта так здарылася і ў студзені 1942 Адным з такіх агентаў апынуўся былы шыфравальшчык вайсковай часткі Барыс Рудзянко. Падчас адступлення ён быў паранены, трапіў у акружэнне, адпраўлены ў шпіталь для палонных. Адтуль яго і яшчэ некалькі чалавек выслабаніў і далечвацца на сваёй кватэры медыцынская сястра Вольга Фёдараўна Шчарбацэвіч. Падлекаваўшыся, воіны адпраўляліся ў лес, уступалі ў шэрагі партызан. Рудзянко, затрыманы фашысцкім патрулём на вуліцы, выдаў акупантам сям'ю Шчарбацэвіча, які выратаваў яго ад дакладнай згубы. Потым яго ўкаранілі ў лагер ваеннапалонных, і ён дапамог фашыстам раскрыць гатовы там паўстанне.
Рудзянко і некаторым іншым агентам абвер і СД даручылі раскрыць кіраўніцтва падполля. Найбольш уразлівым месцам у падполле апынуўся Ваенны савет партызанскага руху, які не выконваў правілы канспірацыі. Штаб яго ахоўваўся ўзброенымі людзьмі, загады, распараджэнні размнажаліся на машынцы. Кіраўнікі савета часам адкрыта збіраліся ў штабе вялікімі групамі. Вяліся спісы членаў арганізацыі. Папярэджаннямі кіраўнікоў падполля аб неабходнасці выконваць канспірацыю кіраўнікі Ваеннага савета грэбавалі.
Гэтым і скарысталіся агенты ворага. Яны выкралі у перакладчыцы штаба спісы падпольшчыкаў, звязаных з Ваенным саветам партызанскага руху. У сакавіку 1942 пачаліся масавыя арышты. У рукі ворага патрапілі і кіраўнікі гарадской партыйнай арганізацыі: сакратар гаркама Ісай Казінец, члены гаркама Сцяпан Заяц, Георгій Сямёнаў.
Гітлераўцы хапалі не толькі ўдзельнікаў падполля, але і іх сем'і, каб пад корань вынішчыць тых, хто спрабаваў супраціўляцца акупантам. Як сведчаць данясенні СД з Мінска ў Берлін, фашысцкай контрвыведкай было арыштавана ў сакавіку-маі 1942 404 чалавека. «9 мая 1942 г., - гаворыцца ў данясенні № 5, - у Мінску былі публічна пакараны смерцю праз павешанне 28 чалавек, якія належалі да арганізацыі партызан Беларусі. У гэты ж дзень быў расстраляны 251 чалавек ... У Мінску была праведзена кампанія супраць групы на чыгунцы. Было арыштавана 126 чалавек ». [1, с. 54-56]
2.Другі этап (травень-кастрычнік 1942.)
Частка чальцоў гаркама
У траўні падпольшчыкі сабраліся на явачны кватэры, якая знаходзілася на непрыкметнай Гандлёвай вуліцы, каб абмеркаваць, што рабіць далей. З гэтага пачаўся новы перыяд у дзейнасці падполля (травень-кастрычнік 1942 года). Больш за ўсё іх трывожыў пытанне: чаму правалілася падполле? Да правалу прывялі, як адзначалі аўтары дакумента, парушэнні канспірацыі і бестурботнасць, празмерная даверлівасць, якімі скарыстаўся вораг.
Зыходзячы з вопыту і памылак
мінулага, на нарадзе быў распрацаваны
парадак утрымання
Нараду старанна абмеркаваў пытанне аб прапагандысцкай працы, разгледзела парадак аднаўлення падпольнай друкарні, у якой можна было б выдаваць газету «Звязда» і ўлёткі. [1, с. 56-58]
Асновай падпольнай партыйнай арганізацыі
сталі вытворчыя і
Выхад першага нумара газеты быў
для акупантаў вялікай
Так, выпуск падпольнай газеты з'явіўся
сапраўдным подзвігам мінскіх
У жніўні-верасні 1942 выйшла яшчэ 3 нумары газеты і больш за 10 найменняў улётак, якія распаўсюджваліся ў шматлікіх гарадах і населеных пунктах Беларусі, перадаваліся ў партызанскія атрады. Адказным рэдактарам 2-4-га нумароў «Звязды» быў член МГПК В. К. Нікіфараў. У выданні і распаўсюдзе газеты ўдзельнічалі падпольшчыкі Мінска X. М. Аляксандравіч, С. А. разважлівасць, Г. В. Будай, А. А. Езубчик, В. С. Казачонак, А. А. Корпусенко, М. П. Рынкевіч, Я. М. Савіцкая, К. П. Фалдина (Клава) і інш Вялікую работу праводзіў МГПК па арганізацыі партызанскага руху. [4]
Да сярэдзіны 1942 Мінскі падпольны партыйны камітэт ужо ўсталяваў кантакт з дзеючым на поўдні вобласці мінскім партызанскім злучэннем, якім камандаваў І. Д. Варвашэня. [1, с. 85]
Ля Менску было створана больш за 20 партызанскіх атрадаў, на базе якіх пазней створаны брыгады. У маі-верасні 1942 з горада да партызанаў накіравана больш за 2 тыс. чалавек. У партызанскай брыгадзе ім. газеты «Праўда» было 224 мінчука, 136 з іх рабочыя. Да партызанам сышло 216 медыкаў Мінска. Яны арганізавалі санітарную службу ў атрадах і брыгадах, медыцынскую дапамогу насельніцтву. У маі 1942 г. у атрад ім. Сталіна (Дзяржынскі раён) двойчы былі адпраўленыя машыны з вызваленымі савецкімі ваеннапалоннымі. У атрады ім. Фрунзе, ім. Суворава, «За Радзіму», «Мсціўца» было дастаўлена з Мінска 14 кулямётаў, больш за 130 вінтовак, 6 аўтаматаў, 25 гранат, 12 пісталетаў, каля 25 тыс. патронаў. Толькі напярэдадні бою з карнікамі 14 июня1942 г. у Аляксандраўскім лесе Уздзенскага раёна партызанскі атрад Н. М. Нікіціна атрымаў ад падпольшчыкаў 4 кулямёта, 19 скрынь боепрыпасаў, вінтоўкі. [4]
У пачатку верасня гарадскі партыйны камітэт вырашыў вывесці з ладу ЦЭЦ і водазабеспячэнне станцыі Мінск, спаліць парашутную фабрыку і забіць гаўляйтэра Беларусі Вільгельма Кубе. З брыгады дзядзькі Колі Іван Кабушкии ўжо прынёс тэрмітныя шашкі і выбухоўку для гэтай мэты, але пачаліся арышты. [1, с. 87]
Разведвальнай дзейнасцю кіраваў член МГПК Д. А. Караткевіч; члены разведвальных груп А. П. Гук, А. Н. Мыцько, Г. П. Сапун пранікалі на варожыя ваенныя аб'екты, збіралі і перадавалі партызанам звесткі пра сілы гарнізона, размяшчэнні ваенных аб'ектаў, руху варожых эшалонаў. Дыверсійна-падрыўной дзейнасцю кіраваў член МГПК К. І. Хмялеўскі. На радыёзаводзе, хлебазаводзе «Аўтамат», гарбарным заводзе, абутковай і тытунёвай фабрыках падпольшчыкі выводзілі з ладу абсталяванне, інструменты, псавалі гатовую прадукцыю і сыравіну. На лесапільным заводзе група В. Я. Філімонава спаліла 9 матораў, 40 раз выводзіла з ладу пілараму. Падпольшчыкі некалькі разоў падпальвалі абутковую і лямцавую фабрыкі, на арт. Мінск у пакгаўз спалілі 55 тыс. камплектаў абмундзіравання. [4]
Самым хітрым і каварным апынуўся агент абвера Барыс Рудзянко. Ратуючы сваю шкуру, ён вёў двайную гульню, прабраўся ў склад Кастрычніцкага райкама партыі, выявіў шэраг членаў гаркама. Мабыць, не аднаго яго абверовцы ўкаранілі ў падполле. Подлую ролю адыграў і Анатоль Філіпенак, шмат што ведаў пра невядомых падпольшчыкаў. Словам, гітлераўцам удалося выявіць і ўвесь склад падпольнага гаркама, і падпольныя райкамы, і метады іх працы. У канцы верасня 1942 ўсё кіраўніцтва было арыштавана. Толькі некаторай часткі актывістаў ўдалося схавацца. [1, с. 88]
Былі арыштаваныя члены МГПК Д. А. Караткевіч, В. К. Нікіфараў, К. І. Хмялеўскі, сакратары падпольных райкамаў Н. Е. Герасіменка (з сям'ёй), І. І. Матусевіч, Н. К. Каржанеўскі, Н. А . Шугаеў, актыўныя падпольшчыкі А. Ф. Арнт, Е. М. Баранаў, І. Л. Беланоўскаму, С. А. разважлівасць, М. П. Воранаў (бацька), М. М. Воранаў (сын), С. У . Грын-вальд-Муха, А. П. Гук, А. Н. Дементьев, Н. І. Зехов, І. І. Иващенок, Н. М. Качан (з сям'ёй), І. X. Казлоў, Л. Е. Адзінцоў, І. Ф. Падабед, В. Ф. Рубец, Г. П. Сапун, Г, Г. Фалевіч, П. Н. Хмялеўскі, П. К. Хадасевіч (з сям'ёй), П. М. Цвяткоў і яго жонка Н. Т. Цвяткова, А. Ф. Шырко і інш Большасць з іх закатаваныя, расстраляныя, павешаныя, загінулі ў канцлагерах, у душагубках. Аднак тыя, хто застаўся на волі - X. М. Аляксандравіч, Е. В. Афнагель, В. П. Барсук, А. А. Езубчик, І. К. Кабушкін, В. С. Казачонак, П. К. Калейников, М. Б. Осіпава, А. К. Янулис і інш, якія не спынілі барацьбы. Яны распаўсюджвалі падпольную літаратуру, знішчалі гітлераўцаў, здзяйснялі дыверсіі на чыгуначным вузле і прадпрыемствах. [4]
Так трагічна завяршыўся гэты перыяд дзейнасці мінскага камуністычнага падполля. Ахвяр было шмат. З арыштаваных адзінкам наканавана было, прайшоўшы лагера смерці Асвенцым, Трасцянец і іншыя, дажыць да светлай перамогі і данесці да сучаснікаў праўду пра гераічны паводзінах іх таварышаў у засценках СД. Але і тое, што дайшло да нас - успаміны засталіся ў жывых вязняў канцлагераў, запіскі і лісты з турмы, сведчыць пра веліч чалавечага духу, аб ідэйнай перакананасці і бяспрыкладнай мужнасці удзельнікаў менскага камуністычнага падполля.
Абсалютная большасць
Нягледзячы настрату кіраўнікоў і значнай часткі актыву, падполле захавалася. Яно было плоць ад плоці, кроў ад крыві народнае, таму і не магло знікнуць. Яно працягвала змагацца, змяніўшы форму арганізацыі з улікам новых умоў. [1, с. 90-96]
3.Трэці этап (кас 1942 - кастрычнік 1943 г.)
Пачаўся новы этап гераічнага мінскага камуністычнага падполля (кастрычнік 1942 года - кастрычнік 1943 г.). Галоўнай адметнай асаблівасцю яго было дэцэнтралізаванай кіраўніцтва.
Да таго часу пад кіраўніцтвам або з удзелам падполля ў навакольных Мінска раёнах былі створаныя магутныя партызанскія брыгады, здольныя самастойна вырашаць буйныя баявыя, палітычныя і арганізацыйныя задачы. У іх, як правіла, былі дастаткова падрыхтаваныя і вопытныя камандаванне, палітычнае кіраўніцтва і выведвальная служба. Ва ўсіх раёнах меліся падпольныя райкамы партыі. І ўсё праяўлялі цалкам натуральны цікавасць да Мінска, дзе былі сканцэнтраваны вялікія варожыя сілы, знаходзіліся даволі шматлікія па тым часе працоўныя калектывы, якія служылі крыніцай і апорай партызанскага і падпольнага руху.
Тыя, што засталіся на волі падпольныя групы, раней звязаныя з партызанскімі брыгадамі і падпольнага райкама партыі, не толькі захавалі гэтыя свае сувязі, але і зрабілі іх асновай далейшай дзейнасці. Цяпер кожны падпольны райкам партыі, кожная партызанская брыгада мелі свае, толькі ім вядомыя гурты патрыётаў ў Мінску, якія выконвалі толькі іх заданні.
Такое змяненне арганізацыі і тактыкі дыктавалася вопытам, набытым у ходзе бязлітаснай барацьбы з ворагам. Раззасяроджаным груп і асобных падпольшчыкаў і абмежаванне іх сувязяў гарантавала ад масавых правалаў у выпадку арышту таго ці іншага работніка.
У Мінску заставалася на волі яшчэ
вялікая колькасць патрыётаў-
Кіраўніцтва падполлем ў горадзе было ўскладзена на падпольныя партыйныя органы, якія знаходзіліся па-за горадам. У 1943 непасрэдны ўдзел у кіраўніцтве Мінскім камуністычным падполлем прымалі Мінскі, Дзяржынскі, Заслаўскі, Лагойскі, Смалявіцкі і іншыя падпольныя райкамы, Барысаўскі падпольны межрайком КП (б) Б. Цесную сувязь з падполлем горада мелі партызанскія брыгады (1, 2 і 3. Мінскія, «Разгром», «Штурмавая», «Дзядзькі Колі», ім. Фрунзе і інш.) У кастрычніку 1943 ЦК КП (б) Б зацвердзіў прапанову Мінскага падпольнага абкама КП (б) Б стварыць Мінскі падпольны гаркам партыі (МПГК) у складзе: С. К. Ляшчэня (Савельеў) - сакратар, Г. Н. Машкоў - сакратар па прапагандзе , С. А. Ваупшасов (Градаў) - камандзір партызанскага спецатрада, І. М. Родзін - камісар атрада. Падпольны гаркам грунтаваўся пры спецатрада С. А. Ваўпшасава. З лістапада 1943 года па студзень 1944 Мінскі падпольны гаркам стварыў 79 баявых груп (326 чалавек), 120 канспіратыўных кватэр. У Мінску сістэматычна распаўсюджваліся падпольныя выданні МПГК: газета «Мінскі бальшавік» (да ліпеня 1944 г. выйшла 25 нумароў, тыраж 10 тыс. экз.), Улёткі, спецыяльныя выпускі "Весткі з франтоў», «Весткі з Савецкай Радзімы», зводкі Саўінфармбюро . Рэдактарам падпольных выданняў быў А. Д. Сакевич. У Мінск паступалі газеты, якія выдаваліся ў партызанскіх зонах, - «Звязда», «Чырвоная змена», а таксама з-за лініі фронту - «Праўда», «Весткі», «Савецкая Беларусь», газета-плакат «Раздавім фашысцкую гадзіну». Вялікую работу па распаўсюджванню падпольных выданняў і газет вялі К. Вараб'ёў, М. і А. Варанцовы, М. і В. І. Гурыновіч, А. А. Езубчик, А. Ф. Верамейчык, М. І. Батурына, Ісаеў і інш . У 1943 г. у выніку агітацыйна-прапагандысцкай работы Мінскага камуністычнага падполля 6,5 тыс. мінчан ўключылася ў актыўную барацьбу супраць акупантаў. Напрыклад, у партызанскай брыгадзе «Буравеснік» 33% партызан былі мінчане, у партызанскім атрадзе «За Савецкую Беларусь» брыгады ім. Фрунзе - 67%. Следствам працы падпольшчыкаў па раскладанню варожых фарміраванняў быў пераход да партызанаў (у брыгады ім. Фрунзе, «Дзядзькі Колі», «Штурмавая», ім. Варанянскага і інш) больш за 550 чалавек, у тым ліку каля 150 палякаў, славакаў, сербаў, бельгійцаў , немцаў і інш Прапагандысцкая дзейнасць падпольшчыкаў садзейнічала зрыву намераў гітлераўцаў і беларускіх буржуазных нацыяналістаў стварыць прафашысцкія нацыяналістычныя арганізацыі і фарміравання: «Саюз беларускай моладзі», «Беларуская краёвая абарона» і інш На Мінскім чыгуначным вузле паўсталі новыя дыверсійныя групы. У красавіку-маі 1943г. члены групы В. Д. Шацько (агнявой) ўзарвалі 4 эшалона з гаручым і авіябомбамі. Падпольшчыкамі групы «Дзядзі Вані» у выніку дыверсій 21, 24, 27 чэрвеня і 4 ліпеня 1943 года знішчана 27 цыстэрнаў з гаручым, вагон ружэйнага алею, 2 платформы балонаў з кіслатой, 4 вагоны са снарадамі. У жніўні-верасні 1943 група падпольшчыкаў (кіраўнік камсамолец З. З. Гало) замініравала 7 эшалонаў, знішчыла 20 цыстэрнаў з гаручым, 4 вагона з вайсковай падрыхтоўкай і зенітнае прыладу. Падпольшчыкі дэпо арт. Мінск і спецыяльныя дыверсійныя групы падпольшчыкаў і партызан у ліпені-жніўні 1943 прывялі ў непрыдатнасць 155 паравозаў. У 2-й палове 1943 падпольшчыкі-чыгуначнікі здзейснілі 50 дыверсій. Яны ўзрывалі воінскія склады, штабы, казармы, аўтамашыны, установы і прадпрыемствы. Бясстрашна дзейнічалі члены камсамольскіх гуртоў «Андрюша" (кіраўнік Н. А. Кядышкі), «Зубилкин» (сакратар В. І. Гудович). 1 ліпеня і 16 Верасень 1943 падпольшчыкі завода ім. Мяснікова, І. А. аблавухую, В. С. Глінскі, Г. Н. Падабед (кіраўнік Г. Н. Краснитский) ўзарвалі абсталяванне механічнага цэха і паравы кацёл. 30 Кастрычнік 1943 падпольшчык І. Буцевич падарваў паравыя катлы на ЦЭЦ-2. Многія падпольшчыкі здабывалі і перадавалі партызанам міны, патроны, гранаты, акумулятары, медыкаменты. У сакавіку 1943 падпольшчык В. Т. Бабенка падарваў нефтебензохранилище, у выніку было знішчана 400 тыс. літраў авиабензина, 4 вагона з машынным алеем, 150 бочак газы і аўтамашына. На Мінскім аэрадроме дыверсіі праводзіла група К. І. Мурашка. 6 верасня 1943 г падпольшчыцы У. Казлова і К. Гур'ева ўзарвалі афіцэрскую сталовую-казіно кіравання паліцыі бяспекі і СД. Пры выбуху (па сведчанні нямецкага афіцэра) знішчана каля 30 і паранена 50 афіцэраў. Кастрычніка 6 падпольшчыкі Н. А. Міцько, А. О. Маслоўскі і Т. С. Сініца ўзарвалі міну ў кінатэатры для немцаў. 14 верасні 1943 г. падпольшчыкі спецгрупы М. А. Шпака пад кіраўніцтвам камуніста С. А. Раманоўскага ўзарвалі афіцэрскую сталовую нямецкіх лётчыкаў (выканала В. С. Чарнова). 22 верасні 1943 г. мінскія падпольшчыкі па прысудзе беларускага народа знішчылі генеральнага камісара Беларусі В. Кубе. Прысуд прывяла ў выкананне Е. Г. Мазанік. У падрыхтоўцы аперацыі ўдзельнічалі Н. П. Дрозд, М. Б. Осіпава і партызанка Н. В. Траян. [4]
На ўвесь свет прагрымела рэха выбуху ў кватэры генеральнага камісара Беларусі гаўляйтэра Вільгельма Кубе. Гэта была адна з найбольш яркіх аперацый, ажыццёўленых падпольшчыкамі Мінска.За Вільгельмам Кубе вялася ўзмоцненая і бесперапынная паляванне. Вядома дзевяць самастойных груп савецкіх патрыётаў, якія ставілі перад сабой задачу знішчыць намесніка Гітлера ў Беларусі. Групы гэтыя нават не ведалі пра існаванне адзін аднаго. Да якіх толькі сродках і метадаў не звярталіся яны, імкнучыся да сваёй мэты!
Кубе, аказваецца, добра ведаў пра гэта. Ды ён і не мог не ведаць, што ў багажніку яго аўтамашыны знаходзілі міны, што сустрэчны грузавік хоць і няўдала, але спрабаваў задушыць гаўляйтэра ў яго аўтамабілі, што міну спрабавалі працягнуць нават у яго кабінет, што ў гарадскім тэатры, дзе абяцаў ён прысутнічаць, адбыўся моцны выбух. Гэтыя і многія іншыя факты прымусілі Кубе хітрыць. Напрыклад, ён казаў сваім слугам пра тое, што хутка выязджае па адным маршруце, але, сеўшы ў машыну, загадваў ехаць па іншаму, да таго ж пастаянна мяняў якія суправаджалі яго машыны, ніколі не сядаў у адну некалькі разоў запар. Рэзідэнцыя і домік, у якім ён жыў, ахоўваліся асабліва старанна і ўзмоцнена. Словам, усё было зроблена службай СД, каб зберагчы генеральнага камісара Беларусі ад караюшчай рукі савецкіх патрыётаў.
Некалькі падпольных груп і партызанскіх атрадаў спрабавалі наладзіць сувязь з адной з пакаёвак Кубе Аленай Рыгораўнай Мазанік, каб з яе ўдзелам знішчыць гаўляйтэра. Але Мазанік (яе тады ўсе звалі Галяй) добра ведала, што СД сістэматычна правярае добранадзейнасць прыслугі і можа правакаваць падобныя прапановы, таму рашуча адмаўлялася мець справу з незнаёмымі і неправеранымі людзьмі.
Тым часам кіраўніца адной з падпольных груп Марыя Барысаўна Осіпава, звязаная з партызанскім атрадам Дзімы (Н. П. Фёдарава), праз агульнага знаёмага Мікалая Пахлябаева ўстанавіла сувязь з Мазанік. Пры першым жа размове яны даверыліся адзін аднаму, і Осіпава сказала, што камандаванне атрада Дзімы даручае ім знішчыць Кубе.
Самым складаным было пранесці міну ў дом Кубе. Алена Рыгораўна паклала яе ў сумачку, прыкрыла насоўкай, а сумачку - у партфель, пад чыстую бялізну, мыла, вяхотку: маўляў, сабралася ў лазню.Зараз здаецца цудам, як удалося пранесці міну праз два пасты, якія стаялі каля дома гаўляйтэра і старанна правяраць кожны ўваходзіць сюды. Алене Мазанік ўдалося загаварыць абшукваць яе афіцэра, калі той ледзь не дабраўся да міны ў сумачцы. Яна здолела адцягнуць яго. На другім пасадзе дзяжурыў таксама афіцэр. Мазанік паставіла партфель і пачала прыбіраць двор, чакаючы зручны момант, каб праслізнуць без праверкі. І дачакалася. Калі забрахаў сабака, паставой пайшоў суняць яе, каб не замінала Кубе спаць. У гэты момант Алена Рыгораўна і зайшла ў дом. Апынуўшыся ў паўпадвальным памяшканні, яна падвязалі міну да сябе, зняла паліто, надзела фартух і пайшла прыбіраць памяшканне.Мазанік звычайна прыбірала кабінет, а спальню - іншая пакаёўка. У калідоры ў спальні дзяжурыў афіцэр. Акрамя пакаёўкі, ніхто не меў права заходзіць у спальню. Каб адцягнуць ахоўніка, Мазанік прапанавала яму свой сняданак у сталовай. Калі той адлучыўся, яна забегла ў спальню і паклала міну пад матрац, на спружыны, праверыла, што міна не прамацваецца, калі на яе легчы, паправіла ложак і збіралася выйсці, як вярнуўся афіцэр і накінуўся на яе: навошта зайшла ў спальню? Яна патлумачыла, што зайшла сюды выпадкова, шукала ніткі, але ён не паверыў: прамацаў ложак, абшукаў ўсю спальню, аднак міну не знайшоў. Толькі абарона іншы пакаёўкі, якой афіцэр сімпатызаваў, выратавала Мазанік ад перадачы яе ў СД.Цяпер заставалася як мага хутчэй выбрацца з хаты. А тут ад бесперапыннага напружання пабольвае і перш за зуб на самай справе даў аб сабе ведаць: распухла шчака. Старэйшы аховы, даведаўшыся аб распараджэнні Кубе адпусціць яе да лекара, тут жа пагадзіўся. [1, с. 114-118]
Не пазбеглі народнага адплаты і многія прыслужнікі акупантаў. Пры ўдзеле мінскіх падпольшчыкаў знішчаны фашысцкія агенты: буржуазны нацыяналіст Ф. Акінчыц, рэдактарфашысцкай «Беларускай газеты» В. Казлоўскі, мінскі бургамістр В. Іваноўскі.
У лютым-сакавіку 1943 г. фашысты арыштавалі І. К. Кабушкіна, А. М. Левкоева і інш падпольшчыкаў. 17-22 красавік 1943 года гітлераўцы правялі ў Мінску карную аперацыю па барацьбе з падпольшчыкамі пад назвай «Цауберфлете» («Чароўная флейта»). У выніку аналагічнай карнай аперацыі ў кастрычніку-лістападзе 1943 нанесены вялікія страты падполлю, арыштаваныя А. В. Алегчева, 3. 3. Гало, В. М. Гурыновіч, Е. Ф. Зязин, Л. М. Кашичкина, Е. В. Клум, Н. П. Маісеева, С. А. Прылуцкі, маці і дачка Чыжэўскі і інш Нягледзячы на гэта, падпольшчыкі узмацнялі ўдары па ворагу. Падпольная газета «Мінскі бальшавік» 25 чэрвені 1944 паведамляла, што за апошні час падпольшчыкі правялі больш за 60 дыверсій у горадзе, у выніку якіх знішчана 2 самалёта, 6 бензоцистерн, 5 паравозаў, больш за 20 аўтамашын, забіта і паранена 356 афіцэраў, 244 салдата , 1 генерал, 92 гітлераўскіх памагатых.
1100 дзён у акупаваным Менску
працягвалася мужная барацьба
падпольшчыкаў з ворагам.
За выдатныя заслугі перад Радзімай, мужнасць і гераізм, праяўленыя працоўнымі горада ў барацьбе супраць гітлераўскіх акупантаў, вялікую ролю ў разгортванні усенароднага партызанскага рух у Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны і ў азнаменаванне 30-годдзя вызвалення БССР ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў, Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 чэрвеня 1974 г Мінску прысвоена ганаровае званне «Горад-герой». Радзіма высока ацаніла дзейнасць падпольшчыкаў Мінска. Многія з іх узнагароджаны ордэнамі і медалямі. І. К. Кабушкіну, І. П. Казінца, Н. А. Кедышкі, Е. В. Клумава, Е. Г. Мазанік, В. С. Амельянюку, М. Б. Осіпавай прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Імёнамі падпольшчыкаў 3. 3. Гало, В. С. Жудро, І. К. Кабушкіна, І. П. Казінца, Н. А. Кедышкі, Н. К. Каржанеўскага, Д. А. Караткевіча, Я. В. Клумава, І. І. Матусевіча, В. С. Амельянюка, Г. М. Сямёнава, К. І. Хмялеўскага, В. Д. Шацько названы вуліцы ў Мінску. Памятныя мясціны, звязаныя з дзейнасцю Мінскага камуністычнага падполля, адзначаны мемарыяльнымі дошкамі. [4]
3.Героі Мінскага антыфашысцкага падполля.
За баявыя подзвігі ў гады вайны восем чалавек з ліку мінскіх падпольшчыкаў ўдастоены звання Героя Савецкага саюза:
Кабушкін Іван КанстанцінавічГерой Савецкага Саюза (1965/05/08 г.)
Нарадзіўся 1915/02/15 г. у в. Малахаўцы Баранавіцкага раёна Брэсцкай вобласці. З сялян. Руская. Працаваў кіроўцам трамвая ў Казані. У Чырвонай Арміі з 1935 г. Удзельнік савецка-фінляндскай вайны 1939-40 г. З восені 1941 г. у Мінску уключыўся ў актыўную барацьбу супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў. На чале невялікі баявой групы здзяйсняў на шашы налёты на варожыя аўтамашыны. У кастрычніку - лістападзе 1941 г. знішчыў 8 аўтамашын, 16 гітлераўцаў. Выконваючы заданні Мінскага падпольнага гаркама КП (б) Б і камандавання партызан, І. К. Бабулін (падпольныя мянушкі Жан, Бабулін, Сашка, Назараў) здабываў зброю, боепрыпасы, медыкаменты, ратаваў савецкіх ваеннапалонных з лагераў, праводзіў працу па раскладанню варожых фарміраванняў, адначасова з лютага па май 1942 г. быў памочнікам начальніка разведкі 208-га партызанскага атрада. З мая 1942 г. кіраваў аператыўнай групай Мінскага падпольнага гаркама КП (б) Б па барацьбе з правакатарамі. Удзельнічаў у выданні і распаўсюдзе нелегальнай літаратуры. 1943/02/04 г. пры выкананні баявога схоплены гітлераўцамі. Закатаваны ў фашысцкіх засценках. Зверскія катаванні і катаванні не зламалі волі патрыёта, пра што сведчаць яго лісты на волю. На радзіме пастаўлены помнік герою. На будынку дэпо ў Казані, дзе працаваў І. К. Кабушкін, устаноўлена мемарыяльная дошка. Яго імем названа вуліца ў Мінску. [3, с. 178]
Ліст І. К. Кабушкіна да А. К. Янулис. Красавік 1943 г
Родныя!Такім чынам, прамень зноў асвятліў маю "келлю". Я рады, што вы жывыя. Так, настрой некалькі пагоршыўся, у адзін дзень селі ўсе мае, я - дзясяты. Бо ўсе мае родныя, зразумей! Калі Міля зноў будзе там [у брыгадзе «Старога»], няхай ад мяне перадасць палымяны бальшавіцкі прывітанне Б. Г. і Баці галоўнаму ...Хай яна перадасць ім: памру, а нягоднікам не буду! Ну, у дачыненні да мяне поўнае зацішша. Я мяркую так, што новага яны не дамагліся, усе катаванні не ўвянчаліся поспехам, і вырашылі, мабыць, 1 мая вывесіць мяне як «падарунак» для народа. Ну зразумей, як інакш? Бо ні аднаго чалавека яны не атрымалі, а супраць мяне матэрыял з 41 года і даволі-такі салідны. А што мне рабіць? Бо я вырашыў цвёрда усё сваё жыццё прысвяціць барацьбе з ворагамі ўсяго прагрэсіўнага чалавецтва, за народ, за Радзіму! ..Усё раблю і зраблю, каб ніхто не пацярпеў. Ну, ты нешта маўчыш ў дачыненні да Радзімы, дай ведаць пра яе ... Трывогі [паветраных налётаў] чую, і для мяне гэта вялікі і прыемны канцэрт ...Моцна усіх цэлую. [2, с. 274]
Казінец Ісай ПаўлавічГерой Савецкага Саюза (1965/05/08 г.)

- Геродот
- Геродот - древнегреческий историк
- Геродот и его труд
- Геродот о древневосточных городах
- Геродот - отец истории
- Герои А. П. Чехова - какие они?
- Герои-белорусы во время ВОВ
- Герменевтический круг
- Герменевтический метод в гуманитарном познании
- Герменефтика в теории коммуникации
- Герметизация фисур
- Герметики
- Герметики, их виды и классификация
- Герметики. Монтажная пена