Материалдық емес активтер есебінің маңызы

ҚАЗАҚ ГУМАНИТАРЛЫҚ ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ

 

 

РЕФЕРАТ

Тақырыбы; «МАТЕРИАЛДЫҚ ЕМЕС АКТИВТЕР ЕСЕБІ»

 

 

 

 

 

 

 

Орындаған: Ескендирова А.

Тексерген: Абдулина Г. С.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Астана қ. 2012ж.

ЖОСПАР

 

КІРІСПЕ

I ТАРАУ. Материалдық емес активтер есебінің маңызы.

 

1.1. Материалдық емес активтерді  анықтау және олардытану критерийлері.

1.2. Материалдық емес активтер  есебін анықтау.

1.3. Материалдық емес активтердің амортизациясын есептеу.

 

Қорытынды

 

Қолданылған әдебиеттер

 

КІРІСПЕ

Жұмыс 21 беттен тұрады. Реферат жұмысында 2 кесте, 6 мысал бар. Жұмысты дайындауда 7 әдебиет көздері қолданылды. Оның мазмұнын төмендегідей маңызды терминдер сипаттайды: материалдық емес активтер есебі, материалдық емес активтердің маңызы, салық міндеттемесінің есебі, міндеттеме тәсілімен табыс салығының есебі, салық базасы, салық мөлшерлемесі, салық кезеңі, салық салу объектісі, салық түрлері, алымдар, төлемдер, кеден төлемдері және т.б.

Ұйымдық-құқықтық жағынан салықтар--- бұл мемлекет біржақты тәртіппен заң жүзінде белгіленген,белгілі бір мөлшерде және мерзімде бюджетке төленетін қайтарусыз және өтеусіз сипаттағы міндетті ақшалай төлемдер.

Салықтардың  экономикалық мәні олардың өзінің функциялары мен міндеттерін  жүзеге асыру үшін мемлекет жұмылдыратын ұлттық табыстың бір бөлігі болып табылатындығында.

Қазіргі кезде бухгалтерлік есеп ең басты бір орын алады. Ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап, басқарушы шешім қабылдаудың негізі. ҚР аймағында әрекет етіп тұрған барлық субъектілерге қаржылық есеп беруді және бухгалтерлік есепті жүргізу міндеттілігі жүктеледі. Жалпы алғанда салық міндеттемесімемлекет алдындағы әрбір салық төлеушінің міндеттемесі болып табылады және ол салық заңына сәйкес жүргізіледі. 2001 жылғы 12 маусымда №209-11 Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (өзгертулер және толықтырулармен) салық Кодексі қабылданды. Кодекске сәйкес жеке және заңды тұлғалардан алынатын салықтар мемлекеттік бюджетті толықтырудың негізгі көзі болып табылады.

Мемлекеттік бюджет-жалпы мемлекеттік тұрғыдан бөліп пайдалану, жұмсау үшін құрылатын қаржы қоры болып табылады.

Бюджеттің қаржысы экономиканы дамытуға, халықтың материалдық әл-ауқатын және мәдени деңгейін көтеруге және басқа да мақсаттарға пайдаланылады. Жеке және заңды тұлғалардан алынатын салықтар мемлекеттік бюджетті толықтырудың негізгі көзі болып табылады 
I ТАРАУ. Материалдық емес активтер есебінің маңызы.

1.1. Материалдық  емес активтерді анықтау және  олардытану критерийлері.

 «Материалдық емес  активтер» ҚЕХС (Қаржылық есеп  берудің халықаралык стандарттарына) және 28 «Материалдық емес активтер  есебі» БЕС (бухгалтерлік есеп  стандарттары) сәйкес Материалдық  емес активтер әкімшілік мақсатта  және басқа субъектілерге жалға беруде, өндірісте және тауарларды (жұмысты, көрсетілген қызметті) өткізуде ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам) қолдануға арналған, заттай формасы жоқ, үлестірілетін ақшалай емес активтер, оларды:

а) анықтауға болады;

ә) субъект бақылайды;

б) қолданудан субъект болашақта эқономикалық пай да алуды күтеді. 
Материалдық емес бап Материалдық емес актив болып саналады, егер: 
а) Материалдық актив анықтамаларына сәйкес келсе;

ә) белгі - өлшемдерге сай келеді және мынадай жағдайда есепте тіркеледі:

• субъектінің осы активке тікелей байланысты болашақта күтілетін экономикалық пайда алу ықтималдығы жоғары болса;
• актив құнын күмәнсіз сеніммен анықтауға болса;
• материалдық емес активтерді тану сәтінде олардың бастапқы құн бойынша бағаланғанында.

Материалдық емес активтердің бастапқы құны оларды сатып алу құнына тең болады, бұған оларды алуға кеткен және қолдануға әзірлейтін жағдайға (сатып алу бағасы, орны толып өтелмейтін салықтар мен алымдыр және т.б. шығындар) келтіруге жұмсалған шығындар кіреді.

 

 

 

Материалдық емес активтерді жіктеу.

 

Ұйымның материалдық емес актив объектілерін қабылдау - тапсыруды құжатпен ресімдеу үшін материалдық емес актив түрінің толық атауы, оның ұйымға берілген ай-күні, жылы (ұйымда жасалған ай-күні, жылы), объектінің сипаттамасы, оның құны, амортизация нормасы және басқа қажетті мағлұматтар көрсетілуі тиіс.

Материалды емес актив объектілерін қабылдауды рәсімдегенде акт материалды емес актив объектісінің әрбір объектісіне бір данадан жасалады. Материалды емес активтердің бірнеше біртектес объектілерін қабылдауды рәсімдейтін жалпы акт жасауға болады. Акт рәсімделгеннен кейін материалдық емес актив объектісін немесе оны қолдануды жүйелеп баяндайтын құжаттама немесе осы объектіге қатысты ұйымның сондай және тағы басқа мүліктік құндылықтарьн растайтын құжаттар тіркеліп, ұйымның бухгалтериясына беріледі, оған бас бухгалтер қол қояды және ұйым басшысы немесе соған уәкілетті тұлға бекітеді. Басқа ұйымға материалдық емес ақтивтерді бергенде (сатқанда) акт екі дана болып жасалады, тапсыратын ұйым және материалдық емес активтер есебі карточкасында тиісті жазба жасалады.

Ұйым пайдалануына түскен матерналдық емес активтердің барлық түрлерінің есебі үшін қолданылады. Материалдық емес актив объектілеріне жатқызу тәртібі мен олардың құралы заңдармен және нормативті актілермен ретгеледі.

Бухгалтерияда әрбір объектіге карточка жүргізіледі. Форма кіріске алынуға арналған құжат, материалдық емес активтерді қабьшдау-тапсыру және басқа құжаттама негізінде бір дана болып толтырылады. 8 графада бастапқы құжат пен пайдалы қызмет ету мерзіміне негізделіп есептелген мөлшер (норма) бойынша ай сайын есептелетін амортизация сомасы көрсетіледі. «Материалдық емес актив объектілерінің қысқаша сипаттамасы» бөлігінде тек қана актив объектінің негізгі көрсеткіштері жазылады, ұйымда бар осы объектіге арналған техникалық құжаттама мәліметтерін көшіруге болмайды

 

Материадцық емес активтерді мынандай түрлерге бөліп, жіктеуге болады:

• лицензиялық келісімдер - кәсіпорынға үкіметтік органдар немесе муниципали тет беретін және қоғамдық меншікті монополиялық пайдалануға (электр желілері үшін қоғамдық жерді пайдалануға және т.б.) беретін құқықтар;
• багдарламамен   қамтамасыз   ету,   ол   әлде   сатып   алынады,   не   болмаса субъектінің өзі жасайды және сыртқы немесе ішкі мақсаттарға арналады;
• патенттер - заңды түрде танылған және тіркелген айрықша құқықтар. Патент белгілі бір өнімді шығаруға, не болмаса арнайы ерекше процесс пен технологияны пайдалануға эксклюзивтік кұқық береді;
• ұйымдастыру   шығындары   (қалдырылган   шығындар)   -   субъект   шеккен шығындар, олардан тек болашақта ғана нәтиже алынады немесе шығындар болашақ кезеңдерге (ұйымның мекен-тұрақты ауыстыруына байланысты шыгындар, ұзақ мерзімді алдын ала төлеу - бірнеше жыл бұрын аванс болып төленетін) сақтандыру;

 

• гудвилл - субъектінің жағымды сипаттамасына байланысты сатып алушының сауда сәтінде пайда болған кұндылығы. Ол сатып алушының бухгалтерлік балансында сатылым   (субъектінің   тұтастай   алғандағы   құны)   мен   таза   активтердің   жеке-жеке нарықтық құн сомасы арасындағы айырма ретінде анықталады. Есеп мақсаттары үшін 
  гудвилл фирманың алган нақты бағасы мен таза активтердің сәйкес теңестірілген әділ нарықтық бағасы арасындағы айырма ретінде қарастырылады. Таза капитал: «капитал минус міндеттемелер» болып анықталады;
• басқадай (авторлық құқықтар - шығарма, әзірлеме және т.б. авторларға заңмен берілетін қорғау формалары, сауда маркалары немесе тауарлық белгілер - ұйымға, өнімге (көрсетілген қызметке) берілген, атаулар, рәміздер немесе сәйкестендіруді білдіретін баскалары); франчайзингтер - мемлекеттік меншікті пайдалану құқығына ие болу немесе 
  коммуналдық қызмет көрсету және т,б. үшін үкіметтік органдар береді.

Материалдық емес активтердің түсуі мен құрылуын есептеу

Материалдық емес активтер мыналардың нәтижесінде алынады:

• сатып алулар

Мысалы. Бағдарламалық камтамасыз ету алынды:

а) нақты өзіндік құнға:

102 «Бағдарламамен қамтамасыз ету» шот дебеті

671 «Төленетін шоттар»  шот кредиті 60 000;

ә) ҚҚС сомасына: 331 «Өтелетін ҚҚС» шот дебеті;

671 «Төленетін шоттар»  шот кредиті (15%) 9 000;

б) объектіні дайын жағдайға дейін жеткізу бойынша шыққан шығындар сомасына: 102 «Бағдарламамен қамтамасыз ету» шот дебеті;

681 «Қызметкерлердің қызметін  өтеу бойынша есеп айырысулар», 635 «Әлеуметтік салық», 687 «Басқадай  кредиторлық берешек» 8 000;

• жарғы капиталына салымдар - материалдық емес активтер тараптардың шартпен белгіленген бағасы бойьшша есепте көрсетіледі:

 

1. Жарияланған капитал сомасына: 5-11 «Төленбеғен капитал» шот дебеті501 «Жай акциялар» шот кредиті, 502 «Артықшылықты акциялар», 503 «Жарғы капиталына салымдар мен пайлар» 1 000 000.

2. Жарғыда көрсетілген, салынған материалдық емес активтердің келісімшарттық құны:101 -103 «Материадцық емес активтер» шот дебеті

511 «Төленбеген капитал»  шот кредиті 400 000;

• кәсіпорындардың   бірігуі   нәтижесінде   ие   болу   -   материалдық   емес активтердің бастапқы құны өткізу құны бойынша мойындалады, еғер оны күмәнсіз сенімділікпен бағалау мүмкін болмаса, онда актив жеке материалдық емес актив  болып танылмайды, алайда гудвиллге (фирманың іскерлік беделінің бағасы) енеді; өйткені жақсы іскерлік бедел, қолайлы мекен-тұрақ бар, тауар нарықта жақсы белгіленген бағасы бар және т.б.

Мысалы. 8 000 000 теңгеге ұйым сатып алынды, активтің өзіндік құны 6 000 000 теңге.

1. Активтің нақты кұны сомасы:

687 «Баскадай кредиторлык  берешек» шот дебеті

441 «Ағымдык шоттағы акша» шот кредиті 6 000 000.

2. Гудвилл сомасына:

105 «Гудвилл» шот дебеті

441 «Ағымдык шоттағы ақша»  шот кредиті 2000000.

3. Қосылған кезде:

Барлық активтердің дебеті

687 «Басқадай кредиторлық берешек» шот кредиті 6 000 000.

Сатып алынған таза активтердің әділ құны фирманың сатылым бағасынан (сатып алатын субъект үшін бұл - пайдалы мәміле) артса, сатылым бағасы мен алынған активтердің әділетті құн арасындағы есептелетін теріс айырма болып табылады және теріс гудвилл (бэдвил) деп аталады. Кез келген теріс гудвилл фирма алған активтердің құндылықтарын азайту үшін пропорционалды бөлінуге тиіс. Мұндай жағдайда теріс гудвиллді болдырмау үшін материалдық активтердің құндылығын азайту қажет:

• мемлекеттік жәрдем  ақша  (субсидиялар)  есебінен  шығындардьң  нақты сомасына (бағдарламамен қамтамасыз ету):

102 «Бағдарламамен қамтамасыз ету» шот дебеті

726 «Билікті атқарушы орғандарының  жәрдем ақшалары (субсидиялары)»  шот кредиті.

Есепті шот соңында кірістер жиынтық табысты арттыру үшін есептен шығарылады: 726 «Билікті атқарушы органдарының жәрдем ақшалары (субсидиялар)» шот   дебеті

571 «Жиынтық табыс» шот  қредиті;

• айырбас - тұтсас емес активке айырбастау нәтижесінде алынған материалдық емес активтердің бастапқы құны алынған немесе төленген ақшалай қаражат сомасына түзетілген, айырбасқа алынған активтің өткізу құны бойынша мойындалып, танылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.2. Материалдық  емес активтер есебін анықтау.

 

Тауарлық белгі алынады:

а) келісімшарттық құнға:

106 «Басқадай материалдық емес активтер» шот   дебеті

671 «Төленуге тиіс шоттар» шот кредиті 100 000;

ә) ҚҚС сомасына: 331 «Өтелетін ҚҚС» шот дебеті

671 «Төленуге тиіс шоттар» шот кредиті 16 000.

Айырбасқа берілген бағдарламамен қамтамасыз етудің нақты өзіндік құны есептен шығарылды: 841 «Материалдық емес активтердің істен шығуы бойынша шығындар» шот дебеті

102 «Бағдарламамен қамтамасыз ету» шот кредиті 60 000.

Сатып алушыға шот ұсынылады:

а) берілген бағдарламамен қамтамасыз етудің келісімшарттық құнына: 301 «Алуға арналған шоттар» шот дебеті

721 «Материалдық емес активтердің  істен шығуынан түскен кіріс» 
шот кредиті 80 000;

ә) Келісімшарттық қүнының 15% ҚҚС сомасына: 301 «Алуға арналған шоттар» шот дебеті

633 «ҚҚС» шот кредиті 12 000.

Айырма сомасы аударылды: 671 «Төленуге тиіс шоттар» шот дебеті

441 «Ағымдық шоттағы ақша»  шот кредиті 24 000.

Өзара талаптарды қоса есептеу жүргізілді: 671 «Төленуге тиіс шоттар» шот дебеті

301 «Алуға арналған шоттар»  шот кредиті 92 000.

Ұқсас материалдық емес активке айырбастау нәтижесінде алынған Материалдық емес активтің бастапқы құны айырбас активінің баланстық құны бойынша танылады және табыс әкелмейтін мәміле болып саналады: 102 «Бағдарламамен қамтамасыз ету» шот дебеті

102 «Бағдарламамен қамтамасыз  ету» шот кредиті;

• Құру - субъектінің өзі жасаған материалдық емес активтердің бастапқы құны іс жүзіндегі нақты тікелей және қосымша шығындар сомасы бойынша танылады, олар материалдық емес активтерді мойындау өлшемдері (критерийі) мен анықтамасына материалдық емес баптардың сәйкес келген сәтінен бастап шеккендерін белгілеу бойынша қолдануға арналған активті жасау мен әзірлеу үшін байыпты, ақылға қонарлық негізде таратылуы мүмкін. Материалдық емес бапты жасауға кеткен шығындар анықтама мен өлшемдерге сәйкес келетін сәтке дейін активтің бастапқы құнына кірмейді және кезең шығындары болып танылмайды.

Материалдық емес активтерді құрған қезде барлық жұмыстар зерттеулер мен әзірлемелер сатыларынан құралады.

Зерттеулер сатысы - жаңа ғылыми немесе техникалық білім үшін әрекеттенген, талап қойып, алдын-ала қам жасаған, жоспарланған ізденістер. Бұл сатыға мыналар жатады: жаңа білім алуға бағьтталған зертханалық зерттеулер жаңа зерттеу олжасын немесе басқа білімді іздеу; болашақ өнім немесе өндірістік нұсқаларды жасау мен ұғымын тұжырымдау. Зерттеу сатысында субъект болашақта экономикалық пайда әкелетін материалдық емес активтер бар екендігін айқара ашық көрсете алмайды, сондықтан шығындар кезеңнің шығындары болып танылады

Зерттеу  сатысындағы  шығындар  қалай  көрсетілетінін  қарастырайық:   зерттеу жұмыстарына  шығындар  шықты  (қызметкерлерге  еңбекақы  есептелді  еңбекті  өтеу қорынан әлеуметтік салық аударымы және басқа шығындар жасалды): 821 «Жалпы және әкімшілік шығындар» шот дебеті, 811 «Өнімді (жұмысты, көрсетілген қызметті) өткізу бойынша шығындар» шоттарының дебеті

681 «Қызметкерлермен еңбекті  өтеу бойьшша есеп айырысулар», 635 «Әлеуметтік салық», 687 «Басқадай  кредиторлық берешек» әртүрлі  шоттардьщ кредиті 7000,0.

Әзірлеме сатысы - ғылыми-зерттеу ізденістерінің немесе басқа ілімдерінің нәтижелерін жаңа немесе түпкілікті жетілдірілген процестерді, материалдарды, өнімдерді, жүйелерді және көрсетілетін кызметтерді жоспарлауға немесе әзірлеуге ауыстырып, көшіру. Бүл сатыға мыналар жатады: тәжірибелік үлтілер мен модельдерді жобалау, құрастыру (конструкциялау) және тестілеу, жаңа технологиямен құрал-аспаптарды, қалыптарды (шаблондарды), пішіндер (формалар) мен штамптарды жобалау; коммерциялық өндіріс үшін экономикалық қондырғыларды жобалау мен пайдалану; таңдалған баламалы материалдарды, құрылғыларды, өнімдерді, процестерді, жүйелерді немесе көрсетелген қызметтерді жобалау, құрастыру (конструкциялау) және тестілеу.

Субъект кейбір жағдайларда әзірлеме сатысында материалдық емес активтерді үйлестіріп, бұл активтің болашақта экономикалық пайда әкелуі ықтимал екендігін жариялап көрсете алады. Мысалы, фирманың экономикалык пайда алуы мақсатымен қайта жарақтануын көздейтін бизнес-жоспар жасалады.

Әзірлеме сатысындағы материалдық емес бапты құрған кезде шығындар былайша көрсетіледі:

— материалдық емес активті жасауға шығындар бөлды:

а) өндіріске материалдар босатылады. 901,921 «Материалдар» дебеті 
201-206, 208 «Материалдар» кредиті

ә) Қызметкерлерге еңбекақы есептелді

902, 922 «Өндірістік жұмысшылардың еңбегін өтеу» дебеті

681 «Еңбекті өтеу бойынша  қызметкерлермен есеп айырысулар»  кредиті

б) еңбекті өтеу жөніндеғі аударымдар сомасы

903, 923 «Еңбекті өтеу төлемінен ақша аударулар» дебеті 
635 «Әлеуметтік салық» кредиті

Орындалған жүмысты өзіндік құны есептеліп шығарылады: 900 «Негізгі өндіріс», 920 «Қосалқы өндіріс» шоттарының дебеті

901 (921) 902(922) 903(923) кредиті 6000,0;

- материалдық емес бапты мойындап, тану сәтіне дейін жасалған шығьшдар бітпеген құрылыс ретінде көрсетілді:

126 «Бітпеген құрылыс» шот дебеті

900 «Негізгі өндіріс», 920 «Қосалқы өндіріс» шоттарының кредиті     6000,0;

- материалдық емес  активтерді  мойындалатын  белгі  өлшемдер мен  анықтамаларға сай деп тану сәтіне дейін:

106 «Басқадай материалдық  емес активтер» шот дебеті

126 «Бітпеген құрылыс» шот кредиті

 

1.3. Материалдық  емес активтердің амортизациясын есептеу.

 

Материалдық емес активтердің амортизациясы (мүліктің ұсталлу, тозу дәрежесіне қарай құлын бірте-бірте төмендету) субъектінің қызмет ету мерзімінен артпайды. Материалдық емес активтердің амортизацияланатын сомасы оның пайдалы қызмет ету мерзімінің бағасына неғұрлым жуық негізді жүйелі түрде бөлінеді,

Материалдық емес активтердің амортизациясын есептеу 6 - «Негізгі құрал-жабдықтар есебі» БЕС-нда (Бухгалтерлік есеп стандарттары) белгіленген тәсілдер жолымен анықталады, бірақ қолданылатын тәсіл активті қолданудан түскен экономикалық пайданы тұтьшу үлгісін көрсетеді. Егер экономикалық пайданы тұтыну үлгісін анықтау мүмкін болмаса, онда тіксызықты есептен шығару тәсілі қолданылады.

Амортизацияланатын құн - «бастапқы құн минус жойылу құны» болып айқындалады.

Жойылу құны нөлге тең есептеледі, егер:

1. Пайдалы қызмет ету мерзімі соңында оны сатьш алу туралы үшінші жақтың келісімі болмаса.
2. Мыналарға байланысты материалдық емес активтердің бұл түрі үшін белсенді нарық болмаса:

а) активтердің пайдалы қызмет ету мерзімі соңында мұндай нарықтың болуына.

ә) мүмкіндік, ықтималдьщ жоқ болса. Нарық белсенді деп саналады, егер:

• нарықтағы тауарлар біртекті болса (компьютерлік бағдарламалар нарығы);
• мәмілеге келуге ниетті - сатушылар мен сатып алушыларды қай уақытта да табуға болатьш болса;
• сатып алынатан және сатылатан тауарлар халыққа қолайлы, арзан бағаларда болса.

Материалдық емес амортизацияны есептегенде оларды қолдану орнына байланысты мынадай бухгалтерлік жазбалар жасалады:

935 «Материаллдық емес  активтердің амортизациясы», 811 «Тауарларды (жүмыстарды, көрсетілетін қызметгі) өткізу бойынша шьп'ындар», 821 «Жалпы  және әкімшілік шығьщдар» шоттарьшың  дебеті.

111-116 «Материалдық емес  активтердің тозуы» шоттарының  кредиті.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қорытынды

 

Қазіргі таңда ірі банктер кірістілігі және сенімділігі мен айтарлықтай жоғарғы рейтингті иеленген. Бұл банктер қатарынада «Тұран Әлем» банкі, «казкоммерцбанкі» , «Халық банкі» жатады. Болашақта Казкоммерцбанк Т23,8 млрд көтеруге, Халық банкі стратегиялық инвесторларды іздестіруде, ал Альянс банкі 2007 жылға дейін 100 млн доллар көтеруге ұмтылған т.б. банктер өзінің капиталын көбейтуге ұмтылады.

Кәсіпорындардың бухгалтериясында негізгі құралдар-дың әрбір объектісіне типтік ведомостволық түгендеу карточка ашылады. Егер жеке бірінсіз-бірі қызмет ете алмайтын бірнеше бүйымдар, саймандар, аспаптар, тағы басқалары қосылып бір түгендеме объектіні қүрайтын болса, онда оның түгендеу карточкасына сол объектінің құрамына кіретін барлық бүйымдардың тізімі жазылады. Егер үйымның бір бөлімшесіне қүралдың (инвентардың), аспаптың немесе басқа да негізгі қүралдардың бір түрінің (аты, техникалық сипаттамасы, бағасы бірдей болатын) бірнешеуі бір уақытта келіп кіріске алынса, онда олар түгендсу карточкаларында тобы бойынша есептеледі. Бірақ бүл жоғарыда айтылғандарға қарамастан ол негізгі қүрал-дардың әрқайсысына бөлек түгендеме нөмірі бсрілсді. Негізгі қүрадцардың барлық түрлерін, сондай-ақ үйымға күнтізбелік (календарлық) бір ай ішінде пайдалануға берілген біртектес өндірістік-шаруашылық қызмстінің бір түрін орындауға арналған жеке техникалық сипаттамасы мен бағасы бірдей негізгі қүралдарды есептеуге үлгілі түрі НҚ-6 ведомоствоаралық түгендеу карточкасы қолданы-лады. Түгендеу карточкалар үйымның бухгалтериясында тиісті топтары бойынша тіркеледі.

Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: негізгі құралдардың келіп түсуін, кәсіпорын ішінде орын ауыстыруын және шығуын, дұрыс құжаттықрәсімделуін және бухгалтерлік есепте уақытылы көрсетілуін; олардың материалдық жауапты адамдарға бекітілуін және сақталуы мен ұтымды пайдаланылуын бақылайды; негізгі құралдардың есептелген амортизациясы мен тозу сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ есептелген амортизация сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, негізгі құралдардың қор қайтарымын анықгауды, жаңа техниканың және оны қолданудың жаңа әдістерінің тиімділігін; негізгі құраддарды жөндеу бойынша шығындардың сенімді есебін; негізгі құраддарды түгелдеуді және қайта бағалауды мезгілінде жасауын және олардың нәтижесін есепте көрсетілуін; негізгі құралдарды сату және олардың басқаша шығу нәтижелерін есепте нақты көрсетелуін қамтамасыз етуі керек.

 

 

 

 

 

Қолданылған әдебиеттер:

 

1. ҚР-ның “Бухгалтерлік есеп және қаржы есебі” туралы заңы. 24. 06. 2002.
2. ҚР-ның Қаржы министрлігінің 18. 09. 2002 жылғы №438 бұйрығымен (ҚР Қаржы министрлігінің өзгертулер енгізілген 21.10.2003 жылғы № 372 бұйрығымен) бекітілген Бухгалтерлік есеп типтік шот жоспары.
3. Ержанов М.С., Ержанова А.М. Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов (с 1 января 2003г.). – А. : Ержанов и К, 2003.
4. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии.- А. : Центраудит- Казахстан 2002.
5. Международные стандарты финансовой отчетности КМСФО/Пер. В.И. Тарусина/Ред. коллегия: А.С. Бакаев, Л.В. Горбатова, Т.Б. Крылов и др. – М., 1998.
6. Баймұханова С. Б., Балапанова Ә. Ж. Бухгалтерлік есеп.-

А. : Қазақ университеті, 2002.

     7. Баймұханова С.Б. Бухгалтерский  учет хозяйствующих