Криминалистика ұғымдары
ҚАЗАҚСТАН
МЕМЛЕКЕТІНІҢ ҒЫЛЫМ
ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
С.
Аманжолов атындағы
Шығыс Қазақстан Мемлекеттік
Университеті
РЕФЕРАТ
Орындаған: Еркінбек Н.Е
Тексерген:
Боранбаев С.И
Өскемен, 2011
Қылмыстық істі алдын ала анықтау және тергеудің негізгі шарттары
1. Тергелу реті
2. Алдын ала тергеу мерзімі
3. Алдын ала тергеу барысында шығарылатын қаулылар
1.
Ќылмыстыќ iстер бойынша алдын-
Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексiнiң 156-163, 165-174, 233, 233-1, 233-2, 233-3, 236, 238-240, 243, 244, 247-249-баптарында, 255-бабында (екінші, үшінші және төртінші бөліктерінде жаппай ќырып-жоятын ќаруды, сол сияќты жаппай ќырып-жоятын ќару жасау кезінде пайдаланылуы мүмкін материалдарды немесе жабдыќтарды ұрлауға не ќорќытып алуға ќатысты), 306-бабында, 318-бабында, 330-бабында (екiншi бөлiгiнде), 331-бабында (екiншi бөлiгiнде), 367-бабында (үшінші және бесінші бөліктерінде), 368-бабында (үшінші бөлігінде), 369-бабында (үшінші бөлігінде), 372-бабында (бесінші жәнеалтыншы бөліктерінде), 373-бабында (үшінші бөлігінде), 374-бабында (үшінші бөлігінде), 375, 376-баптарында, 381-бабында (үшінші бөлігінде), 382-бабында (екінші бөлігінде), 383-386-баптарында көзделген ќылмыстар туралы ќылмыстыќ iстер бойынша, алдын-ала тергеудi Ұлттыќ ќауiпсiздiк комитетiнiң тергеушiлерi жүргiзедi.
Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексiнiң 96-103-баптарында, 107-бабында (екiншi бөлiгiнде), 113, 114-баптарында, 116-бабында (үшiншi және төртiншi бөлiктерiнде),117-бабында (үшiншi және төртiншi бөлiктерiнде), 120-122, 125-баптарында, 126-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 127-бабында, 128-бабында (екiншi, үшiншi және төртiншi бөлiктерiнде), 131-бабында, 132-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 133, 138-баптарында, 141-бабында (екiншi бөлiгiнде), 142 (екiншi бөлiгiнде), 143, 145 (үшінші бөлігінде) баптарында, 145-бабында (екiншi бөлiгiнде), 146-153, 155-баптарында, 175-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 178-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 179,181-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 183-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 185-бабында (екiншi, үшiншi және төртiншi бөлiктерiнде), 186-бабында (екiншi бөлiгiнде), 187-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 229, 230-баптарында (екiншi бөлiгiнде), 234, 237, 241, 242, 245, 246-баптарында, 251-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 252-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 254-бабында (екiншi бөлiгiнде), 255-бабында (бiрiншi, үшінші және төртінші бөліктерінде), 256-бабында (екiншi бөлiгiнде), 257-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 259-бабында (екінші бөлігінде), 260-бабында, 261-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 263-бабында (үшінші және төртінші бөліктерінде), 264-бабында (екiншi бөлiгiнде), 267-269-баптарында, 271-бабында (екiншi бөлiгiнде), 275бабында (екiншi бөлiгiнде), 275-1-бабында (екiншi бөлiгiнде), 277-286-баптарында, 287-28бабында (екiншi бөлiгiнде), 288-бабында (екiншi бөлiгiнде), 289-бабында, 292-бабында (екiншi бөлiгiнде), 294-бабында, 295-бабында, 298-бабында (үшiншi және төртiншi бөлiктерiнде), 299-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 300-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 301-бабында, 302-бабында (екiншi бөлiгiнде), 303-305-баптарында, 319, 320 (екiншi бөлiгiнде) 321, 322-баптарында, 327-бабында (үшiншi бөлiгiнде), 335-338, 340, 358-бабында (екiншi бөлiгiнде), 361-бабында, 367бабында (төртiншi бөлiгiнде), 368-бабында (екiншi бөлігінде), 369-бабында (екiншi бөлiгiнде), 370-бабында (үшiншi бөлiгiнде), 373-бабында (екiншi бөлiгiнде), 374-бабында (екiншi бөлiгiнде), 377-бабында (екiншi бөлiгiнде), 382-бабында (бірінші бөлiгiнде), 390-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 391-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 392, 393-баптарында көзделген ќылмыстар туралы ќылмыстыќ iстер бойынша, алдын ала тергеудi iшкi iстер органдарының тергеушiлерi жүргiзедi.
Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексінің 176-бабында (үшiншi бөліктің г) тармағында), 189-бабында, 190-бабында (екінші бөлігінде), 191-197, 199-205, 207-баптарында, 209-бабында (екiншi және үшiншi бөлiктерiнде), 221-бабында (екінші бөлігінде), 222-бабында (екінші бөлігінде), 223-бабында (екінші бөлiгiнде), 224-бабында, 225-бабында, 226-бабында (екiншi бөлігінде), 231, 232-баптарында, 307-бабында (бiрiншi бөлігінде), 308-бабында (бiрiншi бөлігінде), 310, 311-баптарында (бiрiншi және екінші бөлiктерiнде), 312-315-баптарында көзделген ќылмыстар туралы ќылмыстыќ істер бойынша алдын ала тергеуді салыќ полициясының тергеушілері жүргізеді. Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексінің 183-бабында (екінші және үшінші бөлігінде), 229 бабында көзделген ќылмыстар туралы істер бойынша, егер олардың тергеуі ќаржы полициясы органдарының тергеушілері тергейтін ќылмыстарды тергеуге тікелей байланысты болса және ќылмыстыќ істі жеке іс жүргізуге бөлу мүмкін болмаса, алдын ала тергеуді салыќ полициясы органдарының тергеушілері жүргізуі мүмкін.
Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексінің 176-бабында (екiншi бөлiгiнде, үшiншi бөлiктiң а), б), в) тармаќтарында), 177-бабында (екінші және үшінші бөліктерінде), 180-бабында, 182-бабында (екінші және үшінші бөліктерінде), 184, 184-1, 206, 228, 235, 309, 316, 339 (екіншi және үшіншi бөлiктерiнде), 341, 343-357, 363-365-баптарында көзделген ќылмыстар туралы ќылмыстыќ істер бойынша алдын-ала тергеуді ќылмыстыќ іс ќозғаған ішкі істер органы немесе ќаржы полициясы жүргізеді.Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексінің 164-бабында, 250-бабында (екінші және үшінші бөліктерінде), 259-бабында (үшінші және төртінші бөліктерінде), 337-1-бабында, 347-1-бабында, 381-бабында (екiншi бөлiгiнде) көзделген ќылмыстар туралы ќылмыстыќ істер бойынша алдын ала тергеуді ќылмыстыќ іс ќозғалған ішкі істер немесе ұлттыќ ќауіпсіздік органдары жүргізеді.
Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексiнiң 307-бабында (екінші, үшiнші және төртiншi бөліктерiнде), 308-бабында (екiншi, үшіншi және төртiншi бөліктерінде), 311-бабында (үшінші және төртiнші бөлiктерiнде) көзделген ќылмыстар туралы ќылмыстыќ істep бойынша алдын ала тергеудi ќылмыстыќ істi ќозғаған ұлттыќ ќауiпсiздiк немесе ќаржы полициясы органы жүргiзедi.
Ќазаќстан Республикасы Ќылмыстыќ кодексiнiң 227, 380-баптарында көзделген ќылмыстар туралы ќылмыстыќ iстер бойынша алдын ала тергеудi ќылмыстыќ iсті ќозғаған ішкi iстер, ұлттыќ ќауіпсiздiк немесе ќаржы полициясы органдары жүргізедi.
Алдын ала тергеу ќылмыс жасалған ауданда (облыста) жүргiзiледi.
Алдын ала тергеу жедел және толыќ болуы маќсатында ќылмыс аныќталған орын бойынша, сондай-аќ сезiктi, айыпталушы адам немесе куәлардың көпшiлiгi тұрған жерде жүргiзiлуi мүмкiн.
Тергеу iс-әрекеттерiнiң басќа ауданда (облыста) жүргiзу ќажет болған жағдайда тергеушi оны тiкелей өзi жүргiзуге не бұл iс-әрекеттердi жүргiзудi сол ауданның (облыстың) тергеушiсiне немесе аныќтау органына тапсыруға ќұќылы. Тергеушi iздестiру әрекеттерiн немесе жедел iздестiру шараларын жүргiзудi алдын ала тергеу жүргiзiлетiн жердегi немесе iс жүргiзiлетiн жердегi аныќтау органына тапсыра алады. Тергеушiнiң тапсырмасы он тәулiктен аспайтын мерзiмде орындалуға тиiс.
Алдын ала тергеу ќылмыстыќ iс ќозғау туралы ќаулы шығарылғаннан кейiн ғана жүргiзiледi.
Тергеушi өзi ќозғаған немесе өзiне тапсырылған iс бойынша тергеуге дереу кiрiсуге мiндеттi. Iстi өзiнiң iс жүргiзуiне ќабылдағаны туралы тергеушi ќаулы шығарады. Егер ќылмыстыќ iстi тергеушi ќозғаса және өзiнiң iс жүргiзуiне ќабылдаса, онда ќылмыстыќ iстi ќозғау және оны өзiнiң iс жүргiзуiне ќабылдау туралы бiрыңғай ќаулы жасалады. Жоғарыда аталған ќаулылардың көшiрмелерiн тергеушi жиырма төрт сағаттан кешiктiрмей прокурорға жiбередi.
Алдын ала тергеу айыптау ќорытындысын жасау не ќылмыстыќ iстi медициналыќ сипаттағы мәжбүрлеу шараларын ќолдану үшiн сотќа жiберу туралы ќаулы, не ќылмыстыќ iстi ќысќарту туралы ќаулы шығарумен аяќталады.
2.
Ќылмыстыќ iстер жөнiндегi алдын
ала тергеу ќылмыстыќ iс
Алдын ала тергеу мерзiмiне алдын ала тергеу тоќтатыла тұрған уаќыт, айыпталушы мен оның ќорғаушысын ќылмыстыќ iс материалдарымен таныстыру уаќыты, сондай-аќ айыпталушының шағымы бойынша талап етiлген ќылмыстыќ iстiң сотта және прокуратурада жатќан уаќыты енгiзiлмейдi.
Алдын ала тергеу мерзiмiн тергеушiнiң дәлелдi ќаулысы бойынша:
1. Істiң күрделiлiгiне байланысты аудандыќ және оған теңестiрiлген прокурор - үш айға дейiн;
2.
Істiң аса күрделi болуына байланысты
облыс прокуроры және оған
теңестiрiлген прокурор мен
3. Алдын ала тергеу мерзiмiн одан әрi ұзартуға тек айрыќша жағдайларда iстiң күрделiлiгi ескерiле отырып жол берiледi және Ќазаќстан Республикасының Бас Прокуроры, оның орынбасарлары, Бас әскери прокурор жүзеге асыра алады.
4. Алдын ала тергеудiң мерзiмiн ұзарту туралы ќаулыны тергеушi ауданның, облыстың прокурорына және оларға теңестiрiлген прокурорларға тергеу мерзiмi өтпестен бұрын - бес тәулiктен кешiктiрмей, Бас Прокурорға, оның орынбасарларына, Бас әскери прокурорға он тәулiктен кешiктiрмей ұсынуға мiндеттi.
Алдын ала тергеуді тергеушілер тобының жүргізуі
Ќылмыстыќ iс бойынша алдын ала тергеу ол күрделi немесе оның көлемi үлкен болған жағдайда тергеушiлер тобына (тергеу тобына) тапсырылуы мүмкiн, бұл туралы ќылмыстыќ iс ќозғау туралы ќаулыда көрсетiледi немесе жеке ќаулы шығарылады. Бұл туралы шешiмдi тергеу бөлiмiнiң бастығы ќабылдауға ќұќылы. Ќаулыда тергеу жүргiзутапсырылған барлыќ тергеушiлер, оның iшiнде топ жетекшiсi - тергеушi көрсетiлуге тиiс.
Сезiктi, айыпталушы, жәбiрленушi, азаматтыќ талапкер, азаматтыќ жауапкер мен олардың өкiлдерi iстi тергеушiлер тобының тергейтiнi туралы ќаулымен таныстырылуға тиiс және оларға тергеу тобының жетекшісінен, сондай-аќ топ ќұрамындағы кез келген тергеушiден бас тарту ќұќығы түсiндiрiледi.Тергеу тобына алдын ала тергеу жүргiзетiн бiрнеше органның тергеушiлерi енгiзiлуi мүмкiн. Мұндай топты ќұру туралы шешiм прокурордың нұсќауы бойынша да, осы органдардың тергеу бөлiмдерi бастыќтарының бастамашылығы бойынша да ќабылдануы мүмкiн.
Ќазаќстан Республикасының Бас Прокуроры ерекше жағдайларда тергеудің толыќ және объективті еместігі фактілері аныќталған, іс күрделі және маңызды болған кезде, алдын ала тергеуді жүзеге асырушы бірнеше органның тергеушілері арасынан тергеу тобын ќұра алады, бұл орайда прокурорды осы топтың жетекшісі етіп тағайындап, бұл шешімді өз ќаулысымен ресімдейді. Мұндай тергеу тобы жүзеге асыратын тергеудің заңдылығын ќадағалау Ќазаќстан Республикасының Бас Прокурорына жүктеледі.
3. Тергеу iс-әрекетiнiң хаттамасы тергеу iс-әрекетiн жүргiзу барысында немесе ол аяќталғаннан кейiн бiрден жасалады.
Хаттама ќолмен жазылуы, машинка жазбасы не компьютер арќылы жасалуы мүмкiн.
Хаттаманың толыќ болуын ќамтамасыз ету үшiн стенографиялау, киноға түсiру, дыбыс және бейнежазба ќолданылуы мүмкiн. Стенографиялыќ жазба, дыбыс және бейнежазба материалдары iспен бiрге саќталады.
Хаттамада: тергеу iс-әрекетiн жүргiзу орны мен күнi; оның басталу және аяќталу уаќыты минутына дейiн дәл; тергеушiнiң лауазымы мен аты-жөнi; тергеу iс-әрекетiне ќатысќан әрбiр адамның тегi, аты, әкесiнiң аты, ал ќажет болған жағдайда оның мекен-жайы көрсетiледi. Хаттамада iс жүргiзу әрекеттерi олардың болған ретiмен, оларды жүргiзу барысында iс үшiн мәнi бар аныќталған жағдайлар, сондай-аќ тергеу iс-әрекетiн жүргiзуге ќатысќан адамдардың мәлiмдемелерi жазылады.
Егер тергеу iс-әрекетiн жүргiзу кезiнде фотосуретке түсiру, киноға түсiру, дыбыс және бейнежазба ќолданылса не iздiң көшiрме бедерi мен таңбасы жасалса, сызбалар, схемалар, жоспарлар жасалса, онда хаттамада оны жүргiзу барысында ќолданылған ғылыми-техникалыќ ќұралдар, оларды пайдалану жағдайлары мен тәртiбi, бұл ќұралдар ќолданылған объектiлер және алынған нәтижелер көрсетiлуге тиiс. Хаттамада бұған ќоса ғылыми-техникалыќ ќұралдарды ќолданудың алдында бұл туралы тергеу iс-әрекетiн жүргiзуге ќатысќан адамдардың хабардар етiлгенi көрсетiлуге тиiс.
Танысу үшiн хаттама тергеу iс-әрекетiн жүргiзуге ќатысќан барлыќ адамдарға ұсынылады. Оларға хаттамаға енгiзiлуге тиiс ескертпе жасау ќұќығы түсiндiрiледi.
Хаттамаға енгiзiлген барлыќ ескертпелер, толыќтырулар, түзетулер көрсетiлуге және олар осы адамдардың ќол ќоюымен куәландырылуға тиiс.
Хаттамаға тергеушi, жауап алынған адам, аудармашы, маман, куәгерлер және тергеу iс-әрекетiн жүргiзуге ќатысќан барлыќ адамдар ќол ќояды.
Хаттамаға тергеу iс-әрекетiн жүргiзу кезiнде орындалған фотографиялыќ негативтер мен суреттер, кинотаспалар, диапозитивтер, фонограммалар, бейнежазба кассеталары, сызбалар, жоспарлар, схемалар, iздiң көшiрме бедерлерi мен таңбалары ќоса тiркеледi.
Егер тергеу iс-әрекетiн жүргiзу барысында маман зерттеу нәтижелерi бойынша ресми ќұжат жасаса, онда бұл ќұжат хаттамаға ќоса тiркеледi, ол туралы хаттамаға тиiстi жазу жазылады.
Жәбiрленушiнiң, оның өкiлiнiң, куәнiң және олардың жаќындарының ќауiпсiздiгiн ќамтамасыз ету ќажет деп санауға негiздер болған кезде тергеушi аталған адамдар ќатысып отырған тергеу iс-әрекетi хаттамасында олардың жеке басы туралы деректердi жазбауға ќұќылы. Бұл жағдайда тергеушi жеке басы туралы деректердi ќұпия саќтау туралы ќабылданған шешiмнiң себептерi жазылған, олардың бүркеншiк аттары көрсетiлген және ол ќатысќан тергеу iс-әрекетiнiң хаттамаларында ол ќолданатын ќол ќоюдың үлгiлерi келтiрiлген ќаулыны шығаруға мiндеттi. Ќаулы бұдан әрі ќылмыстыќ істі тергеген органда саќталатын конвертке салынып, желiмделедi, оның iшiндегiлермен тергеушiден басќа прокурор және сот таныса алады.
Алдын ала тергеу деректерi жария етiлмеуге тиiс. Олар, егер бұл тергеу мүдделерiне ќайшы келмесе және басќа адамдардың ќұќыќтары мен заңды мүдделерiн бұзумен байланысты болмаса, онда тек тергеушiнiң, аныќтаушының, прокурордың рұќсатымен ќандай көлемде жария ету мүмкiн деп танылса, сондай көлемде жария етiлуi мүмкiн.
Тергеушi ќорғаушыға, куәларға, жәбiрленушiге, азаматтыќ талапкерге, азаматтыќ жауапкерге немесе олардың өкiлдерiне, сарапшыға, маманға, аудармашыға, куәгерлерге және тергеу iс-әрекеттерiн жүргiзу кезiнде ќатысќан басќа адамдарға өзiнiң рұќсатынсыз iстегi мәлiметтердi жария етуге жол берiлмейтiнi туралы ескертедi, бұл туралы аталған адамдардан олардың жауапкершiлiгiн ескерте отырып, ќолхат алынады.
Тергеу іс – әрекеті
1.Куә, жәбiрленушi, сондай-аќ бостандыќта жүрген сезiктi, айыпталушы жауап алуға олардан ќолхат ала отырып тапсырылатын хабарлау ќағазы арќылы шаќыртылады, ал олар болмаған жағдайда кәмелетке толған отбасы мүшелерiнiң, көршiлерiнiң, жергiлiктi атќарушы орган өкiлдерiнiң бiрi арќылы немесе олардың жұмыс немесе оќу орындарының әкiмшiлiгi арќылы тапсырылады. Жауап алынатын адам өзге де байланыс ќұралдарын пайдалана отырып шаќыртылуы мүмкiн. Хабарлау ќағазында кiмнiң және кiм ретiнде, кiмге және ќандай мекен жай бойынша шаќыртылатыны, жауап алуға келетiн уаќыт (күнi, сағаты), сондай-аќ дәлелсiз себептермен келмеудiң салдары көрсетiледi. Кәмелетке толмаған адам оның ата-анасы немесе өзге заңды өкiлдерi арќылы шаќыртылады. Күзетпен ұстаудағы сезiктi және айыпталушы жауап алуға ол күзетте ұсталып отырған орынның әкiмшiлiгi арќылы шаќыртылады.
Жауап алу алдын ала тергеу өтетiн жерде жүргiзiледi. Тергеушi ќажет деп тапќан жағдайда жауап алуды жауап алынатын адам тұратын жерде жүргiзуге ќұќылы.
Жауап
алу кейiнге ќалдыруға
Медициналыќ дәлелдер болған жағдайда жауап алудың ұзаќтығы дәрiгердiң жазбаша ќорытындысының негiзiнде белгiленедi.
Жауап алудың алдында тергеушi жауап алынатын адамның жеке басын аныќтауға тиiс. Егер жауап алынатын адамның iс бойынша iс жүргiзiлiп отырған тiлдi бiлетiндiгiне күмән туса, оның ќай тiлде жауап бергiсi келетiнi аныќталады. Жауап алуға шаќырылған адамға одан кiм ретiнде, ќандай ќылмыстыќ iс бойынша жауап алынатыны хабарланады, ќұќыќтары мен мiндеттерi түсiндiрiледi, бұл туралы хаттамаға белгi ќойылады.
Жауап алу жауап алынатын адамға iс бойынша өзiне белгiлi мән-жайларды айтуды ұсынудан басталады. Егер жауап алынатын адам iске мүлде ќатысы жоќ мән-жайлар туралы айтса, оған бұл туралы ескертiлуге тиiс. Еркiн баяндау аяќталғаннан кейiн жауап алынып отырған адамға айғаќтарды наќтылау мен толыќтыруға бағытталған сұраќтар ќойылуы мүмкiн. Жетектеушi сұраќтар ќоюға тыйым салынады. Егер айғаќтар цифрлыќ деректермен немесе есте саќтау ќиын өзге мәлiметтермен байланысты болса, жауап алынатын адам өзiнiң өтiнiшi бойынша немесе оның келiсiмiмен хаттамаға ќоса тiркелуi мүмкiн ќұжаттар мен жазбаларды пайдалануға ќұќылы. Жауап алу барысында тергеушi жауап алынып отырған адамға заттай дәлелдер мен ќұжаттарды көрсете алады, ал еркiн баяндау аяќталғаннан кейiн ќылмыстыќ iс материалдарындағы айғаќтарды жария ете алады, дыбыс және бейнежазбаларды немесе кино түсiру материалдарын тыңдатып, көрсете алады.
Мылќау немесе саңырау куәдан, жәбiрленушiден, сезiктiден, айыпталушыдан жауап алу оның белгiлерiн түсiнетiн және онымен белгiлер арќылы сөйлесе алатын адамның ќатысуымен жүзеге асырылады. Мұндай адамның жауап алуға ќатысуы хаттамада көрсетiледi.
Жауап алынатын адамның психикалыќ немесе өзге ауыр науќасы болғанда одан жауап алу дәрiгердiң рұќсатымен және оның ќатысуымен жүзеге асырылады.
Тергелетiн
iстiң мән-жайлары бойынша
Бiр iс бойынша шаќырылған куәлардан, жәбiрленушiлерден басќа куәлардан және жәбiрленушiлерден бөлек жауап алынады. Тергеушi бiр iс бойынша шаќырылған куәлар, жәбiрленушілер жауап алу басталғанға дейiн өзара сөйлеспейтiндей шаралар ќолданады.
Жауап алу алдында тергеушi куәнiң, жәбiрленушiнiң айыпталушыға немесе сезiктiге ќандай ќатысы бар екенiн аныќтайды, оларға iс жүргiзудегi ќұќыќтары мен мiндеттерiн түсiндiредi, айғаќ беруден бас тартќаны үшiн ќылмыстыќ жауапкершiлiгi туралы ескертедi. Бұл ретте тергеушi куәгерге, жәбiрленушiге өзiнiң, ерiнiң (зайыбының), жаќын туыстарының, ќылмыс жасағанын ашатын, сондай-аќ дiни ќызметшiге тәубе үстiнде оған iшкi сырын сенiп ашќан адамдарға ќарсы айғаќтар беруден бас тартуға ќұќығы бар екенiн түсiндiруге мiндеттi.
Он төрт жасќа дейiнгi куәдан немесе жәбiрленушiден жауап алуға ќатысу үшiн, ал тергеушiнiң ќалауы бойынша он төрт жастан он сегiз жасќа дейiнгi куәдан немесе жәбiрленушiден жауап алуға ќатысу үшiн педагог шаќыртылады. Кәмелетке толмаған куәдан немесе жәбiрленушiден жауап алу кезiнде оның заңды өкiлдерi ќатысуға ќұќылы. Он алты жасќа дейiнгi куәлар мен жәбiрленушiлерге айғаќ беруден бас тартќаны үшiн және көрiнеу жалған айғаќ бергенi үшiн жауапкершiлiк туралы ескертiлмейдi. Мұндай куәлар мен жәбiрленушiлерге iс жүргiзудегi ќұќыќтары мен мiндеттерi түсiндiрiлген кезде оларға тек шындыќты ғана айтудың ќажет екенi атап көрсетiледi. Кәмелетке толмаған куә мен жәбiрленушiге өздерiнiң немесе жаќын туыстарының ќылмыс жасағанын ашатын айғаќтар беруден бас тарту ќұќығы түсiндiрiледi.
Жауап алу хаттамасы
Бiрiншi жауап алу хаттамасында жауап алынып отырған адамның жеке басы туралы деректер, соның iшiнде: тегi, аты, әкесiнiң аты, туған уаќыты мен жерi, азаматтығы, ұлты, бiлiмi, отбасылыќ жағдайы, жұмыс орны, жұмысының түрi немесе лауазымы, тұратын жерi,сондай-аќ iстiң мән-жайы бойынша ќажет болатын басќа мәлiметтер көрсетiледi. Сезiктiден, айыпталушыдан жауап алу хаттамасында бұрын сотталғаны немесе сотталмағаны туралы көрсетiледi. Бұдан кейiнгi жауап алуларда жауап алынып отырған адамның жеке басы туралы деректердi, егер олар өзгермеген болса, оның аты-жөнiн көрсетумен шектеуге болады.
Заттай дәлелдер мен ќұжаттарды көрсету, хаттамаларды жариялау және тергеу iс-әрекеттерiнiң дыбыс- және бейнежазбаларын, киноға түсiрiлуiн, сондай-аќ осыған байланысты жауап алынушы берген айғаќтарды көрсету мiндеттi түрде хаттамада жазылуға тиiс.
Жауап алынып отырған адам тергеу iс-әрекетi барысында схемалар, сызбалар, суреттер, диаграммалар жасай алады, олар хаттамаға ќоса тiгiлiп, хаттамада ол туралы белгi ќойылады.
Еркiн баяндаудан кейiн жауап алынып отырған адам айғаќтарын өз ќолымен жазуға ќұќылы. Жауап алынатын адам өз ќолымен жазып, оған ќол ќойғаннан кейiн тергеушi толыќтыратын және наќтылайтын сұраќтар ќоя алады.
Жауап алу аяќталғаннан кейiн хаттама оќып шығу үшiн жауап алынып отырған адамға ұсынылады не оның өтiнiшi бойынша дауыстап оќылады. Жауап алынып отырған адамның хаттамаға толыќтыру мен наќтылау енгiзу туралы талабы мiндеттi түрде орындалуға тиіс.
Айғаќтармен таныстыру фактiсi және олардың дұрыс жазылғанын жауап алынып отырған адам хаттаманың соңында өз ќолын ќою арќылы куәландырады. Жауап алынып отырған адам сонымен ќатар хаттаманың әрбiр бетiне ќол ќояды. Жауап алынып отырған
адам хаттамаға ќол ќоюдан бас тартќан жағдайда тергеушi бас тарту себептерiн аныќтайды, оларды хаттамаға енгiзедi және хаттаманы өзi ќол ќойып куәландырады.
Егер жауап алынып отырған адам тән кемiстiгiне немесе өзге себептерге байланысты хаттамаға өзi ќол ќоя алмайтын болса, оның өтiнiшi бойынша хаттамаға ќорғаушы, жауап алынып отырған адам сенетiн өкiл немесе өзге адам ќол ќояды, бұл туралы хаттамада белгi жасалады.
Егер жауап алуға аудармашы ќатысса, онда ол да хаттаманың әрбiр бетiне және тұтас хаттамаға ќол ќояды. Ол жауап алынатын адамның өз ќолымен жазған айғаќтарының аудармасына да ќол ќояды.
Хаттамада жауап алуға ќатысќан барлыќ адам көрсетiледi. Олардың әрќайсысы хаттамаға ќол ќоюға тиiс.
Беттестіру
Егер бұрын жауап алынған екi адамның көрсетпелерiнде елеулi ќайшылыќтар болса, тергеушi осы ќайшылыќтардың себебiн аныќтау үшiн оларды беттестiредi. Беттестiрудiң басында беттестiрiлiп отырған адамдардың бiрiн-бiрi бiлетiн-бiлмейтiндiгi және олардың арасында ќандай ќарым-ќатынас бар екенi аныќталады. Куә мен жәбiрленушiге айғаќ беруден бас тартќаны, айғаќ беруден жалтарғаны және көрiнеу жалған айғаќ бергенi үшiн ќылмыстыќ жауаптылығы туралы ескертiледi, сондай-аќ оларға өзiне, ерiне (зайыбына) және өзiнiң жаќын туыстарына, ал дiни ќызметшiлерге, - тәубе үстiнде өздерiне iшкi сырын сенiп ашќан адамдарға ќарсы куәлiк етпеу ќұќығы түсiндiрiледi.
Беттестiруге шаќырылған адамдарға аныќтау үшiн беттестiру жүргiзiлiп отырған iстiң жайы туралы айғаќ беру кезек бойынша ұсынылады. Мұнан соң тергеушi сұраќ ќояды.
Беттестiруге шаќырылған адамдар тергеушiнiң рұќсатымен бiр-бiрiне сұраќ ќоя алады.
Беттестiру кезiнде тергеушi iске ќоса тiгiлген заттай дәлелдер мен ќұжаттардыкөрсетуге ќұќылы.
2.
Ќылмыс iзiн, өзге материалдыќ
объектiлердi аныќтау, сондай-аќ iс
үшiн маңызы бар жағдайларды
айќындау маќсатында тергеушi, ал
ол жоќ болған жағдайда
Тексеру бұған ќажеттiлiк пайда болған кезде, әдетте, кейiнге ќалдырылмай жүргiзiледi.
Ќылмысты ашу үшiн тергеу талап етiлетiн ќылмыс туралы арыз немесе хабар алғаннан кейiн тергеушi оќиға болған жерге дереу келiп, тексеру жүргiзуге тиiс.
Тергеушi уаќытында келе алмайтын жағдайда тексерудi аныќтаушы немесе арыз немесе хабар келiп түскен аныќтау органының лауазымы жағынан жоғары ќызметкерi жүргiзедi.
Тексеру куәлерді ќатыстыра отырып жүргiзiледi. Айрыќша жағдайларда (баруы ќиын жерлерде, тиiстi ќатынас ќұралдары болмағанда немесе басќа объективтi себептергебайланысты азаматтарды куә ретiнде тарту мүмкiн болмаған кезде, сондай-аќ тексеруді жүргiзу адамдардың өмiрi мен денсаулығына ќауiп төндiрумен байланысты болса) тексеру куәлердi ќатыстырмай, бiраќ бұл ретте, әдетте, оның барысы мен нәтижелерiн бекiтудiң техникалыќ ќұралдарын ќолдану арќылы жүргiзiлуi мүмкiн.
Ќажет болған жағдайда тексеру сезiктiнiң, айыпталушының, жәбiрленушiнiң, куәнiң, сондай-аќ маманның ќатысуымен жүргiзiледi.
Байќалған iздердi және өзге де материалдыќ объектiлердi тексеру тергеу iс-әрекетi жүргiзiлетiн жерде өтедi. Егер тексеруге ұзаќ уаќыт ќажет болса немесе ќылмыс аныќталған жерде тексеру елеулi түрде ќиын болса, объектiлер ол жерден алынып, буып-түйiлiп, мөрмен бекiтiлiп және бүлiнбеген күйде тексеруге ыңғайлы басќа жерге жеткiзiлуге тиiс.
Тексеру кезiнде аныќталғанның және алынғанның бәрi куәгерлерге, басќа да тексеруге ќатысушыларға көрсетiлуi тиiс, бұл туралы хаттамада белгi жасалады.
Ќажет болған жағдайларда тексерiлетiн объектiлерге өлшеу жүргiзiлiп, олардың жоспарлары мен схемалары жасалады, сондай-аќ суретке түсiру және өзге ќұралдармен бейнелеу жүргiзiледi, бұл туралы хаттамада белгi ќойылып, оған аталған материалдар ќоса тiгiледi.
Тұрғын үйдi тексеру тек онда тұратын кәмелетке толған адамдардың келiсiмiмен немесе прокурордың санкциясымен ғана жүргiзiледi. Егер онда тұратын адамдар кәмелетке толмағандар болса немесе психикалыќ немесе өзге ауыр науќастан зардап шегетiнi белгiлi болса немесе тексеруге ќарсы болса, тергеушi прокурордың санкциясы алынуға тиiс мәжбүрлеп тексеру туралы ќаулы шығарады. Прокурор санкция беруден бас тартќан жағдайда тексеру жүргiзiлмейдi.
Егер оќиға тұрғын үйде болса және оны тексерудi кейiнге ќалдыруға болмаса, онда тұрғын үйдi тексеру тергеушiнiң ќаулысы бойынша жүргiзiлуi мүмкiн, бiраќ кейiн оның заңды екенiн тексеру үшiн жүргiзiлген тексеру туралы бiр тәулiк мерзiмде прокурорға хабарланады. Аталған хабарды алғаннан кейiн прокурор тексерудiң заңды екенiн тексередi және оның заңды немесе заңсыз екенi туралы ќаулы шығарады. Тексерудiң заңсыз екенi туралы шешiм ќабылданған жағдайда бұл iс-әрекет iс бойынша дәлел ретiнде жiберiле алмайды.
- Криминалистическая баллистика
- Криминалистическая версия
- Криминалистическая взрывотехника
- Криминалистическая взрывотехника
- Криминалистическая взрывотехника
- Криминалистическая видеозапись
- Криминалистическая габитоскапия
- Криминалистикалық тіркеудің түсінігі және оның ғылыми,құқықтық және ұйымдастырушылық негіздері
- Криминалистикалық фото суретке түсіру
- Криминалистикалық фото суретке түсіру
- Криминалистика пәнiнің түсінігі
- Криминалистика пәнінен зертханалық жұмыс есебі
- Криминалистика понятие
- Криминалистика-Почерковедческая экспертиза
