Гаспадарчае аднаўленне. Нацыянальна-культурнае будаўніцтва. Пераход да сацыялістычных пераўтварэнняў

МІНІСТЭРСТВА  АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ

Беларускі нацыянальны тэхнічны універсітэт

Міжнародны  інстытут дыстанцыйнай адукацыі 
 

Кантрольная работа 

па дысцыплине: «Гисторыя Беларусі»

на тэму: “Гаспадарчае аднаўленне. Нацыянальна-культурнае будаўніцтва. Пераход да сацыялістычных пераўтварэнняў”

ВАРЫЯНТ № 7 
 
 

Выканала:     Клімовіч Святлана Аляксандраўна

Студэнтка 1 курса, групы 417520

Спецыяльнасць 1-250107 «Эканоміка ікіраванне

на прадпрыемстве  » 

Адрас:

Г. Гродна

вул. Белыя росы д.37, кв.22

Тэл. 70-16-90 
 

Выкладчык:      Шаўчэня Міхаіл Міхайлавіч 

      Гродна 2010г.   

Змест: 

1. Аднаўленне Беларускай ССР

2. Гаспадарчае і культурнае будаўніцтва ў 1919–1920 гг.

3. Пераход да сацыялістычных пераўтварэнняў 
 

       Аднаўленне  Беларускай ССР

       Пасля  паспяховага  ліпеньскага (1920)  наступлення  Чырвонай Арміі,  калі ўся  тэрыторыя  Беларусі  была  вызвалена  ад  польскіх  захопнікаў,  практычна  пыўстала пытанне пра аднаўленне беларускай нацыянальнай дзяржаўнасці. Але сярод  кіраўніцтва  Літбела  па-ранейшаму  не  было  адзінай  думкі  па  гэтым пытанні.  Члены  ЦК  КП(б)  ЛіБ  В. Кнорын,  М. Калмановіч,  Р. Пікель, І. Рэйнгольд і іншыя, якія ў 1918 г. падзялялі пазіцыю А. Мяснікова, і цяпер не лічылі  неабходным  ствараць  суверэнную  Беларускую  Савецкую  Рэспубліку. Яны  абмяжоўваліся  наданнем  беларусам  культурна-нацыянальнай  аўтаноміі  ў межах  Мінскай  губерні,  якая  павінна  была  ўвайсці  ў  склад  РСФСР  як адміністрацыйная  адзінка.  Яны  не  ўлічвалі  настрою  беларускага  народа,  які хацеў  аднавіць  сваю  дзяржаўнасць.  Па-ранейшаму  рашэнне “беларускага пытання”  яны  ставілі  ў  залежнасць  ад  вынікаў  сусветнай  рэвалюцыі.  Гэтай ідэяй кіраваліся тады многія партыйныя дзеячы. Другая  частка  членаў ЦК КП(б) ЛіБ  на  чале  з  А. Чарвяковым  настойліва патрабавала  ад  ЦК  РКП(б)  тэрмінова  разгледзець  беларускае  пытанне.  У  маі 1920 г.  па  ініцыятыве  А. Чарвякова,  які  ўзначальваў  савецкі  аддзел Рэўваенсавета  Заходняга  фронту,  праходзілі  нарады  камуністаў-беларусаў  з абмеркаваннем  аднаго  і  таго  ж  пытання: “Аб  аднаўленні  савецкай  улады  і самавызначэнні Беларусі”.

       Нарэшце,  улічваючы  настрой  працоўных  мас,  ЦК  КП(б)  ЛіБ 6  ліпеня 1920 г., калі Чырвоная Армія перайшла ў наступленне, выказаўся за аднаўленне беларускай савецкай дзяржаўнасці. Тым  часам Чырвоная Армія працягвала наступленне.

       12 ліпеня 1920 г. у Маскве быў падпісаны  дагавор паміж Літвой (сталіца  –г. Коўна)  і  РСФСР.  Разлічваючы   на  перамогу  савецкай  улады   ў  Літве  і  яе магчымыя  сутыкненні з Польшчай, урад РСФСР  пайшоў на тое, каб уключыць  частку  тэрыторый  з  гарадамі  Гродна, Шчучын, Ашмяны, Смаргонь, Браслаў  у межы  Літвы.  Віленскі  край  з  Вільняй  таксама  быў   прызнаны  часткай  Літвы. У  сувязі з падпісаннем гэтага  дагавора юрыдычна перастала  існаваць Літоўска-Беларуская  ССР.  Пачалася  практычная  работа  па  аднаўленні  беларускай дзяржаўнасці. 30  ліпеня 1920  г.  замест  Мінскага  губрэўкома  быў  створаны 

       Ваенрэўком  Беларускай  Рэспублікі.  У  яго  ўвайшлі  А. Чарвякоў –  старшыня, В. Кнорын – намеснік старшыні,  І. Адамовіч – намеснік  старшыні па ваенных справах. Членамі рэўкома  таксама з’яўляліся У. Ігнатоўскі, А. Вайнштэйн і інш. Белваенрэўком  з’яўляўся часовым органам улады  на вызваленай ад інтэрвентаў тэрыторыі  Беларусі.

       Вельмі  складаным  было  тэрытарыяльнае  пытанне  адноўленай  рэспублікі.

       Канкрэтна яе межы не былі вызначаны. І зрабіць  гэта было вельмі цяжка. У  ліпені 1920  г.,  калі  Чырвоная Армія  паступова  прасоўвалася  на  захад, з’явілася  рэальная  магчымасць  аднавіць  рэспубліку  ў  тых  межах,  якія  былі вызначаны  камісіяй  І  з’езда  КП(б)Б.  Але  і  ў  дадзеным  выпадку  зрабіць  гэта было  немагчыма.  У  выніку  вельмі  цяжкіх  унутраных  і  знешнепалітычных абставін,  паражэння  Чырвонай  Арміі  на  Заходнім  фронце  Беларуская Рэспубліка аднаўлялася ў межах адной Мінскай губерні, а дакладней, толькі 6 яе  паветаў. На  іх  тэрыторыі  налічвалася 1 млн 635  тыс. жыхароў.  Беларускія эсэры адмовіліся падпісаць “Дэкларацыю аб абвяшчэнні незалежнасці Савецкай Сацыялістычнай  Рэспублікі  Беларусь”,  хоць  спачатку  выказаліся  ў  яе падтрымку.  Яны  прапанавалі  пашырыць  тэрыторыю  рэспублікі  да  яе этнаграфічных  межаў.  Акрамя  таго,  яны  патрабавалі  склікаць  Усебеларускі працоўны  кангрэс  для  вырашэння  пытання  аб  дзяржаўным  будаўніцтве Беларусі,  сфарміраваць  кааліцыйны  ўрад  з  прадстаўнікоў  усіх  партый нацыянальнай  дэмакратыі,  утварыць  беларускае  войска,  забяспечыць  поўную незалежнасць  Беларусі  ад  Расіі,  абвясціць  беларускую  мову  дзяржаўнай.

       ЦК  КП(б)  ЛіБ  адхіліў  гэтыя  патрабаванні.  Тады  ЦК  БПС-Р  вывеў  сваіх  прадстаўнікоў з Белваенрэўкома  і заявіў, што партыя эсэраў абараняе  інтарэсы сялянства  і  працоўнай  беларускай  інтэлігенцыі  і  не  падзяляе  бальшавіцкую пазіцыю  па праблеме дзяржаўнай улады на Беларусі.

       У  лістападзе–снежні 1920 г.  на  Беларусі  прайшлі  выбары  ў  сельскія, валасныя,  павятовыя  і  гарадскія  Саветы.  Рэўкомы  былі  скасаваны.  У  склад Саветаў увайшлі ў асноўным бальшавікі. Пры Саветах утварыліся камісіі, якія пад кіраўніцтвам партыйных  арганізацый праводзілі чыстку савецкіх устаноў ад “класава-варожых  элементаў”. 13–17  снежня 1920 г.  адбыўся  ІІ  Усебеларускі з’езд  Саветаў.  З’езд  абраў  ЦВК  БССР  і  звярнуўся  да  працоўных  Беларусі  з заклікам накіраваць усе сілы на аднаўленне народнай гаспадаркі рэспублікі. 

       Гаспадарчае і культурнае будаўніцтва  ў 1919–1920 гг.

       У  гады  іншаземнай  інтэрвенцыі  на Беларусі  панавалі  разруха  і  голад. Не працавалі  многія  прамысловыя  прадпрыемствы.  Быў  разбураны  транспарт. Надзвычай  цяжка было з харчаваннем, асабліва ў гарадах. Усё гэта патрабавала  ўзмацнення  работы  па  мабілізацыі  працоўных  на  барацьбу  з  гаспадарчай разрухай. 12 лютага 1919 г. Савет народнай гаспадаркі Беларусі (СНГБ) прыняў пастанову  аб  нацыяналізацыі  ўсіх  фабрык  і  заводаў  і  іншых  прамысловых прадпрыемстваў.  Да  ліпеня 1919  г.  на  Беларусі  было  нацыяналізавана 182 прадпрыемствы  – гэта больш палавіны ўсіх дзейнічаючых фабрык і заводаў. Ва ўмовах вайны  і гаспадарчай разрухі галоўным было харчовае пытанне.

       Каб  выратаваць  рабочых  ад  голаду,  забяспечыць  харчовымі  прадуктамі Чырвоную  Армію,  савецкая  ўлада  была  вымушана  пайсці  на  надзвычайную меру –  увядзенне  харчовай  развёрсткі.  Яна  з’явілася  галоўным  элементам эканамічнай  палітыкі, якая атрымала назву “ваенны  камунізм”.

       Аднак  становішча  на  Беларусі  ў  гэты  час  заставалася  вельмі  цяжкім. Польскія  інтэрвенты нанеслі  гаспадарцы Беларусі  велізарныя  страты. Паводле звестак камісіі  па вызначэнні страт, нанесеных войскамі Польшчы беларускаму народу,  агульныя  страты  дасягнулі  52 029 281  рубля  ў  даваеннай  залатой  валюце  (9 034 208 319  савецкіх  рублёў  паводле  курсу 1940 г.).  Ад  тэрору, грабяжоў і гвалтаў акупантаў  Беларусь страціла звыш 158 тыс. мірных жыхароў. Аднаўленне народнай гаспадаркі пачалося з нацыяналізацыі прамысловасці. Да канца 1920  г. на Беларусі (у межах  да 1939  г.) удзельная вага дзяржаўнага  сектара  ў  буйной  прамысловасці  складала 94,2 % (345  прадпрыемстваў), у  дробнай  прамысловасці – 47,4 % (828  прадпрыемстваў),  у  дробных  і  рамесніцкіх майстэрнях – 2,5 % (10837 майстэрань). Такім  чынам,  камандныя пазіцыі  ў  прамысловасці  Беларусі  былі  поўнасцю  сканцэнтраваны  ў  руках  дзяржавы.  Да  канца 1920  г.  у  Мінскай  губерні  пачалі  даваць  прадукцыю некалькі  рамонтных  майстэрань,  дрожджа-вінакурных  і  смалакурных  заводаў, тры  канатныя  фабрыкі  і  г.д.  Пачалі  будавацца  новыя  прадпрыемствы – панчошна-трыкатажная  фабрыка ў Віцебску, лесапільны  завод у Гомелі  і  інш. Але  гэта былі толькі першыя і пакуль невялікія  дасягненні. У цяжкім  становішчы  апынулася  сельская  гаспадарка.  Значна  скараціліся зямельныя  плошчы, пагалоўе жывёлы.

       Найбольш  перспектыўнай  формай  калектыўнага  земляробства  лічылася сельскагаспадарчая  арцель. 19  мая 1919 г.  Наркамзем  РСФСР  зацвердзіў “Прыкладны  статут  працоўнай  земляробчай  арцелі”,  у  якім  вызначыў прынцыпы  яе  арганізацыі.  Статут  прадугледжваў  абавязковую  здачу  зямлі  ў  агульнае  карыстанне  і  разам  з  тым  дапускаў  вядзенне  членамі  арцелі  сваёй індывідуальнай  гаспадаркі.  Меркавалася,  што  такое  спалучэнне  грамадскіх  і асабістых  інтарэсаў  будзе  з’яўляцца  важнай  умовай  росту  прадукцыйнасці працы  і  развіцця  грамадскай  гаспадаркі.  Аднак  першыя  сельскагаспадарчыя арцелі, утвораныя на Беларусі, паказалі, што спалучыць асабістыя  і грамадскія інтарэсы сялян у тых умовах было вельмі складана.

       Вельмі  цяжкім  было  матэрыяльнае  становішча  працоўных  Беларусі.  Ва ўмовах  грамадзянскай  вайны  савецкім  урадам  былі  праведзены  тэрміновыя мерапрыемствы,  каб  выратаваць  рабочых  ад  голаду.  З  мэтай  павелічэння харчовых  пайкаў  рабочым  і  служачым  з  ліку  мясцовых  рэсурсаў  ствараліся новыя  і  пашыраліся  падсобныя  гаспадаркі  прадпрыемстваў.  У  гарадах  і  мястэчках  былі  адкрыты  рабочыя  сталовыя.  Абеды  выдаваліся  бясплатна. Размеркаванне пайкоў, работу сталовых кантралявалі рабочыя камісіі. Толькі ў Мінску ў кастрычніку 1920 г. была адкрыта 21 такая сталовая на 6 тыс. абедаў, большую  частку  якіх  атрымлівалі  беспрацоўныя.  Акрамя  таго,  працавалі 22 дзіцячыя  і 18  школьных  сталовых.  У  Гомельскай  губерні  грамадскім харчаваннем  карысталася каля 100 тыс. чалавек, у  тым ліку каля 30 тыс. дзяцей, у Віцебскай  губерні – 93,3 тыс. чалавек. Такія  сталовыя былі адкрыты таксама ў  Магілёве, Барысаве, Оршы, Слуцку і іншых  гарадах і мястэчках Беларусі.

       Ва  ўмовах  іншаземнай  інтэрвенцыі,  гаспадарчай разрухі вельмі складанае  становішча  было  ў  галіне  культуры,  народнай  адукацыі.  На  захопленай Польшчай  тэрыторыі  Беларусі  праводзіўся  курс  на  апалячванне  беларускага народа.  Акупацыйныя  ўлады  прымушалі  насельніцтва  размаўляць  толькі  на польскай мове. Ужыванне рускай і  беларускай моў было забаронена. Рабочыя  і служачыя,  якія  не  валодалі  польскай  мовай,  пазбаўляліся  працы.  Толькі  ў Мінску з гэтай  прычыны было звольнена 8 тыс. рабочых  і служачых.

       Большасць насельніцтва была непісьменнай. У  пачатку 1919 г. у Віцебскай і Магілёўскай  губернях быў праведзены перапіс  дзяцей школьнага ўзросту, які паказаў, што многія дзеці, асабліва ў вёсцы, не наведвалі школы. У Віцебскай  губерні,  напрыклад,  у  ліпені 1919  г.  было  зарэгістравана 13 668  дзяцей 8–13 гадоў,  наведвалі  школу  толькі 8423  вучні.  У  Клімавіцкім  павеце  Гомельскай губерні восенню 1919 г. змаглі пайсці ў школу толькі 20 505 з 42 000 узятых на ўлік дзяцей школьнага ўзросту.

       У 1919–1920 гг.  былі  зроблены  адпаведныя  захады,  каб  палепшыць школьную справу. Важнейшай  справай  культурнага  будаўніцтва на Беларусі ў 1919–1920 гг. з’явілася  стварэнне  вышэйшай  і  сярэдняй  спецыяльай  школы.  Першай вышэйшай  навучальнай  установай  на  Беларусі  быў  Горы-Горацкі  земляробчы інстытут, адноўлены 7 красавіка 1919 г. У жніўні 1920 г. Наркамасветы РСФСР  прызнаў неабходным адкрыць на Беларусі універсітэт,  і пачалася падрыхтоўка да  яго  ўтварэння.  У  снежні 1920 г.  пачаў  працаваць  Беларускі  дзяржаўны палітэхнікум.

       Часткай  культурнага  будаўніцтва  было  мастацкае  выхаванне  працоўных. У 1919–1920 гг.  у  многіх  гарадах,  мястэчках,  вёсках  Беларусі  былі  адкрыты клубы, бібліятэкі, музеі, музычныя школы, мастацкія майстэрні.

       Плённа  працавалі  ў  гэты  час  такія  таленавітыя  дзеячы  беларускай літаратуры, як Я. Купала, Я. Колас, Ц. Гартны, М. Чарот, А. Гурло і інш.

       У  верасні 1920 г.  у  Мінску  адкрыўся  Беларускі  дзяржаўны  драматычны тэатр (БДТ),  які  адыграў  вялікую  ролю  ў  развіцці  беларускага  нацыянальнага тэатра. У  яго  склад  уваходзіла  значная  частка  артыстаў Першага  Беларускага аб’яднання драмы і камедыі, якая была арганізавана яшчэ ў красавіку 1917 г. у Мінску,  а  таксама  таленавітая  моладзь  з  самадзейнасці  і  некаторыя  артысты рускай сцэны. 

       Пераход да сацыялістычных пераўтварэнняў

       На  надзвычайнай канферэнцыі БПСР у сакавіку 1920года ў Мінску было аб'яўлена, што члены партыі разам зусімі рэвалюцый нымі сіламі выступаюць за аднаўленнеўлады працоўных, якая і павінна вырашыць пытанне нацыянальнай дзяржаўнасці беларускага народа. У прынятай новай праграме ў якасці першапа ча тковай задачы ставілася "адна ўленне  Беларускай Незалежнай Сацыялістычнай Рэспублікі  ў этнаграфічных межах з Працоўнай Радай на чале , якая выбіраецца ўсім насельніцтвам Беларусі".

       Падкрэслівалася,  што "толькі  абараніўшы сваю незалежнасць,  толькі стварыўшы сваю незалежную Беларускую Працоўную Сацыялістычную Рэспубліку ў этнаграфічных  граніцах , можна  ўвайсці ў склад Сусветнай  федэрацыі  ўсіх вольных  народаў зямлі" .Такім чынам, перша чарговым пытаннем праграмы было нацыянальнае .  Рэвалюцыя на Беларусі разглядалася як аграрна сялянская, а не прале тарская. Будаўніцтва новагаграмадства меркавалася шляхам паступовага ажыццяўлення рэформ.

       На  заключным этапе грамадзянскай  вайны (вясна восень 1920 года) карэнным чынам змянялася ваенна-палітычная сітуацыя.  У маі 1920 года пачалося контрнас тупленне Чырвонай Арміі ў Беларусі. Пачалося вызваленне Беларусі ад польскіх акупантаў.  У гэты момант нацыянальна-дэмакратычныя сілы былі раз'яднаны. БПСР, БПСФ і БКА падтр млівалі  Савецкую Расію і спадзяваліся на яе дапамогу ў барацьбе за будучую дзяржаўнасць Беларусі . Кіраўнічым палітычным цэнтрам была Народная Рада БНР. У барацьбе за дасягненні сваіх межаў яны абапіраліся на сярэдняе сялянства і частку інтэлігенцыі, выхадцаў з сярэднягаі заможнагасялянства. 

       Другім  бокам нацыянальна-дэмакратычных  сіл былі партыі і арганізацыі  чыста беларускай арыентацыі, якія ўскладал і свае надзеі на Полылчу,  ЗША, краіны Антанты. Такімі партыямі былі  БСДП, БНК.  Іх палі тычным цэнтрам былаНайвышэйшаяРада.

       Сацыяльнай  асновай у іх была заможная інтэлігенцыя, з'арыентаваная на заходнія каштоўнасці.

       Сярод кіраўнікоў рэвалюцыйна класавых сіл  беларускага руху не было адзінства  пра будучую дзяржаўнасць Беларусі. Сярод іх былі розныя меркаванні : аднаўленне Літоўска Беларускай ССР, аднаўленне  БССР, адмова ад ідэі самавызначэння Беларусі наогул. Так, былыя кіраўнікі Заходняй вобласці Вільгельм Кнорын, Аляксандр Мяснікоў, Віктар Калмановіч, Раман Пікель і Ісаак Рэйнгольд —рашуча выступалі супраць аднаўлення беларускай рэспублікі, бо для гэтага, па іх меркаванню, няма дастатковых падстаў.

       Алесь Чарвяко ў і Дзмітрый Жыл уновіч лічылі,  што, выкарыстоўваючы гістарычнае права на сама кіраванне , узрослую ўзброеную барацьбу супраць акупантаў, створаную міжнародную сітуацыю,  адзіным правільным рашэннем беларускага пытання будзе стварэнне беларускай сявецкай нацыянальнай дзяржавы. "Абвяшчэнне Беларусі савецкай нацыянальнай дзяржавай падрыхтавана самім ходам гісторыі... Усе беларускія нацыянальныя арганізацыі пайшлі супраць Саветаў.  Я выступаю за стварэнне беларускай дзяржаўнасці на савецкай аснове,неаднаразова падкрэсліваў Алесь Чарвякоў у дакладной запісцы ўЦККП(б) ЛБад 22мая 1920года. У ёй звяртаў увагу на неабходнасць тэрміновай арганізацыі беларускага рэвалюцыйнага камітэта  (Белрэўкама) як правобраз будучай рэспублікі".

       Вось  аб чым гаварылася ў гэтым дакуменце : "На паседжанні ЦКП (б)ЛіБ 20 мая 1920 года мною было паднята пытанне пра стварэнне рэўкама Бе ларусі , а не Мінскага губрэўкама. I я растлумачыў гэтую прапанову цэлым шэрагам прычын, якія падштурхоўваюць неабходнасць такога рашэння. Гэтаму ёсць такія тлумачэнні:

       1 . Камуністычная партыя неаднаразова заяўляла аб праве нацый на самавызначэнне , апаколькі сяродбе ларускага працоўнаганасельніцтва існуе імкненне да самастойнасці ,то камуністычная партыя павінна ісці насустрачгэтаму,паколькі гэта не супрацьстаіць прынцыпам і праграме партыі

       2.  Ідучы насустрач пад бным патрабаванням,  якія дыктуюцца эканамічнымі , культурнымі  асаблівасцямі краю, камуністычная  партыя гэтым дасягае больш  хутчэйшага і глыбокага разуметдя ідэй камунізма,  выклікае  давер да савецкайулады.

       3.  У той час,  калі  беларускім  пытаннем зацікавіліся дыпламатычныя  і парламенцкія структуры заходне-еўрапейскіхдзяржаў  і Антанты Савецкая Расія не павінна ігнараваць гэтае пытанне , азначаным актам павінна выказаць свае адносіны да яго.

       4. Прэтэнзіі Літвы на Гродзенскую  і Віленскую губерні, а таксама  магчымасць далучыць гэтыя землі да Літвымогуць быць паралізаваны толькі пры ўмове існавання Беларусі як асобнага дзяржаўнага савецкага арганізма.  У адваротнывыпадку несправядлівасць у адносінах да Гродзенскай і беларускай часткі Віленскай губерні выкліча незадавальненне нават сярод сялянства гэтых зямель супраць савецкай улады,"11' Фактычна гэтым дакументам Алесь Чарвякоў даў штуршок да аднаўлення беларускай савецкай дзяржаўнасці.25 мая 1920 года з Масквы прыйшоў адказ аб тым,  што Палітбюро ЦК РКП(б) разглядзела пытанне "Аб стварэнні беларускага рэўкама".

         Сама пратакольная фармулёўка пытання сведчыла. што праблема ставілася кардынальная аднаўляць ці не аднаўляць БССР.

       Тым часам Алесь Чарвякоў не  спыняў намаганняў па стварэнню бе ларускай дзяржаўнасці. У маі 1920 года па яго ініцыя тыве  былі  праве дзены на рады прадстаўнікоў ініцыятыўных груп беларусаў,  на якіх заўжды пастаянна абмяркоўвалася адно пытанне:  "Аб аднаўленні Савецкай улады і самавызначэння Беларусі".

       Такія ж ідэі выказваліся на сходах сялян, беларусаў чырвонаармейцаў, рабочых, інтэлігенцыі. Але разам з тым, нягледзячы на рост нацыянальнай самасвядомасці,ЦККП(б) ЛітБел(беларусаў было ў ім мала) прызнаў "не своечасовым вырашэнне пытання аб тэрыторыі Савецкай Беларусі". Гэта абумовіла стварэннеМінскага губрэўкама, які павінны быў абвясціць пра аднаўленне БССР на вызваленай ад польскіх акупантаўт эрыторыі.  Мінскі губрэўкам пачаў функцыянаваць7ліпеня1920года.

       У маі 1920 года, улічваючы цяжкае становішч  польскай арміі пры наступленніЧырвонай  Арміі на Заходнім фронце, частка нацыянальна- дэмакратычных дзеячаў Беларусі запатрабавала пераглядзець сакавіцкія пагадненні з польскім урадам, прапанавала  аднавіць Рэч Паспалітую ў межах 1792года ў выглядзе федэрацыі Польшчы  і Беларусі пры захаванні самастойнага ўрада Беларусі і  стварэння ўласнай беларускай арміі . Польскі бок адхіліў гэтыя патрабаванні . Аднак,  улічваючы сваё цяжкае становішча на фронце, стаў лавіраваць, у прыватнасці дазволіў стварэнне беларускіх узброеных адзінак.

       25 чэрвеня 1920 года Пятро Аляксюк  заявіў, што пачата работа па  вярбоўцы добраахвютнікаў." Да  ліпеня 1920года Беларускай Ваіісковай  Камісіі (БВК)  удалосясфарміраваць  толькі адну пяхотную роту.

       Тым часам карэнным чынам змянілася  сітуацыя на фронце. Польскія войскі поўнасцю адступалі. Найвышэйшая Рада БНР  запатрабавала ад Польшчы безагаворачнага прызнання БНР і перадачы Беларусі пад пратэктарат Лігі Нацый. Гэтым крокам меркавалася прадухіліць устанаўленне на Беларусі савецкай улады.

       3 далі часу азіраючы колішнія падзеі, відно, што дзеянні БНР былі правільныя.

       Толькі ... толькі  на новае, абсалютна незалежніцкае  ад усіх суседзяў беларускае нацыянальнае ўтварэнне не хапіла часу. Польскія ваякі , як нядаўна нямецкія,  надта хутка ўцяклі з Беларусі.

       31ліпеня 1920 года фактычна ў другі раз была абвешчана БССР. Акт падпісалі ЦК КП(б) ЛітБел, ЦК БКА, ЦБ прафсаюзаў Мінска і Мінскай губерні , ЦК Бунда. У падпісанні гэтага заканадаўчага дакумента не ўдзе льнічалі нацыянальна-дэмакратычныя партыі  беларускага нацыянальнага руху. Беларускія эсэры вялі яшчэ ранней перамовы з РКП(б) аб прынцыпах далейшага дзяржаўнага ўладкавання Беларусі. Але дабіцца ўзаемаразумення не ўдалося.  БПСР не ўдзельнічала, бо высунула патрабаванні стварыць беларускую дзяржаўнасць на этнаграфічных тэрыторыях пражывання бе арусаў. Бальшавікі спяшаліся. Ім не  было часу слухаць усе партыі, балазе вопыт сваіх адносін да партый у іх ужо быў

       Савецкая  Сацыялістычная Рэспубліка Беларусь была абвешчана ў межах Мінскай губерні. Гэты акт прывёў да канфрантацыі з бе арускімі  сэрамі, якія цяпер марылі пра стварэнне  сапраўды цэласнай і незалежнай Беларускай дзяржавы. 3 гэтага часу пачалася адкрытая барацьба паміж эсэрамі і  бальшавікамі.  У шэрагу воласцяў і павета ў Беларусі эсэры дамагліся поўнай падтрымкі сваёй палітыкі.

       Няўдалае  наступленне савецкіх войск на Варшаву стварыла новую палітычную сітуацыю. Расійскай16-ай арміяй камандаваў генерал Міхаіл Тухачэўскі . Спачатку наступленне ішло Паспяхова. Перадавыя часці Чырвонай Арміі падышлі зусім блізка да Варшавы. Падавалася кіраўніцтву РСФСР, што перамога блізкая, і ім удасца экспартаваць свае рэвалюцыйныя ідэі на практыцы далей за Варшаву, на Берлін, Парыж, Лондан. Да гэтага заклікалі кіраўнікі Савецкай Расіі Уладзімір Ленін, Леў Троцкі, Але лідэру польскага нацыянальнага руху ЮзафуПілсудскаму ўдалося аб'яднаць польскую нацыю супраць ворага , і польскія маламаёмасныя слаі насельніцтва не ўспрынялі рэвалюцыйную тухту, што неслі Саветы.  Польшчы аказалі фінансавую і ваенную дапамогу краіны Антанты: Велікабрытанія і Францыя. Францыя таксамапаслала сваіх ваенных саветнікаў. Кіраўніком ваеннай місіі Францыі ў Польшчы быў будучы французскі нацыянальны герой генерал Антуан дэ Голь.

       Лёс распарадзіўся іменна так, што Міхаіл Тухачэўскі і Антуан дэ Голь былі знаёмы яшчэ з 1916 года, калі разам сядзелі ў нямецкім лагеры для ваеннапалонных у Германіі. Потым ім удалося ўцячы. I цяпер лёс іх звёў фактычна блізка адзін супраць другога,  мяжой якой была рака Вісла. Але сустрэнуцца ізноў яны толькі ў 1935 годзе , калі намеснік наркамаабароны СССР Тухачэўскі будзе ў Францыі з афіцыйным візітам.

       16 жніўня 1920 года польскія войскі, падмацаваныя сілам і зброяй Антанты, перайшлі ў наступленні і да 1 верасня занялі значную частку  Беларусі. Савецкі ўрад вымушаны быў пайсці на перагаворы аб міры, бо асцерагаўся далейшага развіцця гэтага наступлення.  12 кастрычніка ў Рызе былі заключаны папярэднія ўмовымірупаміж РСФСР і Украінай з аднаго боку і Польшчай з другога. Прэлімінарным дагаворам пацвярджаліся незалежнасць Украіны і  Беларусі , зацвярджалася лінія дзяржаўнай мяжы паміж Полыпчай і Савецкай рэспублікай.  Дактрына сусветнай пралетарскай рэвалюцыі, навеянай рэвалюцыйным рамантызмам, выявіла сваю мізэрнасць і беспадстаўнасць. Яскрава выявілася гэта ў Германіі, Венгрыі,Аўстрыі.. .

       Нягледзячы  на існаванне ўрадаБНР і абвяшчэнне ССРБ, на актыўны ўдзел у партызанскай барацьбе з польскімі акупантамі  камуніста ў беларусаў і  беларускіх эсэраў,беларускую дэлегацыю рускія бальшавікі і палякі не запрасілі за стол перагавораў у Рыгу, дзе вырашаўся лёс беларускага народа.

       У выніку здраднай, эгаістычнай, прарускай  палітыкі бальшавікоў значная частка Беларусі перадавалася Польшчы. Па вобразнаму выказванню кіраўніка савецкай дэлегацыі на перагаворах Ісака Іофе "бальшавікі далі Польшчы, тую граніцу, якую яна жадала. Расія і Украіна ў гэтым пытанні ішлі насустрач...вельмі шырока.""

         Вядома,не за свой кошт, за кошт Беларусі!

       Ды і Расія добра "нагрэла рукі". Пад шум страляніны і грукання конскіх капытоў паспела завалодаць Віцебшчынай, Магілёўшчынай,Смаленшчынай і г.д."

       Землямі Беларусі ратавала сябе ад новых калі не паходаў Антанты, то прэтэнзій і нясконцых пагроз.

       Рада  БНР выступіла з мемарандумам пратэсту супраць падзелу Беларусі, не раз ставіла пытанне пра ўдзел сваіх прадстаўнікоў у перагаворах. Паслала дэлегацыю. Яе намаганні былі адхілены.

       Пасля заключэння прэлімінарнага дагавора спатрэбілася яшчэ пяць месяцаў, каб дыпламатыПолыпчы іСавецкай Расіі больш-менш узаемапрымальна вырашалі многія спрэчныя пытанні. Толькі 18 сакавіка 1921 года быў падпісаны "канчатковы моцны, пачэсны і заснаваны на ўзаемнай згодзе мір", як падкрэслівалася ў прэамбуле дагавора, хаця гэта не адпавядала рэчаіснасці. Да Польшчы адышла этнічная тэрыторыя Беларусі памерам 98, 815 км2 з насельніцтвам 3171627 чалавек.116 Палову этнічнай тагачаснай тэрыторыі Беларусі забралі палякі. Маглі і болей забраць, але тагачасны кіраўнік польскай дэлегацыі... разумна адказаў Іофе, кіраўніку савецкай дэлегацыі, шчодраму за кошт беларусаў, што палякі ведаюць, што такое цэнтр Беларусі, Мінская вобласць, не хочуць атрымаць пастаяннае полымя. Беларуская нацыя і яе этнічная тэрыторыя аказаліся раздзеленымі на доўгі час на тры часткі. Гэта балюча было ўспрынята якпростымі  людзьмі , такі беларускай інтэлігенцыяй. Адмоўнае стаўленне да Рыжскага мірнага дагавора выказаў геніяльны Якуб Колас:

       Родны край! Ты разарваны

       I на захад ад мяне

       Пан пыхлівы, надзіманы

       Моцна сцягвае гужы

       Дык хіба ж мы праў не маем

       Сілы шлях свай адзначаць

       I сваім уласным краем

       Край свой родны называць?

       "Сымон музыка".

       Крытычна адгукнуліся на падзел Беларусі Янка Купала і Алесь Дудар. Алесь Дудар напісаў верш "Пасеклі наш край папалам...",які ў рукапісным выглядзе распаўсюджваўся ананімна. Гэты верш пасля каштаваў паэту жыцця. Калі ў 1928 годзе верш быў надрукаваны, паэта выслалі на тры гады ў Смаленск. У 1936 годзе ён быў арыштаваны, а ў 1937 расстраляны.

       Кошка ведае, чыё мяса з'ела; маскоўскія кіраўнікі  ведалі, як знесправядлівілі на перагаворах у Рызе. Маглі дапусціць беларускую дэлегацыю за стол, маглі не даць нашу зямлю аслабелай Польшчы. Шмат што маглі ... Замест гэтага душылі паэтаў.

       Тэрыторыя БССР засталася ў межах шасці паветаў Мінскай губерні. Плошча складала 52,4 тыс. км2, а насельніцтва 1544000 чалавек .Межы дзяржавы надзвычай "шырока" раскінуліся: ад Барысава да Мазыра і ад Слуцка да Бабруйска. Менавіта ў гэтыя часы нарадзілася прымаўка: "У Беларусі тры сталіцыМінск,Лагойск і Плешчаніцы

       Такое рэзкае звужванне межаў БССР у 1921 годзе ў параўнанні з дэклараванымі тэрыторыямі БНР у сакавіку 1918 і БССРу 1919 годзе тлумачыцца вельмі проста. Маскоўскі ўрад зрабіўтэрыторыю БССР прадметам гандлю. Вынікам Рыжскага дагавору была страта заходніх абласцей Беларусі . Не  выключалася,што І астатняя частка Беларусі магла быць перададзена на карысць заходняга суседа. Слова "Беларусь" удзельнікі перагавораў ужывалі  толькі ў артыкуле , дзе гаворыцца аб размежаванні граніц.

       Пазней "выдатны" балыыавіцкі дзеяч  Вільгельм Кнорын пісаў, "так как она не прнннмала участня в войне советскнх ре публнк, то Белорусская республнка результат русско-польской войны. До этой войны Советской Белорусснн не было" .

       Правільна,  Савецкай Беларусі не было, але ж ВКЛ, Беларусь былі! Незалежна ад ацэнак пераходных асоб —кнорыных, чарвяковых, мясніковых, ландэраў .. .

       Увогуле , як сведчыць даклад на III з'ездзе КПБ(б) сакратара ЦК КПБ(б) Ісака Рэйнгольда,  Беларусь разглядалася,  як "заходняя ўскраіна Савецкай Расі і, якая з'яўляецца буферам паміж ёй і шляхецкай Польшчай