Компьютерлік желілер. 2
ЖОСПАР
- Кіріспе
Компьютерлік желілер
- Негізгі бөлім
- Компьютерлік желілердің түрлері
- Интернет деген не?
- Негізгі желілік топологиялар
- Желілік техникалық құралдар
- Модем
- Желілік программалық құралдар
- Желілік принтерлер
- Қорытынды
Жұмыс станциялары
- Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Компьютерлік желілер
Сіздер дербес компьютерлердің желілері (торабы) туралы естіген де шығарсыздар. Олардың ауқымды жалпы және жергілікті желілерге бөлінетінінен де хабардар боларсыздар. Бұқаралық ақпараттық жүйеде « 100-мегабаитті технологияны... Желілік технологиялар... Интернеттегі жанжал... интражелілер...» деген сөздер жиі естіліп жатады. Бірақ біз бұл материалдарды түсіндіру кезінде оқушылар желілермен таныс емес тек компьютер құрамын біледі деп есептейміз.
Егер сіздің бір-ақ компьютеріңіз болса және модеміңіз болмаса, онда сіз компьютерлік желінің артықшылықтарын сезіне де алмаймыз. «Атыңыз егер болмаса,жорғасын қайдан білесіз?»,-деп өлеңде айтылатын сияқты ... Бірақ сіздің бірнеше компьютеріңіз болса немесе мәліметті қашықтағы компьютерге жөнелту керек болса онда желілік технология мүмкіндіктері сіз үшін өте қажет болып табылады. Желілік технологиялар орасан зор қаржы үнемдеуге мүмкіндік береді. Ол үшін компьютер желілерінің қолданылатын аймақтарын қысқаша қарастырып өтейік.
Компьютерлік
желі дегеніміз – бір-бірімен
мәлімет алмаса алатын кем дегенде
екі компьютердің байланыс құралдары
көмегімен қарым-қатынас
Басқаша айтқанда желі деп дербес компьютердің және де принтер, модем факсимильдік аппарат тәрізді есептеу құрылғыларының бір-бірімен байланысқан жиынын айтады. Желілер әрбір қызметкерге басқалармен мәлімет алмасып құрылғыларды ортақ пайдалануға,қашықта орналасқан қуатты компьютерлердегі мәліметтер базасымен қатынас құруға және тұтынушылармен тұрақты байланыс жасауға мүмкіндік береді.
Желі құрамына
кіретін компьютерлер мынадай жұмыс
атқарады:
- желімен қатынас құруды ұйымдастыру;
- олардың арасында мәлімет алмасуды басқару;
- желі тұтынкшыларына есептеу құрылғыларын
пайдалануға беріп,оларға әртүрлі қызмет
көрсету.
Компьютерлік желілердің түрлері.
Жергілікті
және аймақтық таратылған желілер.
Жергілікті желі (LAN) бір ғимарат ішіндегі
немесе қатар орналасқан ғимараттардағы
дербес компьютерлер мен принтерлерді
бір-бірімен байланыстырады. Аймақтық
таратылған желілер (WAN) географиялық тұрғыдан
алғанда бір-бірінен қашықта орналасқан,
бірақ бір компанияға немесе фирмаға,мекемеге
қатысты бірнеше жергілікті желілерді
байланыстырады.
Жергілікті желілер
– дербес компьютерлерді бір-бірімен
немесе оларды желі сервері рөлін атқаратын
қуатты компьютермен байланыстырып тұратын
желіні ең қарапайым түрі. Жергілікті
желінің барлық компьютерлері серверде
жазылған қолданбалы программаларды және
принтер, факс тәрізді шеткері құрылғыларды
ортақ пайдалана алады. Желідегі әрбір
дербес компьютер жұмыс станциясы немесе
желі түйіні деп аталады.
Жергілікті желі
әрбір тұтынушыға бір-бірімен өте жылдам
қатынасуға мүмкіндік жасайды. Оның мынадай
ерекшеліктері бар:
-құжаттарды бірге пайдалану;
- құжат айналымын жеңілдету: тұтынушы
жұмыс орнынан тұрмай-ақ, жиналыс жасамай-ақ
әртүрлі құжаттарды оқуға, түзетуге, түсініктеме
беруге мүмкіндік алады;
- компьютер дискісіндегі орынды тиімді
пайдаланып, өз жұмыс нәтижелерін серверде
сақтау және архивтеу;
- сервердегі қолданбалы программалармен
оңай байланысу;
- қымбат тұратын қорларды – принтерлерді,
CD-ROM мәлімет жинақтауыштарын, қатты дискілерді
және ортақ пайдалануға болатын көлемді
қолданбалы программаларды бірігіп пайдалануды
жеңілдету т.б.
Аймақтық-таратылған желілер
жергілікті желілер жасай алатын барлық
жұмыстарды өте қашықта орналасқан бір
компания компьютерлері арасында атқара
алады. Әдетте ол үшін модем немесе жоғары
жылдамдықты цифрлы желі арналарын ортақ
пайдалануға арналған кешендік қызмет
көрсете алатын байланыстық телефон арналары
қолданылады. Мұнда ISDN арналары графикалық
бейнелер жазылған үлкен көлемді файлдарды
тасымалдау үшін жиі қолданылады.
Модем немесе алыста
орналасқан сервер көмегімен жүзеге асатын
аймақтық тармақталған желілер функциясын
жергілікті желілер құрамына енгізе отырып,
сыртқы коммуникация технологияларының
төмендегідей мүмкіндіктерін пайдалануға
болады:
- электрондық пошта арқылы мәліметтерді
қабылдау және жөнелту;
- Интернетпен байланысу
Интернет дегеніміз- дүниенің әр түкпіріндегі
тұтынушыларды бір-бірімен мәліметтер
қоймасы, бейнелер және дыбыстар жазбалары
арқылы жеңіл байланыстыратын ең ауқымды
желі түрі. Өз көлемін жылдам ұлғайта отырып
( шамамен жылына 200%), ол біздің өмірімізде
күннен күнге өте елеулі рөл атқарып келеді.
Қазіргі кезде
Интернеттің ең негізгі функцияларына
электрондық почта қызметі мен мамандықтары
бір немесе ортақ мәселемен айналысатын
топтардың немесе зерттеушілердің бір-бірімен
жылдам мәлімет алмасуы жатады.
Интернет күннен-күнге
қуатты екпін алып, оған көптеген компаниялар
мен фирмалар және қарапайым тұтынушылар
үздіксіз қосылуда. Компаниялар мен олардың
жабдықтаушылары және тұтынушылары арасындағы
байланыс дәнекері рөлін атқаратын осы
Интернет желісі болып табылады. Қазіргі
кезде мекмелер және әрбір жеке отбасы
үшін атқарылатын алыстан оқыту жүйелері,
алыстан кеңес беру, емдеу жұмыстары тәрізді
мәліметті, сөзді, бейнені, қозғалысты
қашықтан жылдам жеткізу жұмыстары осы
Интернет арқылы жүзеге асырылады.
Кез келген компьютерлік желі жұмысы топология,
хаттама(протокол), интерфейс, желілік
программалық және техникалық құралдар
тәрізді сипаттамалармен көрсетіледі.
Желі топологиясы негізгі функционалдық
элементтерінің бір-бірімен байланысу
кұрылымын анықтайды.
Желілік техникалық
құралдар – компьютерлерді бір желіге
ұйымдастыруды қамтамасыз ететін әртүрлі
құрылғылар жиыны.
Желілік программалық
құралдар-компьютерлік желі жұмысын басқарып,
әрбір тұтынушыны қажетті интерфейспен
қамтамасыз етеді.
Интерфейстер - желінің функциональдық
элементтерін бір-бірімен үйлестіру құралы.
Протоколдар
- желінің функционалдық элементтерінің
бір-бірімен қатынас жасау ережелері.
Функциональдық элементтер рөлін әртүрлі
құрылғылар және де программалық модульдер
атқара алады. Сол себепті ақпараттық
және программалық интерфейстер қарастырылады.
Негізгі желілік топологиялар
Желінің атқаратын
қызметіне байланысты топологиялардың
үш түрі болуы мүмкін.
Шиналық топология. Мұнда жұмыс станциялары
желі адаптерлері арқылы жалпы шинаға
немесе могистральға(кабельге) қосылады.
Дәл осындай тәсілмен магистральға басқа
да желілік құрылғылар қосыла береді.
Желінің жұмыс жасау процесінде тасымалданатын
ақпарат жөнелтуші станциядан жұмыс станцияларының
барлық адаптерлеріне жеткізіледі, бірақ
оны тек адресте көрсетілген жұмыс станциясы
қабылдайды.
Жұлдыз
тәрізді топология. Мұнда ортақтандырылған коммутациялық
түйін- желілік сервер болуы тиіс, ол барлық
мәліметтерді жеткізуді жүзеге асырады.
Бұл топологияның артықшылығы – кез келген
бір жұмыс станциясының істен шығуы жалпы
байланысқа әсер етпейді.
Сақиналық топология. Мұнда байланысу
арналары тұйықталған сақина бойында
орналасады. Жөнелтілген мәлімет біртіндеп
барлық жұмыс станцияларын аралап шығады
да, оны керекті компьютер қабылдаған
соң жұмыс тоқтатылады. Бұл топологияның
кемшілігі – кез келген бір жұмыс станциясының
істен шығуы жалпы байланысты бұзады.
Желілік техникалық құралдар
Жергілікті немесе аймақты тармақталған желілер архитектурасына байланысты негізгі компоненттер мен технологиялар мынадай бөліктерден тұрады :
Ақпараттық құралдар:
-кабельдер;
-серверлер;
-желілік интерфейс тақшалар(NIC,Network Neterface
Card);
-концентраторлар;
-аймақтық тармақталған желілер үшін бағдарлауыштар
(маршуртизаторлар);
-аймақтық тармақталған желілер үшін қашықтықтан
қатынас құру серверлері;
-аймақтық тармақталған желілер үшін модемдер;
Серверлер. Клиент
сервер желісіндегі сервер дегеніміз
осы желіге қосылған басқа компьютерлер
пайдалана алатын файлдар мен қолданбалы
программаларды сақтауға арналған жоғары
көлемді қатты дискісі бар дербес компьютерлер
болып табылады. Бұған қоса серверлерде
желілік операциялық жүйе (NOS,Network Operating
System) орнатылып, ол шеткері құрылғыларды
(принтерлер тәрізді) да басқара алады.
Желілік интерфейс
тақшалары (NIC, Nerwork Operatibg System) үстелге қойылатын
және портативті алып жүруге ыңғайлы компьютерлерге
орнатылады. Олар жергілікті желідегі
басқа құрылғылармен қатынас жүру үшін
қажет. Компьютер жұмыс өнімділігіне бірсыпыра
талаптар қоятын әртүрлі дербес компьютерлерге
арналған желі тақшаларының көптеген
түрлері бар. Олар мәліметтерді тасымалдау
жылдамдығының өзгеруі мен желіге қосылу
тәсілдеріне байланысты әртүрлі болып
келеді.
Модем – әдеттегі телефон желісі бойынша компьютерлер арасында мәліметтерді таратуға арналған. Телефон адам сөзін, яғни аналогтық сигналдарды таратуға арналған. Сондықтан цифрлық кодты аналогтық сигналға және керісінше аудару қажет. Міне, осы процеспен модем айналысады. Модем екі логикалық құрылғыны өзіне біріктіретін құрал: модулятор – информацияны цифрлық кодтан аналогтық сигналға түрлендіретін, ал демодулятор кері түрлендіргіш құрал.
Модемдер техникалық атқаратын қызметіне байланысты сыртқы және ішкі болып бөлінеді. Сыртқы модем тізбектелген портпен компьютерге арнайы кабельмен жалғанады және жеке қоректендіру көзі болады. Ішкі модем – бұл компьютердің аналық платасының бір бос ойығына қойылатын плата.
Модемдер әдетте мәліметтерді таратудың үш режимінің бірінде жұмыс істейді: дуплекстік, жартылай дуплекстік және симплекстік.
Дуплекстік режимде
Симплекстік режимде мәліметтерді тарату тек бір ғана бағытта жүзеге асырылады. Кез келген модемнің аса маңызды сипаттамаларын бөліп көрсетуге болады:
-мәліметтерді таратудың ең жоғарғы жылдамдығы;
-модем қолдайтын, сигналдарды тарату протоколдарының тізімі;
-модеммен басқарылатын командалар жиынтығы.
Желілік программалық құралдар
Жергілікті және аймақтық
тармақталған желілер архитектурасына
байланысты программалық құралдар:
- желілік операциялық жүйеден,
- желіні басқару программалық құралдарынан
тұрады.
Желілік операциялық жүйе (NOS, Nerwork Operating
System) - желіге қосылған әрбір дербес компьютерде
пайдаланылатын программалық құрал. Ол
желілік ресурстарды басқарып, олармен
қатынас жасауды қадағалап отырады. Желілік
операциялық жүйе тасымалданатын мәліметтерді
баратын бағыттары бойынша бағдарлауды(маршруттауды),
желілік құрылғылар үшін бәсекелік қайшылықтарды
шешуді және дербес компьютердің операциялық
жүйесімен, мысалы Windows NT, UNIX, Macintosh немесе
OS/2 жүйелерімен жұмыс істеуді ұйымдастырады.
Желілік операциялық жүйе файлдар мен
қолданбалы программалардың үйлесімді
жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Осындай
бір жұмыс станциясында орналасқан ресурстармен
бірге пайдаланыла отырып ,керекті мәліметтер
алушыларға жөнелтіліп және олар басқа
компьютерлерден өзгертіле алады. Желілік
операциялық жүйенің негізгі бөлігі серверде
орналасады да, қалған бөліктері барлық
жұмыс станцияларында қызмет етеді. Желілік
операциялық жүйе қосылған барлық құрылғыларды
анықтап, ортақ пайдаланылатын шеткері
құрылғыларға жұмыс станцияларының қатынасу
приоритетін айқындап отырады. Бұған қоса
операциялық жүйе трафикті реттеу рөлін
атқарып, каталогтармен жұмыс істеуді
басқарады және ақпаратты сақтау жүйесін
бақылау өкілеттігін жүргізіп, желіні
басқару функциясын жүзеге асырады. Кең
тараған желілік операциялық жүйелерге
Windows NT Server,Novell Netware,Banyan Vines тәрізділер жатады.
Желіні басқару программалық
құралдары желіні қадағалау, басқару
және ондағы мәліметтерді сақтау істерінде
маңызды рөл атқарады. Ол желіні тоқтатып
қоюға мүмкіндік бергізбейтін және қысылшаң
кездерді болдырмайтын, желіні жеке иеленудің
(TCO Total Cost og Ownership) жалпы құнын төмендететін
басқару істерін алдын ала жүргізеді.
Желі администраторлары басқару жұмыс
станциясы немесе World Wide Web қызметі арқылы
трафиктегі заңдылықтарды қадағалай алады,
осы сегментті шектен тыс жұмыс атқаруға
әкелетін мүмкіндіктерді анықтап береді.
Бұған қоса кенеттен туындаған қиғаш мәселелерді
тауып олардың әсерлерін азайтады және
жұмыс өнімділігін жоғары деңгейге көтеруге
мүмкіндік беретін желі құрылымын таңдай
алады. Желіні толықтыру және күрделендіру
барысында RMON және RMON2 сиқты қадағалау
(мониторинг) жабдықтары администраторларға
желі ортасын бақылап отыруға көмектеседі.
Осындай қадағалау жабдықтары
желі шекараларынан тиянақты мәліметтерді
дер кезінде алып отыруды қамтамасыз
етеді және сол арқылы желі администраторы
туындайтын қиындықтырдың алдын алып
отырады.
Программалық құралдар бұған қоса тасымалданатын
мәліметтерді кездейсоқ өзгерулерден
сақтайды. Желі администраторлары басқаруға
арналған жұмыс станциясы арқылы пароль
орната алады, тұтынушылардың қандай құрылғыларды
пайдалана алатынын анықтайды және заңсыз
мәлімет алмақшы болғандарды тауып тіркеп
отырады.
Клиент сервер технологиясы.
Жергілікті желілердегі
компьютерлердің бір-бірімен
Клиент-сервер технологиясы
– жергілікті желідегі компьютерлерді
бір-бірімен байланыстырудың
Бір деңгейдегі
желілерде айырықша бөлінген сервер болмайды,
мұнда әрбір жұмыс станциясы әрі сервер,
әрі клиент болып қызмет атқара береді.
Мұның ерекшелігі - әрбір жұмыс станциясы
өз ресурстарының белгілі бір бөлігін
барлық жұмыс станцияларының ортақ пайдалануы
үшін бөліп береді.
Көбінесе бір деңгейдегі
желілер мүмкіндіктері бірдей компьютерлерді
біріктірген кезде құралады. Бір деңгейдегі
желілер жұмыс істеуге ыңғайлы, олардың
қызметі де қарапайым түрде жүзеге асырылады.
Егер компьютерлер
саны аз болып, олардың негізгі функциясы
бір-бірімен мәлімет алмасу болған жағдайда,
ең тиімді шешім – оларды бір деңгейлі
желілерге біріктіру болып табылады.Мұндай
желі кең тараған Windows 98 операциялық жүйесінің
басқаруымен жұмыс істей береді.
Мәліметтердің компьютерлерге тарылып
орналасуы және әр жұмыс станциясының
ресурстарын ортақтастыруды өзгерту мүмкіндігі
бір деңгейдегі желілердегі мәліметтерді
заңсыз пайдаланудан сақтауды қиындатады.
Осыған орай мамандар мұндай желілердегі
ақпаратты сақтау мәселелеріне өте көп
көңіл бөлуге мәжбүр болып отыр.
Бір деңгейдегі
желілердің тағы бір кемшілігі – олардың
жұмыс өнімділігінің төмендігі. Ол ресурстардың
әр жұмыс станцияларына бөлініп,жұмыс
кезінде олардың әрқайсысының әрі клиент,
әрі сервер қызметін атқаруына байланысты
болып отыр.
Серверлік желілерде
компьютерлердің функциялары алдын ала
айқындалған – оның кейбіреуі сервер
болып қызмет атқарса,қалғандары тұрақты
түрде клиент болып табылады. Компьютерлік
желілердің атқаратын қызметтерінің көп
түрлілігіне байланысты серверлердің
бірнеше типтері бар, олар: желілік сервер,файлдық
сервер, баспа сервер, пошталық сервер
т.б.
Желілік сервер
желіні жалпы басқару функциясын және
есептеу жұмыстарының негізгі бөлігін
атқаратын арнайы компьютер болып табылады.
Бұл серверде желіні толық басқаратын
операциялық жүйенің негізгі ядросы сақталады.
Желілік сервердің жады көлемі үлкен және
оның жұмыс жылдамдығы да жоғары деңгейде
болуы тиіс. Мына желідегі жұмыс станцияларының
функциясына мәліметтерді енгізу мен
шығару және сервермен ақпарат алмасу
жатады.
Файлдық сервер
термині негізгі функциясы мәліметтер
файлын сақтау, басқару және тасымалдау
істерінен тұратын арнайы компьютерге
байланысты шыққан. Ол өзінде сақталатын
және тасымалданатын файлдарды өңдемейді
және өзгертпейді. Сервер ол файлдардың
мәтінінен,немесе графикалық бейнелерден
немесе электрондық кестеден тұратын
білуге тиісті емес. Жалпы файлдық серверде
монитор мен пернелік тақта болмаса да
болады. Файлдық мәліметтердегі барлық
өзгертулер клиенттік жұмыс станцияларында
жүргізіледі. Сондықтан клиенттер серверден
файлдарды көшіріп алады да, керекті өзгерістерді
жасап,нәтижесін қайтадан серверге қайтарады.
Мұндай желі жұмысы – көптеген тұтынушылардың
бір үлкен ортақ базаны біріге отырып
пайдалануы кезінде өте тиімді болып табылады.
Үлкен желілерде бір мезетте бірнеше файлдық
серверлер пайдаланылуы мүмкін.
Баспа сервері
желі адаптері көмегімен мәлімет тасымалдау
ортасына қосылған баспа құрылғысы басқа
желі құрылығыларынан тәуелсіз күйде
өзі жеке жұмыс жасайды. Баспа сервері
желідегі барлық серверлерден және жұмыс
станцияларынан тапсырма ала отырып, олардың
мәліметтерін басып шығарады. Баспа сервері
ретінде қуатты, жұмыс өнімділігі жоғары
принтерлер пайдаланылады.
Жергілікті
желі ауқымды желімен өте көп мәлімет
алмасатын болған жағдайда,пошталық серверлер
пайдаланылады. Олар электрондық пошта
мәліметтерін өңдеу үшін қолданылады.
Интернет желісімен тиімді қатынас құру
үшін Web-серверлер пайдаланылуы мүмкін.
Ethernet– жергілікті
желі құрастыру мақсатында өте кең тараған
технология түрі. Ол ІЕЕЕ 802.3 стандартына
негізделіп,мәліметтерді 10Мбит/с жылдамдықпен
тасымалдап отырады. Ethernet желісіндегі
құрылғылар желі арнасында сигналдың
бар екендігін бақылап отырады. Егер арнаны
ешбір құрылғы пайдаланбайтын болса, онда
Internet құрылғысы мәліметтерді жөнелте
бастайды. Бұл сегментегі әрбір жұмыс
станциясы жергілікті желідегі мәліметтерді
талдап, олардың өзіне бағытталғанын айқындап
теріп алады. Бұл схема тұтынушылар саны
аз болып сегменттегі тасымалданатын
мәлімет мөлшері де төмен болғанда,тиімді
болып саналады. Тұтынушылар саны ұлғайған
кезде бұл желінің жұмысы тиімсіз бола
бастайды. Мұндай жағдайды тұтынушыларды
шағын топтарға бөліп, сегменттер санын
арттыру ең тиімді (оптимальды) тәсіл болып
табылады. Соңғы кездерде әрбір үстелдегі
компьютерлік жүйеге 10 Мбит/с жылдамдықты
арнайы бөлінген арна беру ісі қалыптасып
келеді. Мұндай тенденция онша қымбат
емес Ethernet комутаторларының бар болуына
байланысты қалыптасқан. Ethernet желісінде
тасымалданатын пакеттер әртүрлі көлемде
бола береді. Fast Ethernet желісінде ағымдағы
арнаны бақылай отырып,көпарналы қатынасты
жүзеге асыратын және қайшылықтарды (CSMA/CD
Carrier Sense Multiple Acces with Collision Detection) айқындай
алатын Ethernet технологиясы қолданылады.
Бұл екі технологияларда ІЕЕЕ 802.3 стандартына
негізделген осыған орай осы екі типтегі
желілерді жасау кезінде (көбінесе) бірдей
кабель типтерін, ұқсас желі құрылғыларын
және біріңғай қолданбалы программаларды
пайдалануға болады. Fast Ethernet желісінде
мәліметтер 100Мбит/с жылдамдықпен тасымалданады,
яғни Internet желісіне қарағанда он есе жылдам
жүргізіледі. Қолданбалы программалар
күрделенгенде және желідегі тұтынушылар
саны артқан кезде мұндай жоғарғы өткеру
мүмкіндігі қысылшаң кездерді болдырмайтын
тәсілдің бірі болып табылады.
Соңғы кездерде 10Мбит/с ethernet және
100Мбит/с Fast Ethernet шешімдерін қатарластыра
үйлестіреді қамтамасыз ететін жаңа шешім
табылады.«Қос жылдамдықты» 10/100 Мбит/с
Ethernet/Fast Ethernet технологиясы - желілік тақша,концентратор,
коммутатор сияқты құрылғыларға жоғарыдағы
жылдамдықтардың (қай құрылғыларға байланысқанына
байланысты) кез-келгенімен жұмыс істеуге
мүмкіндік береді.10/100 Мбит/с
Ethernet/Fast Ethernet желілік тақшасы бар дербес
компьютерді 10 Мбит/с жылдамдықты концентратор
портымен байланыстырғанда ол 10Мбит/с
жылдамдықпен жұмыс істейді. Егер де оны
10/100 Мбит/с жылдамдықты концентратор (3
Com SuperStack II Dual Speed Hub 500 сияқты) портымен
байланыстырсақ, ол автоматты түрде 100
Мбит/с жылдамдықпен жұмыс істей бастайды.
Бұл тәсіл біртіндеп жоғары жұмыс өнімділігіне
көшу ісін жүзеге асыра алады. Оған қоса,
мұндай тәсіл серверлер мен клиенттердің
желілік жабдықтарын қарапайым күйде
сақтап,желілік құрылғыларын мен тасымалдау
арналарының өткеру алабын өте кең пайдаланатын
жаңа программаларды пайдалануға мүмкіндік
береді.
Gigabit Ethernet желілері
Ethernet және Fast Ethernet желілерінің ифрақұрылымымен
үйлеседі,оның үстіне олар Fast Ethernet желілеріне
қарағанда 10 есе артық, яғни 1000Мбит/с жылдамдықпен
жұмыс істей алады. Gigabit Ethernet желілері
негізгі желілердің «қысылшаң» орындарын
болдырмайтын мықты шешім болып саналады.
«Қысылшаң» орындар тасымалдау арналарының
өткеру алабына сезімтал қолданбалы программаларға
байланысты және интражелілер мен мультимедиалық
программалардың трафиктері ағынының
шамадан тыс ұлғаюына қарай туындайды.
Gigabit Ethernet желісі Ethernet және Fast Ethernet жұмыс
топтарын біртіндеп жаңа технологияға
көшіру тәсілі болып табылады. Мұндай
тәсіл – олардың жұмыстарына өте аз әсер
етіп,жоғары жұмыс өнімділігіне тез қол
жеткізу мүмкіндігі.
АТМ (Asynchronous
Transfer Mode) немесе асинхронды тасымалдау
режимі – бұл мәлімет алмасу үшін тұрақты
ұзындықты ұялар қолданылатын коммуникация
технологиясы. Үлкен жылдамдықпен жұмыс
істей алатын АТМ желілері біріктірілген
мәлімет жиындарын – сөзді, қозғалыстағы
бейнелер мен жай мәліметтерді бір арнамен
тасымалдау ісін жүзеге асыра отырып,жергілікті
және аймақтық тармақталған желі рөлдерін
атқара алады. Бұлардың жұмысы Интернет
қызметі түрлерінен айрықша құрылып, арнайы
инфрақұрылымның болуын талап ететіндіктен,
олар желі сегменттерін бір-бірімен біріктіріп
байланыстыратын магистральдық желі ретінде
қолданылады.
Сақиналық
архитектура технологиясы болып саналатын
және технологиялары маркерлік қатынас
құруға негізделген кумалы желі жасауды
пайдаланылады. Олар сақина бойымен бір
бағытта маркер деп аталатын арнайы биттер
тізбегінен тұратын мәліметтердің айналып
жүруі арқылы жасалған үздіксіз тұйық
желі түрін құрайды. Маркер сақина бойымен
желідегі әрбір жұмыс станциясын айналып
өтіп үздіксіз қозғалыста болады.Желідегі
мәлімет жөнелтетін жұмыс станциясы маркерге
бір кадр қосып қояды, ал қалған станциялар
тек маркерді ары қарай жылжытып отырады.
Token Ring желілері мәліметтерді 4 немесе
16 Мбит\с жылдамдықтармен тасымалдап,
көбінесе IBM компьютерлер3 ортасында қызмет
етеді.
FDDI технологиясы
да сақиналы негізде жасалып, оптоталшықты
кабельдермен жұмыс істеу үшін магистральды
желілерде пайдаланылады. Бұл да Token Ring
желілері тәрізді маркерді бір станциядан
екінші станцияға жіберіп отырады. Token
Ring технологиясынан айырмасы мұнда маркерлері
қарама-қарсы бағытта қозғалыста болатын
екі сақина болады.Бұл тәсіл бір сақинада
үзіліс болып қалған жағдайда желінің
ақаусыз қызметін ұйымдастыру мақсатында
(көбінесе оптоталшықты кабельде) жасалады.
FDDI желілері мәліметтерді 100Мбит\с жылдамдықпен
өте үлкен қашықтарға тасымалдау үшін
қызмет етеді. Мұндағы желі сақинасы ең
көп дегенде ұзындығы 100 км-ге дейінгі
тұйық қашықтықты қамтиды да, жұмыс станцияларының
арасы 2 км шамасында болады.
Осы көрсетілген
сақина түріндегі екі технология жаңа
желілерді ұйымдастыруда АТМ және Ethernet
технологияларының баламасы ретінде қолданылып
келеді.
Желілік принтерлер.
Кез келген қызмет бабында мәтіндік
құжаттарды қағазға жиі басуға тура келеді.
«Қағазсыз» технологияның күнбе-күн іске
асып жатқанына қарамастан, қағазға басылып
жатқан мәліметтер көбеймесе, әзірге азайған
жоқ. Егер мекемеңіздің абыройын биік
ұстағыңыз келсе, сыртқа шығатын құжаттар
сапалы лазерлік принтерде басылуы шарт.
Тек ішкі қарапайым құжаттар үшін ғана
бірнеше жүз доллар тұратын арзан принтерді
пайдалануға болады. Ал кей кезде түрлі
түсті принтер де қажет болып қалады. Егер
де баспагерлік қызметпен айналыспақ
болсаңыз, онда қуатты, әрі қымбат лазерлік
принтер алу керек,оның құны мың долларға
жетіп артылады.
Әрине, әрбір компьютерге
қосылған қымбат лазерлік принтерлер
ала беру қажет те емес шығар. Мұндай мүмкіндік
кез келген фирмада бола бермейді де, сондықтан
бір мекемеде әдетте бір, әрі кеткенде
екі принтер ғана болады. Ал, бір принтерді
бірнеше компьютерге бірден қалай жасауға
болады екен?
Мұның бірнеше тәсілі бар. Біріншіден, көп мүмкіндікті ауыстырып қосқыш тетік сатып алуға болады, ол бір жағынан принтерге , екінші жағынан бірнеше компьютерге бірдей жалғанады. (28.3-сурет). Ал, егер компьютерлер бірнеше бөлмелерде немесе бір мекеменің бірнеше қабаттарында орналасса, қымбат тұратын бір принтерді ортақтаса пайдалануда компьютерлік желінің артықшылығы артпаса да түсінікті шығар.Бірнеше принтер сатып алудың орнына бір-ақ принтер алып, оны желі арқылы жалғап, жұмыс өнімділігін төмендетпей пайдалану ыңғайлырақ емес пе?! Лазерлік принтердің санын азайтудағы қаржының үнемделуін әркім өзі-ақ есептеп алады.
КОМПЬЮТЕРЛІК ЖЕЛІЛЛЕРДІҢ ТИПТЕРІ
Enthernet технологиясын 1973 жылы бір топ американ зерттеушілері Palo Alto зерттеу орталығында жасады. Enthernet желілері жұлдызша түрінде де, шина түрінде де құрыла береді. Канал ретінде коаксиалды кабель қолданылғанда, Enthernet желісі шина сияқты кескінделеді. Егер есулі қос өткізгіш қолданылған болса, Enthernet жұлдызша кескінделеді. ARCNET технологиясы Datapoint CoFpoFation фирмасында 1968 жылы жасалған. ARCNET технолоғиясының желісі де, Enthernet желісі сияқты, екі топология бойынша («жұлдызша» немесе «шина») құрыла алады. Токеп Ring «жүлдызша» топологиясы бойынша «көп пайдаланушы кіруге болатын станция» аталатын IBM арнайы құрылысымен (Multi-staion Access Unit, MAU) орталық хабар ретінде жұмыс істейді. Бірақ онымен байланысу үшін әр компьютердің екі кабелі бар, біреуі бойынша ол деректерді жібереді, басқасы бойынша — қабылдайды. Төмендегі суретте Токін Ring-тің IBM желісіндегі деректер маршруты кәрсетілген.
Осылайша, Токіп Ring желісі сақина секілді дерлік, бірақ жұлдызша сияқты безендірілген.
Жергілікті желіде ақпарат жеткізу жылдамдығы 5-тен 100 Мбит/с-қа дейін жетеді.
Жергілікті есептеу желілері бірыңғай және иерархиялық болып бөлінеді.
Бірыңғай желі — барлық компьютерлері тең құқылы және бірдей қызмет орындайтын жергілікті желі. Олар желіге аз ғана — 10-15-тен көп емес компьютерлер санын біріктіру үшін қолданылады. Бірыңғай желілерде сервер дегеніміз — ресурстары осы сәтте басқа компьютерден де алына беретін компьютер, сервер бір мезгілде клиент те бола алады, яғни өзі ресурстар беретін компьютердің ресурстарын пайдаланады. Жергілікті ресурстың ортаққа айналдырылуы компьютерді пайдаланушымен, ОЖ құралдарымен жасалады. Қажет болған жағдайда ол өзін пайдалануға арналған парольді де белгілейді.
Бірыңғай желілердегі
операциялық жүйелер ортақ
ОЖ Windows 95-те компьютерлік жүйенің желілік мүмкіндіктерін пайдаланатын екі программа бар:
MS Enthernet программасы — пошталық алмасу программасы, ол хабарлар мен файлдардың нақты пайдаланушыларға (жұмыс станцияларына) немесе топтың барлық пайдаланушыларына жіберілуін қамтамасыз етеді;
Shecdule+ программасы әркімнің өз жұмысының кестесін жобалау және кажет болған жағдайда ол жөнінен желідегі жұмыс тобынын басқа пайдаланушыларымен бір пікірге келу, келісу құралы (мысалы. ортақ жиналыстарды, бірлесіп істейтін жұмыстардың жай-жапсарын пысықтау үшін).
Иерархиялық желілер. Иерархиялык жергілікті желілерде бір немесе бірнеше сервер болады. Ол төмендегі суретте көрсетілген.
Иерархиялық желілердегі сервер — бөлектенетін ресурстардың тұрақты сақтау қоймасы. Сервердің өзі тек иерархияның одан жоғары деңгейіңдегі сервердің клиенті бола алады. Серверлер әдетте жоғары өнімді компьютерлерден, бәлкім, бірнеше параллельді жұмыс істейтін процессорлардан, үлкен сыйымдылықты винчестерлерден, жоғары жылдамдықты желілік картадан (100 Мбит/с жөне одан да көп) тұрады.
Серверде ақпаратты ұйымдастыру және сақтау амалын арнайы адам — желінің басқарушысы белгілейді. Бірлесе пайдаланатын ақпараттың сақталуы үшін жауапкершілік те соның мойнында.
Жергілікті
иерархиялық желілерде
Иерархиялық желілердің жұмысын басқаратын программалык қамтамасыз ету екі бөліктен тұрады:
• серверде орнатылатын желілік операциялық жүйе;
• жұмыс станциясындағы программалық қамтамасыз ету, бұл жұмыс станциясында бар операциялық жүйенің басқаруында жұмыс істейтін программалар жиынтығынан тұрады. Әлбетте әр түрлі жұмыс станцияларында бір желіге алуан түрлі операциялық жүйелер орнатылуы мүмкін.
Үлкен иерархиялық желілерде желілік операциялық жүйе ретінде UNIX пайдаланылады. Орта көлемдегі желілерде қазіргі уақытта Windows NT желілік операциялық жүйесі қойылады. Мұндайда серверде Windows NT деп аталатын оның серверлік бөлігі, ал жұмысшы станцияларында Windows NT Workstation клиенттік бөлігі орнатылады немесе клиенттің программасы ретінде Windows 95 пайдаланылуы мүмкін.
Серверді иерархиялық желілерде пайдалану жолдарына байланысты серверлердің мынадай тинтерін бөліп айтуға болады:
• файлдық сервер — бірлесіп өңдейтін файлдар, бірлесіп пайдаланатын программалар сақталатын және оларға пайдаланушы адамның қолы жетуін қамтамасыз етуші компьютер;
• деректер базаларының сервері — деректер базасы файлдарын сақтау, өңдеу, басқару жене жұмыс станциясынан келіп түскен сұраныс бойынша ақпараттар беру функциясын орындаушы компьютер;
• басып шығару сервері — басып шығару құрылғысы, қолданушылардың қолы жетуге қолайлы желілер қосылған компьютер, ол басылым сұранысына қызмет етеді, олардың орындалу кезегін ұйымдастырады;
• пошта сервері — жергілікті желілер, бойынша да, ішкі модем бойынша да жіберілетін және алынатын ақпараттар сақтаулы компьютер. Оны пайдаланушы адам өзіне ыңғайлы кез келген уақытта өз атына келіп түскен ақпаратын жібере алады.
Қорытынды
Сонымен қорытындылай келе алыс қашықтықтағы ЭЕМ интернет болып табылады. Интернеттiң мүмкiндiгi шексiз.Талғамыңыз бен көңiл күйiңiзге қарай одан сiздi қызықтыратын көп нәрсе табуға болады.Yйден шықпай газеттiң тың номерiн парақтағыңыз келеме, мейiлiңiз, тек WWW немесе Web деп аталатын aлемдiк шырмауықты қолдансаңыз жетедi. Гиперсiлтеме жүйесi арқылы қажеттi басылымықызды санаулы минуттар iшiнде тауып аласыз .
Планетамыздың
кез келген нүктесiндегi ауа райын,
ақпараттық агенттiктiң соңғы
Егер сіздердің тек бір ғана компьютеріңіз ғана болса, модеміңіз болмаса, онда компьютерлік жиелінің ерекшеліктерін түсіне қою қиын. “Қойы жоқтың қорамен ісі жоқ ” дегендей көптеген мүмкіндіктер қалтарыста қалады.
Бірақ сіздердің
бінеше компьютеріңіз болып, олардың
біріндегі мәлеметті
Пайдаланылған әдебиеттер:
- Е.Қ. Балапанов, Б.Б. Бөрібаев, А.Б. Дәулетқұлов “Жаңа информациялық технологиялар” Алматы ЖТИ 2004
- К.З. Халықова «Информатиканы оқыту әдістемесі» Алматы «Білім»,2000 ж.
- Е.Қ. Балапанов, Б.Б. Бөрібаев,Г.А. Мадьярова, Ғ.Б. Мамырбек «Информатика терминдерінің түсіндірме сөздігі» Алматы ЖТИ, 2006ж.
- Ж. Ниеталин, С.Әлібаева, Б. Кемелбеков М. Нұрманов, Н.Жүнісов, Н. Құсамбаева, О. Сәрсенбаев «Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс»
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер.
- Компьютерлік желілерді оқыту әдістемесі
- Компьютерлік желі дегеніміз
- Компьютерлік желі дегеніміз
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер
- Компьютерлік желілер
