Аналогты АТС техникалық пайдалану

Экономика және ақпараттық технологиялар колледжі

Курстық жұмыс

Тақырыбы : «Аналогты АТС  техникалық пайдалану»

                                        Орындаған : Хамидолла А

                                         Тексерген : Құдайбергенов М.Ф

Орал   2012

Жоспар

І.Кіріспе

ІІ Негізгі бөлім

    1. АТС туралы ақпарат

    2.Автоматты АТС

    3.АТС-тың аналогты сигнал арқылы берілуі

    4.Аналогты АТС техникалық пайдалану

    5.Аналогты АТС  құрылғыларын салыстыру

ІІІ.Қосымша ақпараттар

   1. Телекоммуникациялық жүйе жөнінде негізгі деректер.

ІV. Қорытынды

V. Әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Қазақстан Республикасында  тұңғыш радиостанция 1913 жылы Форт-Шевченко қаласында салынған еді. Ұшқындық хабарлағыштың қуаты небәрі 1 кВт болатын және радиусы 300 км қашықтыққа дейін тұрақты байланыс орнатты. Ол радиотелеграф режимінде жұмыс істеген еді.

XX ғасырдың екінші жартысында  Қазақстандағы байланыс жүйесі  порменді дамыды. Телеграф және телефон сияқты едәуір ескі байланыс құралдары жетілдіріліп қана қойылған жоқ, сонымен қатар фототелеграф, радиохабар, телевидение, автоматты телефон станциялары, халықаралық байланыс және ғарыштық байланыс жүйелері күрт дами бастады. Бұрынырақ калааралық телефон байланысы бағандарға ілінген сымдар арқылы орындалатын. Сырткы ортаның әсері байланыстың тұрақтылығына кедергі келтіретін. Сондықтан байланыстың кабельді және радиорелелі желілері бойынша жүзеге асатын түрлері кеңінен колданыла бастады. Қазақстандағы алғашқы радиорелелі желі Алматы мен қазіргі Бішкек қалаларының арасында салынып, 1958 жылы іске қосылды. Радиорелелі желілерде дециметрлік және сантиметрлік толқындар пайдаланылған, ол толқындар антеннаның тікелей көріну шегіне дейін тарайтын. Аралық шағын радиостанциялар сигналды күшейтіп, әрі қарай көршілеріне бағыттайтын. Телехабарларда аралары 100—130 км ретрансляторлар арқылы бүкіл республикаға осылайша таралды.

Теледидарлық хабар 1958 жылы әуелі Алматыда, одан соң Өскемен мен Қарағандыдағы телеорталықтардан таратыла бастады. Радиотелехабарлардың сапасы мен таралу аймағын арттыру да Алматыдағы Көктөбеде 1984 жылы іске қосылған телемұнараның рөлі аса маңызды болды. Көктөбедегі телемұнара 250 м биіктікке орналасқан және өзінің биіктігі 372 м-ге жетеді. Ресейдегі ғарыштық радиотелебайланыс саласындағы жетістіктер "Орбита" деп аталатын жаңа байланыс жүйесін жасауға жол ашты. "Орбита" ғарыштың байланыс станциясы 1967 жылы Алматыда жұмыс істей бастады. Бұл жүйеде ретрансляциялық байланыс серіктері пайдаланылады. Қазіргі кезде халықаралық серіктік байланыс жүйесі жан-жақты даму үстінде, ол үшін геостационарлық (36 000 км) орбитада ұшатын серіктер қолданылады.

Сонымен қатар Қазақстанда  талшықтың оптикалық байланыс жүйесінің Трансазиялық — Европалык магистралі іске қосылды.

Ұлттық серіктік байланыс жүйесі жасалынуда. 2006 жылдың 18 маусымында Байқоңыр ғарышайлағынан "Kazsat" бірінші Қазақстандық байланыс серігі ұшырылды

АТС туралы ақпарат

Автоматты телефон  станциясы (АТС) (Автоматическая телефонная станция (АТС). АТС жұмыс істеу принципі мынадай: құралдардың жұмыс істеуі абоненттің бақылауымен, АТС-тің басқару құралдарымен қашықтан бақылау арқылы жүзеге асады, ал олардың дәйектілігі алдын ала анықталып, автоматты түрде орындалады. АТС-тегі әрбір шақыруға қызмет көрсету кезіндегі барлық іс-әрекеттер, тығыз байланысқан процестердің күрделі жиынынан тұрады. АТС құрылғысы жалғаушы құралдардан, сигнал беруші құралдардан, басқарушы құралдардан тұрады. АТС құрылғысының негізгі жалғаушы құралдарына іздегіштер мен жалғағыштар жатады.

Автоматты АТС

Iздеушiлердiң тобы үшiн  машина АТСтарына бiрнеше үнемi айналмалы бiлiк тұратын ортақ  машина ерiксiз келтiруi ескерiледi. Ерiксiз келтiруден тысқары, машина жүйесiнiң автоматты станцияларының тән ерекшелiктерiмен түйiскен өрiстiң декадалық емес құрастырулары болып табылады және мерзiмдi бұл регистрдiң бар болуы қолдану, түзу емес, iздеудi аралап шығатын басқару принцип. Iздеушiнiң конструкциясы және оның жұмысының қағидасы сонымен бiрге өзiндiк болып келеді. Сонымен қатар көтергiш - айналдырушы, машина iздеушiсi екi түрлердiң қозғалысын жасайды, бiрақ онда екi жылжымалы бөлiкте болады - шөткелерi бар тақтайша ол орналастырылған негiздi блок. Негiздi блоктi мұндай тақтайша бағыттың сызығы қосылған түйiскен өрiстiң iшектерiнiң қатарларына қарсы көрсету үшiн бұрышқа қайрыла (мәжбүр қозғалыс) айналады, таңдаулы негiздi блоктiң мәжбүр қозғалысында. Қатардың iшектерiнiң еркiн iлгерiлемелi қозғалысы содан соң тақтайша және оның шөткесi iшектердiң сызық момент еркiн бұл қосылған тобымен жақын болғанда тоқтайды. Жiп-жиi мұндай тақтайша iздеудi вариантты қолданылды керi қозғалысты еркiн шығу табылмап жасады және ерсiлi-қарсылы қозғала алды, сызықтар қандайы болмасын болғанша азатпайды. Бұл вариант күштi артық тиелген бағытта Қосу алу мүмкiндiгi әсiресе табанды абоненттерге бердi, дүркiн-дүркiн ылғи бiр нөмiр ожауламай емес, керiсiнше ұстай отырып байланыстығ қосылғанын күтеді.

АТС-тың  аналогты сигнал арқылы берілуі.

ТКЖ – нің бір түйінінен деректерді басқаға жіберу байланыстың барлық битінен жүйелі беріліспен жүзеге асады.  
Аппараттық сигналдар деп – шектеулі диапазон шегінде кейбір шамалар мәндерінің сансыз мөлшерін көрсете алады.  
Цифрлі (дискретті) сигналдар мәндердің біреуіне немесе түпкілікті наборға ие бола алады. Аналогтік сигналмен жұмыс жасағанда кодирленген деректерді беру үшін синусоидальді формадағы аналогты негізгі сигнал пайдаланылады, ол цифрлі сигналдар жұмысында – екідеңгейлі дискретті сигнал. Аналогты сигналдар бұрмалануға сезгіш, есесіне деректерді кодирлеу мен декодирлеу цифрлі сигналдар үшін қарапайым жүзеге асады.  
Аналогты кодирлеу телефонды байланыс бойынша цифрлі деректерді беру кезінде қолданылады. Әдетте ЭЕМ келіп түсетін цифрлі деректер модул ятор – демодулятор көмегімен аналогты формаға түрленеді.  
Цифрлі деректерді аналогты формаға түрлендірудің үш тәсілі немесе модуляцияның үш әдісі мүмкін:  
• Амплитудты модуляция – жүйелі берілетін ақпарат биттеріне сәйкес негізгі синусойдальді тербелістің амплитудасы ғана өзгереді: мысалы, бірлік бергенде тербеліс амплитудасы үлкен болады, ал ноль бергенде – кіші немесе негізгі сигнал типті болмайды;  
• Жиілікті модуляция, мұндай модулирегіш сигналдар әрекетімен тек негізгі синусоидальді тербеліс жиілігі ғана өзгереді: мысалы, ноль бергенде – төмен;  
• Фазалық модуляция, мұнда тек негізгі синусоидальді тербелістің фазасы ғана өзгереді: сигнал 1 – ден сигнал 0 өткенде немесе керісінше болғанда фаза 180° өзгереді;  
Беретін моделі негізгі синусоидальді тербеліс (амплитуданы, желілік немесе фазалы) сигналын ЭЕМ – нен немесе терминалдан цифрлі деректерді түрлендіреді.  
Кері түрлендіру (демодуляция) қабылдағыш моделімен жүзеге асырылады. Жүзеге асатын модуляция әдісімен амплитудалы, жиілікті және фазалы модуляция моделіне бөлінеді. Көп тарағаны жиілікті және амплитудалы модуляциялар.  
Цифрлі деректерді цифрлі кодирлеу тікелей, сигнал деңгейін өзгерту жолымен атқарылады. Мысалы, егер ЭЕМ цифрлі деректер 1 мен 0,2В коды үшін, 0 коды үшін 5В деңгей сигналымен берілсе, онда осы деректерді байланыс желісіне бергенде сигналдар деңгейі +12В мен -12В – ге лайықты түрленеді. Мұндай кодирлеу RS – 232 – C асинхронды тізбекті адаптерлер көмегімен үлкен емес (ондаған және жүз метрлер) қашықтықта бір компьютерден екіншісіне цифрлі деректерді беру кезінде жүзеге асырылады. Желісте цифрлі технологияның таралу себептері:  
• БЦЖ – де пайдаланатын цифрлі құрылғылар жоғары интеграциялы интегральды схема негізінде жасалады; аналогтық құрылғымен салыстырғанда үлкен сенімділікпен жұмыстағы тұрақтылықпен өзгешеленеді; пайдаланумен жасап шығаруда арзан;  
• Цифрлі технологияны бір канал бойынша кез – келген ақпарат беру үшін пайдалануға болады (акустикалық сигналдар, телевизиялық бейнедерек, факсимильді деректер);  
• Цифрлі әдістер беріліс пен сақтау шектеулерінің көбін жеңіп шығады;  
БЦЖ – де ақпаратты бергенде аналогты сигналдарды тізбекті цифрлі мәндерге  
түрлендіру жүзеге асырылады, қабылдағанда – кері түрлендіру;  
Аналогты сигнал уақыты ішінде амплитуданың үнемі өзгерісі ретінде көрінеді. Мысалы, телефонмен сөйлескенде ауаның механикалық тербелісі (жоғары мен төмен қысымның кезектесуі) электрлі сигналға, сондай айналып шығу амплитудасын сипаттайтынға түрленеді. Алайда аналогты электрлі сигналдың кемшілігіне: сигналдың бұрмалануы, орта арқылы берілетін сигналдың сөнуі жатады.  
БЦЖ – де бұл кемшіліктерді жеңуге болады. Мұнда аналогты сигналдың формасы цифрлі (қосарлы) қалыпта (образ), цифрлі мәнде көрінеді.  
Цифрлі сигналдар канал арқылы өткенде әлсіздену мен шуылға да ұшырағыш, алайда қабылдау пунктінде тек қосарлы цифрлі импульстің болуы немесе болмауын белгілеу қажет, ал оның абсолютті мәнін қажет емес, ол аналогты сигнал жағдайында маңызды. Демек, цифрлі сигналдарды сенімді қабылданады, оларды толық қалпына келтіруге болады.  
Аналогты сигналдарды цифрліге түрлендіру әртүрлі әдістермен жүзеге асады.  
Оның бірі – импульсті – кодты модуляция (ИКМ). ИКМ – ді пайдаланғанда түрлендіру процесіне үш кезең кіреді: отображение (бейнелеу), кванттау және кодирлеу.

Аналогты  АТС техникалық пайдалану

Телефон жүйесінің көмегі арқылы байланыс. Алшақтағы жеке компьютермен уақытша байланыс модем деп аталатын қондырғы арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. (АТС арқылы телефон жүйесі) (факс модем). Бұндай байланыс тәсілі коммутирлік канал бойынша байланыс деп аталады. Модемнің көмегі арқылы жай компьютерлік арасында ақпарат алмастыруды ұйымдастыруға болады, офистің локальді немесе глобальді жүйесіне қосылуға болады.

Бірнеше компьютерлерді біріктіретін жүйелермен қоса терминалдар жүйесі де бар немесе құаты күшті (мэйнфеймдар) компьютерлерді арнайы қондырғылар  мен байланыстыратын жүйесі бар. Бұл жүйелер өте күрделі, алайда қысылмаған кезде олардың жұмыс  істеуі мүмкін емес немесе типті мәнін  жоғалтады. Терминалдық қондырғылар  мен жүйелерге банкоматтар, дүкендегі  кассалық аппараттар жүйесі және т.б  мысал бола алады. Терминалдар жүйесі кең тарағанымен олар компьютерлер жүйесінің принциптерінен, типті басқа санау техникаларында құрылады.

Жүйе қондырғларын өзара  қосу үшін арнайы құрал-жабдықтар пайдаланылады:

• Жүйелік кабельдер (сыртқы түрі түтік тәріздес оқшауланған екі коаксиальдық концентриялы өткізгіштер; көп тамшықты; айқасқан екі электр өткізгішінен құралған қос кабелдер және т.б).
• Коннекторлар (біріктіргіштер) кабельдерді компьютерлерге қосатын коннекторлар; кабельдердің бөліктерін қосатын алмалы-салмалы ажыратқыштар.
• Жүйелік интерфейсті адаптерлер мәліметтерді қабылдау мен жөнелтуге арналған. Мәлімметтер беру ортасына кіру белгілі бір протоколға сәйкестендіріле отырып жүзеге асырылады. Олар жүйеге қосылған компютерлердің жүйелік блоктардың қондырылады. Адаптерлердің алынып-салыныпажыратқыштарына жүйелі кабель қосылады.
• Трансиверлер мәліметтерді кабель бойынша жіберу сапасының мөлшерін арттырады, жүйеден келіп түскен ескертпелер мен келіспеушілікті табу үшін жауап береді.
• Хабтар (концентраторлар) коммутирлік хабтар (коммутаторлар) компьютерлік жүйелердің топологиялық, функционалдық және жылдамдық мүмкіншіліктерін кеңейтеді. Әр типті хаб әр алуан кабельді системалар жүйесінің сегменттерін (учаскелерін) біріктіруге мүмкіндік береді. Хаб портына жеке торды да, сондай-ақ басқа хабты да немесе кабельдің сегментін (учаскесін) қосуға болады.
• Қайталамалар (репитеры) кабельдің үлкен ұзындығы бойымен берілетін ескертпелерді күшейтеді.

Локальды жүйелерді біріктіре  қосу үшін өзара жүктелген міндеттері мен мүмкіндіктері бойынша ерекшеленетін  төмендегідей қондырғылар пайдаланады:

Көпір (англ.· Brіdge) — екі локальды жүйені байланыстырады. Жүйе араларындағы мәліметтерді өзгеріссіз пакет түрінде жіберіледі. Көпірлер барлық жүйелерді локальды мәліметтер легінен сақтай отырып пакеттерді фильтрден өткізе алады (сүзеді) және де тек басқа жүйе сегменттеріне арналған ақпараттарды жібереді.

Маршрутизатор (англ.· Router) жалпы протокол мен жүйелерді көпірге қарағанда тиімді біріктіреді. Ол, мысалы үлкен хабарламаларды өте ұсақ бөлшектерге бөлуге мүмкіндік туғызады да осынысы арқылы әр түрлі көлемдегі пакеттері бар локальды жүйелердің өзара әрекеттерін қамтамасыз етеді.

Маршрутизатор пакеттерді белгілі  мекен-жайға жібере алады, (көпірлер тек қажетсіз пакеттерді фильтрлейді (сүзеді) пакеттердің адресін табуына  өте жақсы жол және басқа да әрекеттер таңдайды. Жүйелер күрделі, әрі көп болса, маршрутизаторды  қолданудың пайдасы өте мол.

Көпірлік маршрутизатор (англ.· Brouter) — бұл көпір мен маршрутизатордың гибриді. Ол мүмкін болған жерде алдымен маршрутты орындауға талпынады, ал содан соң сәтсіз жағдай бола қалса көпір тәртібіне (режиміне) көшеді.

Шлюз (англ.· GateWay), Шалюздың көпірден өзгешелігі – біріктірілетін жүйелер протоколдарының әр түрлілігінде. Бір шалюзден түскен хабарлама екіншісіне сол жүйенің талаптарына сәйкестендіріліп өзгереді. Сөйтіп, шалюздер жүйелерді біріктіріп қана қоймай біріңғай жүйе ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік туғызады. Локальды жүйелер де шалюздің көмегімен универсалды (жан-жақты) қуаты күшті компьютерлерге – мэйнфреймдерге қосылады. Сымсыз жүйелер кабель өткізуге қиынға соғатын, пайдасыз немесе тіпті мүмкін болмаған жағдайдағы орындарда қолданылады. Мысалы, тарихи ғимараттар, металл немесе темірбетондарды едені бар өнеркәсіп үйлерінде, қызқа мерзімге жалға алынған офистар, қоймалар, көрмелерде, конференцияларда және т.б

“Барлығы-Бәрімен” топологиясы. Бұндай жағдайда жүйе радио – адаптерлер көмегімен жүзеге асырылады. Жан-жақты  бағытталған антенналармен жабдықталған жүйелік радио-адаптерлер радиотолқындарды ақпарат жеткізу ортасы ретінде  пайдаланады. Бұндай жүйе “Барлығы-бәрімен” топологиясы арқылы жүзеге асырылады  және 50-200 м қашықтықта жұмыс істеуге қабілетті. Жүйенің сымсыз және кабельді бөліктерінің арасындағы байланыс үшін арнайы кіру нүктесі (немесе радиокөпір) деп аталатын қондырғы пайдаланылады. Екі жүйелік – сымсыз және кабельді адаптер орнатылған жәй (простой) компьютерді пайдаланға болады.

“Нүкте-нүкте” топологиясы. Сымсыз жүйені қолданудың басты, маңызды  аймағының бірі-мәліметтерді жіберу инфраструктуралары (жалпыға бірдей кабельді жүйе, жоғары сапалы телефон  байланысының жолдары және т.б) болмаған жерлердегі локальды жүйелердің шалғай сегменттері арасындағы байланыстарды  ұйымдастыру болып табылады. Бұл  біздің мемлекетімізге тән. Шалғайдағы екі сегмент арасына сымсыз көпір  енгізу үшін бағытталған типтегі  антеннасы бар радиокөпір пайдаланылады.

 “Жұлдыз” тәрізді топология. Егер жүйеге бірнеше сегмент біріктірілсе, онда “жұлдыз” типті топология қолданылады. Бұндай жағдайда орталық торапқа жан-жаққа бағытталған, ал шалғай тораптарға – бағытталған антенналар қондырылады. Жұлдыз тәріздес топологияның жұйелері әр алуан конфигурациядағы жүйелерді құрауы мүмкін. Сымсыз жүйелік магистарль баяу модемдерді пайдаланудан бас тартуға жағдай (мүмкіндік) жасайды.

Аналогты АТС құрылғыларын салыстыру

Телекоммуникациялық жүйе жөнінде негізгі деректер.

ТВС қызмет ету жағдайында телекоммуникациялық жүйесінің (ТКЖ) немесе телекоммуникациялық жүйесінің (ТКЖ) немесе деректерді беру жүйесінің (ДБЖ) негізгі қызметі абоненттер арасында аппаратты оперативтік  және өлшемді алмасуды ұйымдастыру  және деректерді беру шығынын қысқартуда болып отыр. ТКЖ тиімділігінің  бас көрсеткіші – аппаратты жеткізу  уақыты – факторлар қатарына тәуелді: байланыс желісінің құрылымына, байланыс желісінің өткізгіш қабілетіне, өзара  әрекеттесетін абоненттер арасындағы байланыс каналдарын жалғау тәсілдеріне, аппартаттың алмасу хаттамаларына, беретін ортаға абоненттердің қол  жеткізу әдістеріне, пакеттерді маршруттау әдістеріне.

Байланыстың желілік, желістік және каналдар типтері.  
 
ТВЖ – те байланыс желісі пайдаланылады – телефондық, телеграфтық, телевизиялық, спутниктік. Байланыс желісі ретінде қолданылады: кабельді (қарапайым телефонды байланыс желісі, витая пара, коаксиль кабелі, байланыстың талшық оптималық желісі (БТОЖ), немесе световоды), радиорелелік, радиожелілер.  
Байланыстың кабельді желілер арасында ең жақсы көрсеткіштерге светаводтар ие. Олардың негізгі артықшылығы: жоғары өткізгіш қабілеті (секундына жүздеген мегабит): сыртқы электромагнитті өріске сезгіш еместігі және меншікті электромагнитті сәулеленудің жоқтығы, оптикалық кабельді төсеудің төмен еңбек сыйымдылығы; үлкен емес меншікті масса (өткізу жолағының кума массасының); қолданудың кең саласы (ұжымдық қол жеткізу магистралін, жергілікті желістердің перифейриялық құрылғылы ЭЕМ байланыс жүйесін құру, микропроцессорлық техникада және т.б).  
БТОЖ кемшілігі: сигналдарды беру бір бағытта жүзеге асады; қосалқы ЭЕМ световодына қосылу сигналды едәуір нашарлатады; световодтарға қажетті жоғары жылдамдықты модельдер әзірше қымбат; Эем жалғайтын световодтар электрлі сигналдарды жарықтыққа түрлендіргішпен жабдықталуы тиіс және керісінше.  
ТВЖ – да байланыс каналдарының мынадай типтері қолданыс табуда:  
• Симплексті, мұнда таратқыш пен қабылдағыш байланыстың бір желісімен байланысады, ол бойынша ақпарат тек бірбағытта беріледі (бұл телевизиялық байланыс желісіне тән);  
• Жартылай дуплексті, мұнда байланыстың екі түйіні бір желісімен жалғанған, ақпарат бір бағытта кезектесе беріледі; (бұл ақпараттық – анықтамалық, сұрау – жауап жүйесі үшін тән);  
• Дуплексті, мұнда байланыстың екі түйіні екі желіспен жалғанған (байланыстың тікелей желісімен және кері) , ақпарат бір мезгілде қарама – қарсы бағытта беріледі;

Байланыстың коммутирленетін  және бөлінетін каналдары.

ТКЖ – де бөлектенген  байланыс каналдары және осы каналдармен  ақпаратты беру уақытын коммутациялау  болып жіктеледі.  
Бөлектенген байланыс каналдарын пайдаланғанда қабылдаутаратқыш аппаратура үнемі өзара жалғанған. Мұнымен жүйенің аппарат беруге дайындығының жоғары дәрежесі қамтамасыз етіледі. Бөлектенген байланыс каналдарының табыстылығы тек каналдарды жеткілікті түрде жүктемелеу жағдайында ғана жетеді.  
Байланыстың коммутирленетін каналы үшін жоғары икемділік және салыстырмалы үлкен емес бағасы тән (трафиктік кіші көлемі кезінде). Мұндай каналдардың кемшіліктері: коммутацияға кететін уақыт, байланыс делісінің жеке учаскелерінің бос еместігінің блокировкалау мүмкіндігі, байланыстың ең төмен сапасы.

Цифрлі деректерді аналогтік және цифрлі кодирлеу.

ТКЖ – нің бір түйінінен  деректерді басқаға жіберу байланыстың барлық битінен жүйелі беріліспен жүзеге асады.  
Аппараттық сигналдар деп – шектеулі диапазон шегінде кейбір шамалар мәндерінің сансыз мөлшерін көрсете алады.  
Цифрлі (дискретті) сигналдар мәндердің біреуіне немесе түпкілікті наборға ие бола алады. Аналогтік сигналмен жұмыс жасағанда кодирленген деректерді беру үшін синусоидальді формадағы аналогты негізгі сигнал пайдаланылады, ол цифрлі сигналдар жұмысында – екідеңгейлі дискретті сигнал. Аналогты сигналдар бұрмалануға сезгіш, есесіне деректерді кодирлеу мен декодирлеу цифрлі сигналдар үшін қарапайым жүзеге асады.  
Аналогты кодирлеу телефонды байланыс бойынша цифрлі деректерді беру кезінде қолданылады. Әдетте ЭЕМ келіп түсетін цифрлі деректер модул ятор – демодулятор көмегімен аналогты формаға түрленеді.  
Цифрлі деректерді аналогты формаға түрлендірудің үш тәсілі немесе модуляцияның үш әдісі мүмкін:  
• Амплитудты модуляция – жүйелі берілетін ақпарат биттеріне сәйкес негізгі синусойдальді тербелістің амплитудасы ғана өзгереді: мысалы, бірлік бергенде тербеліс амплитудасы үлкен болады, ал ноль бергенде – кіші немесе негізгі сигнал типті болмайды;  
• Жиілікті модуляция, мұндай модулирегіш сигналдар әрекетімен тек негізгі синусоидальді тербеліс жиілігі ғана өзгереді: мысалы, ноль бергенде – төмен;  
• Фазалық модуляция, мұнда тек негізгі синусоидальді тербелістің фазасы ғана өзгереді: сигнал 1 – ден сигнал 0 өткенде немесе керісінше болғанда фаза 180° өзгереді;  
Беретін моделі негізгі синусоидальді тербеліс (амплитуданы, желілік немесе фазалы) сигналын ЭЕМ – нен немесе терминалдан цифрлі деректерді түрлендіреді.  
Кері түрлендіру (демодуляция) қабылдағыш моделімен жүзеге асырылады. Жүзеге асатын модуляция әдісімен амплитудалы, жиілікті және фазалы модуляция моделіне бөлінеді. Көп тарағаны жиілікті және амплитудалы модуляциялар.  
Цифрлі деректерді цифрлі кодирлеу тікелей, сигнал деңгейін өзгерту жолымен атқарылады. Мысалы, егер ЭЕМ цифрлі деректер 1 мен 0,2В коды үшін, 0 коды үшін 5В деңгей сигналымен берілсе, онда осы деректерді байланыс желісіне бергенде сигналдар деңгейі +12В мен -12В – ге лайықты түрленеді. Мұндай кодирлеу RS – 232 – C асинхронды тізбекті адаптерлер көмегімен үлкен емес (ондаған және жүз метрлер) қашықтықта бір компьютерден екіншісіне цифрлі деректерді беру кезінде жүзеге асырылады.  
 
ТКЖ элементтерін синхронизациялау.

Синхронизациялау – бұл  байланыс протоколының бөлігі. Байланыс синхронизациясы процесінде қабылдағыш пен таратқыш жұмысын синхрондау қамтамасыз етіледі, сонда қабылдағыш кірісімен келіп түсетін ақпараттық биттердің таңдауды жүзеге асырады.  
Синхронизациялау мәселесін шешу тәсіліне байланысты синхронды беріліс, асинхронды беріліс және автоподстройкалы беріліс болып бөлінеді.  
Синхронды беріліс тұрақты желіліктегі импульстерді синхрондағыш (ИС) беріліс үшін байланыстың қосымша желісінің болумен өзгешеленеді. Таратқышпен байланыс желісіне бит деректерді беру және қабылдағышпен ақпараттық сигналдарды таңдау ИС пайда болған сәттен жасалады. Синхронды берілісте синхрондау сенімді түрде жүзеге асырылады, алайда ол қымбаттау түседі – байланыстың қосымша желісінің қажеттілігімен.  
Асинхронды берілісте қосымша байланыс қажет емес. Мұнда деректердің берілісі фиксирленген ұзындықта (әдетте байттермен) үлкен емес блоктармен жүзеге асады. Қабылдағышты синхрондауға әрбір берілетін байт алдында қосымша бит жіберіледі – стартбит, сосын берілген байттан кейін – тағы бір қосымша бит – стопбит. Синхрондау үшін стартбит пайдаланады.  
Автоподстройкалы беріліс дерек берудің қазіргі жоғары жылдамдықты жүйесінде қолданылады. Синхрондаудың өзі синхрондау коды (ӨК) пайдалану есебінен жүргізіледі. ӨК көмегімен берілетін деректерді кодирлеу мәні, каналдағы сигнал деңгейін тұрақты және жиі өзгертуді қамтамасыз етуде. Сигнал деңгейінің жоғарыдан төменге немесе керісінше әрбір өтуі қабылдағышты подстройкілеу (үйлестіру) үшін пайдаланылады. Ең жақсысы деп уақыты аралығында бір мәртеден кем емес сигнал деңгейінен өтуді қамтамасыз ететін ӨК есептеледі.  
Ең көп тарағандарға мынадай өзі синхрондағыш кодтар жатады:  
• NRZ – коды (нольге қайтпайтын код):  
• RZ – коды (нольге қайтатын код);  
• Манчестер коды;  
• Деңгейді кезегімен инверсиялайтын биполярлы код (мысалы, код AMI);

1. Өзі синхрондау коды  көмегімен байланысты кодирлау  схемасы.  
Сурет - 1 осы ӨК көмегімен 0101100 байланысын кодирлеу схемасы берілген.

ӨК сипаттау мен салыстырмалы бағалау үшін мынадай көрсеткіштер пайдаланылады:  
• Синхрондау деңгейі (сапасы):  
• Қабылданатын ақпараттық биттерді тану мен бөлектеу сенімділік;  
• ӨК пайдаланғанда байланыс желісінде сигнал деңгейінің өзгеруінің талапты жылдамдығы, егер желістің өткізу қабілеті берілген болса;  
• ӨК жұмсайтын жабдықтың күрделілігі (және, демек, бағасы);

NRZ – коды кодирлеудің  қарапайымдылығымен және төмен  бағасымен  
өзгешеленеді. Алайда, бір аттас биттердің серияларын беруде (бірлік немесе нольдер) сигнал деңгейі әрбір серия үшін өзгеріссіз қала береді, бұл елеулі түрде синхрондау сапасын және қабылданатын ьиттерді тану сенімділігін төмендетеді (келіп түсетін сигналға қатысты қабылдағыш таймерінің келіспеуі болуы мүмкін). Осы код үшін арақатынас орныда бар: V1< = V2; max = V2 мұнда V1 – желістегі сигнал деңгейі өзгерісінің жылдамдығы;  
V2 – байланыс желісінің өткізу қабілеті, бит/с.  
RZ – коды бір ақпараттық бит берілісі уақытында сигнал деңгейі екі рет өзгеруімен өзгешеленеді. Бұл код синхрондаудың жақсы қасиетіне ие, бірақ оны жүзеге асыру бағасы едәуір жоғары, өәткені V1 = 2V2 арақатынасын қамтамасыз ету қажет.  
Манчестерлі коды әрбір битті ұсынғанда сигнал деңгейін өзгертуді, ал бір аттас биттер сериясын бергенде – қосарлы өзгерісті қамтамасыз етеді. Жақсы синхрондағыш қасиетке ие. Магнитті таспаға ақпаратты жазуда, ақпаратты коаксильді және оптоталшықты желісімен бергенде қолданылады.  
Осы кодтар үшін жылдамдық арақатынасы былай: V1< = V2; max = 2V2.  
Биполярлы коды бірлік серияларын беруде жақсы синхрондағыш қасиетке ие. Нольді беруде синхрондау жоқ. Жүзеге асыруда қарапайым. Бұл коды үшін V1< = V2; V1; max = 2V2.  
Байланыстың цифрлі желісі (БЦЖ). Соңғы жылдары ТВЖ – де байланыстың цифрлі желісі мен таратуда, оларда цифрлі технология пайдаланылады.

Желісте цифрлі технологияның  таралу себептері:  
• БЦЖ – де пайдаланатын цифрлі құрылғылар жоғары интеграциялы интегральды схема негізінде жасалады; аналогтық құрылғымен салыстырғанда үлкен сенімділікпен жұмыстағы тұрақтылықпен өзгешеленеді; пайдаланумен жасап шығаруда арзан;  
• Цифрлі технологияны бір канал бойынша кез – келген ақпарат беру үшін пайдалануға болады (акустикалық сигналдар, телевизиялық бейнедерек, факсимильді деректер);  
• Цифрлі әдістер беріліс пен сақтау шектеулерінің көбін жеңіп шығады;  
БЦЖ – де ақпаратты бергенде аналогты сигналдарды тізбекті цифрлі мәндерге  
түрлендіру жүзеге асырылады, қабылдағанда – кері түрлендіру;  
Аналогты сигнал уақыты ішінде амплитуданың үнемі өзгерісі ретінде көрінеді. Мысалы, телефонмен сөйлескенде ауаның механикалық тербелісі (жоғары мен төмен қысымның кезектесуі) электрлі сигналға, сондай айналып шығу амплитудасын сипаттайтынға түрленеді. Алайда аналогты электрлі сигналдың кемшілігіне: сигналдың бұрмалануы, орта арқылы берілетін сигналдың сөнуі жатады.  
БЦЖ – де бұл кемшіліктерді жеңуге болады. Мұнда аналогты сигналдың формасы цифрлі (қосарлы) қалыпта (образ), цифрлі мәнде көрінеді.  
Цифрлі сигналдар канал арқылы өткенде әлсіздену мен шуылға да ұшырағыш, алайда қабылдау пунктінде тек қосарлы цифрлі импульстің болуы немесе болмауын белгілеу қажет, ал оның абсолютті мәнін қажет емес, ол аналогты сигнал жағдайында маңызды. Демек, цифрлі сигналдарды сенімді қабылданады, оларды толық қалпына келтіруге болады.  
Аналогты сигналдарды цифрліге түрлендіру әртүрлі әдістермен жүзеге асады.  
Оның бірі – импульсті – кодты модуляция (ИКМ). ИКМ – ді пайдаланғанда түрлендіру процесіне үш кезең кіреді: отображение (бейнелеу), кванттау және кодирлеу (сурет 2).

Сурет 2. 8 – элементті  цифрлі кодты аналогты сигналға түрлендіру.

Бірінші кезең (бейнелеу) Найквистің бейнелеу теориясының негізделген. Бұл теорияның негізгі ережесі: “Егер аналогты сигнал каналдағы бастапқы сигналдан максимальді жиіліктен екі реттен кем болмай жоғары жиілікпен тұрақты аралықта бейнеленсе, онда бейнелеу бастапқы сигналды қалпына келтіру үшін жеткілікті ақпаратты ұстайтын болады”. Телефонды каналда олардың электрлі сигналдары болып көрінетін акустикалық сигналдарды беру кезінде 300 – ден 3300 Гц жиілік жолын алып жатады. Сондықтан БЦЖ – де секундына 800 мәртеге тең бейнелеу жиілігі қабылданған. Импульсті – амплитудалы модуляция (ИАМ) сигналы деп аталатын әрбір бейнелеулер есте сақталады, сосын қосарлы қалыпта (образ) трансформирленеді.  
Кванттау этапында ИАМ – ның әрбір сигналына квантты мән беріледі. БЦЖ – де ИАМ сигналының амплитуда өзгерісінің бар диапазоны 128 немесе 256 кванттау деңгейіне бөлінеді. Кванттау деңгейі жоғары болған сайын ИАМ амплитудасы дәлірек бола түседі.  
Кодирлеу этапында әрбір квантталған бейнелеуге 7 разрядты (егер кванттау деңгейінің саны 128 тең болса) немесе 8 – разрядты (256 – адымда кванттауда) қосарлы кодқа лайықты қойылады. Сурет 2. 8 элементті қосарлы кодтың 00101011 сигналдары көрсетілген, деңгейі 43 квантты сигналға лайықты. 7 элементті кодпен кодирленгенде деректі беру жылдамдығы 56 Кбит/с құруы тиіс, ал 8 – элементті кодты кодирлегенде – 64 Кбит/с.  
 
Спутниктік байланыс желісі.

СБЖ пайдаланылатын СВЧ антенналары  – жер үсті стансалары беретін радиосигналдарды қабылдауға арналған және осы сигналдарды кері ретрансляцияға арналған жиіліктегі диапазон. Спутниктердің көбі гигагерцті диапазонды 6/4 ГГц, кейбіреулері 14/12 ГГц пайдаланады (бірінші сан – Жер – спутник буыны бойынша жұмыс жиілігі,ал екіншісі – спутник – Жер буыны бойынша жұмыс жиілігі). Спутниктің сигналды қабылдауы мен беруі - транспондер деп аталатын арнайы құрылғымен қамтамасыз етіледі. Абоненттер арасындағы өзара әрекеттесу тізбек бойынша жүзеге асады: абонентті станция (ақпаратты жөнелткіш) – таратқыш жерүсті радиотелеметриялы станция (РТС) – спутник – қабылдағыш жерүсті радиотелеметриялы станция – абонентті (ақпаратты алушы). Жерүстіндегі бір РТС жуық жатқан АЖ тобына қызмет етеді.  
Спутник пен жерүстіндегі РТС арасындағы деректерді беруді басқару үшін мынадай тәсілдер пайдаланылады.  
1. Кәдімгі мультиплексирлеу – жиілік бөлігу мен уақытын бөлінулер. Біріншісінде барлық жиілікті спектр радиоканал подканалға бөлінеді, олар пайдаланушылар арасында кез – келген графикті беру үшін үлестіріледі.  
Бұл тәсілдің кемшілігі: ішкі каналдар тиімді пайдаланылмайды, бастапқы каналдар өткізу сызығының едәуір бөлігі бөлу сызығы ретінде пайдаланылады.  
Екіншісінде барлық уақытты бөлінулер пайдаланушылар арасында бөлінеді, олар шешуі бойынша ұсынылған уақытша кванттарға (слотқа) иелік етеді.  
2. Сұрау – таңдау әдісі мен құралын пайдаланатын “бастауыш/қайталама” кәдімгі тәртібі. Бірінші орган ретінде көбінесе РТС, сиректеу – спутник шығады. Сұрау/таңдау циклі көп уақытты алады, әсіресе желісте АЖ үлкен саны болғанда. Сондықтан пайдаланушыға сұрау салу реакция уақыты ол үшін қабылданбайтындай болуы мүмкін.  
3. “Бастауыш/қайталама” типті басқару тәртібі сұраусыз, уақытты кванттаумен  
көптік кіру әдісін жүзеге асырумен (ТДМА). Мұнда слоттар бірінші РТС белгіленеді, эталон деп аталады. Эталонды станция басқа РТС сұрау салуды қабылдап бұл сұрауларды кадрды беру үшін нақтылы слотты станциялары белгілену жолымен қанағаттандырады, ол каналдың графигі мен қамтылу сипатына байланысты болады. Мұндай әдіс кең түрде коммерциялық спутниктік желісте пайдаланылады.  
4. Басқарудың тең рангілі тәртібі. Пайдаланушылар каналға кіруге тең құқылы, канал үшін бәсекелестік жүреді. 70 – жылдар басында Н.Абрамсон тиімді бәсекелесу әдісін ұсынып, ол ALOHA жүйесі деп аталды.  
Бұл жүйенің бірнеше нұсқасы бар: кездейсоқ кіру әдісі (кездейсоқ ALOHA); тең рангілі басымды слот жүйесі (слотты ALOHA) және т.б.  
Спутниктік байланыс желісінің негізгі артықшылықтары:  
• Станциялар арасында байланысты қамтамасыз ету;  
• Қашықтығына тәуелсіз ақпаратты беру құны;  
• Желісті тұрғызу мүмкіндігі;