Мемлекеттік органдарды түрлері және қызметі

Мемлекеттік органдарды түрлері және қызметі

МАЗМҰНЫ 

КІРІСПЕ...................................................................................................................3

1. Мемлекеттің  ұғымы............................................................................................4

2. Мемлекеттің функциялары................................................................................9

3. Мемлекеттік органдардың түрлері және қызметі..........................................12

ҚОРЫТЫНДЫ......................................................................................................15

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ..........................................................16 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

     КІРІСПЕ 

     Қоғам — адамдардың ұйымдасуы мен өмір сүруінің нысаны, соның шеңберінде материалдық және рухани игіліктер  өндіріліп, тұтынылып және айырбасталып жатады, осының өзі белгілі бір  тәртібі, адамдар арасындағы өзара  қарым-қатынастардың орнықтылығы  мен тұрақтылығын нығайтуға бағытталған, өз мүшелерінің мінез-кұлқын басқарудың, реттеудің және ықпал етудің ерекше құралдарының болуымен сипатталады.

     Мемлекет  — басқару функциясын орындайтын және соның көмегімен қоғамның тіршілік-тынысын  қамтамасыз ететін, оған қажетті жағдайлар  мен алғышарттар жасауға ұмтылатын  адамзат қоғамын ұйымдастырудың айрықша нысаны.

     Мемлекет  — басқару функциясын орындайтын және соның көмегімен қоғамның тіршілік-тынысын  қамтамасыз ететін, оған қажетті жағдайлар  мен алғышарттар жасауға ұмтылатын  адамзат қоғамын ұйымдастырудың айрықша нысаны.

     Дамудың әрбір кезінде мемлекеттік органдардың  орындайтын қызмет бабы және істері өзгеріп  отырады. Мемлекет қоғамға қызмет етуі керек, оның мүдделері мен қажеттіліктерін  қанағаттандыруға ықпал етуге, оның тіршілік етуіне қажетті жағадйларды  қамтамасыз етуге тиіс. Бұл жағынан  мемлекеттің мүмкіндігі зор. Орасан зор материалдық, адам, қйымдастыру  ресурстарына, саяси-идеологиялық потенциалға, басқарудың, реттеудің және ықпал  етудің әр алуан құралдарына иелік  ете отырып, мемлекет экономиканың, әлеуметтік, рухани және басқа жағдайлардың дамуына оң әсер етіп, тұрақтылық пен  тәртіпке қол жеткізуге, қоғамда  қажетті моральдық- психологиялық  ахуал қалыптастыруға оң ықпал ете  алады.  
 
 
 

     1. Мемлекеттің ұғымы 

     Мемлекеттің пайда болуының жалпы және жеке зандылықтары ежелден-ақ адамдарды толғандырып, олардың қызығушылығын туғызып  келді. Алғашқы қауымдық қоғамның рулық (немесе ру-тайпалық) ұйымының мемлекетке орын беруінің себебін білуге тырысу, осы процестерге ықпал ететін және олардың динамикасы мен бағытын  анықтайтын факторларды белгілеу, осыған байланысты әр халықтың жалпы және ерекше тәжірибелері көптеген теорияларға, тұжырымдар мен пайымдауларға келіп  тоғысты.

     Олардың кейбіреуі саяси-құқықтық ойдың  тарихында айтарлықтай із қалдырмастан, тез ұмытылып қалды, ал енді бір бөлігі ұзақ уақыт бойы адамдардың ақыл-ойын жаулап алды, әлі де болса олардың  дүниеге көзқарасы мен түйсігіне  әсер етіп келеді. Аталған теорияларға  талдау жасай келіп, біз әрбір  ойшылдың мемлекеттілік генезисіне деген өзіңдік тәсілі бар екендігін  көреміз, олардың басқа ойшылдардан  тәсілі де басқа, өз позицияларын негіздеуі  де әр түрлі.

     Сонымен, кейде терең ойлы және дұрыс пікірлер жеңілтек, үстірт пікірлермен қоңсы  қонып жатады. Алайда,ойшылдар айтқан постулаттардың, болжамдар мен ережелердің  жиынтығы баға жетпес байлық. Қоғамдық-саяси  және мемлекеттік-құқықтық шындықты оның дамуының өзгермелі кезендеріңде адамның  ойлау логикасын түсінуге мүмкіңдік  бере отырып олардың негізгілерін білудің, әр түрлі ойшылдың пайдаланған аргументтері мен дәлелдерін салыстырып, талдау жасаудың, олардың күшті және әлсіз  жақтарын анықтап, осы теориялардың адамзаттың кәдесіне жарайтын-жарамайтындығына қорытынды жасаудың маңызы зор.

     Мемлекеттің пайда болуына өзінің сипатына, бағытталуы мен ерекшеліктеріне сәйкес, нысандарын қажет етпеген және мемлекет болғанға дейінгі, басқа нысандарды пайдаланып келген алғашқы қауымдық қоғамның даму кезеңдері тікелей ізашар болып  отыр. Экономика мен басқа да тіршілік ету салаларының өте төмен  деңгейімен ерекшеленетін алғашқы  қауымдық қоғам алдын ала қоғамдық өмірдің жабайы сатысынан объективті түрде өтіп, мемлекеттік деңгейіне  дейін «өсуі» керек. Ол жануарлар  әлемінен енді ғана бөлініп шыққан, өзінің өткен өмірінің ашық та анық таңбасы бар адамның көп жағдайда табиғаттың дүлей де соқыр күштерінің алдында дәрменсіз болып қалатындығымен, жағдайды бірден бағдарлай алмайтындығымен, өзінің іс-әрекеті мен қылығының  аяғы неге апарып соғатындығын болжай алмайтындығымен сипатталатын. Ол тамақ, киім және басқа тіршілікке қажетті  заттарды табудың жетілмеген, дөрекі құралдарын пайдаланды, соған қарай  қоғамда еңбек өнімділігі табыстың жинақталып, осында қалыптасуына мүмкіндік  жасай алмады: ол қалдықсыз пайдаланылды.

     Осындай өте қиын жағдайларда, тіршілік ету  үшін адамдардың алғашында шағын  ғана отбасылық кезбе топ құруға, кейінірек — қауымның құрамы бойынша  одан әлдеқайда көбірек болып  топтасуы қажет болды. Бұл топтар негізінен туыстық қатысы бар  адамдардан құрылды. Кезбе топтың немесе қауымның мүшелерімен туыстық қатысы жоқ адамдарға сенімсіздік көрсетіліп, олар ортаға жіберілмеді. Біртіндеп  қоғамның негізін салған рудың адамдары бөлектеніп шыға бастайды. Ол үшін олардың  мынадай ерекшеліктері болуы  керек болды:

     - сол кездегі іс-әрекеттің негізгі  салаларын қамтуға мүмкіндік  беретін қоғамдық өмірдің өзіңдік  бір нысаны ретінде ортақ шаруашылығы  жүргізе алатын, ұжымдық тұтынуды  жүзеге асыратын, ұжым мүшелерінің  қажетін қанағаттандыратын болуы  керек;

     - туыстық жағынан аса жақын  емес, сондай-ақ таяудағы мақсат, мүдделері де бөлектеу ру мүшелері  айтарлықтай ұйымшылдық көрсетіп, бір біріне көмектесіп, қауіп-қатерден  бірлесіп қорғануы керек;

     Осыған  сәйкес руды басқару жүйесі құрылды: ру тіршілігінің негізгі мәселелері барлық ру мүшелерінің дауысы тең  болып саналатын рудың жалпы  жиналысында қаралып, сонда шешілді; жалпы жиналыс қандай да бір қоғамдық міндет жүктелетін ру басшысын, әскер  басын және басқа да адамдарды  сайлайды, сондай-ақ олардың қызметіне  бақылауды жүзеге асырады. Барлық қоғамдық міндеттердің ақысыз-пұлсыз атқарылатындығын, тұрақты негізде емес және ру мүшелерінің  ұсынысы бойынша кез келген сәтте  өзгеріп тұратындығын атап айту аса  манызды, ал көсіби немесе жартылай кәсіби басқарушы-қызметкерлер түріндегі  қандай да бір басқару және мәжбүрлеу  аппаратын ру ұйымы білген емес.

     Осы сұрақтардың жауабына қарап басқарудың монархиялық және республикалық  нысан екендігін айырады. Монархия басқарудың нысаны ретінде мемлекетте бір адамның — монархтың қолында  жоғары биліктің реалды шоғырлануымен  немесе жоғары прерогативтің (шексіз құқықтың) тек кейбір нақтылы тиістілігімен  сипатталады. Монархияның ерекшеліктерінің қатарына монархтың таққа көп  жағдайда мұрагерлік жолымен немесе туысқандық құқықпен, кейде— сайлау жолымен  келетіндігі жатады, монархтық міндетті атқарудың белгілі бір мерзімі  жоқ, ол өмір бойы атқарылады.

     Монархия  мемлекеттілігінің дамуының пайда  болған кезінен күні бүгінге дейін  мемлекетпен бірге келе жатыр. Ол аз болса, алғашқы қауымдық-рулық  басқару жүйесінің негізінде  құрыл-ан көптеген мемлекеттерде монархияның  нысаны болды. Тарихтың келесі кезеңдерінде монархия сақталды, ол өзінің өміршеңдігін, белгілі бір ішкі қуатын, жаңа әлеуметтік-экономиялық  және саяси жағдайларға, әрине көптеген өзгерістерімен, бейімділігін танытты. Сондықтан да оған қандай да бір  түрлерінің бір біріне онша ұқсас еместігін ескере отырып, нақты-тарихи жақтан келу керек. Республика үшін басқару нысаны ретінде мемлекеттегі жоғарғы биліктің заңмен белгіленген мерзім ішінде қызмет ететін бір немесе бірнеше сайлау органдарының қолында шоғырлануы тән. Олар әдетте жоғары заң шығару органы (парламент, конгресс, ұлттық жиналыс) және мемлекет басшысы (президент, төраға, кейде президиум) болып табылады.

     Бүгінгі күні республика өмірді демократияландыру  процестеріне мүмкіндік туғызатын  құқықтық мемлекет пен азаматтық  қоғамның принциптерін жүзеге асыруда  басты арена болып табылады.

     Тікелей Қазақстан аумағыңда мемлекеттің  пайда болуы мұнда мемлекеттің  ролінің күштілігімен сипатталатын өндірістің азиялық тәсілі сияқты тарихи формацияның бекуімен байланысты. Жер, мал, жайылым, су шаруашылық объектілері  өндірістің негізгі құралына айналды, оларды иелену үшін қырғын ұрыстар  болды, Соның барысында рулық  байланыстар мен қарым-қатынастар, ішінара болмаса, бұрынғы тұрақтылығын жоғалта бастады. Уақыт өте келе олардың байланысы мен қарым-қатынасы басқаша шашырауы немесе жайылып  кетуі керек болды.

     Парламенттік  республикада жоғары билік органдары  жүйесіндегі түйінді орындардың бірін парламент иемденеді, ол заңдар қабылдайды және жалпы мемлекеттік  маңызды мәселелерді шешеді. Ол елдің  мемлекеттік бюджетін бекітеді, өзінің алдында жауап беретін үкімет қызметін бақылап отырады. Егер парламент  үкіметке сенімсіздік шығаратын  болса, соңғысы отставкаға кетеді. Кейбір елдерде парламент (өзі немесе жергілікті билік органдарының өкілдерімен  бірге, ал федеративті мемлекеттерде  — штат, жер және басқа мемлекеттік  құрылымдар өкілдерімен бірге) сондай-ақ мемлекет басшысын сайлайды, алайда бұл  үнемі бола бермейді — мысалға, Австрияда  президент жалпыға бірдей сайлау құқық негізінде сайланады. Сөйте  тұра көпшілік парламенттік республикаларда  мемлекет басшысы құқығының шегі аса кең: оның парламентті таратуға құқығы бар, үкімет басшысын тағайындайды, елдің қарулы күшінің бас қолбасшысы болып табылады.

     Президенттік  республиканың айрықша ерекшелігі — мемлекет басшысының өте күшті  билігі болып табылады. Мұнда президент  парламенттен тек премьер-министрді (кейде үкіметтің басқа да кейбір маңызды мүшелерін) тағайындауға келісімін  ала отырып үкіметті тағайындайды. Сондықтан үкіметтің парламент  алдындағы бақылауға алынуы мен  есеп берушілігі босаңдау, ал мемлекет басшысы алдында парламенттік республикаға қарағанда әлдеқайда күшті. Оның үстіне, президенттік республика үшін мемлекет басшысының функциясын үкімет басшысының функциясымен толық қосып  жіберу, немесе мемлекет басшысының үкіметтің  қалыптасу және қызмет істеу процесіне  шешуші ықпалы (Франция, Ресей федерациясы, Қазақстан, Өзбекстан) тән, оның арқасында атқарушы биліктің маңызы арта түседі.

     Мұның заң және сот биліктерінің қызметіне  зияны тимес үшін конституцияға  биліктің барлық тармақтарының іс-әрекетінің келісіп істелуін және балансын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін тежемелік  және тепе-теңдік жүйесі көзделген. Президенттік республикада мемлекет басшысын әдетте халық тура (тікелей) немесе жанама (сайлаушылар алқасы) сайлаулар жолымен  сайлайды.

     Жоғарыда  аталған өкілеттіктерден басқа  мемлекет басшысының сондай-ақ парламентті  мерзімінен бұрын тарату құқығы, мемлекетке маңызды лауазымды тұлғаларды тағайындау (басқа мемлекеттердегі елдің  дипломатиялық өкілдерін және судьяларды қоса есептегенде), кешірім жасау  құқығы, қарулы күштердің жоғарғы  бас қолбасшысы өкілеттігі және т.б. құқықтары бар. Үкіметті құру кезінде  мемлекет басшысы парламенттік республикалар  үшін міндетті болып саналатын, оған тек парламентке басым болған партия өкілдері ғана кіретін ережелерді сақтамайды.

     XIV—XV ғасырларда қазіргі Қазақстан  аумағында тұрақтап қалған қазақ  халқы қалыптасқан кезде, мұнда  хандық билік нысанындағы феодалдық  мемлекеттілік орнықты.

     Мемлекеттің пайда болуына өзінің сипатына, бағытталуы мен ерекшеліктеріне сәйкес, нысандарын қажет етпеген және мемлекет болғанға дейінгі, басқа нысандарды пайдаланып келген алғашқы қауымдық қоғамның даму кезеңдері тікелей ізашар болып  отыр. Экономика мен басқа да тіршілік ету салаларының өте төмен  деңгейімен ерекшеленетін алғашқы  қауымдық қоғам алдын ала қоғамдық өмірдің жабайы сатысынан объективті түрде өтіп, мемлекеттік деңгейіне  дейін «өсуі» керек. 
 
 
 

     2. Мемлекеттің функциялары 

     Функция - заң ғылымда мемлекет пен құқықтын алдында тұрған мүдде-мақсаттарды, міндеттерді орындау қызметінің негізгі бағыттарын және оның әдіс-тәсілдерін анықтап, іске асыруды біріктіреді. Осы тұрғыдан мемлекеттің, үкіметтің, мемлекет аппаратының функциясы  деген заңды ұғым қалыптасады.

     Мемлекеттің функциясы Кеңестік дәуірде өте  кең түрде пайдаланды. Функция  мемлекеттің таптық мазмұнына сәйкес өзгеріп, ескіріп, жаңарып отырады. Казіргі кезеңде Кеңес Одағы  ыдырап республикалар дүниежүзілік қауымдастыққа бет бұрып, либерал-демократиялық  даму процесіне көшкенде мемлекеттің  функциясын тек қоғамнын таптық мазмұнына  сәйкес қарастыру дұрыс болмады.

     Мемлекеттің функциясы туралы әр түрлі ой-пікірлер бар. Солардың бірі - функция көп  өзгеріске ұшырамайтын деп, бірнеше  түрлерін келтіреді: жалпы қоғамдық, әлеуметтік, таптық, ұлттық, ғылыми-техникалық, экологиялық, интернационалдық  функциялар. Функцияны жүйелеудің келесі түрі: тұрақты және уақытша функциялар; негізгі және негізсіз функциялар; заңды қабылдау, орындау, қорғау функциялары. Мемлекеттердің көпшілігі функцияны  екіге бөледі: ішкі және сыртқы функциялар. Осы пікірді қазіргі заманда  мемлекеттер дұрыс деп қолдануда. Мемлекеттің функциясының орындалуын қамтамасыз ететін  мемлекеттік  аппарат пен органдар. Әуелі функцияны  орындау үшін тиісті мемлекеттік  орган құрылады. Бірнеше органдар функцияның мазмұнына қарай мемлекеттік  аппараты қалыптастырады.

     Функцияның  орындалу кезең-сатылары: функция —  орган аппарат - мемлекет. Мемлекеттің  функциясы арқылы қоғамның алдында  тұрған мүдде - мақсаттардың мазмұнын, оның орындалу бағыттарын, толық білуге болады.

     Мемлекет   қызметінің   негізгі белгілері:

     -қызметтің  жүйесі, оның атқаратын жұмыстарының  мазмұны 
және қатынастардың түрлері арқылы анықталады;

     -функция  сарапталып, жіктеліп кешенді түрде  жүргізіледі;

     -мемлекеттің  қызметі аппараттарының қызметіне  ұқсамайды.

     -мемлекет  функциясы қоғамдық көлемінде  жүргізіледі;

     -мемлекеттің  атқаратын қызметін мемлекеттік   жұмыстарының 
әдіс-тәсілінен айыра білуге болады.

     Мемлекеттің ұйымдастыру қызметінің түрлері:

     -жаңа  шыққан заңдарды, нормативтік актілерді  насихаттау, түсінік беру;

     -мемлекеттік  органдарға көмек көрсету бақылау,  тексеру жүргізу;

     -материалдық-техникалық  операциялар жүргізу: баяндамалар, 
іс-қағаздарын дайындау, заңдарды, нормативтік актілерді басып 
шығару т.б. құжаттардың өмірге келуін қамтамасыз ету;

     -әртүрлі  жиналыстар, мәжілістер, конференциялар өткізу;

     -мемлекеттік  органның тәжірибелерін жинақтап  қорытынды 
жасау;

     -мемлекеттің  қызметі туралы қоғамдық ұйымдардың, еңбек 
ұжымдарының ой-пікірлерін, ұсыныстарын жинақтап қорытынды 
жасау.

     Мемлекеттік аппарат тиісті мамандармен, іскер, сенімді азаматтармен толықтырылып құрылады.

     Мемлекеттік қызмет бірнеше категорияға бөлінеді:

     А) Мемлекеттік билік органдарының қызметкерлері: (заң шығару, заңды  орындау, заңды қорғау органдары).

     Б) Жұмыстың сипатына қарай қызметкерлер үшке бөлінеді: басшылар, мамандар, техникалық персонал.

     В) Мамандығының сипатына қарай қызметкерлер екіге бөлінеді: мемлекеттік —  билік өкілеттігі бар қызметкер  және өкілеттігі жоқ қызметкерлер.

     Мемлекеттік өкілеттігі бар лауазымды тұлғалар 3 топқа бөлінеді: категория «А»  Президент, Премьер-министр. Палаталардың басшылары, Министрлер, т.б. Жоғарғы  мемлекеттік аппараттың басшылары; категория «Б» бірінші топтағы  лауазымды тұлғалардың кеңесшілері, көмекшілері, орынбасарлары; категория  «В» екінші топтағы лауазымды  тұлғалардың орынбасарлары, көмекшілері.

     Мемлекеттік қызметтегі лауазымды тұлғалар әкімшілік  жауапкершілікке тартылады. Егерде қызметінде мекемеге шығын келтірсе оны төлейді, қылмыс жасаса қылмыстық  жауапкершілікке тартылады. Мемлекет қызметінің негізгі мүдде-мақсаты: -адамның әлеуметтік, моралдық, материалдық, рухани, мәдени, экологиялық тілектерінің толық орындалуын қамтамасыз ету. Жеке тұлғалардың мүдделерін орындау  арқылы мемлекет қоғамды жақсы дамытып  нығайтады, қарым-қатынастарды дұрыс  реттеп-басқарады.

     Сонымен мемлекеттің функциясы — қоғамды  әлеуметтік басқарудағы мемлекеттің  атқаратын жұмыстарының негізгі  бағыттары мен әдістері.

     Мемлекеттің функцияларының қалыптасу себептеріне  қарай екі түрге бөледі: таптық қайшылықтарды реттеу функциясы  және жалпы қоғамды реттеп-басқару  функциясы. Қазіргі заманда мемлекеттердің көпшілігінде таптық күрес бәсеңдеп, демократия дамып, монополияның озбырлығы  шектелгенде таптық қатынасты реттеу функциясы өте сирек қолданылады. Дамушы елдерде бұл функция жиі, күрделі түрде пайдаланылады. Мемлекеттердің көпшілігінде функцияны ішкі және сыртқы деп екі күрделі топқа бөледі.

     Мемлекеттің ішкі функциялары:

     1. Экономикалық функция - мемлекеттің  экономикалық дамуының негізгі  стратегиялық бағыттарын анықтау,  олардың орындалу жолдары, тәсілдерін  көрсету. Экономиканың дамуын  реттеудің төрт тәсілі болады:

     бірінші — салық саясаты арқылы мемлекет бюджетінің дамуын реттеп-басқару;

     екінші  — экономиканың тиісті, қажетті  саласына жеңілдік беріп дамыту;

     үшінші - ғылым мен техниканы дамытып экономиканы көтеру (бұл екі жақты процесс);

     төртінші - мемлекеттік өндірісті дамыту.

     Мемлекеттің сыртқы функциялары:

     Екіжақты  пайдалы қарым-қатынас қалыптастыру. Қазіргі заманда мемлекетаралық қатынасты қоғамның барлық саласын  дамытуға, байланыстыруға болады: біріккен өндірістер, фирмалар, ұжымдар құру, бірігіп ғылыми зерттеулер жүргізу  т.б. іс-әрекеттер жасау жатады. 

     3. Мемлекеттік органдардың  түрлері және қызметі 

     Мемлекеттік органдар бірнеше топқа бөлінеді, оларды атқаратын қызметтеріне сәйкес жүйе-жүйеге, сала-салаға жіктеледі. Мемлекеттік  органдарды өкілеттігінің шеңберіне  қарай үш топқа бөлінеді:

     Мемлекеттік билік органдары: Парламент, Президент  және Мәслихаттар;

     Мемлекеттік атқару органдары: үкімет, министрліктер, ведомстволар, жергілікті басқару органдары, әкімдер. Мемлекеттік органдарының құрылу тәртібі мен алдына қойылған мақсаттары. Мемлекеттік органдар үш топқа бөлінеді: өкілетті органдар, атқару органдары және сот немесе құқық қорғау органдары.

     Республика  Президенті мемлекеттік аппаратта  ерекше орын алады, ол үш биліктің біріне де жатпайды. Ол мемлекет билігінін  барлық тармағының келісіп жұмыс  істеуін және өкімет органдарының халық  алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз етеді, Президент - мемлекеттің басшысы, мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттарын айқындайтын, ел ішінде және халықаралық қатынастарда Қазақстанның атынан өкілдік ететін жоғарғы лауазымды тұлға. Президент  халық пен мемлекеттік билік  бірлігінің, Конституцияның мызғымастығының  адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының нышаны әрі кепілі. Өкілетті органдар, Жоғарғы өкілетті органдарды халық  сайлайды. Парламент — заң шығару функциясын жүзеге асыратын Респу6ликаның  ең жоғарғы өкілді органы. Оның өкілеттік  мерзімі — төрт жыл. Парламент  тұрақты негізде жұмыс істейтін екі палатадан: Сенат және Мәжілістен тұрады. Сенат облыстардан, республикалық  маңызы бар қаладан және астанасынан  екі адамнан тиісінше барлық өкілді органдары депутаттарының бірлескен  отырысында сайланатын депутаттардан  тұрады. 7 депутатты Президент тағайындайды. Мәжіліс Республиканың әкімшілік-аумақтық бөлінісі ескеріле отырып құрылатын  және сайлаушылар саны шамамен тең  бір мандатты аумақтық сайлау округтері  бойынша сайланатын 67 депутаттардан  тұрады. Негізінде заң шығару тек  парламенттің құзыреті, бірақ кейде  басқа жоғары органдар осы жұмысқа  кіріседі. Парламент кейбір заңдарды қабылдауға құқығын Президентке  береді, оны делегаттылық заңдылық деп атайды. Қазақстан тарихында екі палаталық парламент 1995 жылғы Конституциясында жарияланған. Бұл Парламенттің қабылдаған заңдарының, сапасын көтеруге, парламентті біршама тұрақты және орнықты органға айналдыру  үшін қолданған шара. Кдзақстанның сайлау жүйесі мажоритарлық типке жатады, сайлауға көп саяси партиялар қатысады. Бұл палатаға сайланған депутаттар 25 жасқа толуы керек. Қазақстан парламентінің ерекшелігін жоғарғы палатасының құрылуы және оның қызмет бабы көрсетеді. Депутаттардың бір жартысы екі жылға? ал екінші жартысы төрт жылға сайланады. Сенатқа 30 жасқа толған адамдар депутат болып сайланады. Парламент - негізгі заң шығарушы орган. Парламенттің сессиясы оның палаталарының бірлескен және бөлек отырыстары түрінде өткізіледі. Парламенттің үйлестіруші органдары - бюро, жұмыс органдары - тұрақты комитеттері, бірлескен комиссиялары болып табылады. Президент мемлекеттің жоғарғы қызметкерлерін тағайындағанда парламент келісімін береді, оларлан есеп алады, соғыс және бітім мәселелерін шешеді, халық референдум тағайындау туралы бастама көтереді, конституциялық заңдылық туралы жыл сайын жолдауын тыңдайды, өзінің ішкі сұрақтарын шешеді, және басқа да Конституция жүктелген өзге де өкілеттіктерді жүгзеге асырады.

     Парламенттің  әр палатасының бөлек отырысында шешетін құзыреті бар. Сенат тағайындау мәселелерінің көбіне өзі қатыстығын болса, Мәжіліс заң қозғау және қаржы  мәселелерді шешеді. Парламент қабылдаған заңдарға Президент қолын қояды, заңды осыдан кейін жариялайды. Заң  шығару жұмысын президенттің өзі  де атқара алады. Бұл екі жағдайда бола алады: Парламенттің екі палатасының  депутаттары уақытша заң шығару билігін Президентке 2/3 дауыспен рұқсат берсе (Конституцияның 53 бабы). Президент  заң жобалардың қарау басымдылығын белгілейді, Парламент осы жобаны енгізілген күннен бастап бір айдың  ішінде қарауы тиіс. Заң шығару жұмысын  тікелей халықтың өзі де атқара алады, бұл жағдай референдум деп аталады. Қазақстанның 1995 жылгы Конституциясы  осылай алынды.

     Қорытынды 

     Мемлекеттің пайда болуына өзінің сипатына, бағытталуы мен ерекшеліктеріне сәйкес, нысандарын қажет етпеген және мемлекет болғанға дейінгі, басқа нысандарды пайдаланып келген алғашқы қауымдық қоғамның даму кезеңдері тікелей ізашар болып  отыр. Экономика мен басқа да тіршілік ету салаларының өте төмен  деңгейімен ерекшеленетін алғашқы  қауымдық қоғам алдын ала қоғамдық өмірдің жабайы сатысынан объективті түрде өтіп, мемлекеттік деңгейіне  дейін «өсуі» керек.

     Тікелей Қазақстан аумағыңда мемлекеттің  пайда болуы мұнда мемлекеттің  ролінің күштілігімен сипатталатын өндірістің азиялық тәсілі сияқты тарихи формацияның бекуімен байланысты. Жер, мал, жайылым, су шаруашылық объектілері  өндірістің негізгі құралына айналды, оларды иелену үшін қырғын ұрыстар  болды, Соның барысында рулық  байланыстар мен қарым-қатынастар, ішінара болмаса, бұрынғы тұрақтылығын жоғалта бастады. Уақыт өте келе олардың байланысы мен қарым-қатынасы басқаша шашырауы немесе жайылып  кетуі керек болды.

     Қазақстанның  біртұтас мемлекеттік билігінің  тармақтарға бөліну принципі Конституцияда  белгіленген негізгі принциптердің  біреуі ғана емес, ең күрделісі. Республикадағы мемлекеттік билік біртұтас, өйткені  бірден-бір бастауы — Қазақстан  халқы және мемлекеттің егемендігі бөлінбейді. Бұл билік өзінің бөліну принципіне сәйкес заң шығарушы, атқарушы және сот жүйесіне бөлінеді және биліктер бір-бірін шектейді. 
 
 
 

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 

1. Мемлекет және құқық негіздері. Оқулық -2001.
2. Қ.Д. Жоламан, А.Қ. Мұхтарова, А.Н. Тәукелев. Мемлекет және құқық теориясы. 2003
3. Қ. Сапарғалиев, А. Ибраева. Мемлекет және құқық теориясы. 1998
4. Қайрат Сапарғалиев. Қазақстан Республикасының  мемлекет және құқық негiздерi. 2004
5. А. Ибраева, Н. Ибраева. Теория государства и права А.2000
6. А. В. Малько Теория государства и права М.: «Юрист» 2000
7. В. Н. Хропанюк Теория государства и права М. «Интерстиль» 1997
8. Основы права: Учебно-методическое пособие./ Под ред. профессора В.В. Лазарева. – М.: Юристъ, 1996.
9. Платон, диалоги «Законы», «Государство»; Аристотель «Афинская полития»; Цицерон, диалоги «О государстве», «О законах» и т.д. // Антология мировой философии: Античность. - Харвест, М.: ООО «Издательство ACT», 2001.
10. Протасов В.Н. Теория права и государства. Проблемы теории права и государства: Вопросы и ответы. — М.: Новый Юрист, 1999.
11. Теория государства и права: Учебник / Под ред. М.Н. Марченко. - М.: Издательство «Зерцало», 2004.
12. Теория государства и права: Учебник. — М.: Юристь, 2002.
13. Теория права и государства. Под ред. проф. Г.Н. Манова. Учебник для вузов. – М.: Бек, 1995.
14. Лазарев В.В. Теория государства и права. М., 1993.