Партызанскі і падпольны рух на тэрыторыі Беларусі

Акадэмiя кipaвання  
пры Прэзiдэнце Рэспублiкi Беларусь

Кафедра тэорыі дзяржавы і  права 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

                                            Рэферат па тэме:

Партызанскі і падпольны рух на тэрыторыі  Беларусі 
 
 

                                                Выканала студэнтка 1 курса    

                                                спецыяльнасці “Дзяржаўнае

                                                      кіраванне і эканоміка”, 1 групы

Барадзіна Вольга

                                                      Мiнск 2010

Змест

Уводзіны 3

1.Узнікненне партызанскага руху.

Атрады і группы на тэрыторыі Беларусі………………………………………4-7

2.Партызанскі побыт …………………………………………………………...8-9

3.Эканамічная дзейнасць ў партызанскіх зонах……………………………….10

4.Гаспадарка. Дапамога насельніцтва ……………………………………...11-12

5. Падпольная  барацьба……………………………………………………...13-16

6. Чыгуначная  барацьба ……………………………………………………..17-18

7. Некаторыя сучасныя пункту гледжання на партызанскі рух у Беларусі..19-21

Заключэнне.......................................................................................................22-23

Літаратура..............................................................................................................24 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Уводзіны 

Гісторыя не ведае больш маштабнага супраціву захопнікам, чым барацьба беларускага народа супраць германскіх прыгнятальнікаў, якая развярнулася на ўсёй тэрыторыі БССР. Насельніцтва Беларусі не прымірылася з агрэсарамі. Нават не гледзячы на калянасць акупацыйнага рэжыму, патрыятычнае рух супраць германскіх захопнікаў пашыралася, прымала больш эфектыўныя арганізаваныя формы і выкарыстоўвала разнастайныя метады барацьбы. З першых дзён вайны пачалася барацьба насельніцтва Беларусі супраць нямецкіх захопнікаў. Яна вялася ў розных формах -  ад невыканання мерапрыемстваў акупацыйных уладаў да ўзброенага супраціву. Мелі месца як самастойныя акты процідзеяння новага рэжыму з боку асобных асоб і груп, так і арганізаваныя ў цэнтралізаваным парадку ваенныя і палітычныя акцыі. У многіх населеных пунктах партызанскія фарміравання ўзнікалі стыхійна. 
Існуюць розныя пункты гледжання па дадзеным пытанні, часам палярныя на шматлікія факты партызанскай барацьбы. Гістарычнае значэнне партызанскага руху ў Беларусі яшчэ да гэтага часу не атрымала адэкватнай ацэнкіТаму я стаўлю перад сабой мэту не проста вывучыць гісторыю партызанскага руху, але паказаць крыніцы заканамернасці, абгрунтаваць гістарычную неабходнасць партызанскага руху і падполля. 
Тэма майго рэферата з'яўляецца актуальнай, бо любое новае апусканне ў гісторыю народа вядзе да фарміравання новай нацыянальнай самасвядомасці. Практычнае вывучэнне дадзенага пытання неабходна таксама і ў сувязі з тым, што, на вялікі жаль, свет не стаў бяспечней. Вывучыўшы мінулае, неабходна ўлічыць яго горкія ўрокі і пайсці ў мірны будучыню. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 Узнікненне партызанскага руху. Атрады і группы на тэрыторыі Беларусі

Пасля акупацыі нямецкімі войскамі тэррыторыі рэспублікі ў многіх яе раёнах пачалася барацьба насельніцтва супраць захопнікаў. Вялася яна ў самых разнастайных формах – ад невыканання мерапрыемствау акупацыйных улад да узброеннага супраціўлення. Найбольш адчувальнымі для верхмата і паліцэйскіх сіл былі дзеянні узброенных партызанскіх атрадў і груп. Яны сведчылі аб натуральным імкненні беларускага народа бачыць сваю Бацькаўшчыну свабоднай ад іншаземных захопнікаў. Нельга не адзначыць, што на Беларусі меўся даволі багаты вопыт партызанскіх дзеянняў, накоплены ў далёкім і блізкім мінулым. Да таго ж многія вайскоўцы, што трапілі ў акружэнне ў пачатку вайны альбо вырваліся з варожага палону, таксама станавіліся на шлях узброенай партызанскай барацьбы [1, с.284].

Пачатак агранізаваннага  партыйнага руху зязваюць з трыма  дакументамі: дырэктывай СНК СССР і ЦК ВКП(б) ад 29 чэрвеня 1941 г. Партыйным і савецкім агранізацыям прыфрантавых абласцей», прамоваю І.В. Сталіна па радыё 3 ліпеня 1941 г., у якой ён у асноўным паўтарыў палаженні дырэктывы. І пастановай ЦК ВКП(б) ад 18 ліпеня 1941 г. «Аб арганізацыі барацьбы ў тыле германскіх войскаў». Ключавая ж практычная роляў арганізацыі і разгортванні партызанскай выйны належала органам НКУС-НКДБ [2, с.158].

1 ліпеня 1941 года, Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі СССР (НКГБ) прыняў дырэктыву № 168 аб задачах органаў НКГБ ва ўмовах ваеннага часу. Гэта модна лічыць адпраўным пунктам фарміравання партызанскіх атрадаў, у тым ліку і на тэрыторыі БССР. Да канца 1941 г. НКГБ стварыў у акупіраваных раёнах Беларусі 15 партызанскіх атрадаў, 45 аператыўных груп [3, с.79].

Што ж тычыцца работнікаў партыйнага кіраўніцтва і ўрада рэспублікі, то яны ўжо 30 чэрвеня 1941 г накіравалі ў гаркамы і райкамы Беларусі дырэктыву ЦК КП (б) Б № 1 "Аб пераходзе на падпольную работу партарганізацый раёнаў, занятых ворагам", а 1 ліпеня - дырэктыву № 2 "Аб разгортванні партызанскай вайны ў тыле ворага". У дырэктыве № 2 гаварылася "Усе мясцовасці Беларусі, занятыя ворагам, павінны неадкладна пакрыцца густой сеткай партызанскіх атрадаў, якія вядуць бесперапынную жорсткія барацьбу на знішчэнне ворага ... Хай адчуе вораг як гарыць пад нагамі наша зямля ..." [4, с.64].

У ліку першых, самастойна ўзнікшых, быў Пінскі партызанскі атрад. 28 чэрвеня 1941 г у раёне вёскі Посенічы быў дадзены першы бой партызанскага атрада пад камандаваннем В. З. Каржа. Для аховы горада з паўночнага боку на дарогу Пінск - Лагішын паставілі групу партызан. На засаду партызанскага атрада, якім камандаваў Корж, наскочылі 2 нямецкіх танка. Гэта была разведка 293. Пяхотнай дывізіі вермахта. Партызаны адкрылі агонь і падбілі адзін танк. У выніку гэтай аперацыі ім удалося захапіць у палон 2 гітлераўцаў. Гэта быў першы партызанскі бой першага партызанскага атрада ў гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Пінскае партызанскае злучэнне пад камандаваннем Каржа ў баях разграміла 60 нямецкіх гарнізонаў, пусьціла пад адхон 478 варожых эшалонаў, ўзарвала 62 чыгуначных маста, знішчыла 86 танкаў і бронемашын, 29 гарматы, вывела са ладу 519 кіламетраў ліній сувязі.

Цэнтральным Камітэтам і абкама КП (б) Б у ліпені-декабрэ 1941 г. было створана на месцах, а таксама пасля кароткатэрміновай падрыхтоўкі накіравана на акупаваныя тэрыторыі Беларускай ССР 104 партызанскіх атрада і 323 арганізатарскія і дыверсійныяныя групы агульнай колькасцю 8307 человек. Вялікае количества партызанскіх атрадаў і груп стваралася пакінутымі камуністами і камсамольцамі, вайскоўцамі і па ініцыятыве меабсталявання з дыферэнцыраваным ўздзеяннем насельніцтва. Па няпоўных дадзеных, да жніўня 1941 г. у выніку вялізнай працы, зробленай у тыле ворага камуністамі, і пастаянпастаянна ўзрастаючай дапамогі ЦК КП (б) Б на акупаванай тэрытории БССР быў арганізаваны і дзейнічаў 231 партызанскі атрад, налічваўшы больш за 12 тыс. байцоў. 
У 1941 г. на акупаванай тэрыторыі БССР былі створаны 3 падпольных абкама, 2 гаркама і 20 райкамаў партии79. У камсомольском падполле дзейнічалі 2 падпольных абкама, 2 гаркама і 15 раённых камітэтаў камсамола. [5, с.53-54]

На тэрыторыі  Кастрычніцкага раёна Палескай вобласці актыўна дзейнічаў атрад «Чырвоны Кастрычнік». Яго кіраўнікі   Ц.П.   Бумажкоў   і Ф. I. Паўлоўскі 6 жніўня 1941 г. сталі першымі партызанамі — Героямі Савецкага Саюза. На Міншчыне, у   вёсцы   Загалле (Любанскі раён), баявую партизанскую групу стварыў Хаміцэвіч. У Чашніцкім раёне уз-броеную барацьбу супраць акупантаў узначаліў Ц. Я. Ермаковіч. 3 ліку рабочых і службоўцаў Пудацьскай картоннай фабрыкі ў Суражскім раёне быў створаны атрад, на чале якога стаў М. П. Шмыроў, любоўна названы ў народзе «Бацькам Miнаем». На аснове былых знішчальных батальёнаў партызанскія атрады ўзніклі ў Парыцкім, Лельчыцкім, Ельскім, Лоеўскім, Рагачоўскім, Мехаўскім I іншых раёнах Беларусь Усяго ў другой палове 1941 г. самастойна ўзнік-ла каля 60 атрадаў 1 груп.

Большую частку партызанскіх фарміраванняў склалі тыя, што былі арганізаваны партыйна-савецкімі органамі. Пад іх кіраўніцтвам ва ўсходніх раёнах рэспублікі да іх акупацыі праводзіліся спецыяльныя інструктажы-настаўленні, ствараліся каротка-тэрміновыя курсы і падрыхтоўчыя цэнтры. Яны дзейнічалі ў Магілёве, Лёзне, Віцебску, Го-мел!, Мазыры, Полацку, іншых населеных пунктах. Вынікам гэтай работы было тое, што за ліпень — верасень у цэнтралізаваным парадку было сфарміравана звыш 430 партызанскіх атрадаў і арганізацыйных груп, у якіх налічвалася больш 8300 чалавек. I хоць не ўсе з іх змаглі выканаць пастаўленыя задачы, усё ж значная частка здолела прыйсці на месца дыслакацыі і стаць арганізацыйным ядром для мно-гіх баяздольных партызанскіх фарміраванняў.  

У другой палове 1941 г. сваей актыўнасцю вызначаліся  атрады і групы (апрача пералічаных  вышэй), на чале якіх стаялі М. П. Ганчароў (Беласточчына), М. М. Бяляўскі (Тураўскі раён), I. С. Федасеенка (Гомельскі раён), М. I. Жукоўскі (Красная Слабада), А. К.Стэльмах— П. П. Макарэнка (Багушэўскі раён), I. А. Яраш (Барысаўскі раён). [1, с.286-287] 

У 1941 годзе дырэктывы, складзеныя без уліку практыкі партызанскай барацьбы, імкненнем нанеслі страты ворагу наносіў страты партызанскага руху. Такім з'явіўся загад Стаўкі № 0428 ад 17 лістапада складзены асабіста І.В. Сталінам. Ён, у прыватнасці абвяшчаў: 
«1. Разбураць і спальваць датла ўсе населеныя пункты ў тыле нямецкіх войскаў на адлегласці 40-60 км у глыбіню ад пярэдняга краю і на 20-30 км направа і налева ад дарог. Для знішчэння населеных пунктаў у паказаным радыусе дзеянні кінуць неадкладна авіяцыю, шырока выкарыстоўваць мінамётны і артылерыйскі агонь, каманды выведнікаў, лыжнікаў і партызанскія дыверсійныя групы, забяспечаныя бутэлькамі з запальнай сумессю, гранатамі і падрыўных сродкамі. 
2. У кожным палку стварыць каманды паляўнічых для выбуху і спальвання населеных пунктаў, у якіх размяшчаюцца войскі праціўніка. 
3. Пры вымушаным адыходзе нашых частак на тым ці іншым участку адводзіць з сабой савецкае насельніцтва і абавязкова знішчаць усё без выключэння населеныя пункты, каб праціўнік не мог іх выкарыстаць. 
4. Ваенным саветам франтоў і асобных армій сістэматычна правяраць, як выконваюцца заданні па знішчэнні населеных пунктаў у паказаным вышэй радыусе ад лініі фронту ». 
Магчыма, што такія дзеянні на самай справе маглі стварыць вялікія нязручнасці акупантам. Але ў першую чаргу яны наўпрост білі па мясцоваму насельніцтву ніяк не спрыялі разгортванні партызанскага руху. [5, с.55-56]

Партызанская  разведка праводзілася сувязнымі, падпольшчыкамі і іншымі патрыётамі,  спецыяльна створанымі ўзводамі, ротамі і групамі разведкі ў складзе партыз. фарміраванняў (у 1944 складала каля 10% з ліку партызан). У 1942 у тыле ворага дзейнічала 5150 разведчыкаў, у канцы 1943 — больш за 8 тыс., да ліп. 1944 — 24 тыс. Партызанскай разведкай кіравала Паўн.-Зах. аператыўная група ЦК КП(б)Б, разведвальныя аддзелы Цэнтр. і Бел. штабоў партыз. руху, аператыўныя групы і прадстаўніцтва БШПР пры штабах франтоў, разведорганы партызанскіх фарміраванняў. Партызанская разведка забяспечвала неабходнымі звесткамі баявыя аперацыі партызан пры разгроме гарнізонаў, ударах па транспартных ка мунікацыях.

За 1941—1944 г. выкарыстаннем звестак патрыёты разграмілі 948 ням. штабоў і гарнізонаў, знішчылі 939 вайск. Пусцілі пад адхон 11 128 эшалонаў і разбурылі 819 чыг. мастоў. Дзякуючы рабоце разведкі каля 100 буйных карных алерацый гітлераўцаў не здолелі істотна паўплываць на дзейнасць партыз. руху. У дапамогу Чырв. Арміі партызанская разведка ў вер. 1941 здабыла звесткі пра сканцэнтраванне буйных танк, і авіяд. сіл ворага для наступления на Маскву. [6, с.435]  

У 1941-1944 гг. у шэрагах савецкіх партызан на акупаваных  
тэрыторыях савецкіх рэспублік змагаліся:  
 
РСФСР (оккуп. вобл.) 250000  
Украінская  ССР  501750  
Беларуская ССР 373942  
Літоўская  ССР 10000  
Эстонская  ССР 2000  
Малдаўская ССР 3500  
Карэла-Фінская ССР                                                                         5500               

                                                                                                    партызан.  
 
Усяго на акупаваных тэрыторыях СССР змагаліся звыш 1150000 партызан. |  
Сярод партызан Беларусі было 84,0% мужчын, 6% жанчын; 71,9% беларусаў, 19,29 рускіх, 3,89% украінцаў; 8,9% членаў і кандыдатаў КПСС, 19,14% членаў ВЛКСМ, 71, 7% беспартыйных, 88,4% партызан складалі жыхары БССР. [5, с.57] 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Партызанскі побыт 

    Некалькі  слоў аб арганізацыі партызанскага  побыту. Найперш камандзіры турбаваліся  аб стварэнні базы ці лагера. Пачыналася гэтая праца з выбару найбольш зручнага месца. Яно павінна было адказываць шэрагу патрабаванняў, такіх  як адносная блізасць да аснойных аб’ектаў разведкі і дзіверсій, схованнасць і абарона.

    Больш усяго для стварэння лагера падыходзілі  зяленыя кавалкі зямлі, якія былі агароджаны балотамі і лясамі. Вызначыўшы месца, пачыналі будаўніцтва лагера. На часовых стаянках будавалі шатровыя шалашы, якія пакрывалі елкамі, верхнюю частку пакідалі адкрытай, каб выходзіў дым, у шалашы гарэў касцёр, падтрымліваць вогнішча павінен быў дзённы. Спалі у шалашы па 2 чалавекі, клалі адно футра пад галаву, а другім укрываліся.

    Асноўная  база з’яўлялася невялічкім гарадком адносна абжытых зямлянак, планаванне і размяшчэнне якіх вызначалася іх задачамі. Часцей за ўсё у сярэдзіне лагера змяшчалася зямлянка штаба і зямлянка медпункту. Каля іх знаходзіліся жылыя зямлянкі, дзе размяшчалі салдат у адпаведнасці з аддзяленнямі, да якіх яны належылі. Партызаны імкнуліся па магчымасьці дабраўпарадкаваць свій побыт. Так,  у лагеры Градава ў Грэсскім лесе зямлянкі мелі развітыя гаспадарчыя службы: сталярныя, шавецкія, сталярныя і швейныя майстэрні, стайні, лазні. Адмысловыя пляцоўкі адводзіліся для пабудоў, вядзення баявога і палітычнага навучання. Непадалёк ад лагера расчышчалі пляцоўкі для прыёму парашутыстаў.  Падыходы да лагеру, як правіла, мінаваліся. Мінныя загароды малі абарончую і сігнальную функцыю, так як выбухі папяреджвалі аб набліжэнні ворага. У той жа час яны скарачалі манеўранасць карнікаў. Ахову дзейснілі вартавыя, дазорцы і высунутыя на некалькі кіламетраў ад лагера сакрэты.

    У будаўніцтва кожнага лагера было укладзена шмат труда. Партызанскае жыццё прад’яўляла сур’ёзныя патрабаванні да кожнага байца. Яны павінны былі валодаць усімі відамі зброі, навыкамі выведніка і разам з тым, умець рабіць ўсё неабходнае па гаспадарцы: будаваць буданы і зямлянкі, развесці вогнішча, малоць пакуту і печ хлеб, паправіць абутак і адзенне, змайстраваць ўсё неабходнае, запрагчы каня ў калёсы, зплесці лапці, зварыць ежу, вырыць калодзеж і шмат іншага.

    У лагерах омсбоновскіх атрадаў выконваўся армейскі парадак, у аснове якога  ляжала бездакорная дісцыпліна і  неўхільнае захаванне статутных патрабаванняў.

    Выключная ўвага аддавалася ахове лагера і  баз атрадаў. Адмысловая сістэма  кантрольных пунктаў з адпаведнай сігналізацыяй дапамагала апавяшчаць падрыўныя группы, якія знаходзіліся па-за лагерам, аб месцы знаходжання  атрада ці аб месцы сустрэчы, калі немцы пачыналі карныя аперацыі.

    У звычайныя, будзёныя дні для ўсіх байцоў, якія не былі на заданні ці ў  ахове, праводзілася баевое навучанне. У брыгадах і злучэннях было арганізавана навучэнне ізноў прыбылых у атрады партызан з меснага насельніцтва. Заняткі па адмысловай праграме праводзілі афіцэры і сяржанты..

    Адмысловы клопат у лагерах выяўлялі аб хворых і параненых. У цэнтры ўвагі камандавання атрадамі, брыгадамі і злучэннямі ўвесь час заставалася медыцынская  служба. Паступова яна абрастала аўтаномнай гаспадаркай, са сваімі зямлянкамі, аперацыйнымі, аптэкамі, стаматалагічнымі пункамі. Узначальвалі медслужбу маладыя ваендоктары, учорашнія выпускнікі медыцынскіх інстытутаў, якія набылі ў тыле ворага велізарны практычны і арганізацыйны досвед. Па-геройску выявілі сябе ў ыле ворага ваенфельчары і санітаркі – былыя студэнткі ВНУ. Пасля, па меры таго, як атрады вырасталі ў брыгады і злучэнні, у кожнай роце з’яўлуялася свая медыцынская служба з ваендоктарам, фельчарам, санінструктарам. Апошніх рыхтавалі ў злучэннях на адмысловых курсах.

    Для хворых і параненых нарыхтоўвалі бярозавік, заячую капусту, чарніцу, маліну, брусніцу, журавіны, дзікі часнык, гаючая трава; іх паілі іглічным настоем.

    У брыгадзе Д.Н. Мядзведзева з агульнага ліку 250 параненых 238 былі вернутыя ў лад [7, с.26].

    З усяго гэтага можна зрабіць вывад, што ў партызанскіх зонах рабілася усё магчымае для жыцця і адпачынку  партызан паміж баявымі дзеяннямі. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Эканамічная дзейнасць ў партызанскіх зонах 

    Партызанскія зоны былі не толькі ваенна-палітычнымі, але і эканамічнымі базамі  развіцця усенароднага партызанскага руху супраціўлення ворагу. Яны як бы пераутварыліся у сваеасаблівы тыл, дзе ішла актыўная гаспадарчая дзейнасць па забеспячэнню партызанаў ўзбраеннем, выбухоўкай, абмундзіраваннем, харчаваннем, ўсім неабходным для вядзення баявых дзеянняў.

    Па  меры стварэння партызанскіх зон, у  населеных пунктах наладжвалася праца прамыслловых і бытавых  прадпрыемстваў. У Рудабелске Кастрычніцкага раёна аднавілі і пусцілі ў ход эдектрастанцыю, млын, шавецкую і швейную майстэрню. Як адзначалася раней, меліся разнастайныя гаспадарчыя службы, такія як сталярні, лазні, стайні, шкіпідарна-дзёгцярныя заводы, кузнечныя і гарбарныя майстэрні, ганчарныя прадпряемствы, маслазаводы і інш.

    Людзі, якія жылі ў партызанскіх зонах, аказвалі дапамогу партызанскім фарміраванням  самымі разнастайнымі спосабамі. Яны  збіралі на месцах баёў зброю, перадавалі яе ў атрады. З паселкаў і вёсак  партызанам перапраўлялі ў значнай  колькасці адзенне, абутак, медыкаменты, паперу, мыла, соль і многае іншае.

    Адчуваючы вострую патрэбу ў харчах, значную  дапамогу ў сельскагаспадарчых работах, уборцы ўраджаю аказвалі насельніцтву і партызаны. У тым ліку многія мясцовыя жыхары, якія пайшлі со зброяй у лясы і ў неабходны момант вярталіся да мірнай працы з мэтай дапамогі сялянам, родзічам, аднавяскоўцам.

    Дзейнасць шматлікіх вытворчых прадпрыемстваў і майстэрняў у месцах, якія знаходзіліся пад кантролем партызанаў, не толькі садзейнічала развіццю ўзброенай барацьбы супраць захопнікаў, але і забяспечвала мясцовае насельніцтва неабходнай прадукцыяй ў той суровы час.

    Важнае  значэнне для развіцця партызанскага  руху мела матэрыяльна тэхнічная  дапамога Вялікай зямлі. Толькі ў 1943г. авіяцыяй партызанам Беларусі было дастаўлена 20,5 тыс.вінтовак, больш 11 тыс. аўтаматаў, 973 ПТР, 1235 кулямётаў і мінамётаў, звыш 2,6 тыс. пісталетаў. Але асноўнымі крыніцамі ўзбраення ўсё ж заставаліся мясцовыя рэсурсы. Таму ў 1943 г. не было, бадай, буйнога партызанскага атрада ці брыгады, якія б не мелі сваёй майстэрні па вырабу і рамонту зброі, вытворчасці мін, гранат і г.д. [8, с.48]. 
 
 
 
 

Гаспадарка. Дапамога насельництва 

    Асноўнай  праблемай гаспадарчага жыцця ў  партызанскіх зонах было забеспячэнне атрадаў і брыгад  харчаваннем.

    Вялікую падтрымку і дапамогу ў гэтым аказвала мясцовае насельніцтва. Па аповядах відавочнікаў тых падзей, да лета 1943г. «харчовае пытанне стала больш арганізаваным. Усе вёскі раёна былі размеркаваныя і замацаваныя паміж атрадамі». Паколькі сяляне на акупаваных тэрыторыях не мелі магчымасці выконваць дзяржпастаўки, іх клопатам стала забеспячэнне партызанскіх атрадаў.

    Таксама адным са спосабаў забеспячэння атрадаў харчом  былі так  званыя  аперацыі,  якія часта ўяўлялі сабой баявыя  сутыкненні з супернікам,  напады  на  яго абозы і склады, згон быдла паліцыянтаў і захоп іх прадуктаў сілкавання.

    Сярод ваенных дакументаў сапраўды ёсць справаздачы  аб баявых аперацыях на «складах суперніка».Такой, напрыклад, была аперацыя  "Соль", якая ажыццяўлялася байцамі  атрада  "Алімп".  З  забеспячэннем соллю  ў  партызанскіх зонах было цяжка. Востра  адчувалася  яе  адсутнасць  і партызанамі  і  сялянамі.

    Выведка атрада даклала, што з гарнізоннай  базы ў Ельску выехаў абоз з соллю - восем фурманак пад аховай калоны коннікаў. Група П. Яраслаўцева задаволіла засаду на дарозе на перагоне Ельск-Новая Рудня, а ў сяла Будкі суперніка чакала кавалерыйская група Е. Іўліева. Кавалерысты разграмілі варожых конникаў, якія ахоўвалі што ехаў з абозам у фаэтоне шэфа жандараў, і знішчылі прыбылых на машыне карнікаў. А група П. Яраслаўцева захапіла абоз. Узяўшы частку солі для патрэб атрада, байцы прапанавалі павозачным весткі соль у вёску, дзе яе раздалі сялянам.

    Вялікая  ўвага  камандаванне  надавала  забеспячэнню  харчом  груп,  якія  сыходзяць  на  заданне.  З  гэтай мэтай у атрадзе "Пераможцы",  напрыклад,  было наладжана  вытворчасць  вэнджаных каўбас.

    Паступова  брыгады  абрасталі  вялікай  гаспадаркай.  Так,  у лістападзе 1943г.  пры  вынахадзе  з  Цуманских  лясоў калона  мядзведзеўцаў расцягнулася  на маршы на 3 км.  Абоз уключаў да 50 хурманак:  везлі параненых і боепрыпасы, харч - бочкі з засоленым мясам і салам, скрыні з каўбасамі, посуд, гаспадарка зброевай, сталярнай і шавецкай майстэрняў, трафеі.

    Але ж незаўсёды саляне і партызаны жылі мірна. З гэтым звязана шмат таямніц гісторыі. Адна з іх - злачынствы байцоў партызанскіх атрадаў супраць мясцовага насельніцтва. Крымінальныя справы, заведзеныя на партызан, лічыліся сакрэтнымі і захоўваліся ў архіве КДБ, а затым дакументы з грыфам «цалкам сакрэтна, пры небяспецы - спаліць» перададзеныя ў Нацыянальны архіў Беларусі. Зараз яны даступныя гісторыкам. Але, у адрозненне ад подзвігаў, партызанскія злачынствы апісваць не спяшаюцца. Няўдзячная гэтая справа: распавядаць аб злачынствах тых, каго лічылі героямі.

    Вось  што піша сакратар Лагойскага райкама  партыі Ян Тимчук вышэйстаячаму кіраўніцтву: «На нарыхтоўках настолькі абабралі сялян Ильянского, Курилецкого, Крывіцкага раёнаў, што атрымаліся антысавецкія настроі. Летась гэта былі выдатныя людзі, гатовыя на ўсё за савецкую ўладу, цяпер цалкам процілеглае». Даходзіла да кур'ёзу: аднойчы запалоханае і абабранае насельніцтва вёскі Родевичи «пры выглядзе партызан стала хавацца». Па словах жыхароў вёсак, «рабаўніцкія нарыхтоўкі» адрозніваліся ад карных экспедыцый немцаў толькі тым, што адны казалі па-руску, а іншыя - па-нямецку.

    Бяззбройныя людзі баяліся не толькі «хозопераций». Законы вайскоўца часу дазвалялі расстрэльваць любога, хто выяўляў «антысавецкі настрой», на месцы, без суду і следствы. Нярэдкімі былі і жорсткае збіццё. Партызаны атрада ім. Котовского збілі 60-летняга вартаўніка. Тимчук пісаў: «Стары паказваў нам збітыя месцы, гэта нешта жудаснае: цела порубленае і сіняе».

    Сітавінай «нарыхтоўкі» нагадвалі самае звычайнае  рабаванне. Улетку 1943г. партызанскі атрад №7 праводзіў баявую аперацыю ў Лагойскам раёне. Як гэта нярэдка адбывалася, бяззбройнае насельніцтва пахавалася ў лесе. Бой скончыўся, і камандаванне, карыстаючыся адсутнасцю сялян, «дало ўказанне абшукаць ямы па вёсках, дзе сяляне сёе-тое схавалі ад немцаў». Па паведамленні Тимчука, «вельмі цяжкі, варожы настрой выклікала ў сялян гэтае дзеянне. Селянін вяртаецца з лесу і пазнае, што яго маёмасць забралі партызаны».

    Ці  галадалі партызаны? Вось як апісваюць  сваё жыццё байцы атрада ім. Калініна: «Нармаванні ў сілкаванні не было. Хлеб раздаваўся гэтулькі, колькі мог з'есці чалавек. З мяснымі прадуктамі абмежавання таксама не было. Мелі сваю выдатную бойню. Хворыя заўсёды былі забяспечаныя алеем і іншымі малочнымі прадуктамі». 

    Зразумела, у багацці жыў не кожны атрад. Дзесьці і галадалі. Байцы аднаго з атрадаў успаміналі, што вытанчаным ласункам была соль: яе выдавалі хворым у выглядзе раствора, па гарбатнай  лыжачцы. Але здараліся і такія  гісторыі, паверыць у якія патрыятычна  выгадаваным беларусам амаль немагчыма [9].