Аудиторлық қорытынды. 2

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

КІРІСПЕ 

       Аудиттің ақпараттық негізі бухгалтерлік есеп болып табылатындықтан ұйымдарды тексеретін аудиторлар бухгалтерлік есептеме нақтылығымен олардың аудиторлық дәлелдерін және өндірісті жетілдіру мақсатындағы шығындарды, қаржыларды жетілдіру жөніндегі ұсыныстарды, жобаларды бизнес жоспарлармен жоспарларды жасау үшін дәйекті ақпараттар алу және қызмет процессін басқарудың тиімділігін арттыру мақсатында басқа іс-шараларлы іске асыруүшін тексерудің арнаулы әдістері мен тәсілдерін қолдана білу керек.

     Қазақстан Республикасының бүкіл халық  шаруашылығының нарықтық экономикаға  өтуі, кәсіпкерліктің жедел дамуы, ұйымдардың жаңа ұйымдастыру-құқықтық нысандары  мен меншіктің сан қырлы нысандарының пайда болуы экономикалық бақылау  жүйелері механизмдеріне түбегейлі  әсер етті.

     Аудиторлық  қызмет негізгі қағидаларын сақтау негізінде жүргізіледі. Аудиттің мақсаты  – кәсіпорынның қаржылық жағдайы  туралы және қаржылық жағдайының өзгеруі  туралы бақылау жүргізу.

     Аудиттің  мазмұнын қарастыру барысында оның нақты құрамы туралы айту қажет. Олар мыналар: шаруашылықтағы субъект мәлімет  аудитордың мамандығы фактілерді жинау  және бақылау аудит стандарты  аудитор ақпараты, есебі.

     Курстық жұмыстың өзектілігі: Елдің микроэкономикасын  басқару құралына аса қажетті  аудиторлық есеп беруосы курстық  жұмыста кеңінен және түбегейлі  қарастырылады. Негізінен экономика  саласы болсын не басқада салаларда  атқарылып болған істің нәтижесі болады. Сол сияқты қаржы саласында  аудит жүргізіледі және оның шаруашылық субъектіге өзіндік үлесін қосады. Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастың дамуы, шаруашылық әдістерін  және фирмаларын қайта өзгертудің обьективті қажеттілігін тудырады. Аудит соңғы  жылдары елімізде жедел қарқындап, барынша дамып келе жатқан сала. Сол себепті аудитор қазіргі  нарықтық жағдайда шаруашылық субъектіге тәуелсіз тексеру жүргізу арқылы қорытынды жасайды. Яғни, аудиторлық есеп беру экономика саласына ауадай қажет екендігін дәлелдеді деуге  толық негіз бар.

       Курстық жұмыстың мақсаты: елдің  ішкі және сыртқы экономикалық  байланысы сауда-саттық қарым  – қатынасы болып табылатыны  мәлім. Яғни, курстық жұмыстың  мақсаты еліміздегі шаруашылықпен  немесе кәсіпкерлікпен айналысатын  заңды және жеке тұлғаларға  аудиторлық есеп беруді қалай  және қайтіп жүргізетіндігі туралы  мәлімет беру.

       Курстық жұмыстың мәні: Аудит-бухгалтерлік  есептің сапасын, тиімділігін  арттырып, оны халықаралық өлшемдер  мен стандарттарға негізделіп  жүргізуге жетелейді. Тәуелсіздік  алып егеменді ел болған қазіргі  таңда аудиторлық қызметке сұраныс  күннен-күнге арта түсуде.

     Осы курстық жұмыста аудиторлық есеп беру түсінігі ашылып, оның мақсаты, маңызы мен міндеттері анықталды. Сонымен  бірге, Қазақстан аудитінің нормативтік  базасы берілді. Кәсіпорынның аудиторлық есеп берудің  аудитін жоспарлау  және жүзеге асыру әдістемесі келтірілді.

       Жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс кіріспеден, екі негізгі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.  
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

1. АУДИТОРЛЫҚ  ЕСЕП БЕРУ ТҮСІНІГІ МЕН ОНЫ ДАЙЫНДАУ ТӘРТІБІ

 
 

     «Аудиторлық қызмет туралы» заңның 15 – бабында  атап көрсетілгендей, жүргізілген аудиттің нәтижелері бойынша аудит стандарттарына сәйкес болуға тиісті аудиторлық есеп беру есеп жасалынады.

     Аудиторлық  есеп беру– бұл барлық заңды және жеке тұлғалар, мемлекеттік органдар, жергілікті атқарушы органдар және сот  органдары үшін құқықтық статусы  бар құжат. Аудиторлық ұйымдардың (аудитордың)  есеп беруі Қазақстан Республикасының  процессуалды заңнамасына сәйкес тағайындалған  әкспертизаға теңестіріледі.

     Аудиторлық  есеп беру- тағайындалған аудиторлардың  компания немесе басқа ұйымның есептілігін  тексеру туралы есеп беруі. Аудиторлық есеп берулер аудиторларды кім және қандай мақсатта тағайындағанына байланысты әртүрлі рәсімделе алады. Басқалары  заңның түрлі талаптарын орындау  үшін тағайындалса, кейбір аудиторлар ішкі аудитпен айналысады.

     Аудиторлық  ұйым аудиторлық есеп беруді тек шаруашылық субъектіге келісілген данада және мерзімде табыс етуге міндетті.

     Аудиторлық  есеп беру 3 бөлімнен тұрады:

• Кіріспе;
• Талдау;
• Қорытынды.

        Кіріспеде – аудиторлық кәсіпорын үшін оның мекен-жайы, телефон  нөмірі, оны берген органнын атауы, күні;Лицензияны қолдану мерзімі; Есеп айырысу шоттың нөмірі тексеріске қатысқан аудиторлардың аты-жөні;Өз бетімен  қызмет көрсететін аудитор үшін аты-жөні аудитор болып істеген стажы, аудиторлық куәлігін берген органның аты, оның уақыты, куәлігінің қолдану  мерзімі, тіркеу куәлігінің нөмірі, есеп айырысу шотының нөмірі.

        Талдау бөлімінде  – экономикалық субъектініңаты және қандай мерзімде тексеріс өткізіледі.

• Қаржылық есепті ұйымдастыруының сараптамасының нәтижесі, керек есеп беруді толтыру және ішкі бақылау жағдайы;
• Бухгалтерлік есепті жүргізгенде және қаржылық есеп беруді толтырғанда болған тәртіп бұзушылықтарды олардың аудиторлық тексерісті өткізгенде анықталғандығы;

        Қорытынды бөлімде  – экономикалық кәсіпорынның қаржылық есеп берудің нақтылығы беріледі.

Аудиторлық  есеп беруге шаруашылық субектісінің бухгалтерлік

есептілігі  қосымша ретінде болуы қажет.

Тексеріс  кезінде анықталған тәртіп бұзушылықтар кәсіпорынмен жойылмаса, қорытынды  бөлімінде қаржылық есеп берудің  нақтылығына баға берілмеу туралы көрсетіледі.

     Сондықтан білдірілген пікірлердің сипатына байланысты аудиторлық қорытындының төмендегі  нысандарын ажыратып көрсетуге болады:

• Ескертусіз (шартсыз) аудиторлық есеп беру;
• Ескертулері бар (шартты) аудиторлық қорытынды;
• Аудиторлық есеп беруден бас тарту;
• Теріс аудиторлық есеп беру.

     Аудиторлық  есеп берудің әр парағына аудитордың қолы қойылады және жеке мөрімен расталады.

     Есеп  беруге (актіге) аудит жасаушылар, басшысы  және бас бухгалтер қол қояды.Басқарма мәжілісінде аудит кезінде анықталған кемшіліктерді жоюға, материалдық  зиянды орнына келтіруге және кінәлі адамдарды жауапқа тартуға байланысты кең көлемде қаулы қабылданады. Осы актінің негізінде аудиторлық есеп беру толтырылады.

     Қазақстан Республикасында аудиторлық қорытынды  есепті құруға негіз болатын нормативтік  құжаттар : «Каржылық қорытынды есеп бойынша аудиторлық қорытынды есеп» , «Салыстырмалы көрсеткіштер» «Арнайы  мақсаттарға аудитті өткізуге келісімдер бойынша аудиторлық қорытынды есеп»  деп аталатын Халықаралық аудит  стандарттары.

       Аудиттің  «ЖАЛПЫ   ҚОЛДАНЫСТАҒЫ  ҚАРЖЫЛЫҚ  ЕСЕПТІЛІКТІҢ  ТОЛЫҚ   КЕШЕНІ   БОЙЫНША  ТƏУЕЛСІЗ  АУДИТ  ЕСЕБІ»  Халықаралық   стандартының   мақсаты   -  жалпы   қолданыстағы  қаржылық  есептіліктің толық түрі аудитінің  нəтижесіндегі тəуелсіз аудиторға  нұсқау беру  жəне  стандарттарды   бекіту болып табылады. Ол  қаржылық  есептіліктің  тұжырымдама  негізінде  дайындалған,  сондай-ақ  аудитордың  осы  қаржылық  есептілік  жөніндегі  пікірін қалыптастыруда  қолданылады.

     Аудиторлық  есепте   қаржылық  есептілік  бойынша  нақты  аудиторлық  пікір  болуы  керек.

      200  ХАС -қа  сəйкес  қаржылық  есептілік аудитінің  мақсаты  -  аудиторға   қаржылық  есептіліктің  тұжырымдамалық  негізінің  барлық  маңызды  аспектілеріне  сəйкес   дайындалғанына  пікір  білдіру.

     Қаржылық  есептіліктің бекітілген тұжырымдамалық негізіне сəйкес барлық маңызды аспектілерде  нанымды  жəне  сенімді  берілгендігінің  көрінісі  пікірді  қалыптастыруға қажет.  Аудитор аудит үрдісі барысында  субъект пен оның саласы туралы біле отырып басшылық  жасаған  барлық  түзетулерден  кейін  қаржылық  есептілікті  қайта қарастырады. Аудитор сондай-ақ қаржылық есептіліктің жалпы  түсінігін,  құрылымы мен  мазмұнын  зерттейді.  Аудитор   негізгі  операциялар мен жағдайларды,  олардағы анықтаулар  мен  ескертулерді  ескере  отырып,  сенімді  көрсетуді  немесе  қаржылық есептіліктің  тұжырымдамалық  негізі  мəнмəтініндегі  қаржылық  ақпараттың  барлық маңызды  аспектілерде  нанымды  берілуін  қарастырады.  Аудиттің  соңындағы  талдау шаралары   аудит   барысында   қалыптасқан   пікірді    растауға  жəне  қаржылық есептіліктің  сенімділігі  бойынша  қорытынды  жасауға  көмектеседі.

     Аудиторлық  есеп берудің құрылымы мынандай элементтерден  тұрады:

     а) тақырыбы;

     б) адресат;

     в) кіріспе  немесе  баяндау  тарауы; 

     г) қаржылық  есептілікке  басшылық  жауапкершілігі;

     д) аудитордың  жауапкершілігі;

     е) аудитордың пікірі;

     ж) есеп беру  бойынша  басқа  жауапкершіліктер;

     з) аудитордың  қол  қоюы;

     е) аудиторлық есеп  күні;

     ж)  аудитордың  мекен-жайы.

     Аудиторлық   есептің   тəуелсіз   аудитор   есебі   екенін    растайтын   тақырыбы  болуы  қажет. Аудиторлық қорытынды есеп пен кәсіпорын  жұмыскерлері, директорлар кеңесі сияқты басқа да тұлғалар жасауы

мүмкін  қорытынды есептердің, сонымен бірге  тәуелсіз аудитор басшылыққа алатын этикалық принциптерді басшылыққа алмауы мүмкін басқа аудитордың қорытынды  есептернің арасындағы айырмашылықтарды белгілеп көрсету үшін оның атауында «Тәуелсіз аудитор» деген терминді пайдалануға рұқсат етіледі.

     Аудиторлық  есеп  келісім шарттарына  сəйкес  адресатқа  жіберілуі  керек. Ұлттық  заңдар  мен  нормативтік  актілер  осы  заңнамалар  шеңберіндегі  жалпы қолданыстағы   қаржылық   есептілік  кімге   жолданатынын  көрсетеді.   Əдетте қаржылық   есептілік  бойынша  аудиторлық  есеп  акционерлерге  немесе  субъектінің  басқару  өкілеттіктері  бар   тұлғалар    директорлар   кеңесіне   жіберіледі.   Есеп  қаржылық  есептілік аудиттелетін   акционерлерге  немесе  субъектінің  директорлар кеңесіне жіберіледі.

     Аудиторлық  қорытынды есеп кәсіпорынның тексерілген  қаржылық қорытынды есебіне қарастырылған  мерзімді және кезеңді кіргізе отырып, сол қаржылық қорытынды есеппен  бірдей болуға тиісті.

       Қорытынды есепке қаржылық қорытынды  есептің ақпараттарына кәсіпорын  басшылары жауап беретіндігі,  онымен бірге аудитордың жауапкершілігі  жүргізілген аудиттің негізінде  қаржылық қорытынды есеп жайында  өзінің қорытындысын беру болып  табылатындығы туралы пікірлер  кіруге тиісті.

       Қаржылық қорытынды есеп –  кәсіпорын басшылығы дайындап  тапсырған ақпараттар. Ондай қорытынды  есепті дайындап, басшылықтан елеулі  есептік бағалаулар жүргізуді  және пікір білдіруді, сонымен  бірге қаржылық қорытынды есепті  дайындау кезінде пайдаланылған  қолайлы бухгалтерлік принциптер  мен әдістерді анықтауды талап  етеді. Және оған қарама –  қарсы, аудитордың міндеті сол  қаржылық қорытынды есеп бойынша  өзінің қортындысын беру мақсатында  оған аудит өткізу болып табылдады.

     Кіріспе  тарауы  қаржылық  есептілік  жүргізілген  субъектіні   көрсетеді.  Сондай-ақ:

       а)  қаржылық   есептіліктің  толық   түріне  кіретін   əр  қаржылық  есептіліктің  мазмұнынан;

       б) қаржылық  есептіліктің  маңызды   баптарына  сілтемеден;

       в) қаржылық  есептілік мерзімі   мен  кезеңінен  тұрады.

     Аудитордың  қаржылық  есептілік  бойынша  жауапкершілігі.

       Аудиторлық  есеп  қаржылық  есептіліктің  тұжырымдамалық  негізіне   сəйкес  дайындығы   мен   сенімділігіне   жауапкершілікті  көрсетуден  тұрады.  Ол  жауапкершілік: 

       а)  алаяқтық  немесе  қателер   тудырған  маңызды  бұрмалаулардан  тұрмайтын қаржылық   есептіліктің  дайындығы  мен  сенімділігіне   байланысты  ішкі бақылауды əзірлеу,  енгізу, жүргізу; 

       б)  есеп саясатын жүргізу   мен  қолдану; 

       в) бухгалтерлік  бағалау.

     Қаржылық  есептілік  басшылықтың  ұсынымдары  болып  табылады.  Басшылық  қаржылық  есептіліктің бекітілген тұжырымдамалық негізге сəйкес дайындалғаны мен  сенімділігіне  жауапкершілікте  болады.  Мысалы,  ҚЕХС-қа   сəйкес  дайындалған қаржылық есептіліктің   дайындығына, субъектінің қаржы  нəтижелеріне  жəне  қаржы  айналымы  сенімді  көрсетілген  қаржылық   есептіліктің   дайындығы   үшін  басшылық жауапкершілікте  болады.  Мұндай  жауапкершілікті  орындау  жəне  қаржылық есептіліктің  сенімділігіне  көз  жеткізу  үшін  басшылық   алаяқтық  немесе  қателер тудырған маңызды бұрмалауларды  анықтауға, тоқтатуға жəне түзетуге арналған  ішкі  бақылауды енгізеді. Қаржылық есептілікті дайындау басшылықтан  жағдаяттарға сай келетін  бухгалтерлік  бағалауға  қатысты  пайым жасауды,  сондай-ақ  тиісті  есепке  алу  саясатын  таңдау  мен  қолдануды  талап  етеді.  Осы  пайымдар  қаржылық есептіліктіліктің  белгіленген  тұжырымдамалық  негiзiн  ұсынудың   мəнмəтінінде жасалуы тиіс.

     Аудитор  жауапкершілігі

       Аудиторлық  есепте   аудитор   жауапкершілігі  аудит  негізіндегі   қаржылық есептілік  жөніндегі   пікірден көрінетіндігі айтылады. 

       Аудиторлық  есеп  аудит  негізінде   қаржылық  есептіліктің  дұрыстығы   мен  сенімділігі үшін жауапты   басшылық жауапкершілігіне  қарама-қарсы   аудитор жауапкершілігінен   көрінеді. 

       Аудиторлық   есеп  аудиттің  АХС  талаптарына   сай   жүргізілгендігін  білдіруі керек.  Аудиторлық   есептің  бұл   стандарттары  аудитор  əдептану  талаптарын орындауы  қажет   екендігін  түсіндіруден  жəне  аудитті  қаржылық  есептіліктің  маңызды  бұрмалаулардан   тұрмайтындығына   көз  жеткізе  отырып жоспарланғандығы  мен  орындалғанынан тұрады.

     Басқа  сұрақтар

       Стандарттар, заңдар жəне заңнамалардың  жалпы қабылданған тəжірибесі  қаржылық  есеп аудиті немесе  аудиторлық есеп бойынша аудитордың  жауапкершілігін қосымша  түсіндіруді  талап  етеді.  Мұндай  сұрақтар  жеке  тарауда  беріледі. 

     Басқа  есеп  берулер  бойынша  жауапкершілік

       Кейбір  заңнамаларда  аудитор   басқа  да  қосымша  сұрақтар  бойынша  қосымша жауапкершілікте   болады.  Мысалы,  аудитор  қаржылық  есептілік   аудиті  барысында   назарын   аударған  белгілі   бір  сұрақтар   бойынша    есеп   беруі    керек.  Сондай-ақ аудитор қосымша шаралар   бойынша  есеп  беруі немесе   арнайы  мəселелер бойынша пікірін  білдіруі  керек.  Мысалы тіркеу  кітаптары мен жазбалардың сəйкестігі. Белгілі бір  заңнамалар  мен   елдегі  аудиторлық шаралар   есеп  беру   бойынша    аудитордың    қосымша    жауапкершілігі  бойынша   нұсқауды  береді. 

     Қорытынды жасау

       Аудиторлық қорытынды есеп қаржылық  қорытынды есептің шын мәнінде  дұрыс ақпараттарды беретіндігі  жөніндегі аудитордың қорытындысын  анық көрсетуге тиісті.

       Аудитарлық қорытындыны білдіру  үшін пайдаланылатын « дұрыс  және дәл көрініс» немесе «барлық  маңызды аспектілірі бойынша  дәлберілген» терминдері бір  – бірімен эквивалентті. Екеуі  де аудитордың қаржылық қорытынды  есеп шеңберінде маңызды болып  табылатын аспектілерді қарастырғандығын  көрсетеді.

       Қаржылық қорытынды есеп дайындап  тапсыру негізі Халықаралық аудит  стандартымен, сонымен бірге «дұрыстық»  түсінігімен сәйкес келетін елдегі  жалпы тәжірибенің дамуымен және  жергілікті заңдардың есепке  алынуымен анықталады. Ақпаратты  пайдаланушыларды « дұрыстық»  түсінігім пайдаланылатын контекс  (мағына) жөнінде хабардар ету  үшін аудиторлық қорытынды «Халықаралық  аудит стандарттарына сәйкес»  деген сөйлемді пайдалана отырып, қаржылық қорытынды есепті дайындап  тапсыру негізін көрсетуге тиісті.

       Есеп беру мерзімі. Аудиторлық  қорытынды есебінде қойылыатын  мерзім аудиттің аяқталу мерзімі  болып табылады. Бұл – аудитордың  қаржылық қорытынды есепке оның  өзіне белгілі және көрсетілген  мерзімге дейін болған оқиғалар  мен операциялардың әсерін есепке  алғандығы туралы оқырмандарды  хбардар етеді.

       Аудитордың адресі (мекен-жайы). Қорытынды  есепте аудит үшін жауапты  аудитордың офисі орналасқан  пункт (әдете қала) көрсетілуге  тиісті.

       Аудитордың қолы. Қорытынды есепке  аудиторлық компанияның атынан, аудитордың жеке өз атынан  немесе екеуінің де атынан, егер  ол қажет болса, қол қойылуға  тиісті. Әдетте, аудитордың қорытынды  есебіне компанияның атынан қол  қойылдады. Себебі аудит үшін  фирма жауап береді.

     Аудиторлық  ескертулердің нысандары

     Барлық  ескертулер аудит масштабының шектеулілігінің  немесе келісе алмаушылықтың нәтижесі болып табылады.

     Аудиторлық  есеп  жазбаша  түрде  ресімделуі  керек.

     Жазбаша есепке қағаз  түрінде  немесе   электронды   түрде берілген  есеп кіреді.

     Қаржылық  есеп беру дәлділігінің толық кепілдігі (нольдік тәуекел) экономикалық тұрғыдан тиімсіз. Сондықтан аудитор қателер  мен қателіктер абсолютті түрде  жоқ деген кепілдеме бере алмайды.

     Аудитор клиент бизнесін зерттеп, қаржылық есеп беруді сыртқы пайдаланушылар сенімінің  деңгейіне әсер ететін факторлардың әрқайсысының мәнін бағалап, аудит  аяқталғаннан кейін клиенттің, бизнестегі қаржылық жеңісінің ықтималдылығын анықтауы керек. Осы факторлар негізінде, аудитор «қаржылық» есеп беруде аудит  аяқталғаннан кейін де елеулі қателіктер сақталады деп отырып, тәуекелдік деңгейін субъективті түрде қоя  алады. Тексеру процесінде аудитор  клиент туралы қосымша ақпарат алып, аудиторлық тәуекелдік деңгейін бағалау жөніндегі ойын өзгерте алады. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Аудиторлық  қорытындының түрлері 
 

     Ескертусіз (шартсыз) аудиторлық есеп беру. Халықаралық  аудит стандартары бойынша терминдер  глоссарийлерінде атап көрсетілгендей, Аудиторлық есеп беру жалпы қаржылық қорытынды есеп бойынша жазбаша  нысанда нақты білдіріліген ой –  пікірлерден тұрады.

       Аудиторлық есеп беру аудитор  мен қаржылық қорытынды есеп  ақпараттарын пайдаланушылар арасындағы  негізгі коммуникациялық канал  болып табылады.

       Ескерусіз Аудиторлық есеп беру  аудитор қаржылық қорытынды есепті  дайындап тапсырудың белгіленген  негіздеріне сәйкес ол сенімді  әрі дұрыс көріністі көрсетеді  деген қорытындыға келген жағдайда  жасалынады. Ескертусіз қорытындыда  сонымен бірге бухгалтерлік есеп  принциптеріндегі немесе оны  қолдану әдісіндегі кезкелген  өзгерістер, сондай-ақ, оның себеп-салдары  тиісті түрде анықталып, қаржылық  қорытынды есепте ашылатныдығы  туралы пайымдаулар көрсетіледі.

       Фактіні бөліп көрсету – бұл  ақпарат пайдаланушылардың назарын  қаржылық қаржылық қорытынды  есепке әсер етуші фактілерге, сонымен бірге осы позиция  толығырақ түсінік беретін ескертулерге  аудару тәсілі. Фактіні бөліп  көрсету ескерту бар (шартты) Аудиторлық  есеп беру болып табылмайды. Әдетте  ол қорытынды бөлімнен кейін  көрсетіледі және аудиторлық  есеп берудің шартты емес екендігін  айқындайды. Ол төмендегі жағдайларда  пайдаланылады: 

     Кәсіпорынның  үздіксіз қызмет ету мәселесіне көңіл  аудару үшін. Егер қаржылық қорытынды  есепте тексеру нәтижелерімен бірдей ашып

көрсетулер  болса, онда аудитор ескерту жоқ (шатсыз) қортынды жасауға және Аудиторлық есеп беруді, оған қаржылық қорытынды  есепке түсіндірме ескертпелерге назар  аудару арқылы кәсіпорынның үздіксіз қызметету мәселесі туралы фактілер енгізілетін жеке параграфты кіргізе  отырып, модификациялауға (түрін өзгертуге) тиісті. Ол фактілер төмендегі тәртіппен  көрсетіледі:

     «Ескертусіз (шартсыз) есеп бере отырып, біз сіздердің  назарларыңызды қаржылық қорытынды  есепке №____ ескерпеге аударамыз. Кәсіпорын 2000 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған  бір жылдың ішінде *** мөлшерде зиян шекті және осы мерзімге кәсіпорынның ағымдағы міндетемелері оның ағымдағы активтерінен *** сомаға артық болды. Бұл факторлар №___ ескерпеде анықталған басқа да факторлармен бірге кәсіпорынның үздіксіз қызметін жалғастыру мүмкіндігінің  болатындығына едәуір күмән тудырады».

     2. Шешімін табуы кәсіпорынның тікелей  бақылауында болмайтын келешектегі  оқиғалармен байланысты елеулі  дәрежедегі сенімсіздік жағдайында  күтпеген жағдайлар бойынша ақпараттарға  жүгіну қажет. Халқыаралық аудит  стандарты бойынша мәтіннің мысалы  төменде қарастырылады:

     «Ескертусіз (шартсыз) есеп бере отырып, біз сіздердің  назарларыңызды қаржылық қорытынды  есепке №____ ескертпеге аударамыз. Кәсіпорын  патенттік құқықтарды бұзу, авторлық гонорарларды иелену және зиян келтіру  туралы, шағым-талап бойынша жауапкер болып табылады. Кәсіпорын қарсы  талап қойды, сөйтіп қазіргі уақытта  екі бірдей шағым-талап бойынша  алдын-ала тыңдау және соттық істі қарауы жүріп жатыр. Бұл фактіні қараудың ақырғы қорытындысын бүгінгі күні анықтау  мүмкін емес, оны жабатын резерв құрылған жоқ».

     3. Сондай-ақ, өткен есепті кезеңдердің  қаржылық қорытынды есебі елеулі  бұрмаланған және тиісті сандық  көрсеткіштер ағымдағы кезеңде  соған сәйкес өзгеретін жағдайлар  (ситуациялар) болады.

     Ескертусіз  аудиторлық қорытындының үлгісі.

     Мен (біз), аудитор (аудиторлар) ____________________________________

      (аудитордың фамилиясы, аты, жөні),

     аудиторлық  ұйым _______________________________________________

     _____________________(аудиторлық  ұйымның аты және оның реквизиттері)

     __________________________________________  (тексерілген ұйымныңаты)

     200__ жылдың 1 қаңтарынан 31 желтоқса нға  дейінгі кезеңге құрылған қаржылық  қорытынды есебіне тексеру жүргіздік. 

     Аудиторлық  тексеруге жататын қаржылық қорытынды  есептің дайындалуына және оның дұрыстығына  ұйымның басшысы жауапты. Аудиторлық ұйым осы қаржылық қорытынды есеп бойынша өзінің есеп беруі үшін жауап  береді.

       Жалпы қаржылық қорытынды есепте  көрсетілген ақпараттарға әсерін  тигізетін ескерту маңызды болып  табылады. Келісе алмаушылық болған  жағдайда тек сол ғана қаржылық  қорытынды есепте дұрыс емес  немесе толық емес ақпараттардың  бар екендігін көрсетеді; белгісіздік  жағдайында ол аудитордың ескертусіз (шартсыз) есеп беру жаса алмауына  әкеліп соқтырады. 

       Маңызды және елеулі ескертулердің  арасындағы айырмашылық маңыздылық  дәрежесімен анықталады. Бір аудитор  үшін елеулі немесе басқасы  үшін маңызды болып табылатын  ескертулерді анықтау үшін шүбәсіз  (құнды) факторлар жоқ. Маңызды  ескертулер тәжірибеде өте сирек  кездеседі, теріс Аудиторлық есеп  беру еш уақытта жасалынбайды, ал биржада бағаланатын кезкелген  компания үшін қандай да болмасын  шарты қорытынды ерекше жағдай  болып табылады. Шартты (ескертулер  бар) есеп беру жасау белгілі  бір зардап шегуге әкеліп соқтыруы  мүмкін, мысалы қор биржасында  кәсіпорын өзінің бағасын төмендетіп  алуы мүмкін.