Технология 8 сынып қыз балаларға арналған. Тағам дайындау технологиясы

Технология 8 сынып  қыз балаларға арналған.

 Тағам дайындау технологиясы.

                                 

Ет және ет тағамдары.

            Бұл бөлімді оқытуда келесі мақсаттар ескеріледі:

Оқушылардың білімдерін толықтыруда тамақтану физиологиясы және денсаулыққа пайдалы тағамдар туралы түсінігін қалыптастыру; тамақтан улануды алдын-ала сақтандыру; улану кезінде көрсетілетін алғашқы жәрдем көрсету.

Аспаздық жұмыстарды дұрыс орындауға ет және ет тағамдарын дұрыс өңдеуге тәрбиелеу.

 Тұрмыста аспаздық  жұмыстарды орындау кезінде еңбек қауіпсіздігін сақтауға, тазалық талаптарын орындауға және ет тағамдарын дайындау технологиясын үйренуге оқушыларды дайындау.

 

  Бөлімді оқытуда келесі мәселелер шешіледі:

•    Оқушылырды тамақтану физиологиясымен таныстыру, тағамдардың биологиялық құндылығымен және оның химиялық құрамымен таныстыру.

•   Отбасы жағдайында дастархан мәзірін құруға көмектесу  жолында білімдерін жетілдіру.

•   Азық түліктерді қолдану және сапалы тағамдарды дайындау керектігіне көз жеткізу.

•   Әр түрлі улану кезінде алғашқы жәрдем көрсетуге, тамақтану тазалық талаптарын сақтауға үйрету.

•   Шектеулі қорларды және өсу қажеттіліктерді, мақсатты түрде таңдауды, өмір сүруге дайындау.

•   Үнемді үй иесін  қалыптастыру.

•   Қорларды ұқыпты қолдануға еңбекқорлыққа, адамгершілікке, тәртіптілікке тәрбиелеу.

    Оқыту формасы:

•  әңгімелеу,

•  түсіндіру,

•  әңгімелесу,

•  диспут,

•  іскерлік ойындар,

•  өзіндік жұмыс.

Жабдықтау: технологиялық карталар, ас үй жабдықтары, аспазшылық әдебиеттері, дәмді және денсаулыққа пайдалы тағам туралы кітап.

 

         

    

 

 

 

 

 Пайдалы тағам туралы  түсінік. Тамақтан улану 

             алдын ала сақтандыру. Уланудан алғашқы көмек.

 

Бірінші сабақ

 

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

1. Оқушылардың сабаққа дайындығын  тексеру.

2. САбақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.

3. Осы сабақ – теориялық, сабақ-әңгімелесу, түрлендіріп, жан-жақты түсініктеме  беріледі.

а). Қойылған сұрақтардың көмегімен (қосымша 1) адам өміріне тамақтану  физиологиясының маңызы туралы, тамақтанудың биологиялық мәні және оның химиялық құрамы туралы әңгіме өткізіңіздер. Осы төңіректе туындаған ойларын оқушылардың ой өрісін анықтағаннан кейін, қосымша материал ретінде рационалды дұрыс тамақтануда, ақуыздар, майлар, көміртегінің адам өміріне қажеттілігі туралы мазмұндау. Оқушы қыздарға әсіресе бағалы дәрумендер құндылықтарға жататын су, минералды заттар, органикалық қышқылдар, иілік заттар, пигменттер, фитондықтар, сірінді заттар. Осы заттар кездесетін көкөністер мен  жемістерге мысал келтіріңіздер.

Жалпы түсініктемеден басқа, оқулықта пайдалы мәліметтер де берілген. Курсивті белгілері бар бөлімдерді оқушы қыздармен талдау.

Бөлімдегі материалдармен таныстыруда  оқушы қыздарға ақуыздар, майлар, көміртегі  туралы жүйелі түрде жалпы мағлұматтар  және кестеге кіргізілді (қосымша 2).

 

б). Бұл бөлімде тамақтану тазалығына, жұқпалы аурулардан сақтану шараларына көп көңіл бөлінген. Материалды мазмұндау  барысында микроорганизмдердің  ас қорыту процесіне ерекше қатысуына  және ауру тудыратын бактериясынан  айырмашылығын айтып түсіндіру пайдалы. Жұқпалы аурулардың таралу жолдарын және себептерін мазмұндап айтуға көшу керектігі айтылады. Жұқпалы ауру мен ішек инфекциясының айырмашылығын дұрыс анықтай білу қажет. Ішек инфекциясын жұғудан және тамақтан уланудан алдын-ала сақтану мақсатында, азық-түліктердің сапасын анықтаудың маңызы ерекше. Оқушы қыздармен тренинг өткізуге болады – рольдік ойын тамақтан улану кезінде көрсетілетін алғашқы көмек. Өткізілген ойынның қорытындысы, оқушы төтенше жағдайда, тұрақты өзін ұстау тәртібі қалыптасады. Тамақтану гигиенасына ерекше көңіл аударыңыздар. Инфекцияның алдын алу шараларына жатады:

1. Тұрғын үйдің орналасу тазалығы, азық түлік сақтау блоктары, сумен  қамтамасыз ету;

2. Жеке тазалық гигиеналық ережесінің  қатаң сақталуы.

3. Тазалық талаптарының сақталуы, тағам дайындау орындары, жабдықтар, ыдыстар мен құралдарды сақтау;

4. Гигиеналық талаптардың барлық  кезеңдерінде қайта өңдеу және  азық түліктерді сақтау;

 

5. Эпидемиялық  көрсеткішке байланысты  ішек инфекциясына қарсы сақтандыру  екпелерін өткізу.

 

 

 

 

 

 

 

 

III. Қорытынды  нұсқау 

 

Сабақтағы қорытынды  жұмыстарды өткізу.

1. Оқушылардың жұмысындағы кемшіліктерді анықтау.
2. Жақсы жасалған жұмыстың қорытындысын атап көрсету.
3. Оқушының жасаған жұмысын бағалау.

 

IV. Үй тапсырмасы. Сыныпты топтарға бөлу. Еттің түрлері туралы және етті қолдануда, еттен тағам дайындау мақсатында мәлімет беру.

 

Қосымша 1.

Бөлімге сұрақтар а).

1. Ағзаның функциясына қорек қалай әсер етеді?
2. Шығын энергияның орны қалай толықтырылады?
3. Жасушаның құрылысына, жүйесіне тағамның тигізетін әсері қандай?
4. Дұрыс тамақтануға әсер ететін ішкі және сыртқы ықпалды атаңдар?
5. Кәдімгі адам және спортпен шұғылданатын адамның тамақтануында айырмашылығы неде?
6. Азық түліктің тамақтану құндылығы неге байланысты?

 

 

 

Қосымша 2

Заттың атауы

Құрамы неде

Энергиялық сыйымдылығы

Не үшін қажет

 

 

           

 

 

 

 Еттің түрлері   және оның сапасын анықтау. 

           Аспазшылық жұмыс кезінде техника  қауіпсіздігі.

 

Екінші сағат.

 

Сабақ барысы

I   Ұйымдастыру кезеңі

1. Оқушылардың дайындығын тексеру.
2. Оқушыларға сабақтың тақырыбын, мақсатын хабарлау.
3. «Ет түрлері және оның сапасын анықтау» тақырыбында берілген сабақ – теориялық.

 

Қазақстан аймағында  таралған еттің түрлері туралы бір  топ оқушы қыздардың жасаған  мәлімет оқылады. Тағамның сақталуы мен дайындалуына ерекше мән беріледіБерілген материал негізінде жалпы қорытынды шығарылып, дәптерге конспект ретінде жаздыруға болады.

Бөлімнің материалдары негізінде жүйелі түрде еттің  сапасын анықтау кесте жиынтығы құрастырылады. (қосымша 1).

    

    Сабақтың келесі  кезеңінде сыныптағы оқушы қыздарды топтарға бөліп, қыздарға аспаздық жұмыс кезіндегі техника қауіпсіздігі және тазалық талаптары өздігінен жасалған нұсқа жасау ұсынылады. Жұмыс соңында жасалған нұсқаны топтың қыздарының біреуі оқып шығады. Сонымен қатар жалпы ережені құрастырып, оны стандарт бойынша оқулықтағы ережемен салыстыруға болады. (қосымша 1).

 

III.Қорытынды нұсқау

 Сабақ соңында сабақтың қорытындысын өткізу.

4. Оқушылар жұмысындағы  кездесетін кемшілікті анықтау.

5. Жақсы жұмыстармен  ерекшеленген оқушылардың жұмыстарын  атап     көрсету.

6. Әр оқушының жұмысын  бағалау.

 

Қосымша 1.

                    Еттің сапасының белгілері.

Сапасын анықтау әдістері

сыртқы   түрі

бояуы

иісі

түсі

құрамы

 

 

 

Қосымша 2.

 

 

 Аспаздық жұмыстар кезіндегі техника қауіпсіздігін өткізу

                                            нұсқауы.

   Электрлі тұрмыстық құралдарды қолданғанда:

1. Қосылғыш баудың сынбағанын тексеру.

2. Электр құралдарды тек құрғақ  қолмен қосу немесе ажырату,  қосылғыш баудың ашасынан ұстау.

3. Жұмыс соңында электр құралды ажырату.

4. Электрлі ет турағышты, және  етті өңдеу кезінде басқа да  құралдарды қолданғанда қауіпсіздік  ережені сақтау.

  Газ плитасымен жұмыс кезінде:

1. Газ плитасының сынбағанын  тексеру.

2. Өзіндік иіс болғанын сезінсең  газ плитасы орналасқан бөлмені желдету.

3. Ашық горелкеге отты еппен  жақындату.

4. Ашық отқа тез жанатын заттарды  жақындатуға тыйым салу.

5. Жұмыс соңында газ плитасын  ажырату, сөндіру.

  Ыстық сұйықтармен және қыздырылған маймен жұмыс кезінде.

1. Ыдысқа суды, 4-5 см  дейін толтырмау.

2. Сұйықтық қайнаған  кезде, оттықты бәсеңдету.

3. Қақапақты ыстық  ыдыстан өзіңе қаратып еппен  ашу.

 

4. Азық түліктерді  ыстық ыдысқа және қыздырылған  табаға өте еппен салу.

5. Майы қызған табаға  тағам саларда май шашырамас  үшін, «өзіңнен кері» қарата абайлап салу.

6. Ұстағыштың көмегімен  ыстық ыдысты көтеру.

 

                              

 

  Тазалық  ережелері.

• Тағам дайындар алдында  қолды тазалап дұрыстап жуу.

• Шашты орамал астына жинақтау.

• Жұмысты арнайы тазалық киімінде орындау (тұрмыс жағдайында – алжапқыш).

• Көкөністер турағанда, ет және балықты  өңдегенде арнайы нөмірленген тақтайшаны қолдану.

• Азық түлікті сақтау блогында тағам  даярлау орындарын (пәтерде ас үйді) таза сақтау.

     • Су, азық түліктердің қалдықтарын еденде қалдырмау, во избежание             травматизма.

     • Тағам  дайындау кезінде жиналған қоқысты  уақытында шығару.

 

 

          

 

 

 Етті бөлшектеу. Етті  механикалық және жылулық өңдеу.

 

Үшінші сағат.

 

Сабақ барысы.

I.Ұйымдастыру кезеңі

1. Оқушылардың сабаққа  дайындығын тексеру.

II.Кіріспе нұсқау

    

Өткен тақырыптарды сұрақ  бойынша қайталау: еттің түрлері  және оның сапасын анықтау. Аспазшылық жұмыс кезінде техника қауіпсіздігі.

 

2. Оқушыларға сабақтың  тақырыбы мен мақсатын хабарлау.

3

. Осы сабақ – теориялық,  топтармен жұмыс «Етті бөлшектеу.         Механикалық және жылулық өңдеу».

Сыныпты 3 топқа бөлу,оқулықтағы тақырып негізінде бір топ  сиыр етінің бөліктері, екінші топ қой  етінің бөліктері, үшінші топ жылқы  етінің бөлшектері туралы хабарлайды және олардан қандай тағамдар дайындалады. Етті механикалық және жылулық өңдеу белгілі технологиялық ережелер бойынша жасалады. Оқулық негізінде технологиялық картаны жасау ұсынылады таңдауы бойынша, үлгі ретінде (қосымша 1). Оған тек қана міндетті мәліметтер ғана емес, сонымен қатар параграфтан қосымша мәліметтерді кіргізуге болады.

 

 

 

 

 

 

Қосымша 1

Қолдан турама   (фарш) дайындау

 

Етті майынан сыртқы қабықшадан тазарту.

Етті ұсақ текшелерге бөлу.

Екі пышақты еркін  ұстап, дайындалған етті кесіп турау, пышақтың жүзін жоғары төмен ауыстыра түсіріп, барабанға тарсылдатқан сияқты соққылау.

                                                                                                           

 

4. Сабақтың келесі  кезеңінде нұсқау картасын етті  жылулық өңдеуді қалай құрастыру  керектігін түсіндіру. (оқулықтағы бет).

5. №2 тапсырманы қыздар  өздігінен орындайды. (оқулықтағы  бет).

6. Теориялық бөлімі  сабағында сабақтың теориялық  кезеңінде тағамға қойылатын  талапқа қысқаша конспект дайындау.

III.Қорытынды нұсқау

Сабаққа қорытынды  жұмыстарды өткізу.

7. Оқушылардың жұмысындағы  кемшіліктерді анықтау.

8. Жақсы жасалған жұмыстың  қорытындысын атап көрсету.

9. Әр оқушының жасаған  жұмысын бағалау.

10. Үй тапсырмасы. Сарамандық  жұмыс №1 тақырыбының мазмұнымен  танысу. Салаттың жасалу тәсілін  таңдау және сабаққа салат дайындауға керекті азықтарды әкелу.Салатқа қолданылатын етті үйде пісіру. Көкөністерді қажет болған жағдайда үккіштен өткізу, полиэтилен пакетімен орау. Бірнеше салаттың жасалу жолдарын қолдана отырып, сыныпты топқа бөліп, нұсқау картаны жасауды және бір тағамның жасалу жолының нұсқау картасын жасауды тапсырады.

 

                            

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Сарамандық жұмыс №1.

Төртінші  сағат.

 

Сабақ барысы

I.Ұйымдастыру кезеңі

1. Оқушылардың сабаққа дайындығын  тексеру.

2. Оқушыларға сабақтың тақырыбын және мақсатын хабарлау.

3. Осы сабақ – сарамандық  тақырыбы «Еттен тағам дайындау: ет салаты, бифштекс, гуляш».

Ыдыстар және құралдар: тақтайшалар, пышақтар, асханалық құралдар, тегеш, дастархан жабдықтауға керекті құралдар.

         II.Кіріспе нұсқау

Сұрақтар бойынша нұсқау өткізу:жарғыш және кесу құралдарымен жұмыс кезінде қауіпсіздік техникасы: (қосымша 1), аспазшылық сабақтарында тазалық  талаптары (қосымша 2).

Қосымша 1.

Жарғыш және кесу құралдарымен жұмыс кезінде қауіпсіздік техникасы.

1. Тек қана жарамды,  орташа қайралған құралдарды  қолдану.

2. Пышақтың ұстағыш  жағын алға қаратып беру.

3. Азықтарды кескенде  алаңдамау.

4. Пышақты қолмен ұстағанда  саусақ иіліп, пышақтың жүзі  жылжитындай ұстау.

5. Бұл құралдарды қолданғанда  кенеттен тез қозғалуға, қолды сермелеуге болмайды.

6. Құралдармен жұмыс  жасағанда ұқыпты болу, еденге  түспеуді қадағалау.

Тазалық талаптары.

1. Тағам дайындағанда  қол және ыдыстарды мұқият  тазалап жуу.

2. Жұмыс орны және  тақтайшалар таза және талаптарға  сай болуға тиісті.

3. Жұмыс арнайы тазалық  киімінде өткізілуі керек (алжапқыш  және бас орамалы).

4. Шаш жинақталған,  бас орамалмен буып түйілген  болуы керек.

5. Азық түлік қалдықтары және  қабықтары уақытында жиналуы  керек, арнайы ыдыста жиналғанда  уақытында шығарылуы керек.

Сарамандық жұмыс үшін оқулықта бірнеше жасалу тәсілдері көрсетілген. Үй тапсырмасында алдыңғы сабақта  айтылған, азықтарды жартылай дайындаған, жартылай дүмбіл өнім түрінде әкелу  айтылған: суда пісірілген ет, көкөністер берілген рецептін шарты бойынша көкөністер үккіштен өткізілген. Барлығы полиэтилендік пакеттерге немесе пластикалық контейнерге буып оралған.

Әр топта өзінің жұмыс аймағы ұйымдастырылады. Жұмыс жасау кезінде  нұсқау картасы қолданылады. Жұмысты  бастағанда салат дайындау үшін оқушы қыздарға азықтарды кесу тәсілдері көрсетіңіз. Дайын тағамды көркемдеу тәсілін көрсетіңіз. Соңғы кезеңде дайын салаттың дәмін көруді ұсыныңыз. Талқылағаннан кейін оқушы қыздарға тағамның сапасы мен құнын салыстырмалы түрде талдау жасауды ұсыныңыз.

4. Сабақтың келесі кезеңде қыздарға еттің екінші тағам дайындау технологиясын түсіндіріңіз.Үй тапсырмасы ретінде екінші тағамның жасалу тәсілі оқулық бойынша қолданып, үй жағдайында дайындауды ұсыныңыз.

 Жасалған жұмыстың есебі  ретінде үйдегі дәмін көрген  адамдардан жазба пікір әкелу, және бір адамға арналған үлестің құнын есептеу.

III.Қорытынды нұсқау

Сабақтағы жұмыстың қорытындысы.

10. Оқушылардың жасаған жұмысын  талдау, кемшіліктерін ескерту.

11. Жақсы нәтижеге жеткен оқушыларды  мақтау.

12. Әр оқушының жұмысын бағалау.

 

                                Сарамандық жұмыс №2

Бесінші сағат

Сабақ барысы

I.Ұйымдастыру  кезеңі

1. Оқушылардың сабаққа  дайындығын тексеру .

2. Сабақтың тақырыбын  және мақсатын хабарлау.

3. Осы сабақ – сарамандық, тақырыбы «Еттен бірінші тағамның жасалу тәсілін жетілдіріп әзірлеу.

II.Кіріспе нұсқау

Өткен тақырыпты сұрақтар бойынша қайталау электр құралдарымен, газ плитасы және ыстық сұйықтықтармен жұмыс кезінде техника қауіпсіздігі. Осы сабақтың мақсаты оқулықтағы тақырыпты пайдаланып, тағам дайындау тәсілін білу үшін технологиялық картаны құрастыру.

Технологиялық картаның ерекшелігі сол, онда тек қана құрамына кіретін азықтар ғана емес, сонымен  бірге тағамның дайындалуы жазып  көрсетіледі. Сонымен бірге тағамның құндылығы, дайындау күнделілігі, үлестің бағасы болуы мүмкін.

Технологиялық картаның құрастыру үлгісі қосымша 1 келтірілген.

Қосымша 1.

Технологиялық карта.

 

 

Тағам: Құс етінен жасалған кеспе.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Талдау.

№	Құрамына кіретін азық	Құнарлығы	Күрделілігі	Құны
1 2 3 4 5 6 7	Құс еті Картоп Сәбіз Пияз Ұн Жұмыртқа  Аскөк, ақ желкен		орташа	300теңге 15теңге 10теңге  10теңге 20теңге 30теңге 15теңге 400:4=100

 

 

 

 

Талқылаудан кейін оқушы  қыздарға технологиялық картаны  орындауды ұсыныңыздар, ал қалған әдіс тәсілді оқулықтан (бет.)

4. Сабақтың келесі  кезеңінде үй тапсырмасын орындағанда  технологиялық картаның қалай  қолданылуын оқушы қыздарға түсіндіріңіздер.  Кез келген жасау тәсілі ұсынуға  болады. Жасалған жұмысқа есеп  ретінде дәмін татып көрген  адам жазба пікір әкелу және бір үлес тағамның бағасын талдау.

     III.Қорытынды нұсқау

Сабақтағы жұмыстың қорытындысын өткізу.

5. Оқушылардың жұмысындағы  кемшіліктерді анықтау.

6. Жаңа нәтижеге жеткен  оқушылардың жұмысын мақтау.

7. Үй тапсырмасы. Отбасында  дайындайтын ұлттық тағамдардың жасалу жолдарының тәсілдерін жасап жазып келу.

 

                         Қазақтың ұлттық ас үйі.

 

Алтыншы сағат.

 

I.Ұйымдастыру  кезеңі

1. Оқушылардың сабаққа  дайындығын тексеру.

2. Сабақтың тақырыбын,  мақсатын хабарлау.

3. Осы сабақ – сарамандық, тақырыбы «Қазақтың ұлттық ас үйінің ерекшелігі                             әліметтерді хабарлау.

4. Қазақстан ұлттық  ас үйі көпғасырлар бойы дәстүрге  айналып келді. Етті сақтау  және өңдеу ұрпақтан ұрпаққа  жалғасын тауып келеді. Етті сүрлеп  қақтауда әртүрлі әдіс-тәсілдер қолданған.

 Негізінде жылқы  еті деликатес бұйымдары болып  табылады. Мұндай ет ұлттық тағам  ретінде қолданылды. Бұл тақырып  оқулықтың бетінде берілген. Оқушы  қыздарға қысқаша конспект құрастыруды  ұсынуға болады. Ет тағамдары  қой етінен, сиыр етінен, шошқа етінен, түйе етінен (оңтүстік аймақтарда ) дайындалады. Кейде құс етінен, балықтан, жабайы құс етінен дайындайды.

Ет тағамдары қамырды, жарманы, көкөністерді қосып, тағамдар дайындайды.

5. Қазақ дастарханын  жабдықтау дәстүрі қазіргі заманда да сақталып келеді.Оқушы қыздармен өз отбасыларында қандай ұлттық тағам дайындайтыны жөнінде және қандай дәстүр сақталу жөнінде әңгіме өткізіледі.

Әр түрлі еттен, сүттен, ұннан, көкөністен тағамдар дайындалады. Әр қазақ отбасында өздеріне ұнайтын ұлттық тағам болады. Үй тапсырмасында тағам дайындаудың жасалу жолын дәптерге жазып келу беріледі. Ең қызықты, ерекше әсерлі жасалу жолы дәптерге конспект түрінде жазып алынады. Осыған байланысты нұсқау карта құрастыруға болады.

    

III.Қорытынды нұсқау

Сабақтағы жұмыстың қорытындысы.

6. Оқушы қыздардың  жасаған жұмыстарындағы кемшіліктерді  анықтау.

7. Жақсы нәтижеге жеткен  оқушыларды мадақтау.

8. Әр оқушының жұмысын  бағалау.

 

         

        

 

 

 

 

 

 

 

  Мерекелік  дастархан жабдықтау түрлері.

 

Жетінші сағат

 

Сабақ барысы

I.Ұйымдастыру кезеңі

1. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.

2. Оқушыларға сабақтың  тақырыбы мне мақсатын хабарлау.

3. Осы сабақ – аралас, тақырыбы «Дастархан жабдықтау»

II.Кіріспе нұсқау

Сабақ теориялық дайындықпен, күнделікті дастархан жабдықтау және мерекелік жиын өткізуге арналады. Қазіргі заманғы этикет талабына сай әдемілікті, ісемдікті, білімділікті және дұрыс жабдықтауды қажет етеді.

 

 

Қазіргі заманның қажеттілігі  бүгінгі күні - өзін өзі ұстау, өкінішке орай әдептілікке, тәрбие мәдениетіне, жақсы мәнер ережелеріне немқұрайлы қарайтындар да кездеседі. Ең қарапайым  өмірде кездесетін жағдай: қалай қонақтарды қарсы алу?. Мерекелік дастарханды қалай жабдықтау?

      Осыған  орай үстел басында өзін-өзі  қалай ұстауын адамдармен қарым-қатынасын,  тәрбиелік дәрежесін анықтауға  болады. Соңғы жылдары біздің  өміріміз әр түрлі жаңалықтарға  толы: іскерлік, шет мемлекеттерден  экономикалық байланыстар көбірек дамыды. Сондықтан әр адам өз серіктерінің арасында артық көрінгісі келетіні орынды. Әр түрлі орынсыз жайлар қарапайым тәртіп ережелерін сақтау адамды сүйкімді, адамгершілік қатынасын жағымды етіп көрсетеді, әр түрлі көзқарастағы адамдарды жақындатады.

 

 

Дастархан жабдықтауды  әртүрлі қарастыруға болады. Тек  кейбір ережелер қатал сақталған. Қалғандары - әр адамның талғамына, жағдайына  және сезіміне байланысты. Ең бастысы  – ыңғайлы, әдемі, жағымды болуында.

Адамның күннен күнге  тамақтанатын орны негізгі  мәселе болып табылады. Өз отбасында таңертеңгілік асты дұрыс қабылдаса, күні бойы жақсы көңілмен жүреді. Ал кешкілік аста әдемі жинақталған үстел басында, барлық отбасы адамдары өз ойларымен, жаңалықтарымен алмасып шүйіркелессе, сол күн жақсы аяқталғаны болып табылады.

Басқа жағдайда – мүмкін ол отбасының түскі ас жақын достарымен кездесу, шақырылған адамдаремен немесе мерекелік кеш – үстел әдемі  және ыңғайлы жасақталуы тиіс.

Салтанатты түрде тамақтану  кезінде дастархан жабдықтау  әртүрлі болады.

• таңертеңгілік ас;

• түскі ас;

• кешкі қонақтарды күту.

Тамақтану кезінде үстелде  аз құралдар (қасық, шанышқы, тәрелке) және қағаз сүлгілер қолдану заманы өтті. Енді өзгеше қатаң талап қойылады: дастархан жабдықтау түрлерінің ерекшеліктері туралы білімі, кез-келген жағдайда өзін еркін сезінуге көмектеседі: зайырлы қабылдауда, мейрамханада, шақырылған кешкі аста. Құралдардың қолданылуы туралы оқушыларға әңгімелеу.сызба бойынша қосымша 1.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1. Пышақ май жағуға арналған. 2. Тарелка – нан және май жағуға арналған. 3. Қасық (бірінші тағамға арналған). 4. Шанышқы (салқын тағамға арналған). 5. Пышақ (барлық тағамға арналған). 6. Шанышқы ет және салатқа негізгі тағамға арналған. 7. Асханалық пышақ. 8. Сәндік тәрелке. 9. Көже құйатын тәрелке. 10. Десертке арналған қасық. 11. Шанышқы-десертке арналған. 12. Су ішуге арналған стакан. 13.Бокал шампан құюға арналған. 14. Бокал қызыл виноға арналған. 15. Бокал ақ вино құюға арналған.

 

Дастархан жабдықтау кезінде қолданылатын қажетті кездемелік сүлгі.

Қолданылуына қарай оларды әртүрлі әдістермен бүктеледі, тез, оңай ашылуы ескеріледі, ерінді сүрту үшін немесе тізеге жайып қою үшін. Сонымен бірге тазалық ережелерін сақтау үшін де қолданылады. Егер де дастархан жабдықтауға дәмханада тәрелке берілмеген жағдайда, оның артына төрт бүктелген кездемелік сулықты қойып қояды.

Оқулықта схема  бойынша, кездемелік сүлгіні бүктеу тақырыбында  сарамандық жұмыс өткізіңдер. Эксперимент үшін кездемелік сүлгінің орнына қағаз салфетканы қолдануға  болады.

 

 

6 сурет. Салфетка  бүктеу әдістерінің түрлері.

1. Фуршет үстелінің  банкет үстелінен айырмашылығы  қандай?

2. Салфетка этикетінің  ережелерін атаңдар?

Ең алғашқы  кезде кім салфетка туралы ой салды?

III.Қорытынды нұсқау

Сабақтағы жұмысқа  қорытынды жасау.

5. Оқушының жасаған  жұмысындағы кемшілікті анықтау.

6. Жұмыс жасау барысындағы  жақсы нәтижеге жеткен оқушыларды  мақтау.

3. Әр оқушының жұмысын  бағалау.

 

 

                             Сарамандық жұмыс №3

 

Екінші сағат

 

Сабақ барысы

I.Ұйымдастыру кезеңі

1. Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру.

2. Оқушы қыздарға сабақтың  тақырыбы мен  мақсатын хабарлау.

3.Осы сабақ –сарамандық  тақырыбы «Мерекелік немесе фуршет  үстелін жабдықтау»

Фуршет үстелі

 

 

 

Мақсаты: оқушыларды мерекелік дастарханды дұрыс және әдемі жабдықтауға үйрету.

 

Мәселелер:

 

Жалпы оқыту:

• оқушыларды дастархан жабдықтау ережелерімен таныстыру.

• әртүрлі нұсқада үстелді көркемдеп сәндеп көрсету.

• мерекелік үстел басына қонақтарды қалай отырғызу жөнінде оқушыларға әңгімелеу.

 

Тәрбиелік:

 

Тәрбиелеу үшін жағдай туғызу:

 

• оқушылардың коммуникативтік мәдениеті

• әсемдік сезімі.

 

Дамытушылық:

• оқушылардың шығармашылық мүмкіндігін, олардың ынтасын, өз күніне сенімділігін дамыту.

• өз көзқарастарын айтып жеткізуге           дамыту.

• оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту.

 

Жабдықтау: мультимедиялық проектор, экран (немесе интерактивті тақта) ыдыстар жиынтығы және асханалық құралдар, дастархан.

 

                                        САБАҚ БАРЫСЫ

 

1.  Сабақтың ұйымдастыру бастамасы, сабақтың тақырыбын хабарлау, мәселені оқушылардың алдына қою.

 

2. Алғашқы мұғалімнің  сөзі:

 

Шын ықылас көңілмен жабдықталған дастархан – бұл ертеден бері көптеген үй иесінің мақтанышы. Сонымен бірге ер адамдар да дастархан жабдықтауға үлкен мән берген және оларға дәмді әрі әдемі дастархан жабдықтаған. Белгісіз кімнің қолы «сиқырлы» әйелдердің немесе адамдардың бүгінгі күнде дастархан жабдықтау мүмкіншілігі алуан түрлі өте көп. Дастархан жабдықтау ережелері және үстел басында өзін ұстау тәртібі бірнеше жүз жылдар шамасында қалыптасты, оның негізгі мақсаты тамақтану процесін қиындату емес, тамақтану кезінде үстел басында әдемі, ыңғайлы, жағымды түрде қарым қатынас жасау. Әдемі жасақталған үстел әр уақытта әсерлі көрінеді.

Дастархан жабдықтау  – шығармашылық іс, кеңістік еркіндігін, үйдің және пәтердің стилін, дастархан жабдықтау қандай жағдайға арналатынын, үй иесінің талғамын ескеру керек.

 

Оқушыларға қойылатын  сұрақтар:

• Қандай жағдайда біз мерекелік дастархан жабдықтаймыз? (туған күн,той, мерей той, жаңа жыл т.б)
• Қандай салтанатты жиындар болады? (отбасылық, арнап жеке шақырылған)

 

Мұғалім: Салтанатты жиын қонақтар жайғасып отырған жағдайда және қонақтар жайғаспағанда (фуршет). Бүгін біз сіздермен дастархан жабдықтаудың негізгі ережелерін анықтап көреміз. Сіздердің алдыңыздарда ыдыстар жиынтығы және асханалық құралдар, дастархан. Арнайы және жеке адамға арналған дастархан жабдықтауды жасап көрсетеміз. Тәрелкелер мен құралдарды біз  қалай орналастырамыз?

 

 (бір оқушы жеке адамға арналған дастархан жабдықтауды, өзінің іс қимылын түсіндіреді, қалай және неліктен тәрелкелер мен фужерлерді асханалық құралдарды орналастырады).

 

Мұғалім: Ал, кәне не болғанын көрейік. Сіздердің пікірлеріңіз бен ұсыныстарыңыз? Айтып түсіндіріңіздер.

 

(үстелді қалай  жабдықтау,ескертулер жасау, түзетулер  жасау, бір біріне көмектесу  жөнінде оқушылар өз көзқарастарын айтады.)

 

Мұғалім: Ал, енді кәне білімдерімізді, өмірдегі тәжірибиемізді пйдаланып, негізгі қағидалар мен дастархан жабдықтау ережелерін анықтап көреміз.

 

(Оқушылар  мұғалімнің көмегімен негізгі  ережелерді анықтайды):

 

• Дастархан жабдықтауды  ыңғайлы, тиянақты және барлық құралдарды симметриялы етіп орналастыру.

• Дастарханды үстелге  жабудан басталады (дастархан таза, жақсы үтіктелген болуы тиіс).