Жас қыздарға арналған қазақ ұлттық киім

                                       Жоспары

 

Кіріспе.......................................................................................................................

1.Шығармашылық бөлім

1.1.Сән бағыты........................................................................................................

1.2.Эскиздік жоба.................................................................................................

1.3.Модельдің технологиялық  сипаттамасы......................................................

1.4.Материалды таңдау және  негіздеу................................................................

2.Құрастыру бөлімі

2.1. Бұйымның негізгі сызбасы және модельдеу конструкциясы.....................

2.2. Киім бөлшектерінің  оригинал лекалоларын құрастыру  және безендіру.....

2.3. Материал шығынын мөлшерлеу......................................................................

3. Техникалық бөлім

3.1. Өңдеу әдістерін және  құрал жабдық таңдау...................................................

3.2. Түйінді өңдеу тәртібі..........................................................................................

3.3. Бұйымды дайындаудың  техникалық бірізділігі..............................................

4. Экономикалық бөлім

4.1. Бұйымның өзіндік құны  және рентабельдігі...................................................

5. Экология және еңбекті қорғау

5.1. Техникалық қауіпсіздік  ержесі......................................................................

Қорытынды..............................................................................................................

Пайдаланылған әдебиеттер...................................................................................

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                  Кіріспе

 

       Киім  қазіргі кезде қолданбалы өнердің  туындысы ретінде қарастырылады.  Ал эксплотациялық қасиеттерін  бағалау кезінде бұйымның сән  бағытына сәйкестігі, қазіргі заманға  сай безендірілуі, бұйымның сыртқы  көрінісінің тұрақтылығы, оны  күту жеңілдігі үлкен мағынаға  ие. Сондықтан жоғары сапалы бұйымдарды  шығару үшін, тек қана озық  технологияны қолданып қана қоймай, тұтынушылар сұранысында ескеру  қажет.

       Киімнің  адамдар тұрмысындағы рөлі алуан  түрлі. Оның басты қызметі алуан  түрлі. Оның басты қызметі –  адам денесін қоршаған ортадағы  келеңсіз құбылыстардан, ыстық-суықтан  қорғау. Көне дәуірлерден бастап  киімнің жыныстық және әлеуметтік  бөлінушілік сияқты қосымша қызметіде  пайда болды. Соңғы қызметін  діни- ғұрыптық рөл атқаратынынан  байқаймыз.

       Ұзақ  уақыт аралығында адамдардың  жалпы әлеуметтік және мәдени  дамуына байланысты киімнің жынысқа  бөлушілік қызметінен өзіндік  бір үрдісін байқауға болады.

Қазіргі кезде әр түрлі  жаңа құрылымды химиялық талшықтар  мен жіптер, иірім жіптерді тігін  бұйымына қолданудың арқасында, киімдерге  арналған материялдардың ассортименті тоқтаусыз кеңейіп жаңаланып отырады. Өйткені, олар өздерінің әр түрлі қасиеттерімен ерекшеленеді, пішу және тігін бұйымын өндірудің технологиялық процесіне, химиялық тазарту және бояу параметрлеріне ықпалын тигізеді.

 Қазіргі өркендеу кезеңінде  тігін бұйымдарының сапасы қолданылған  техника және технология негіздеріне,  өндірісті ұйымдастыру деңгейімен  механикаландыру дәрежесіне тікелей  байланысты. Тігін өндірісінде шығарылатын  өнім ассортименті мен бұйым моделі сән онерімен бағытына негізделіп, ғылыми- техникалық жаналықтар негізінде шығарылған жаңа материалдардың түрі кеңінен қолданылатындықтан, болашақ мамандар бұйымды өндіруде жаңа материалды өңдеу технологиясын және қолданылатын әр алуан құрал жабдықтарды меңгеруі қажет.

Қазақ халқының киімдеріне халықтың шығу тарихы, экономикалық, әлеуметтік және климаттық жағдайлары бейнеленген ертедегі салт-дәстүрлері көрініс тапқан

Қазақтар құланның, киіктің  және жолбарыстың терілерін, сондай-ақ қара түсті жанаттың, су тышқанның, бұлғының және сусардың, ақ түсті тышқанның, күзеннің үлбірлерін аса бағалы деп  санаған. Сусар мен бұлғынныңүлбірлері басқа мамық жүнді аңдардың үлбірлеріне  қарағанда қымбат бағаланған. Теріден тондар тігілген. Мамық жүнді аңдардың үлбірлеріненжасалған тондарды қазақтар ішектер деп атаған. Жанаттың үлбірлерінен дайындалған тон- жанат ішік, қара түлкінің үлбірінен тігілген тон-қара түлкі ішік, алтайдың қызыл түлкісініңүлбірінен тігілген тон-алтай қызыл алтай түлкі ішігі деп аталған. Жоғары түкті жібекпен көмкерілген үлбірлі ішік қыз жасауындағы ең қымбат мүліктердің бірі саналып, бас тон делінген. Қазақтар аққудың, гагара мен құтандардың да мамығынанжасалатын ішіктердің дайындау техникасын білген. Оған 1878 жылы Ақмола көрмесіне қойылған гагара мамығынан тігілген ішік мысал бола алады.

       Шапандар  және кең шалбарлар жібекпен  кестеленген. Семей өлкесінің  суретшісі және өнертанушысы  В.Н. Белослюдов кесте үлгілерін  жинаумен айналысқан. Оның 1973жылы «Қазақ кестелері» деген мақаласы жарық көрді. Осы қолжазба Орталық мемлекеттік әдебиет және өнер мұрағат-мұражайының Г.Н.Потанин мұрағатында сақталған. Халық шеберлері ұсақ

нақыштарды кестелеу барысында  ою-өрнектің суретіне немесе кестеленетінбұйымның пішініне байланысты дөңгелек немесе тік бұрышты арнайы кергіштерді  пайдаланған.  Әйелдер және ерлердің бас киімдері- желек, кимешек, сәукеле, телпек, тақиялары, әйелдер көйлектерінің  желбіршектері, сондай-ақ, омырау әшекейлері-омырауша, алқаларды және күдеріден тігілген шекпендерді, шапандарды, кең шалбарларды инемен және ілгекті бізбен кестелеген. Тығыз кестелеу әдісі өте кең таралған. Тығыз кестелеу арқылы кимешек, шұғадан жасалған ерлер шалбары әшекейленген. Ілмектен ілмекке біз кестелеу әдісіде жиі қолданлған. Біз кесте және тығыз кесте әдістерімен киімдерге геометриялық және өсімдік тектес ою өрнектер, кейде адамдармен жануарлардың контурлы бейнелері, толық сюжеттер әшекейленген, мысалы Эрмитаждағы күдеріден тігілген шапанда аң аулау көрінісі толық кестеленген. Санкт-Петербург, Мәскеу, Алматы, Омбы қалаларының мұражайларында сақталған бірқатар кең шалбарларда біз кестелеу арқылы безендірілген. Олардың он шақтысы Эрмитажда сақтаулы. Солардың ішінде Ш.Уәлихановтың Арынғазы Ханқожиннің (Семей облысы), Н.А.Крижановтың , Л.Ф.Баллюзектың (Батыс Қазақстан) сыйға тартқан экспонаттарының кестелері ерекше көзге түседі. Ш.Уалиханов сыйға тартқан шалбарда сары түсті кестенің ерекше бір талғаммен орындалуы көз тартады. Кестеде бедерлі өсімдік тектес мотивтер – жапырақтар, бүршіктер, сондай-ақ, ирек бейнелі сызықтар қолданылған.

       Киіз  – ертедегі көшпенділердің сырт  киімдеріне арналған дәстүрлі  маталардың бірі. Жұқа киізден  жасалған, жібекпен кестеленген  көне шекпен Эрмитажда сақталған.  Қазақтар жұқа ақ киізден тігілген  шапанды «Қаттау» деп атаған. Қазақтардың киімдерін дайындауда  қой жүнінен басқа түйе жүні де қолданылады Клавдий Элианның жазбасында «Каспий жағалауындағы елдерде түйелер өте көп, олардың жүндері өте жұмсақ, жұмсақтығы соншалықты милет жүндерінен асып түспесе кем түспейді. Оның жүнінен жасалған киімдерді өте атақты адамдар мен байлар киген» деп айтылған. Марко Полоның мәліметтері бойыншада қарлұқтар ең жақсы, өте бай көрінетін, ақ шұғаны түйе жүнінен дайындаған және оларды баска елдерге сатып отырған.

        Түйе  жүнінен дайындалған ежелгі киімдер  түрінің бірі – шекпен. Шекпен  жаңбырдан, бораннан, жайсыз ауа  райынан сақтайтын өте кеңде  ұзын тігілген киім. Шекпенді боялмаған жүндерденде, боялған жүндерденде дайындаған. Салтанатты шекпендер тек боялған жүндерден тігілген, олардың тігістері оқамен көмкерілген. Сондай-ақ, Мәскеу университеті қарсаңындағы көрмеде салтанатты көк түсті шапан экспонатқа қойылған.

        Шапан  – қазақтардың негізгі және  ежелгі киімі. IX-XIV ғасырлардағы қыпшақтардың тас мүсіндерінен шапан бейнелерін кездестіруге болады. Шапанды әйелдерде ерлерде киген. Шапандар күдеріден ғана тігілген жоқ, басқа елдерден әкелінген жібек, жүн және мақта маталарданда дайындалады. Орыс халқының дерекнамаларында шапандарды «кафтандар» деп атаған. Бабиковтың қызыл шұғадан жасалған шапан суретін салғаны белгілі. Осы шапан біз кестемен кестеленген. Кестенің негізгі мотивтері - қатар-қатар орналастырылған шеңберлер мен қара, ақ сызықты жиектер. Әр шеңбердің ішіне ақ жібектен жұлдыз кестеленген, ал шеңбер төңірегіне – төрт мүйіз және ашық алақан бейнесі әшекейленген. Қазақтар арсынан ең әдемі шапандарды ақын, сал-серілер киетін болған.

         Ерлердің  және әйелдердің бір қатар  бас киімдері киізден дайындалған.  Солардың ішіндегі ең ежелгісі  және дәстүрлі түрінің бірі- қалпақ. Қалпақтың ақ киізден жасалған  түрі «ақ қалпақ» деп аталады  да,енді ені шеті жоғары қайырылған  түрі«айыр қалпақ» деп аталады. Киізден жасалған, жоғары ұшы үшкір бас киім алғаш рет Пазырық қорғанынан табылған.

Қалпақтың тағы бір түріне телпек жатады. Телпекті тек сұлтандар  киетін болғандықтан, ол ХІХ ғасырға  дейін-ақ қолданылған.

         Ерлер  бас киімінің бір түрі көктемде  және күзде киілетін бөрік.  Бөрік «бөрі» қаскыр деген  сөзден шыққан. Ал қасқыр түрік  тайпасының байырғы тотемі саналған. Пішіні бойынша бөріктің жоғарғы бөлігі биік конус тәріздә дөңгелек немесе бірнеше қималы болып келеді де, үнемі бұлғын, камшат үлбірлерімен әшекейленген. Бөрікті қыздарда киген, олар салпыншақтармен және үкі, құтан және тауыстың мамықтарымен әшекейленген. Камшаттың үлбірімен көмкерілген бөрік- камшат бөрік деп аталынған. Махмұт Қашқари үлбірлі тымақтарды «камач бөрік» деп атаған. Тымақтар қара және қызыл түлкінің үлбірінен дайындалған.

         Тақия  – барқыттан, қамқадан тігілетін  жазғы жұқа бас киім. Ертеректе  оның шеттері ақ тиіннің, сусар  мен бұлғынның үлбірлерімен көмкерілген,  күміс және алтын ызбалармен  әшекейленген. Суретші П.Қошаров  тақияның нақышталған, қымбат  матадан жасалған суретін салған. Ш.Уалиханов және Жанайдаровқа  тиесілі әдемі тақиялар ориенталистердің  көрмесінде экспонатқа қойылған.

Сәукеле – ХІХ ғасырға  дейін қолданылған ертедегі бас  киімдердің бірі. Ол туралы И.Георги, Ш.Уалиханов, И.Ибрагимов және т.б жазған болатын. И.Ибрагимовтың жазбасы бойынша  «сәукеле – күміс және алтын ақшалармен, інжумен, сондай-ақ маржанмен әшекейленген, биік конус тәріздес құрастырылған бас киім». Ұзындығы – 1,5 аршын. Осы бас киімді келін күйеуге шыққан алғашқы күндерінен бастап бір жыл киген, сонан соң төрт немесе бес жыл қатарынан тек қана үлкен той-жиын, мерекелерде киген. ХІХ ғасырда қымбат сәукелелердің бағасы мың сомға дейін немесе таңдаулы жүз аттың құнына жеткен. Олардың металдан жасалған торлы тәжісінің (алтыннан немесе інжу, маржан жіптерінен құрастырылған) маңдайында салпыншақтары және иек асты әшекейлері болған. Сәукеленің қаңқасы матамен қапталған және оған әр түрлі конфигурациялы металдан жасалған белгілер жапсырылған, олардың ара арасына қымбат және жартылай қымбат тастар қойылған. Белгілердің ұсақ та, ірі де түрлері болған. Ұсақтары ірілермен бекітілген. Сәукеле үсті жібек немесе барқыттан жасалған орамалдармен жамылған.

        Сәукелені  ісмерлігі тігінші, кестелеуші  шеберлер дайындаған. Сәукеле орамалымен  таспасына әшекейлер жуан иректеліп  бұралған әр түсті жіптермен кестеленген. Орамалдың ортасымен шеттері есілген кестелермен және торлы тігістермен әшекейленген. Сәукелеге арналған алтыннан, күмістен және қоладан жасалған салпыншақтар мен жапсырма белгілерді зергерлер құю, шекілеу, мөр басу әдістерін қолдану арқылы жасаған. Әдетте шеберлердің бір сәукелені жасауға бір жыл уақыты кеткен. Оренталистердің Санкт-Петербургтегі үшінші конгресіндегі кормеге Ақмоладан, Көкшетаудан, Солтүстік Қазақстан облысынан және Атбасардан әкеліп көрсетілген сәукелелер қымбат тастармен, інжумен, маржанмен, алтынмен әшекейлеген, жібекпен жамылған.

         Келіннің  бір жыл толғанан кейін киетін  бас киімдерінің бірі- желек. Ол  сәукеленің қарапайымдатылған түрі, оның қаңқасы қатты материалдан  жасалған, пішімі конус тәрізді,  қаңқа глазетпен қапталды немесе  фольгаен оралып, алтыннан, күмістен  жасалған асыл тастар орнатылған  белгілермен әшекейленген. Жас әйелдің  бала туылғаннан киетін бас  киімі болып кимешек саналған. Оны әдетте әйелдер 25-45 жас  арлығында киген. Ол ақ матадан  тігіледі, көбінесе тығыз кестемен кестеленеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

          1. Шығармашылық бөлім

        1.1. Сән  бағыты

 

        Адам  әрдайым қоғамда, ортада өмір  сүреді, сондықтанда қоғамда болып  жататын қозғалыстар жеке адамды  айналып өтпейді. Моданы қоғамның  күнделікті көріністерінің белгісінің  бірі десек, одан қателеспейміз.  Рас, әл ахуалына, дәулетіне, біліміне, сәулетіне, ой-өрісіне, мәдениетіне, жұмыс істейтін жері мен мамандығына байланысты біреулер моданың тереңіне дендейді, енді біреулер болса мода қуудың  өз жағдайына сай келмесін көріп іштей тынады.

        Жалпы  сәнге бағыттамаға келетін болсақ  сән, мода деген сөз біздің  тілімізге шет тілінен енген  термин сөз ретінде қабылданған. «Мода» сөзі француздың «mode» деген сөзінен алынған, ал бұл сөз латынның «modus» сөзінен бастау алған.

         Ол  белгілі бір өлшем, тәртіптің  немесе образ деген мағынаны білдіреді. Моданы өмірдің немесе мәдениеттің белгілі бір саласында белгілі бір мәнердің аз уақытқа дәуірлеп тұруы деп те аударуға болады. Талғам ұғымында моданың айырмашылығы ол көркем туындыларға және күнделікті тұрмыста қолданылатын заттарымыздың сыртқы түрінің неғұрлым аз уақытта үстірт өзгеруінбілдіреді.

         Ал  тар мағынада «Мода»дегеніміз  салыстырмалы түрде аз ғана уақыттың аралығында киімнің сыртқы түрімен үлгісінің өзгеріп отыруы.

         Жалпы  моданың екі бағытын айқындауға  болады:

Жеке адамдарға  арналған, ерекше сәнді және салтанатты сән үлгілері;

Жалпы халыққа арналған сән үлгілері.

Бұлардың біріншісі екіншісінен  қымбатырақ болады. Бірақ сән үлгілерін  жасаушылардың міндеті осы екі  категорияға да бірдей. Аталарымыздың  «Ағаш коркі- жапырақ, адам көркі-шөберек» деген мақалынын мағынасы түрінде. Оның философиялық мәні біздердің бүгінгі қызметімізді толық саралап береді.

         Байқап  отырсақ, мода барған сайын  қоғам өмірінің барлық жақтарына-  саясатқа, экономикаға, социологияға  және басқаларына дейін еніп  келеді. Сол себептіде қоғамдық  өмірдің барлық жақсылықтары  мен қарама қайшылықтары сән  үлгілері мен өзіндік көріністерін  тауып отырады.

        Костюм  тарихының адамзат қоғамындағы ең бір маңызды түсініктердің бірі «сарын».

       Сарын-суретшілердің,  дизайнерлердің ойлауындағы ортақ  категория. Сарын- бұл тұрақты,  мақсатты түрдегі жүйе. Бұл- сәулет  өнерінде, суретте, қолданбалы қол  өнерде болмасын өзінің тұрақты  ырғақты түрін сақтап қалады.

       Сонымен  қатар сарын дегеніміз – киімнің модельеріміздің, дизайнерлердің шығарған бұйымдарында жалпы ортақ ерекшеліктерін сақтап тұру.

        Романтикалық  сарын- бұл сарындағы киімдерді  танып білу өте қиын. Бұл сарынды  кей кездері фантазиялық депте  атайды. Романтикалық сарын көбінесе тарихи костюмдерге келеді, яғни тарихи костюмдердің формасын, пішімін, әшекейлерін қолданады. Бұл сарындағы киімдер формасы жағынан әр түрлі болып келеді. Сонымен қатар осы киімдерді тігетін маталарда әртүрлі. Мысалы, табиғи жібек, вискоза, парча, капрон синтетикалық маталар.

          Романтикалық сарындағы киімдердің  коптеген түрлерінің болғандығына  қарамастан, оларды біріктіретін  бастысы-бұл киімдердің нәзіктілігіне, жұмсақтығына ерекше көңіл бөлінетіндігінде.

          Киім ассортименті-мұның өзі тұтынушылар  сұранымын қанағаттандыру үшін  өнеркәсіп шығаратын түр мен  мақсаты алуан түрлі бұйымдардың түрлі жиынтығы.

          Айқындалған белгілері бойынша  барлық киімдер ассортименттік  топтарға бөлінеді: киімнің мақсаты  материялдардың түрімен киім  өндірудің әдісі, негізгі белгілері  т.б. Әр бір ассортимент тобы  типтік ұсыныстардың жиынтығы  болады.

          Типтік ұсыныс дегеніміз- аталмыш  топ бұйымдарына тән сипаты  бар негізгі конструкциялық-технологиялық белгілерді мейлінше мол қамтитын бұйым.

         Сұлба  дегеніміз- француз сөзінен аударғанда  заттың сыртқы бейнесі, көлеңкесі  деген мағынаны білдіреді. Сұлба  – костюм формасын анықтайтын  белгілі бір түсінік, бұйымның сәнді тұлғасынанықтаудағы негізгі факторыболып саналады. Сонымен қатар сұлба- жарықтағы форманы қабылдау. Бұйымның негізгі нұсқаларын, ұзындықтарын, енін, бел сызығының орнын т.б. белгілерін анықтайды.

         Қынамалы  сұлба- өте сымбатты тұлғалы  адамдарға келеді, олардың фигураларын  нақты көрсетіп тұрады.

Пропорция дегеніміз- киім пропорциясына  жақын ара қатынас, ең әдемі жетілген дұрыс арақатынас болып табылады.

         Костюмде  қалыпты пропорциялармен қатар  әдемі өзгертілген пропорциялардыда  қолдануға болады. Мәселен, бұл  тігісін көтеріп немесе төмен  түсіру, иық кесіндісін кеңейту  және тарылта түсу.

          2013 жылдың сән маусымы қандай  болмақ?

Ал енді «Құралай» сән  үйінің жетекшісі, дизайнер Құралай Нұрқаділова ханым не дейді? Соңғы 15 жыл ішінде шетелдерде өткен барлық сән көрмесіне қатысқан Нұрқаділова ханымның бұл мәселеде айтары да тәжірибесі де жеткілікті:

– Жаңа маусымда алуан түрлі  бедерлері бар маталардан тігілген киімдер сәнге айналады. Егер батик  сияқты, графикалық немесе қиял-ғажайып  суреттері бар маталар мен  киімдер көрсеңіз, батыл түрде  одан киім тіккізуіңізге, немесе сатып  алуыңызға болады.

Алуан түсті суреттері  бар орамалдарды да кәдеге асырып, келістіріп белдік немесе одан жеңсіз кеудеше тіктіріп алыңыз. Тіпті әдемі  орамалды белге байлай салуға да болады. Және бір айта кететін жайт, әйелдердің Коко Шанельдің қішкентай қара көйлегі  секілді, жинақы ғана қызыл көйлегі  болса артықтық етпейді. Неше түрлі көйлектер мен жакеттер, жарасымды блузалармен киюге болатын айқарма ұзын юбкалар сәннен қалмайды. Әдетте ақылды сәнқойлар жаңа жылға, тойға немесе салтанат кештеріне киім сатып алғанда, оны кейін де басқа күнделікті киімдермен үйлестіріп киюге болатын жағын қарастырады. Егер Жаңа жылды алтын түстес былғары белдігі бар ашық лимон түсті блузамен қарсы алсаңыз, Айдаһар жылында ақшадан тарықпаймын деп ырымдайсыз әрі сәннен де қалмаған болып шығар едіңіз.

 

 

 

 Классикалық қара кеудешені  ұзындығы жер сызатын феруза, яғни көгілдір ақық түстес юбкамен және сондай матадан тігілген бедерлі  шарфпен үйлестіріп кисеңіз болады. Және бұл киімдер кейін жеке-жеке де пайдаға асады, – дейді ол.

Ашық түс алға шықты.

        Сән  үлгісін жасаушыларды үнемі депрессияда  жүру де әбден мезі еткенге  ұқсайды. Өйткені биылғы жылы  ақ түспен ерекшеленгелі тұр.  Ашық түс жараспайтын адам  жоқ екенін ескерсек, биыл-ғы көктемде  көшеде алма гүлдеріндей үлбіреген  аппақ аруларды кезіктіре беретінімізге  күмән келтірмейміз. Және бұрынғыдай  классикалық үлгідегі ашық түске  қара түсті араластыруға мүлдем  болмайды. Яғни, биыл ақ түс тек  ашық түспен ғана үндестік  табуы керек. Мысалы, «Blumarine» көрсеткен  жазғы сән үлгілерінде ашық  түсті юбка ақ кофтамен және  аппақ сөмкемен жақсы жарасым  тапқан. Дизайнерлерге де осы  ұнап қал-ған болу керек, енді  аяқ киімді де ақ түстен  таңдап киюді ұсынып отыр. Бір  сөзбен айтқанда биылғы көктемде  ақ түстен киінсеңіз, ұтылмайсыз.

 

 

Нәзіктік  нағыз  сәнге  айналды

Ерлерше киініп, тақымдарынан шалбар тастамайтын арулардың «құлағына  алтын сырға». Биыл-ғы сән үлгісінде  – нәзіктік белең алып тұр. Көгілдір көктеммен бірге күлімдеп, жүрісіңізбен жеңіл романтика тудыратын әйел заты екеніңіз естен шықпасын! «Әйелдерді еркектерден көп» санайтын жігіттердің  жүрегін жаулағыңыз келсе, барынша  нәзік бола түсіңіз! Үлбіреген аппақ  мақтадай әдемі сымбатыңызға елтімейтін еркек болмасы анық сонда!

Нәзіктігі бой бермейтін  әдемі шифон көйлектер қайта  сәнге айналмақ. Мойныңызға үлбіреген  әдемі жеңіл шарф тағып алсаңыз, тұлғаңыз тартымды көрінері хақ. Мойын  орағышыңыздың нәзік қызғылт  түстен болғаны тіпті жақсы.

Романтикаға жаны құмар бикештер бұл тенденцияны жіберіп алмағаны жөн. Мүмкін әдемі тұлғаңыздан әсер алған жігіттердің жүрегін жаулау сізге бұйырып тұрған шығар. Сондықтан  биыл-ғы көктемнің ұсынатын барлық жаңалықтарын жіберіп алмаңыз.

Шаш күтімі жайлы алдыңғы  тақырыпта біраз айтылған екен. Сонымен  қатар шаштараз мәселесін де ұмытпаған  дұрыс деп шештім.

Орташа қазақ жігіті, ішінде өзіңіз де барсыз, көбінесе шаштараздың  маңыздылығын, өте сирек жағдайда сезінеді. Шашымыз көзге түсіп, құлаққа  кіріп, көзіміз қитарланып, «Шашың өсіп кетіпті» дегенді естігенде ғана шаш шеберіне жалқаулана жол тартамыз. Тіпті кейбір жас жігіттер ол міндетті мамасына, папасына, ағасы немесе досына жүктейтіні бар. Егер олай етсеңіз, 10 жағдайдың 9-ында шаш үлгіңіз сәтсіз, немесе түсініксіз жүн-жұрқа бірдеме болатынына өкпелемеңіз.

Өте нәзік қызғылт түспен қатар биылғы көктемде опаның және қызыл күрең түстер де сәнге шығады. Қаншалықты үйлестіре аласыз, ол тікелей  сіздің талғамыңыз-ға байланысты.

         Қазактың  қәзіргі киімдеріне бүгінгі күннің  сән талаптарына сәйкес ұлттық  ою өрнектерді қолданып, қазақтың  ұлттық киімдерін әлемге танытып  жүрген Қазақстандағы бірден  бір өндіріс «Сымбат» сән акдемиясы.  Мұнда жалпы тұтынушылардың талап  сұраныстарына сай алуан түрлі  киім ансамбльдері, ассортименттері  (тауарлардың әр қилы түрлерінің  жиынтығы), жинақталмдары өндіріледі. Солардың ішінде кешкі салтанатты  киімдерге, әр түрлі сахналық  костюмдерге, дәстүрлі ұлттық  киімдерге салынатын ою өрнектер  мазмұны жағынан бай, көрінісі  көздің жауын алатындай әсем, орындалуы тұрғысынан биік талғамды, құрылымы жағынан айрықша болып  келеді.

 

 

 

 

 

1.2. Эскиздік жоба

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.3. Модельдің технологиялық  сипаттамасы

 

1-модель. Жас қыздарға арналған ұлттық киім. (жилет, көйлек, жаға).

Көйлек қазіргі заманға  сай жасалған, сахалық стилге сай  тігілген. Бұл көйлек екі түрлі  матадан тігілген. Жилет астарсыз, жағасыз өңделген. Артқы бойы тұтас  пішіліп, бүкпе орналасқан. Алдыңғы  бойы екі бөліктен тұрады. Жеңі бір  тігісті қондырмалы, шынтаққа дейін  барқыт матасынан тігілген. Шынтақтан  төмен қарай қытайлық моноро матасынан  тігілген, алты қатар желбірленіп, жең аузына қарай кеңейтілген. Жилеттің мойын ойындысы, өңірі, етегі әдіппен өңделген. Мойынын айналдыра, өңірі мен етегі қазақтың ұлттық ою-өрнектерімен әшекейленген.

Көйлектің жоғарғы және төменгі  бөліктері бөлек тігілген.Көйлектің жоғарғы бөлігі барқыт матасынан тігілген. Қатты қыналып, алдыңғы және артқы бойында бедер тігісімен өңделген. Кеуде үсті, бел сызығы айналдыра ою-өрнектелген.

Көйлектің төменгі бөлігінде  белі белдікпен өңделіп, түймемен түймеленеді. Етегі сегіз қиықты. Сегіз қиықтың  арасынан төрт қиыққа көлденеңінен он екі қатар желбір жүргізілген. Етек ұзындығы тобықтан төмен түседі.

Жағасы бөлек өңделген. Көлденеңінен бір қатар желбірленген, жаға үш ілмек арқылы ілінеді.

 

 

 

2-модель.Жас қыздарға арналған ұлттық киім. (қамзол, көйлек).

Қамзол тік жағалы, астармен өңделген. Жеңі қондырмалы, бір тігісті жең. Жең ұзындығы шынтақтан төмен, жең аузы оюмен өрнектелген. Қамзол ұзындығы тізеден төмен түседі.Алдыңғы бойында қолтық ойындысынан басталып, етегіне түсетін бедер сызығы бар. Артқы бойы тұтас пішілген, бел бүкпесі бар.

Алдыңғы өңірі мен етегі  жағалай қазақтың ұлттық ою-өрнегімен безендірілген. Алды сәнлік ілмекпен ілінеді.

Көйлегі жағасыз. Жеңі қондырмалы, жең аузы кеңейтілген, ұзын жеңді. Мойын ойындысы әдіппен өңделген, айналдыра оюмен өрнектелген. Алдыңғы және артқы бойы бел бүкпесімен өңделген, белі қыналған. Көйлек ұзындығы тобыққа дейін, кең етекті.

 

 

 

3-сурет. Жас қыздарға арналған ұлттық киім. (жилет, көйлек).

Жилеті жағасыз, астарсыз өңделген. Мойын ойындысы, қолтық ойындысы, өңірі және етегі әдіппен өңделген. Алдыңғы және артқы бойында иықтан басталып етек сызығынан аяқталатын бедер сызығы бар. Жилет ұзындығы белден төмен.

Алдыңғы өңірін бойлай оюмен  өрнектелген. Артқы бойында орта тұсында дөңгелектеніп қошқар оюымен өрнектелген.

Көйлектің жағасы айналдыра  желбірленген. Жеңі ұзын, кеңейтілген, үш қиықты. Жең үстінен бастап, аузына дейін тігінен үш қатар желбірленген.

Алдыңғы бойында бел бүкпесі  бар, ою- өрнекпен өрнектелген. Артқы  бой тұтас пішілген, бел бүкпесімен өңделген.

Көйлектің етегі алты қиықты, кең етекті. Белінен бастап етегіне дейін тігінен алты қатар желбір қондырылған.

 

 

 

4-сурет. Жас қыздарға  арналған ұлттық киім. (жилет,  көйлек).

Жилет жағасыз, астармен өңделген. Жеңі қысқа, оюмен өрнектелген. Жилет ұзындығы белден төмен. Алдыңғы бойда қолтық ойындысынан басталып, етек сызығына аяқталатын бедер сызығымен өңделген. Артқы бойы тұтас пішілген, бел бүкпесі бар. Мойын ойындысы, өңірі және етегі әдіппен өңделген.Мойын ойындысын айналдыра, өңірі және етегін айналдыра қазақтың ою-орнегімен әшекейленген.  Алды сәндік ілмекпен өңделген.

Көйлек жағасы тік, екі  қатар көлденеңінен желбірленген. Жеңі кеңейтілген, төрт қатар желбір жүргізілген. Алдыңғы бойы тұтас пішілген, бел бүкпесі бар. Артқы бойы тұтас пішілген, бел бүкпесімен өңделген. Етегі алты қиықты, кең етекті. Көлденеңінен айналдыра сегіз қатар желбір жүргізілген.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

        1.4. Материалды  таңдау және негіздеу

 

Жақсыжағы:Атлас – барлық мерзімнің классикасы. Ол ацетаттан  жасалғандықтан, денеде әдемі тұрады. 

Нашаржағы:Атластыңкүтіміоңайемес. Оныңтүсінсақтаймындесеңіз, тек қанақолмен, жылы суда мұқиятжуғаныңызжөн. Атластыкептіру деыждаһаттылықтыталапетеді. 

Еңыңғайлы атлас - полиэстер  атласы мен атлас эффектісі бар  трикотаж матасыболыпесептеледі.

 

 

 

 

Бес жіптік

атластық 

айқаспа

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Атласты айқаспаларда маталардың оң бетінде сопақ ұзын жапқышы болады, сондықтанда олардың оң беті тегіс және жылтыр боп келеді. Атластық айкаспада негіз жібі басым болады. Атластық айқаспалардың раппортында кемінде бес жіп болуға тиіс.

        Атластық  айқаспада сәтенге ұқсас болып  келеді. Бірақ бес жіптік атластық айқаспада раппорттағы әр негізгі жіп төрт арқау жіпті жабады да, бір арқау жіптіңастына түседі. Атластық айқаспа маталардың бет жағы негізгі жіптерден тұрады. Бұл әдіспен мақта түрлерінен – сәтен-дубль және ләстік; зығырдан – костюмдік-коломенок; жібектен – креп-сәтен, корсет маталар, іш киімдік штапель маталар, жібек және жартылай жібек астарлық маталар тоқылады. Атластық айқаспа матаның үйкеліске төзімділігін арттырады. Мұндай маталардың кемшілігі – сусып, ыдырағыш төсегенде, тіккенде сырғымалы болып келеді.

Жартылай барқыт және барқыт – тарақтық жіптен тоқылады, беті түгел  түкті, түгі қысқа. Оны – түкті  айқаспамен тоқып жібек жіптерден  алады. Түгінің биіктігі 1-2 мм. 1м²нің массасы 190гр, ені 70, 90 және 135 см. Барқытты пішіп тігу өте күрделі. Ылғал жылумен өңдеуді кардолентада жасаған жөн.

         Шибарқыттың  түгі жолақ болып матаның бойымен  кетеді. Шибарқыттың негізгі типтері-түкті  жолағы жалпақ шибарқыт-корд және  түкті жолағы жеңішке майда  шибарқыт.

         Шибарқыттың  негізіне тарақтық немесе кардылы,  ал арқауына жалаң қабат кардылы жіп пайдаланылады. Шибарқыттың ассортименті жыл асқан сайын ұлғаюда. Шибарқыттар түкті жолағы жалпақ, түкті жолағы орташа, жеңішке болып араласып, немесе түгін гүлдеп, өрнектеп қырыққан болып келеді. Көбіне шибарқыт – корды жатық боялған, ал баспалық өрнек салынған сирек кездеседі. Шибарқытты пальто, костюм, куртка, шалбар және т.б бұйымдар тігуге қолданылады. Майда шибарқыт жатық боялып немесе баспалық суретпен шығады. Негізінен ол балалар ассортименті бұйымдарын тігу үшін пайдаланылады.

         Түкті  маталарда тігу күрделі. Пішіп кескенде түктерінің қалай қарай еңкіштігін есте ұстау қажет. Тіккенде тесілуі мүмкүн. Бұл маталардың тігісін сөкпеген жөн, себебі сөккен жердің түгі түсіп қалуы мүмкін.