Инвестициялық саясат. 3

Жоспар:

1.Кіріспе

2.Негізгі бөлім

2.1   Инвестицияның  мәні, қызметі.

2.2   Экономиканы  мемлекеттік реттеудегі негізгі  инвестициялық бағыттар.

2.3   Қазақстан Республикасында инвестициялық саясаттың дамуы

3.Пайдаланған әдебиеттер

Кіріспе

Бұл тақырыпты алғандағы мақсат  еліміздің инвестициялық саясаттың ролін, яғни алатын орнын, маңыздылығын, тәуелсіз елімізге қажеттілігін атап көрсету .Оған дәлел 2005 жылдың 18-ақпандағы Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. Онда еліміздің 1990- жылдардың басындағы экономикалық ахуалынан неден басталғаны туралы айтылады. Қазақстанның ішкі өнімінің екі есе ұлғаюына, нарықтық экономиканың құрылуына инвестицияның тигізген әсері мол болды. Жолдауда « Экономикаға 30 миллиард АҚШ долларындай тікелей шетел инвестициясы тартылды. Бұл бүгінгі Қазақстанның тұрақты, тиімді әрі сенімді әріптес екенін барша инвесторларға көрсетеді» деп  айтылуы инвесторлармен қатар еліміздің экономикасының даму жолына түскендігін, әлем Қазақстанға өз қаржысын салғысы келетінін көрсетеді. Өйткені инвестиция дегеніміз  табыс табу және капиталды ұлғайту мақсатымен өндірістік және басқа да қызметтерге қаржы жұмсау болып табылады, яғни қаржы үнемі жұмыс істеуге басқаша айтқанда, қандай да бір табыс түсетін жұмысты немесе іске жұмсалынуы тиіс. Елбасы  Н.Ә.Назарбаевтың ең алғашқы, яғни 1997 жылы 10-қазанда Алматы қаласында өткен Республика белсенділерінің жиналысындағы «Қазақстан – 2030» барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы» Жолдауында шетел инвестициясы тоқталды.«Шетел инвестицияларын тиісінше қорғауды және пайданы кері қайтарып алу мүмкіндіктері бұрынғысынша назарда бірінші кезектегі мәселелер қатарында ұсталады.» -деп атап өтілуі инвестициялардың  еліміздің экономикасын дамытуға қажеттілігін көрсетеді.2003 жылдың 9-сәуірдің Президенттік Қазақстан Жолдауында үкімет 2015 жылға дейінгі Индустриялық — инновациялық даму бағдарламасын әзірлеген:Инвестициялық сипаттағы тікелей мемлекеттік шығасылардың жылына орта есеппен 38 миллиард теңге (250 миллион доллар) болатынын жоспарлап отырмыз. Бұл қаражаттың едәуір бөлегі өндірістік және ғылыми инфрақұрылымды жасақтау мен жаңартуға жұмсалатын болады.

Индустриалық — инновациялық даму бағдарламасын іске асыру мақсатында даму институттарының жүйесі құрылады әрі капиталданатын болады.Соның ішінде, қазірдің өзінде жинақтаушы, сондай-ақ тұрақтандырушы уәзипалар атқарып жатқан Ұлттық қор бар.Қазақстанның инвестициялық қоры құрылатын болады. Ол капиталына үлестік қатысу арқылы қосылған құны жоғары тауарлар өндіретін қазақстандық компаниялардың құрылуына жәрдемдесуге тиіс.

Ғылыми — техникалық және кәсіпкерлік салалардың тұрақты өзара іс — қимылын қамтамасыз ету мақсатында Инновациялық қор құрылып, оған инновациялар мен венчурлық кәсіпкерлікті дамыту мен енгізу жөнінде неғұрлым кең өкілеттіктер жүктеледі.

Инвестициялық саясат. Он жылдықта  әлеуметтік – экономикалық салада жалпы ішкі өнімді екі есе ұлғайтуды, сөйтіп, негізінен алғанда, кедейшілік мен жұмыссыздық проблемасын шешуді міндетімізге алған.

Мемлекеттік инвестициялар . Индустриалық- инновациялық даму бағдарламаның  іске асырылуын қамтамасыз ететін қаржы  институттарын құру мен капиталдандыру мақсатында :

- Даму банкінің жарғылық  капиталын ұлғайтуда және оның  кредиттік жадығатын молықтыруға – 12 миллиард теңге;

- құрылатын Қазақстан инвестициялыққорының жарғылық  капиталына – 23 миллиард теңге ;

-  құрылатын Инновациялық  қорға – 36 миллиард теңге;

- Экспортты сақтандыру жөніндегі корпорация құру үшін -7.7 миллиард теңге жіберуді ұсынамын.

Жеке инвестициялар .Біздің экономикамыздағы жеке сектордың рөлі барған сайын арта беруге тиіс. Бүгінгі таңда зейнетақы жинақтау жүйесінің жиынтық капиталы 300 миллиард теңгеге жуықтап отыр. Банк жүйесіндегі депозиттер 600 миллиард теңгеден асып түсті.Банктердің жиынтық меншік капиталы бір жылдың ішінде үштің біріне ұлғайып, миллиард доллардан асып түсті, ал экономикаға берілген кредиттер соңғы үш жылда 4.5 есе көбейді.Мұның бәрі де экономикалық өрлеудің жоғары қарқынын қамтамасыз етеді және демеп отырады.

Негізгі бөлім

2.1   Инвестицияның мәні, қызметі.

Инвестициялар деп - өнеркәсіпке, құрылысқа, ауыл шаруашылығына және өндірістің басқа да салаларындағы  шаруашылық субъектісіне мүліктей, заттай сондай-ақ ақша қаражаты түрінде , яғни капитал түрінде салынып ол шаруашылықты әрі қарай өркендетіп дамыту үшін жұмсалынатын шығындардың жиынтығын айтады.

Инвестиция дегеніміз- бүгінгі күні қолда бар ақшаны, мүлікті және басқа да заттарды , яғни капиталды қандай да бір өндірісті дамыту үшін жұмсап, сол арқылы клешекте , яғни алдағы уақытта пайыз түрінде немесе басқадай үлкен кәсіпкерлік табыс табу болып табылады.Бұл жоғарыда айтылған процеспен екі фактор байланысты болып келеді. Оның біріншісі – уақыт, ал екіншісі – тәуекелдік . Сонымен қатар инвестиция  экономикалық өсудің негізі бола отырып , елдің әлеуметтік дамуына жағдай жасайды. Осы айтылғандармен қатар инвестиция экономикалық дамудың жоғарғы және тұрақты қарқынын қалыптастырудың , ғылыми- техникалық прогресс жетістіктерін өсірудің , инфрақұрылымды дамытудың маңызды факторы болып саналады.

Нақтылық инвестиция дегеніміз – шаруашылық субъектісіндегі белгілі бір материалдық, өндірістік қорлардың, яғни активтердің (жер, жабдық , құрылыс) өсуіне , дамуы жұмсалану үшін салынатын салымдар болып табылады.

Қаржылық инвестиция дегеніміз – акционерлік қоғамдар немесе мемлекет шығарған акцияларға , облигациялар және басқадай құнды қағаздарға банктердің депозиттерін салынған салымдар болып табылады.

Қаржылық  инвестициялар иелену мерзіміне  қарай мынадай категорияларға жіктеледі:

а) қысқа мерзімдік иелену- иелену мерзімі бір жылға дейін;

ә) ұзақ мерзімдік –  иелену мерзімі бір жылдан артық;

Инвестор – қор нарығында құнды қағаздарды сатып алушылар болып табылады.

Ұлттық инвестор дегеніміз- Қазақстан Республикасында инвестицияны жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының Заңды тұлғасы.

Инвестиция дегеніміз – табыс табу және капиталды ұлғайту мақсатымен өндірістік және басқа да қызметтерге қаржы жұмсау болып табылады , яғни қаржы үнемі жұмыс істеуге басқаша айтқанда, қандай да бір табыс түсетін жұмысқа немесе іске жұмсалынуы тиіс.

 Инвестор өз алдына дербес екі топқа бөлінеді:

- жеке инвесторлар (жеке адамдар).

- инстиуттандырылған инвесторлар  (банктер , инвестициялық қорлар , зейнетақы қорлары , тағы басқалары).

Инвестициялық саясат дегеніміз – халық шаруашылығының әр түрлі салаларында пайда табу мақсатымен ұзақ мерзімді капитал жұмсау саясаты. Күрделі қаржыны тиімді пайдаланудың , оларды шешуші бағыттарға шоғырландырудың , қоғамдық өндірісте тепе- теңдікті қамтамасыз етудің жолдарын көрсететін шаруашылық шешімдерінің жиынтығы. Егер инвестициялық саясат дұрыс шешілсе, әрбір шығындалған теңгеге келетін ұлттық табыстың мөлшері өседі, өнім молаяды. Инвестициялық саясат күрделі қаржыны, қорларды өндіретін , өндейтін және ол өнімдерді пайдаланатын салалар арасында дұрыс пайдалануды қамтамасыз етуі керек. Қазіргі кезде күрделі қаржыны жаңа өндіріс орындарын тұрғызудан гөрі оларды техникалық жағынан қайта жарақтандыруға, қайта құруға бағытталып, одан әрі өндіріске жұмсалған күрделі қаржының ара салмағын өсіре беру көзделіп отыр. Нарықты экономикаға көшу кезінде инвестициялық саясат сұранысты қанағаттандыруға бағытталуға тиіс.

Тікелей инвестиция дегеніміз- капиталды экспорттаушының қабылдаушы ел территориясында өндірісті ұйымдастыруын айтады. Тікелей инвестициялар арқылы халықаралық корпорациялар дүниежүзілік нарықта өз бөліктерін жүргізеді.

Ал , капитал дегеніміз — тауар өндірісінің жұмыс күші тауарға айнала бастаған кезінде пайда болады. Капиталдың алғашқы қорлануы процесінде тікелей өндірушілер өндіріс құрал- жабдықтары капиталистік кәсіпкерлердің қолына жинақтала бачстады. Өндіріс құрал жабдығынан айырылған жұмысшы өз жұмыс күшін капиталистерге сатуға мәжбүр болды. Бұл процесс тауар өндірісінің капиталистік өндіріске айналуын көрсетеді.

Капиталды әлем елдерінде  пайдаланудың негізгісі мыналар :

 * Инвестициялаушы елдегі капиталдың мол қорлануы;

 *  Дүниежүзілік шаруашылықтың әр түрлі бөліктеріндегі капиталға сұраныс пен ұсыныс       арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы;

 * Жергілікті рынокты монополизациялау мүмкіндігі;

 * Капитал экспортталатын елде арзан шикізат пен жұмысшы күшінің болуы;

  *Саяси тұрақтылықтың және қолайлы инвестициялық ахуал;

Капиталды шетке шығару мына нысандарда жүргізіледі:

- өнеркәсіп, сауда т.б.  кәсіпорындарына тікелей инвестициялар ;

- портфельдік инвестициялар  (шетелдік облигацияларды, акцияларды  және басқа да құды қағаздарға алу үшін);

Ішкі инвестициялық  ресурстар өте тапшы бүгінгі  экономикалық жағдайда экономиканы  тұрақтандыруға , реформаларды тереңдету  және құрылымдық өзгерістерді жүзеге асыру шетел капиталын тартпайынша мүмкін емес.

2.2   Экономиканы мемлекеттік реттеудегі негізгі инвестициялық бағыттар.

 Республиканың әлеуметтік  – экономикалық дамуын басқарудың  түпкілікті жаңа жүйесіне көшу  осы процестің басты мәселелерін  анықтауға себепші болады. Олардың  бірі болып инвестициялық қамсыздандыру  мәселесі табылады. Көшудің алғашқы  кезеңінде заң шығаратын негіздер  мен ұйымдық құрлымдарды құру, сондай-ақ, республиканың қаржылық  ресурстарын пайдалану мен шетел  инвестицияларын тарту жөніндегі  өзіндік саясатты құру қажет  болды.

Қазақстандағы мемлекеттік  инвестициялар жүйесін оңтайландыру мақсатымен инвестицияларды басқарудың заң шығаратын негізі мен органдары  құрылды. Осы мәселе бойынша шаралардың біртұтас кешені қабылдануда. Соның  ішінде, “Шетел инвестициялары туралы ”Заң  (1991ж.);

“Инвестициялық жекешелендіру  қорлары жөніндегі Ереже” (1993ж.) ;”Қазақстан Республикасының шетел  инвестициялары бойынша ұлттық агенттігін құру туралы ” ҚР Президентінің  Жарлығы (маусым 1992ж.); “Инвестициялар бойынша ҚР Мемлекеттік комитетін  құру жөніндегі ” ҚР Президентінің  Жарлығы (қараша 1996ж.); “ Қазақстан  Республикасындағы инвестициялық қорлар туралы ”ҚР-ның Заңы (наурыз 1997ж.) және жекеленген жылдарға арналған инвестициялық бағдарламалар қабылданды.Бұл құжаттар елдегі инвестициялық процесті басқарудың негізін қалады; жұмыс орындарын құру, инфрақұрылымды дамыту , елдің өнеркәсіптік және техникалық потенциалын дамытудың өсу қарқыны мен әртараптандыру саласында мемлекеттік инвестициялық саясатты жүзеге асыру мен көптеген экономикалық мәселелерді шешудегі органдардың дұрыс жүйесін , олардың функциялары мен міндеттерін анықтады.2000 жылға дейінгі кезеңнің индикативті жоспарының жорамалы бойынша отандық пен шетел инвесторларының жеке капиталын салудың басым бағыттарына төмендегілерді жатқызу мақсатқа сай болады: жеңіл өнеркәсіптің , агроөнеркәсіптік кешеннің өңдеуші салаларының , машина жасаудың , құрылыс материалдары өнеркәсібі мен мұнай , химия өнеркәсібінің жаңа кәсіпорындарын салу мен реформалар жүргізу.

Орталықтандырылған капитал  салымдары есебінен әлеуметтік сала объектілерінің құрылысын мақсатты республикалық бағдарламалар шеңберінде жүзеге асыру қарастырылады.

Мемлекеттік инвестицияларды  басқару  4 жеке кезеңде жүзеге асырылуы қажет:

   1. Жоспарлау;

   2. Бағдарламалау;

   3. Бюджетті дайындау;

   4. Орындау;

Жоспарлау кезеңінде  әлеуметтік – экономикалық дамудың орта мерзімді бағдарламасы мен оны макроэкономикалық деңгейде, сондай-ақ ,әрбір секторға қатысты алғанда да жүзеге асырудың стратегиясын құру мәселесі шешіледі. Бұл кзеңде инвестицияларды жүзеге асыру бойынша ұсыныстарды тандау мен алдын ала бағалауға басты назар аударылады. Бұл үшін салалық министрліктер жобаларды қаржылық- экономикалық бағалаудың жалпы қабылданған әдістемесі негізінде ұсынылатын жобалардың сипаттамасы мен бағалануы болуы қажет, жуықтағы бірнеше жылға арналған инвестициялар бойынша ұсыныстарды дайындауы керек.

Бағдарламалау кезеңіндегі басты мақсат- жоспарда бекітілген мақсаттарды қызметтің мемлекеттік бағдарламаларына өзгерту. Мемлекеттік инвестициялар бағдарламасына (МИБ) инвестициялар бойынша ұсыныстарды ұзарту бюджеттік процеске арналатын таңданудың сол бәсекелестік қағидаларына негізделуі қажет.

Қаражат бөлу жөніндегі  шешімдер мынандай факторларды ескеруі қажет:

- бюджет орындалатын , макроэкономикалық жағдай;

- инвестициялар бойынша  ұсыныстардың нақты аспектілері  , соның ішінде экономикалық аспектілер.

Егер инвестициялық  жобаларды (кеңес беру мен сатып  алуда талдау) жүзеге асыру бюджеттік  мекемелерінің міндеті болып  табылса, инвестициялық жобаларды  қауіпке жиі қойса, әсіресе қаражатты  артық жұмсауда, мәселелерден аулақ  болу үшін сақтықтың қосымша шараларын қабылдау қажет.Қазақстанға ең алдымен, мемлекеттік инвестицияларды тиісті инстиутуционалдық жүйесін құру мен жоғарыда аталған функциялардың (жоспарлау, бағдарламалау, бюджетті дайындау және оны орындау) ұйымдық пен тиімді орындалуын қамтамасыз ету қажет.

Тікелей инвестицияларды  мемлекеттік қолдау.

Қазақстанда “Тікелей инвестицияларды  мемлекеттік қолдау туралы” Заң (28 ақпан 1997 ж.)қабылданған. Онда инвестицияның  қызметі- инвестицияларды жүзеге асыру  процесімен байланысты кәсіпкерлік  қызмет деп көрсетілген.

Тікелей инвестицияларды  мемлекеттік қолдау ең алдымен келесілерден тұрады:

- инвестициялық қызметті  қамтамасыз етудің заң шығарушы  кепілдері;

- жеңілдіктер мен артықшылықтар  жүйесін белгілеу (мемлекетті сол  немесе басқа кәсіпорындар мен  ұйымдарға олардың қызметіне  қолайлы жағдайлар жасау мақсатымен  жеңілдіктер мен артықшылықтар  беруі).

- Қазақстан Республикасының  мүддесін инвесторлар алдында  көрсетуге өкілетті,  бірыңғай  мемлекеттік органның болуы.

Заңда тікелей инвестицияларды  мемлекеттік қолдаудың мақсаттары мен міндеттері белгіленген.Бұл қолдаудың мақсаты- экономиканың басым секторларында тауар өндірісін, жұмыс пен қызмет көрсетудің жедел дамуын қамтамасыз ету үшін қолайлы инвестициялық климат жасау болып табылады.

Мемлекеттік тікелей қолдаудың  ортақ мақсатына жету үшін міндеттердің бірқатарын шешу қажет:

- жаңа технологияларды  , алдыңғы қатарлы техника мен ноу- хау енгізу;

- жоғары сапалы тауарлар  мен қызмет көрсетуге ішкі нарықтың қанығуы;

- отандық тауар өндірушілерді  мемлекеттік қолдау мен ынталандыру ;

- экспортқа бейімделген  және импортты алмастырушы өндірістерді жетілдіру;

- ҚР- ның шикізат базасын ұтымды және кешенді пайдалану;

- менеджмент пен маркетигтің қазіргі әдістерін енгізу;

- жаңа жұмыс орындарын  құру;

- жергілікті кадрларды  үздіксіз оқытудың, олардың мамандық  деңгейін жоғарлатудың жүйесін енгізу;

- өндірісті күшейтуді қамтамасыз ету;

- қоршаған табиғи ортаны  жақсарту;

2.3 Қазақстан Республикасында инвестициялық саясаттың дамуы

Қазақстан Республикасы нарықтық қатынастарға өтуге байланысты инвестицияларды  тартумен тұрақты дами бастады. Бұл  еліміздегі жүргізілген инвестициялық  саясатының нәтижесі деуге болады. Осы бағыттағы шаралар барысында  ол дағдарыстан шығудың нақты  тұтқасына айналып, экономиканың өсуі және оны қайта құрылымдаудың  негізгі шарты болғанын күнделікті өмір көрсетіп отыр.

Одан басқа «Қазақстан Республикасының үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың бағдарламасына» сәйкес, таяудағы онжылдықта инвестициялаудың жалпы көлемі 6,5триллион теңгелік 162 жобаны іске асыру болып отыр, ал бұл елдің ІЖӨ 40%-дан астамы, олар бізге таядағы үш жылда ғана 200 мыңнан астам жаңа жұмыс орындарын  тікелей ашуға мүмкіндік береді».

«Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту-Қазақстан дамуының басты  бағыты» атты ҚР Президентінің Қазақстан  халқына арналған Жолдауында «Ағымдағы  дамудың маңызды мәселелерінің  бірі- Қазақстан экономикасына келетін  инвестициялар ағынын әртараптандыру болып табылады» деп инвестициялық  саясаттың қазіргі бағыттарына  назар аударған болатын .

 Осыдан қазіргі ҚР  үкіметінің инвестициялық саясатының  мақсаты – экономиканы дамыту  және заманауи технологияны қолдану  арқылы іс жүзіндегі өндірісті  кеңейту мен жаңарту, бар жұмыс  орындарын сақтау және жаңа  орындарды ашудағы, қоршаған ортаны  қорғаудағы инвестицияны ынталандыру.

 Жалпы инвестициялық  саясат дегеніміз – халық шаруашылығының  әр түрлі салаларында пайда  табу мақсатымен ұзақ мерзімді  капитал жұмсау. Ол күрделі қаржыны  тиімді пайдаланудың, оларды шешуші  бағыттарға шоғырландырудың, қоғамдық  өндірісте тепе-теңдікті қамтамасыз  етудің жолдарын көрсететін шаруашылық  шешімдерінің жиынтығы. Егер инвестициялық  саясат дұрыс жүргізілсе, әрбір  шығындалған теңгеге келетін  ұлттық табыстың мөлшері өседі,  өнім молаяды.

Елдегі инвестициялық  саясаттың даму деңгейін елдің әл-ауқатының  артуынан көруге болады. ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының басында отандық нарыққа  шетелдік инвесторларды тарту инвестициялық  саясаттың басымдылығы болып  табылды. Ал инвестициялардың ішкі көздері  не құнсызданды, не назардан тыс қалып  отырды. Сондықтан рыноктік реформалардың  алғашқы жылдарында отандық инвесторлардың қаражаты нарықтық қайта құру үдерістеріне тартыла алмады. Сонымен қатар, ол кезде орын алған отандық өндірістің үздіксіз құлдырауы ішкі жинақтар көлемін  төмендетті. ­Академик У. Баймұратов өз еңбегінде былай деп жазады: «теріс сипаттағы экономикалық фактордан  басқа, нәтижесінде елде жемқорлықтың күшеюін алып келген өзге де желілік  емес санаттар іске асып отырды. Жемқорлық, несиелік мүмкіндіктердің шектен тыс  қол жетімсіздігі мен шектеулігі, шетел инвестицияларын тиімсіз  пайдалану, заңнамадағы кемшіліктер, нормативтік базаның әлемдік  стандарттарға сай еместігі осы  кезеңдегі инвестициялық ахуалға  кері әсер тигізді».

Инвестициялық сұраныс  пен жиынтық сұраныстың төмендеуі  мен құнсыздануы экономиканың тұрақсыздануына  алып келді.

Осы жағдайларда ескере отырып алдағы уақытта Қазақстанның экономикалық жүйесінде инвестициялық  саясатты жетілдіру арқылы ел экономикасын дамыту алға қойылды. Қаржыландыру көздерінде инвестициялардың үлесі арта бастады. 1998 жылдан бастап инвестициялардың ЖІӨ  үлесі 8,4%-дан 2006 жылы 43,0% дейін тұрақты  өсу үрдісіне ие болды . Сонымен бірге  елімізге шетелдік инвестицияларды  тартудың құқықтық заңнамалық базасы да құрыла бастады.

 Нәтижесінде шетелдік  инвестициялау көмегімен Қазақстанда  дағдарысты тежеуге, экономиканы  қаржылық тұрақтандыруға мүмкіндік  құрды және тапшылықпен күрес,  құрылымдық қайта құрулар, экономиканың  технологиялық және басқарушылық  сияқты макроэкономикалық сипаттағы  стратегиялық және тактикалық  міндеттерді шешуге ықпалын тигізді.  Яғни, осындай факторлар сыртқы  капиталдық салымдарды тарту  және пайдалану маңыздылығын  дәлелдейді.

Республикаға шетел  инвестицияларын тартудың негізгі  нысаны бірлескен кәсіпорындар (БК) мен 100% шетел капиталы бар еншілес  кәсіпорындар болғаны белгілі. ҚР Ұлттық статистика агенттігінің мәліметтері  бойынша шетел фирмаларымен бірлескен  кәсіпорындардың көбі Түркия, Ресей, Қытай, Германия, АҚШ, Италия, Оңтүстік Корея, Ұлыбритания және басқа елдермен бірлесе отырып құрылған. Олардың  ішінде «Филипп Морристің» қатысуымен «Табако К.» АҚ, «Шеврон Оверсиз  К.» (АҚШ), «Теңізмұнайгаз» «Теңізшевройл» БК және АВN Амrоваnк, Теxакаваnк, Альфабанк  және тағы басқалар.

Одан басқа рынокке  өтпелі кезеңде өндірістік сектордағы төмен инвестициялық сұраныс  негізгі қорлардың тозуын күшейтті. «2001 жылдың өзінде негізгі қорлардың  тозу деңгейі жалпы халық шаруашылық бойынша 38,7%, оның ішінде өнеркәсіпте  — 43,2%, электр энергетикасында — 19,1%, қара металлургияда — 47,9%, құрылыс  материалдары өнеркәсібінде - 43,5% құрады». Осыдан жабдықтар мен технологиялар  түріндегі капиталдың ескіруінің жоғары деңгейі, еңбек пен капиталдың төмен  өнімділігі көзге түседі. Бұл мемлекеттің  инвестициялық саясатын қалыптастыруда, инвестицияларды өндірістік күштерді қайта құрылымдаудың факторы  ретінде қарастыруды алға қойды. Себебі қазіргі күнгі өндірістік күштер жүйесі бәсекеге қабілетті емес, қажетті өсу әлеуеті жоқ, бұл  экономиканың шығындық сипатына, ғылыми-техникалық үдерістен кеш қалуға байланысты болды. Ғалым М.Б. Кенжеғозиннің пікірі бойынша, «өндірістік күштерді жаңартудың, жетілдірудің мүмкіндіктері мен стратегиялық бағыттарын жоғалтып алсақ, бір сәттік мақсаттар мен ағымдағы шығындардан шыға алмасақ, дағдарыстан шыға алмаймыз, кейінгі үдерістерге іліге алмаймыз. Өндірісті мұндай жаңарту қажеттілігін ескеретін шаралармен күшейтілген нарықтық жолға қою республиканы шикізат пен арзан жұмыс күшін жеткізетін елдер қатарына қосуы мүмкін» .

 Экономиканы қайта  құрылымдау мәселелерін инвестициялық  ахуалды жақсарту жөніндегі шаралар  көмегімен немесе жекелеген салаларды  дамыту жөніндегі үстіртін және  жалпы бағдарламалар арқылы шешу  мүмкін емес. Сонымен бірге ресурстарды  тиімді пайдалану және қалдықсыз  өңдеу технологияларын қолдану,  сондай-ақ өндірістегі дайын өнім  үлес салмағын ұлғайту керек.  С.С. Айсағалиева өзінің еңбегінде  «өнеркәсіптік саясаттың ғылыми-техникалық, технологиялық, инновациялық және  инвестициялық құрамдас бөліктері  әзірленіп, енгізілмей, нақты да  айқын ережелері (ұйымдық-институционалдық  құрылымы) бар «макродеңгей —  мезодеңгей — микродеңгей» байланысы  құрылмай, қазіргі жағдай жақсармайды»  деп атап көрсеткен болатын  .

 Республикада өндірісті  инвестициялау деңгейінің төмендеуі  негізгі қорларды жаңартулардың  қысқаруына алып келді. Әдетте, негізгі капиталдың табиғи және  сапалық тозуы келешекте орнықты  да тұрақты экономикалық өсімге  әкелмейді.

Қазақстан Республикасының  Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері бойынша Қазақстан  Республикасының 2010 жылы өндірілген жалпы  ішкі өнімiнің (ЖІӨ) көлемі 15 907 млрд. теңгені  құрады, нақты өсім – 3% (2009 жылы – 8,9%). 2009 жылы инфляция 9,5% құраса, 2008 жылы 18,8% құраған.

 Жалпы ішкі өнімнің  2010 жылғы өсуін тау-кен өндірісі, электр энергиясын, газ және су  өндіру және бөлу, байланыс сияқты  экономика салалары қамтамасыз  етті. Экономикалық қызмет нәтижелерінің  2009 жылы төмендеуіне қаржы саласындағы,  ауыл шаруашылығындағы, сонымен  қатар өңдеуші саладағы баялау  ықпал етті.

 Соған қарамастан  тау-кен өнеркәсібінде өндіріс  көлемі 2010 жылдың ұқсас кезеңімен  салыстырғанда 5,3%-ға, электр энергиясын, газ және су өндіру және  бөлу саласында 6,4%-ға артса,  өңдеуші өнеркәсіпте 2,6%-ға кеміген.  Ауыл шаруашылығында өндірілген  жалпы ішкі өнімнің көлемі 2010 жылы ағымдағы бағамен 1 316,4 млрд. теңгені құрады, бұл 2009 жылмен салыстырғанда 5,6%-ға төмен. 2010 жылғы жалпы ішкі өнімнің құрылымында тауар өндіру үлесі 45,0% болса, қызмет көрсету үлесі 52,5% құрады. Қазақстанның ЖІӨ құрылымында қызмет көрсетудің басымдығы алғаш рет 2002 жылы байқалған болатын. Бұл ағым әлемдік ЖІӨ өндіру мен пайдалану құрылымына тән.

Елімізде қабылданған  үдемелі индустриалды- инновациялық даму бағдарламасына сай алдағы уақытта  тұрақты экономикалық өсімнің әлеуетін айқындайтын көрсеткіш – негізгі  капиталға жасалатын инвестициялар  деп айқындалды. Осыдан 2010 жылы негізгі  капиталға жасалған инвестиция көлемі 3 836,1 млрд. теңгені құрады, бұл 2009 жылғы  көрсеткішпен салыстырғанда 4,6%-ға артық. Негізгі капиталға жасалған инвестициялардың басым бөлігін, яғни 53,3%-н қазақстандық жеке меншік нысандағы жеке қожалықтар жасаған. Шетелдік инвестиция көлемі – 26,1%. Мемлекеттік сектордың салымдардағы үлесі –20,6%.

        Берілген  мәліметтерден елімізде инвестицияларды  қолдануға арнайы бағдарламалар  құру арқылы даму­ды қамтамасыз  ете бастағаны байқалады. Оны  ҚР аймақтарын дамыту бойынша  белгіленген бағдарла­малардың  жүзеге асуынан көруге болады.

Мысалы Алматы облысында  соңғы бес жыл ішінде облыстың экономикасын дамыту жұмыстарына 1 373,6 млрд. теңге бөлінген. 2011жылы аймақтағы  жүзеге асқан инвестициялық жобалардың көлемі 372,9 млрд. теңгені құраған. 2012 жылы негізгі капиталға салынған инвестициялардың көлемі 299,4 млрд теңгеге  жеткен. Өнеркәсіп өндірісінің көлемі 407,4 млрд. теңгені құрап, 2011 жылмен салыстырғанда 40,9 млрд. теңгеге артқан. Алматы облысындағы  өнеркәсіп бойынша көрсеткіштерде өңдеу өнеркәсібінің үлесі басым (83,4% ). Осыдан Алматы облысы бойынша  инвестициялар көмегімен табиғи ресурстарға бай, әрі қолайлы  отандық компаниялар шикізат  өнімдерін шығаруда үлкен жетістіктерге  қол жеткізіп отыр.

 Алматы облысында  Индустрияландыру картасы шеңберінде 6331 жұмыс орны құрылып, жалпы  сомасы 319,4 млрд теңгені құрайтын 43 инвестициялық жоба енгізілді.  Сондай-ақ, осы облыс аумағында  33 200 жұмыс орнының құрылуымен  жалпы сомасы 1,6 трлн теңгені құрайтын 4 ірі инвестициялық жобалар жүзеге  асырылмық. Осы жобалар Жетісу  жерінің әлеуметтік-экономикалық  жағдайына сапалық және сандық  өзгерістер әкелетіні сөзсіз.

 ҚР барлық аймақтарындағы  сындай жобалардың іске асуы, елімізде қабылданған стартегиялық  жоспарға сай, алдағы онжылдықта  ішкі жалпы өнім кемінде 30 пайызға  және шетелдік инвестиция көлемін  кемінде 30 пайызға өсуін қамтамасыз  етіп, бәсекеге қабілетті экономикасы  озық дамыған мемлекеттер қатарынан  көрінуге мүмкіндік құрады деген  ойдамыз.

Пайдаланған әдебиеттер

1. ҚР Президентінің 19.03.10ж.  № 958 Жарлығымен бекітілген ҚР  үдемелі индустриялық-инновациялық  дамуының 2010-2014 жылдарға арналған  мемлекеттік бағдарламасы. – Астана, 2010ж. 

2. ҚР Президентінің Қазақстан  халқына арналған Жолдауы «Әлеуметтік-экономикалық  жаңғырту-Қазақстан дамуының басты  бағыты» //Жетісу, 2012.

3. Баймұратов Ө. Инвестициялар  мен инновациялар: сызықсыз синтез. 3-том. Таңдамалы ғылыми еңбектер, Алматы: БИС, 2005.

4. Қазақстан Республикасы  Статистика жөніндегі агенттігі, 2006 -№1.

5. Қазақстанның экономикасын  реформалау. — М.Б. Кенжеғозинның  редакциялығымен Алматы, 1997.

6. Айсағалиева С.С. Қазақстан  Республикасындағы инвестициялық  қызметті талдау // Экономика және  статистика, 2006, №1-2.

7. Қазақстан Республикасы  Статистика жөніндегі агенттігі, 2011 -№1. 

8. Алматы облысындағы  инвестициялық жобаларды іске  асыру. Алматы облысының Статистика  басқармасы.Талдықорған, 2012.